Zwemwaterprofiel Veendiepplassen

Transcriptie

1 Zwemwaterprofiel Veendiepplassen Naam auteur: J. Meeuse / E.K. van der Laan Afdeling: Schoon Water Plaats/Datum: Veendam, 3 maart 2011

2 Inhoudsopgave 1 Inleiding Aanleiding Leeswijzer Uitgevoerde werkzaamheden Werkwijze en overwegingen van het op te stellen zwemwaterprofiel Beschrijving gebied en hydromorfologie Het Veldbezoek Historische waterkwaliteit Beschrijving van de potentiële verontreinigingsbronnen en routes Beoordeling van de gezondheidsrisico s Conclusie / aanbevelingen Beschrijving gebied en hydromorfologie Het Veldbezoek Algemeen Voorzieningen Risicobronnen Visuele beoordeling waterkwaliteit Bijzonderheden Historische waterkwaliteit Historische waterkwaliteitsgegevens algemeen Historische waterkwaliteitsgegevens fecale bacteriën Bacteriën van de coligroep Thermotolerante bacteriën van de coligroep E. coli Intestinale enterokokken Overschrijdingen normen in relatie tot weersomstandigheden Historische waterkwaliteitsgegevens blauwalgen Microcystine Blauwalgcellen Chlorofyl-a Overschrijdingen normen in relatie tot weersomstandigheden Overige verontreinigingen Zwemmersjeuk Botulisme en overige verontreinigingen Samenvatting Klassenbeoordeling fecale bacteriën Potentiële Verontreinigingsbronnen en routes Beoordeling van de gezondheidsrisico s met behulp van ZWEMPROF Het gebruik van ZWEMPROF Toelichting van de resultaten Conclusie en aanbevelingen Conclusies Aanbevelingen vervolgtraject algemeen Aanbevelingen actualisatie...18 Bijlage 1: Verslag veldbezoek...19 Bijlage 2: Stroomschema Microcystine (oude protocol)...20 Bijlage 3: Beslisschema Blauwalgprotocol...21 Bijlage 4: Invoerblad ZWEMPROF...22

3 1 Inleiding 1.1 Aanleiding De in maart 2006 van kracht geworden nieuwe Europese Zwemwaterrichtlijn (2006/7/EG) schrijft voor dat voor elke officiële zwemwaterlocatie een zwemwaterprofiel moet worden opgesteld. Het voornaamste doel van deze richtlijn is het beschermen van de gezondheid van zwemmers in oppervlaktewateren met een zwemwaterfunctie. In de nieuwe richtlijn zijn bepalingen rgelegd met betrekking tot de monitoring van de zwemwaterkwaliteit. De zwemwaterkwaliteit wordt beoordeeld in kwaliteitsklassen (uitstekend, goed, aanvaardbaar en slecht). Het zwemwaterprofiel wordt zowel aan de provincie (bevoegd gezag) aangeleverd als ook aan de beheerder van de zwemlocatie. Deze draagt er zorg voor dat het zwemwaterprofiel ook voor de bezoekers van de locatie inzichtelijk is. Een proactief beheer van de zwemwaterkwaliteit wordt voorgeschreven. Risico s moeten in kaart worden gebracht en maatregelen moeten worden uitgevoerd om minimaal een aanvaardbare kwaliteit te kunnen bereiken om blootstelling van zwemmers aan verontreiniging te voorkomen. Bij het opstellen van de zwemwaterprofielen moet een inschatting gemaakt worden van de emissiebronnen en via welke verspreidingsroute deze emissiebronnen de zwemwaterkwaliteit negatief beïnvloeden. Van belang hierbij is het karakter van de lozing (continue/eenmalig, punt - /diffuse bron). Bovendien spelen locatie specifieke eigenschappen van een zwemwater (doorstromend of geïsoleerd) een doorslaggevende rol. Al deze aspecten worden verwerkt in het zwemwaterprofiel van de desbetreffende zwemwaterlocatie. Op basis hiervan kan de beheerder maatregelen nemen om het risico op de besmetting van de zwemmer te reduceren. Een zwemwaterprofiel geeft een compleet beeld van alle gezondheidsrisico s op de zwemlocatie. Een zwemwaterprofiel is in eerste instantie bedoeld om inzicht te krijgen in de fecale verontreinigingsbronnen en routes en richt zich op de indicatoren voor fecale verontreinigingen: Escherichia Coli (E. Coli) en Intestinale enterokokken (nieuwe EG-richtlijn). Daarnaast verschaft het zwemwaterprofiel inzicht in mogelijke problemen door cyanobacteriën (blauwalgen), overige macroalgen en/of fytoplankton. Andere ziektebedreigende risico s zoals ziekte van Weil, Botulisme, Zwemmersjeuk, etcetera worden niet specifiek genoemd in de richtlijn maar worden in dit zwemwaterprofiel wel meegenomen. 1.2 Leeswijzer Hoofdstuk 2 Hoofdstuk 3 Hoofdstuk 4 Hoofdstuk 5 Hoofdstuk 6 Hoofdstuk 7 Hoofdstuk 8 Uitgevoerde werkzaamheden Beschrijving van het gebied en de hydromorfologie Beschrijving van het veldbezoek Beschrijving van de historische waterkwaliteitsgegevens Beschrijving van de potentiele verontreinigingsbronnen en routes Beschrijving van de beoordeling van de gezondheidsrisico's Conclusie(s) en aanbevelingen 1

4 Evalueren? Actieprogramma 2 Uitgevoerde werkzaamheden 2.1 Werkwijze en overwegingen van het op te stellen zwemwaterprofiel De werkwijze voor het opstellen van het zwemwaterprofiel bestaat uit het opvolgen van een routekaart die het mogelijk maakt gestructureerd, op basis van de betreffende groep, informatie te verzamelen en te verwerken, zoals in onderstaande figuur 2.1 is weergeven. Beschrijving gebied en hydromorfologie Veldonderzoek Historische waterkwaliteit Lijst: Bronnen Routes Meetprogramma Richtgetallen Zwemwater Profiel Analyseren Evalueren Figuur 2.1: Routekaart Beschrijving gebied en hydromorfologie Hierin wordt met een overzichtskaart de regionale ligging van de zwemlocatie t.o.v. de omliggende gemeenten weergegeven. Tevens wordt een luchtfoto van de volledige plas, met bijbehorende badzone en waar mogelijk de afbakening hiervan weergegeven. Verdere informatie zoals oppervlakte van de zwemzone, grote van het strand, diepte bij de drijflijn, overige functies van de zwemlocatie en eventuele toekomstplannen worden in dit hoofdstuk vermeld. 2

5 2.1.2 Het Veldbezoek Het veldbezoek is bedoeld een indruk te krijgen van de algemene kwaliteit van de zwemlocatie. Tijdens het veldbezoek wordt er gekeken of er voorzieningen zijn, welke mogelijke risicobronnen zijn er, hoe is de visuele waterkwaliteit, wordt de locatie onderhouden en zijn er bijzonderheden waar te nemen. Alle bevindingen worden tijdens het bezoek op een veldformulier ingevuld en verwerkt in het zwemwaterprofiel Historische waterkwaliteit De data van de bacteriologische onderzoeksgroepen en de blauwalgen van de laatste vijf jaar vormt de basis van de historische waterkwaliteit. In geval van het overschrijden van de normen wordt gekeken of er een trend zichtbaar is. Verder wordt er gekeken naar de invloed van weersomstandigheden, een relatie met bepaalde bronnen en een relatie met een bepaalde periode in het jaar waarop de overschrijdingen plaatsvinden Beschrijving van de potentiële verontreinigingsbronnen en routes Met behulp van de historische data, de gebiedsbeschrijving, gegevens van beheerders, de analyse van de plattegronden en het veldbezoek wordt gekeken naar de mogelijke verontreinigingsbronnen en routes Beoordeling van de gezondheidsrisico s Hierin worden bevindingen vermeld, welke mogelijk de gezondheid van de recreanten in gevaar brengt. Hier betreft het niet alleen de visuele bevindingen, ook spelen de chemische samenstelling van het water en het weer op het moment van problemen een belangrijke rol Conclusie / aanbevelingen Conclusie: Alle gegevens uit de voorgaande stappen worden naast elkaar gelegd en bekeken. Hierbij wordt bepaald welk van de mogelijke bronnen daadwerkelijk relevant zijn voor de waterkwaliteit op de zwemlocatie. Aanbevelingen: Als er geen problemen worden geconstateerd, bestaat er weinig aanleiding om maatregelen te nemen. Als er wel duidelijke verontreinigingsbronnen zijn gevonden of als er onduidelijkheid is over de betrouwbaarheid van de resultaten, wordt een doorkijk gegeven naar mogelijke maatregelen. 3

6 3 Beschrijving gebied en hydromorfologie De Veendiepplassen zijn gelegen in Bellingwolde, een dorp in de gemeente Bellingwedde. Bellingwolde is in de Middeleeuwen ontstaan op een zandrug. Het `Veendiep` is een gekanaliseerde beek ten zuidwesten van Bellingwolde, die de verbinding vormt tussen de Westerwoldse Aa en het B.L. Tijdenskanaal in Oost-Groningen. Het Veendiep vormt met de bijbehorende Veendiepplassen, ontstaan door zandwinning en het nabijgelegen bosgebied een natuurgebied, dat dezelfde naam als het kanaal heeft gekregen: het Veendiep1. In figuur 3.1 is met een rode stip de regionale ligging van de Veendiepplassen weergegeven Winschoten Oudeschans Heerenland Bellingwolde Blijham Oude Pekela Rhederbrug Wedderveer Wedde Vriescheloo Veelerveen Meters Figuur 3.1: Regionale ligging Veendiepplassen De zwemlocatie Veendiepplassen heeft sterk het karakter van een natuurgebied. Het betreft een geïsoleerde plas waarbij geen strand is aangelegd. De zwemzone is niet weergegeven en ook voorzieningen als toilet, douche en speeltoestellen ontbreken. De plas is omgeven door een bosrijk natuurgebied. In figuur 3.2 is een detailfoto van de plas weergeven <Empty 40 Scalebar> Meters Figuur 3.2: Detailfoto Veendiepplassen 1 4

7 4 Het Veldbezoek Datum: Algemeen Beheerder: Contact persoon: Waterkwaliteitsbeheerder: Afmetingen strand: Bezoekersaantallen: Staatsbosbeheer Dhr. T. van Dijk Waterschap Hunze en Aa s geen strand aanwezig onbekend 4.2 Voorzieningen Kiosk: Toiletten: Douches: Vuilnisbakken: EHBO-post: Drijflijn: Toezicht: Speeltoestellen: Parkeerplaats Informatiebord: ja 1 stuks (is overvol en er ligt rotzooi naast de bak) ja 4.3 Risicobronnen Regenwaterlozingen: Wegwater: Effluent RWZI 2 Ongezuiverde lozingen Riooloverstorten: Bedrijfslozingen: Agrarisch gebied, directe uit-: en afspoeling van mest Aanvoer water (uit agrarisch gebied): Vee op weilanden: Recreatievaart: Jachthavens: Beroepsvaart: Woonboten: (Aanleg)steigers: Wateraanvoer: Waterbodem: Huisdieren op het strand: Vogels / vogelkolonies: Drijvend vuil: Zwerfvuil: Menselijke belasting door gebruik: Beheer / onderhoud: zand + venig materiaal ja, tijdens het bezoek zwemmen er 3 honden in de plas. Er zijn geen uitwerpselen van huisdieren aangetroffen ja, 1 meerkoet en 6 eenden. Er zijn geen uitwerpselen van watervogels aangetroffen ja, enkele Petflesjes, dobber ja, naast de vuilnisbak ligt afval, zwemlocatie wordt niet onderhouden 2 RWZI = Rioolwaterzuiveringsinstallatie 5

8 4.4 Visuele beoordeling waterkwaliteit 3 Doorzicht: Geur: Schuim: Groen draadalgen en flab 4 : Blauwalgen: Dierlijk waterleven: Algemene indruk waterkwaliteit: matig baarsjes (veel!) goed, er zijn geen (blauw)algen of zichtbare verontreinigingen waargenomen Soorten waterplanten ondergedoken drijvend oeverplanten / bomen / struiken planten Smalle waterpest Smalle waterpest, Veenwortel 4.5 Bijzonderheden Grote egelskop De locatie ziet er niet uit als een zwemlocatie. Voorzieningen als toilet, douche en speeltoestellen ontbreken. Er is geen strand aangelegd. De badzone is niet aangegeven. De drijflijn ontbreekt. 3 Gebeurt via veldbezoek 4 Flab = floating algae beds 6

9 5 Historische waterkwaliteit 5.1 Historische waterkwaliteitsgegevens algemeen Gedurende het zwemseizoen vindt er onderzoek plaats naar de kwaliteit van het zwemwater. Hiermee kan een uitspraak gedaan worden over de huidige en verwachte risico s voor de volksgezondheid. Om deze risico s in te schatten zijn er landelijk geldende normen vastgesteld. De onderzoeksgegevens van de periode zijn aan deze (onderstaande) normen getoetst. Parameters Eenheid Norm 1) Totaalaantal bacteriën van de coligroep aantal kve 5 per 100 ml kve/100 ml 2) Thermotolerante bacteriën van aantal kve per 100 ml kve/100 ml de coligroep 3) E-Coli (E.C) aantal kve per 100 ml 2000 kve/100 ml 4) Intestinale Enterokokken (I.E.) aantal kve per 100 ml 400 kve/100 ml 5) Microcystine g/l zie Bijlage 2 6) Cyanobacteriën (Blauwalgen) Cellen/ ml of Categorie zie Bijlage 3 Drijflaag 7) Chlorofyl-a g Chla/l Onderdeel van norm 8) Zwemmersjeuk X X 9) Botulisme en overige verontreinigingen X X Ad 1) Vervallen in 2009 Ad 2) Vervallen in 2009 Ad 3) De waarde voor E-Coli wordt getoetst aan de norm die in het oude zwemwaterrichtlijn gold voor de groep Thermotolerante bacteriën van de coligroep. Ad 4) norm I.E. nog niet wettelijk vastgesteld, advies Deskundigenberaad Zwemwater: bij voortdurende overschrijding van de waarde 400 kve/100ml waarschuwing instellen. Ad 5) Niet meer opgenomen in Blauwalgenprotocol 2010, als ondersteunende parameter nog bruikbaar. De zwemwaterkwaliteit wordt op de zwemlocatie Veendiepplassen op één meetpunt gemeten: Meetpuntcode Naam X-coördinaat Y-coördinaat 1409 Veendiepplassen, Bellingwolde 5 kve kiemvattende eenheden, het aantal bacteriën dat op een voedingsbodem tot kolonievorming komt. 7

10 5.2 Historische waterkwaliteitsgegevens fecale 6 bacteriën Bacteriën van de coligroep De gegevens zijn getoetst aan de normen zoals deze van toepassing waren in In de tabel zijn met rood (begeleid met ) eventuele overschrijdingen aangegeven. De hoogst gemeten waarde van 96 kve/100 ml blijft zeer ver onder de norm van kve/100 ml Thermotolerante bacteriën van de coligroep De gegevens zijn getoetst aan de normen zoals deze van toepassing waren in In de tabel zijn met rood (begeleid met ) eventuele overschrijdingen aangegeven. De hoogst gemeten waarde van 45 kve/100 ml blijft ver onder de norm van kve/100 ml. 6 Fecale bacteriën: levend van en in uitwerpselen. 8

11 5.2.3 E. coli De gegevens zijn getoetst aan de normen zoals deze van toepassing waren in In de tabel zijn met rood (begeleid met ) eventuele overschrijdingen aangegeven. De hoogst gemeten waarde van 117 kve/100 ml blijft ver onder de norm van kve/100 ml. 9

12 5.2.4 Intestinale enterokokken De gegevens zijn getoetst aan de normen zoals deze van toepassing waren in In de tabel zijn met rood (begeleid met ) eventuele overschrijdingen aangegeven. Hierbij is er rekening mee gehouden dat er nog geen wettelijke norm voor deze groep is vastgesteld. Om toch een indicatie te geven of voor deze groep er mogelijk problemen zich de komende jaren gaan voordoen is er wel gekeken naar de dichtheden de afgelopen jaren. Hierbij is het advies van het Deskundigenberaad Zwemwater aangehouden. De hoogst gemeten waarde van 38 kve/100 ml blijft ver onder de norm van 400 kve/100 ml Overschrijdingen normen in relatie tot weersomstandigheden Er zijn geen overschrijdingen of alarmerende verhogingen geconstateerd in de jaren Van een alarmerende verhoging is sprake bij een concentratie die hoger is dan de helft van de norm. Het is niet nodig om te onderzoeken of er een relatie met weersomstandigheden of dergelijke aanwezig is. 5.3 Historische waterkwaliteitsgegevens blauwalgen Microcystine De gegevens zijn getoetst aan de normen zoals deze van toepassing waren tot In de tabel zijn met rood (begeleid met ) eventuele overschrijdingen aangegeven. In de jaren 2009 en 2010 is in het geval dat er proliferatie van blauwalgen 7 optreedt ook gekozen voor het meten van microcystine als ondersteunende onderzoeksgroep. In dit zwemwaterprofiel is er voor gekozen om de in 2008 geldende normen te gebruiken voor toetsing van deze stof. De enige gemeten waarde (0,7 g/l) ligt ver onder de oude norm voor een waarschuwing (10 g/l). 7 Bloei van blauwalgen met drijflagen, vlokken of vertroebeling van het water. 10

13 5.3.2 Blauwalgcellen In onderstaande tabel zijn de onderzoeksgegevens weergegeven van de analyses die uitgevoerd zijn in de periode Deze bemonsteringen worden niet standaard uitgevoerd maar enkel wanr er tijdens het reguliere veldbezoek een verdenking is van potentieel gezondheidsrisico vanwege blauwalgen. Ook een eerdere blauwalgbloei kan reden zijn om deze bemonsteringen uit te voeren. De gevonden waarden voor het aantal blauwalgcellen zijn voor alle jaren getoetst aan de in het blauwalgprotocol 2010 opgenomen normen. Het is dus hierdoor mogelijk dat in de afgelopen jaren op grond van de op dat moment geldende normen een afwijkend besluit is genomen (zwemverbod, negatief zwemadvies etc.). De beslisregels zijn in de tijd hiervoor onderhevig aan voortschrijdend inzichten (o.a. door meer onderzoek naar de gezondheidsrisico s en andere uitgangspunten). Omdat er momenteel landelijk nog geen harde (getalsmatige) norm is vastgesteld voor het afkondigen van een zwemverbod is in de lijst een combinatie gemaakt met een negatief zwemadvies. De lijst van aangetroffen soorten is omgezet in de opmaak zoals die door het nieuwe blauwalgprotocol gevraagd wordt. Dit betekent dat de soorten niet meer standaard op naam worden gebracht maar dat de analyse beperkt kan worden tot het benoemen van het genus. Drijflagen worden nog wel tot op soort onderzocht. De in het verleden aangetroffen soorten zijn apart benoemd. Op grond van de nu geldende normen zou er in 2009 vanwege de aanwezigheid van lichte drijflagen een beperking voor de zwemfunctie kunnen worden afgegeven. Juni 2009 was de eerste keer dat er problemen met blauwalgen optraden. Het ging hierbij slechts om een geringe drijflaag (met naar verwachting weinig tot geen risico voor de volksgezondheid). Om die reden is besloten een week later een herbemonstering uit te voeren. Op dat moment waren de drijflagen verdwenen en was geen visuele verontreiniging meer aanwezig. Ook de gevonden concentratie microcystine was zeer laag. Om deze reden is besloten geen waarschuwing voor deze locatie af te geven. 11

14 5.3.3 Chlorofyl-a Er is op deze locatie ook onderzoek gedaan naar de hoeveelheid chlorofyl-a in het water. Dit is een maat voor de aanwezige hoeveelheid algen. Hierbij worden dus naast de blauwalgen ook de groenalgen, slijmalgen en overige algen meegenomen. Deze laatste groepen zijn in de regel niet schadelijk maar kunnen bij draadvorming of door vertroebeling van het water wel hinderlijk zijn voor zwemmers. In het verleden werd chlorofyl-a ook meegenomen als onderdeel in de beoordeling van de waterkwaliteit. De normgrens die destijds gebruikt werd was een concentratie van 50 g/l waarbij er ca cellen/ml potentieel giftige blauwalgen aanwezig zijn en er sprake is van dominantie van blauwalgen. De hieronder genoemde waarschuwingen zijn dan ook alleen bedoeld om aan te geven dat er een mogelijke verstoring van het water aanwezig was. In de tabel zijn met rood (begeleid met ) eventuele overschrijdingen aangegeven. Gedurende de gehele periode 2006 t/m 2010 is de concentratie chlorofyl-a redelijk laag en blijft beneden de norm van 50 g/l. 12

15 5.3.4 Overschrijdingen normen in relatie tot weersomstandigheden Voor het onderdeel Blauwalgen is er alleen een overschrijding van de norm op 15 juni De periode voorafgaand aan 15 juni was gematigd warm met maximale temperaturen rond de 20 C, een periode met rslag (tot 20 mm) van 7-12 juni en zeer wisselende aantallen uren zon per dag (2-15 uur) De windrichting op juni was hoofdzakelijk noordwestelijk. Een aannemelijke verklaring voor het optreden van een drijflaagje bij de zwemlocatie is concentratie door windwerking. 5.4 Overige verontreinigingen Zwemmersjeuk In de periode is er op deze zwemlocatie geen zwemmersjeuk geconstateerd en zijn er geen klachten over binnengekomen Botulisme en overige verontreinigingen In de periode is er op deze zwemlocatie geen botulisme geconstateerd en zijn er geen andere klachten binnengekomen. 13

16 5.5 Samenvatting In de onderzoeksperiode zijn er geen overschrijdingen geweest van de normen voor fecale bacteriën. Bloei van blauwalgen vormde in juni 2009 korte tijd een potentieel gevaar voor de volksgezondheid. Deze bloei was binnen 1 week weer verdwenen en het bijbehorende microcystinegehalte was zeer laag. De concentratie chlorofyl-a is gedurende de gehele onderzoeksperiode redelijk laag en overschreed de norm niet. 5.6 Klassenbeoordeling fecale bacteriën In de nieuwe Europese zwemwaterrichtlijn wordt onderscheid gemaakt tussen verschillende kwaliteitsklassen. Hiermee kan bepaald worden hoe de kwaliteit over de afgelopen jaren is geweest. De indeling en de normen hierbij zijn weergegeven in tabel 5.1. In onderstaande tabel wordt de klassenbeoordeling van deze zwemlocatie weergegeven. De beoordeling is uitgevoerd op basis van de normeringen voor binnenwateren uit de nieuwe zwemwaterrichtlijn. Er is dus alleen beoordeeld op E.coli en Intestinale enterokokken. Voor E.coli is ervoor gekozen om ook de data te gebruiken van de Thermotolerante bacteriën van de Coligroep. Hiermee is een onderzoeksperiode van 4 jaar met voldoende kwaliteitsgegevens te vormen waarmee een (voorlopig) klassenoordeel is te vormen. Zolang er geen voldoende gegevens van de nieuwe parameters zijn staat de nieuwe richtlijn dit toe. Voor Intestinale enterokokken is gekozen om indicatief een eerste inschatting te geven van het oordeel op basis van twee onderzoekjaren. Deze parameter zal niet worden meegenomen in de totaalbeoordeling. Het zwemwater van de Veendiepplassen valt onder kwaliteitsklasse uitstekend. Zwemwaterklasse op basis van Periode: Logpercentielen Parameter Aantal 95- Oordeel Waarnemingen percentiel Intestinale Enterokokken Uitstekend Escherichia coli (incl. therm.bact. Coli-groep) 36 39,7 Uitstekend 14

17 6 Potentiële Verontreinigingsbronnen en routes De historische data, de gebiedsbeschrijving, gegevens van beheerders, de analyse van de plattegronden en het veldbezoek brengen onderstaande mogelijke bronnen naar voren. Dit zijn: A. Bacteriologische verontreiniging: Zwemmers De zwemmers zelf kunnen worden gezien als een potentiële verontreinigingsbron. Het aantal bezoekers is geschat op gemiddeld 2 tot maximaal 30 personen. Watervogels Het totale aantal watervogels is geschat op gemiddeld 17 vogels. Deels bevinden zij zich in of nabij het platform (het drukst bezochte deel van de badzone). Gezien de grootte van de plas en de natuurlijke inrichting van het park wordt ervanuit gegaan dat de meeste watervogels buiten dit zwemgedeelte blijven. De gemiddelde afstand tot het platform is geschat op 300m. Honden Het is verboden om honden los te laten lopen in het gebied van de Veendiepplassen. Tijdens het veldbezoek zijn 3 zwemmende honden aanwezig. Uit gesprekken tijdens het veldbezoek blijkt dit geregeld te gebeuren. Er zijn geen uitwerpselen van huisdieren gevonden in de badzone. Onderhoud + afstromend regenwater Door het deels aflopende talud kunnen bij (hevige) regenval aanwezige uitwerpselen en andere verontreinigingen in het water spoelen. Dit wordt versneld in tijden van minder onderhoud. B. Blauwalgen: Er is tijdens de onderzoeksperiode korte tijd bloei van blauwalgen geweest. Een overmatige hoeveelheid blauwalgen kan door de productie van gifstoffen zorgen voor gezondheidsproblemen. Dit kan zich o.a. uiten in huidirritaties, misselijkheid, koorts en maag- en darmstoornissen. Een belangrijke bijdrage in de bloei van cyanobacteriën (blauwalgen) vormt de aanwezigheid van voedingsstoffen. Naast de onder bacteriologische verontreiniging genoemde bronnen zijn op deze locatie verder nog van toepassing: Vissers De plas is tevens in gebruik als viswater. Het bijvoeren door vissers is een bron van extra voedingsstoffen in het water. Bladinval De aanwezigheid van veel bomen en struiken langs de plas zorgt voor bladinval. Na verrotting kan dit extra voedingsstoffen geven. Waterbodem Vanuit de sliblaag kunnen voedingsstoffen weer vrijkomen en in het water beschikbaar komen voor (blauw)algen. Daarnaast kan er door wind vertroebeling optreden waardoor er geen licht meer is voor planten. Dit speelt voornamelijk in de ondiepe delen van een plas. C. Zwemmersjeuk / Botulisme en overige verontreinigingen: Zwemmersjeuk / Botulisme en overige verontreinigingen zijn in de periode niet geconstateerd. Het is daarom niet noodzakelijk om bronnen voor dit onderdeel te benoemen. 15

18 7 Beoordeling van de gezondheidsrisico s met behulp van ZWEMPROF 7.1 Het gebruik van ZWEMPROF Voor de beoordeling van de gezondheidsrisico s is gebruik gemaakt van een eenvoudig spreadsheetmodel genaamd ZWEMPROF. Het programma is gebaseerd op de nieuwe zwemwaterrichtlijn en dus op de nieuwe normen. Het programma geeft op basis van de ingevoerde randvoorwaarden en mogelijke vervuilingsbronnen een indicatie van de invloed van de verschillende bronnen op de zwemwaterkwaliteit. De basis hiervoor wordt gevormd door de berekende concentratie in het zwemwater (kve/100 ml) van Intestinale enterokokken (IE) en Escherichia coli (EC). De gegevens worden ingevoerd in het invoerblad. Op het blad uitslag worden de toetsingsresultaten voor Escherichia coli en Intestinale enterokokken weergegeven in kleurcodes. In tabel 5.1 staan de nieuwe zwemwaternormen vermeld. In figuur 7.1 is de uitslag van ZWEMPROF weergeven. De toelichting op deze figuur staat hieronder vermeld. Het invoerblad is weergegeven in bijlage 4. Figuur 7.1: Uitslag ZWEMPROF 16

19 7.2 Toelichting van de resultaten Recreanten Het aantal zwemmers van gemiddeld 2 tot maximaal 30 personen per dag heeft geen aantoonbare invloed op de kwaliteit van het zwemwater. Watervogels Op basis van de resultaten van ZWEMPROF kan worden geconcludeerd dat de aanwezigheid van de huidige maximale hoeveelheid watervogels geen aantoonbare invloed heeft op de kwaliteit van het zwemwater. Honden en paarden In het model is de situatie ingevoerd waarbij 3 honden per dag zwemmen in de directe invloedssfeer van de zwemlocatie en 5 in een ander deel van de plas. Hiervoor is de afstand van 300 tot het visplatform aangehouden. De analyse laat zien dat honden geen aantoonbare invloed hebben op de zwemwaterkwaliteit. Regenwaterafvoer De huidige beïnvloeding door afvoer van regenwater is gering en heeft geen duidelijke invloed op de waterkwaliteit.. 17

20 8 Conclusie en aanbevelingen 8.1 Conclusies In de onderzoeksperiode hebben zich geen problemen voorgedaan met overschrijdingen van fecale bacteriën. De zwemwaterkwaliteit van De Veendiepplassen valt voor E.coli en voorlopig voor Intestinale enterokokken in de kwaliteitsklasse Uitstekend. Er zijn geen aantoonbare (potentiële) bronnen aan te wijzen die voor deze groep in de toekomst een risico lijken te vormen. In de zomer van 2010 is er kort sprake geweest van drijflagen van blauwalgen. Er zijn hierdoor echter geen recreatiebeperkingen geweest. Zowel uit de meetreeksen van de afgelopen jaren als ook uit de waarnemingen tijdens de veldbezoeken is op te maken dat de chemische waterkwaliteit uitstekend was. De concentratie aan voedingsstoffen is erg laag. Ook overige kenmerken zoals een goed doorzicht, lage hoeveelheid algen (uitgedrukt in chlorofyl-a) passen in dit beeld. Vermoedelijk zijn andere factoren dan voedingsstoffen de reden geweest van de tijdelijke drijflagen. Een directe relatie met aanwezige bronnen is dan ook voorlopig niet te leggen. 8.2 Aanbevelingen vervolgtraject algemeen Om te zorgen dat er ook in toekomst een uitstekende bacteriologische waterkwaliteit aanwezig blijft en de risico s op het optreden van blauwalgbloei en botulisme geminimaliseerd worden zouden de volgende maatregelen genomen kunnen worden: Onderhoud en beheer Het zwemstrand wordt niet intensief onderhouden maar ziet er als totaal wel verzorgd uit en past in het omringende parklandschap. Aanbevolen wordt ook in rustige perioden (met minder geschikt zwemweer) regelmatig te controleren of het noodzakelijk is om onderhoud te plegen aan het strand en vuilnisbakken te legen. Dit voorkomt dat er zwerfvuil en andere verontreiniging in het water beland. 8.3 Aanbevelingen actualisatie Het zwemwaterprofiel voor De Veendiepplassen is met deze rapportage gereed. Afhankelijk van de zwemwaterindeling waarin de plas volgens de EU-zwemwaterrichtlijn wordt ingedeeld, moet het zwemwaterprofiel regelmatig geactualiseerd worden. Zwemwaterindeling Actualisatie zwemwaterprofiel vindt tenminste plaats om de Uitstekend Alleen als de indeling veranderd in goed, aanvaardbaar, of slecht Goed Vier jaar Bevredigend/aanvaardbaar Drie jaar Slecht Twee jaar De zwemwaterindeling wordt jaarlijks op basis van de bacteriologische meetreeks van de afgelopen vier badseizoenen vastgesteld. Op basis van de gegevensset uit de badseizoenen van 2006 tot en met 2010 wordt de indeling voor het meetpunt De Veendiepplassen vooralsnog geschat op "uitstekend. Vanwege de aanwezigheid van blauwalgoverlast gedurende 1 meetseizoen wordt voorgesteld deze actualisatie voorlopig plaats te laten vinden om de drie jaar. 18

21 Bijlage 1: Verslag veldbezoek Op 15 juli 2010 is het veldbezoek uitgevoerd. Het was deze dag bewolkt. Er stond een lichte bries met een temperatuur rond de 20 C. Tijdens het veldbezoek is niet alleen naar de badzone van de zwemlocatie gekeken, maar ook naar het omliggende gebied om zo alle mogelijke bronnen zo goed mogelijk in kaart te brengen. Bij de Veendiepplassen is geen blauw informatiebord aanwezig. Wel is er een bruin informatiebord van Staatsbosbeheer aanwezig (foto A). Wat opvalt, is dat er bij de zwemlocatie geen voorzieningen aanwezig zijn zoals: kiosk, toilet en douche. Wel is er een 1 vuilnisbak. Deze is overvol en er ligt ook rotzooi naast de bak. Tijdens het bezoek is er een recreant aanwezig. Deze recreant laat hier zijn 3 meegebrachte honden zwemmen. Op het water zien we een meerkoet en een zestal eenden. De algemene hygiëne is goed. Het ziet er natuurlijk en schoon uit. De Veendiepplassen bevindt zich in een bosrijk natuurgebied (foto B). A B 19

22 Bijlage 2: Stroomschema Microcystine (oude protocol) 20

23 Bijlage 3: Beslisschema Blauwalgprotocol 21

24 Bijlage 4: Invoerblad ZWEMPROF ZWEMPROF Naam locatie: Veendiiepplassen ZWEMw aterprofielen Datum beoordeling: Type en morfologie Zwemmers gemiddeld aantal per dag aantal bij extreme drukte Afstand tot zwemplek (m) Fractie naar zwemwater Type systeem aantal boten bij extreme breedte plas (m) 110 Schepen aantal boten per dag drukte lengte plas (m) recreatievaart gemiddelde diepte plas (m) 2 - beroepsvaart Continue bronnen - debiet (m3/s) oppervlak zwemzone (m2) RWZI gemiddelde diepte in zwemzon 2 - lozingen slachthuis of mestverwerkend bedrijf oeverlengte zwemstrand (m) jachthavens (continue belasting) Lokale bron (continu) belasting E. coli (KVE/halfjaar) - - belasting enterokokken (KVE/halfjaar) - Dieren op het zwemstrand/zwemzone - aantal honden/dag aantal paarden/dag watervogels Dieren buiten zwemzone - aantal honden/dag aantal paarden/dagen 0 - watervogels Incindentele bronnen - overstort-volume (m3) - overstort gemengd stelsel overstort gescheiden stelsel ongezuiverde lozingen afstromend wegwater Lokale bron (incidenteel) concentratie ,5 - concentratie E. coli (KVE/l) concentratie enterokokken (KVE/l) Agrarisch achterland bodemtype aantal hectare 0 mestsoort 8 22