Toezicht en moraliteit.

Transcriptie

1 Toezicht en moraliteit. Over professionele waarden in de zorgsector Gabriël van den Brink Congres-NVTZ

2 1 Moral sentiments in modern society

3 Adam Smith ( ) The Wealth of Nations (1776) Theory of moral sentiments (1759)

4 Theory of Moral Sentiments (1759) Morele gevoelens volgens Adam Smith: Compassie met andere personen Vloeien uit onze verbeelding voort Onpartijdige toeschouwer als toets Gebonden aan specifieke situaties Niet in algemene regels omzetten

5 Een tijd voor empathie (2009) Morele vermogens volgens Frans de Waal: Ook dieren vormen gemeenschappen Competitief én coöperatief gedrag Zorg en verzoening komen veel voor Kwaliteit van de relatie is beslissend Moraliteit blijkt evolutionair bepaald

6 Kenmerken van de moderniteit Drie fundamentele revoluties in Europa: Denken: scientific revolution 1700 Politiek: democratische revolutie 1800 Economie: industriële revolutie 1900 Vernieuwingen die elkaar versterken Breuk met traditionele levenswijzen

7 Moderne tendensen en beginselen Fundamentele waarden in het Westen: Rationalisering waarheid zoeken Democratisering gelijkwaardigheid Schaalvergroting doelmatigheid Algehele mobilisatie en onthechting Van inhouden naar formele regulatie

8 Hedendaagse spanningen Moraliteit versus moderne beginselen: Gevoelens vs rationele werkwijzen Individuele differentiatie vs gelijkheid Kleine groepen vs grootschaligheid Specifieke situatie vs algemene regel Lokale gehechtheid vs globalisering

9 2 Zorgen voor anderen: een korte genealogie

10 Wat alle culturen gemeen hebben Zorg voor verwanten als natuurlijke zaak: Dus ouders zorgen voor hun kinderen terwijl kinderen hun ouders verzorgen Vrouwen doen veel meer dan mannen Familie vangt zieken en gebrekkigen op Genetische verwantschap sterke band

11 Zorg als een christelijke opgave Organisatie van zorg in Middeleeuwen: Klooster vangt gebrekkige en zieke op Steden zorgen voor hun eigen armen Tafels van de heilige Geest ontstaan Vreemde armen worden weggejaagd Woensel en Graft als voorbeelden

12 Zorg als een nationale opgave Zorg vanaf begin van negentiende eeuw: eerste ideeën over Nationale Overheid particuliere organisaties verzetten zich sociale kwestie leidt pas tot wetgeving voor de oorlog plaatselijk en particulier sociale verzekering slechts 32 procent

13 Aantal (x 1000) personen met een uitkering vanwege ziektewet, WAO, WW en WWV

14 Zorg als een professionele opgave Professionalisering vanaf 1970: Opleiding, diploma en vaardigheden persoonlijke gevoelens spelen geen rol streven naar meer rationele werkwijzen gebruik wetenschappelijke inzichten geen religieus, moreel of politiek motief

15 Zorg als een commerciële opgave Inzetten op marktwerking vanaf 1990: patiënten worden opgevat als klant zorg gedefinieerd als een product kostenreductie door grootschaligheid competitie zal leiden tot verbetering het maken van winst niet langer taboe

16 3 Idealisme krijgt vorm op lokaal niveau

17 Soorten idealen van burgers

18

19 Initiatieven naar tijd voor / / /13

20 Initiatieven naar stedelijkheid Grote 5 Overige

21 Betekenis van het kleinschalige Nabijheid heeft meerdere betekenissen: Ruimtelijk: korte afstand werkt goed Economisch: lage transactiekosten Sociaal: verwante smaak of levensstijl Mentaal: greep op de eigen omgeving Politiek: minder beleid en meer realiteit

22 Grotere rol voor de filantropie Maatschappelijke vermogen inzetten: Families, stichtingen, fondsen etc. Persoonlijke voorkeuren juist welkom Kunst, goede doelen, ideële waarden Sociale variatie vs politieke uniformiteit Overheid kan dat veel meer faciliteren

23 4 Best persons als nieuwe uitdaging

24 Systeemwereld versus leefwereld Incongruente werelden: Regels / procedure vs resultaten Hiërarchisch gezag vs van onderop Arbeidsdeling vs communicatie Relaties functioneel vs persoonlijk Rationele middelen vs doeleinden

25 Spanningen SW en LW nemen toe Tendensen die meer incongruentie geven: openheid en intensieve berichtgeving hogere verwachtingen bij het publiek méér regulatie en verantwoording opmars van New Public Management professionalisering publieke diensten

26 Kenmerken van best persons (1) As van ondernemerschap omvat zaken als: Eigen visie neerzetten en uitdragen Risico nemen en kansen aangrijpen Inzetten op het behalen van resultaat Gaan voorbij aan formele procedures Tonen van (informeel) leiderschap

27 Kenmerken van best persons (2) As van sociale betrokkenheid omvat: Breed stedelijk netwerk ontwikkelen Zich bewegen in meerdere domeinen Zich binden aan een gebied of groep Persoonlijke betrekkingen aangaan Veel empathie aan de dag leggen

28 Best Persons: assen en kenmerken Bevlogenheid Netwerk Empathie Resultaat

29

30 5 Gevolgen voor de bestuurlijke benadering

31 Besturen als ambivalente opgave Wetten, regels & procedures. Idealen, waarden & verwachtingen Staat, politiek & beleidsvorming Burgers, bedrijven & organisaties

32 Werken in een dubbel spanningsveld Wetten, regels & procedures. Idealen, waarden & verwachtingen Staat, politiek & beleidsvorming Burgers, bedrijven & organisaties

33 Systeemwereld versus leefwereld Wetten, regels & procedures. Idealen, waarden & verwachtingen Staat, politiek & beleidsvorming Leefwereld Burgers, bedrijven & organisaties

34 Verzuiling ( ) Emancipatie (E) en ideologisering (I) Regels Idealen Staat I E Maatschappij

35 Verstatelijking ( ) Politisering (P) en rationalisatie (R) Regels Idealen Staat R P Maatschappij

36 Vermaatschappelijking (2000-??) Betekenis (B) en ondernemerschap (O) Regels Idealen Staat O B Maatschappij