Repeterende handelingen en werkhouding

Transcriptie

1 Interne instructie Arbeidsinspectie Repeterende handelingen en werkhouding INHOUDSOPGAVE 1. INLEIDING 2. AANPAK 2.1 Wettelijke grondslag 2.2 Indicatie repeterende handelingen en werkhouding 2.3 Inspectie 2.4 Handhaving 3. ACHTERGRONDINFORMATIE 3.1 Algemeen 3.2 Repeterende handelingen 3.3 Ongunstige werkhoudingen 3.4 Repetitive Strain Injuries (RSI) 3.5 Nadere informatie vastgesteld 10 mei 2001

2 1. INLEIDING In het Arbeidsomstandighedenbesluit zijn slechts algemene artikelen opgenomen met betrekking tot het voorkomen en beperken van de gevaren door ongewenste fysieke belasting. Er bestaat geen specifieke regelgeving en normering voor het tegengaan van repeterende handelingen en verkeerde werkhoudingen. Deze interne instructie geeft daarom aanwijzingen voor het kunnen vaststellen van mogelijke knelpunten en misstanden tijdens een inspectie gericht op repeterende handelingen en werkhoudingen. Tevens wordt aangegeven op welke wijze de inspecteur handhavend kan optreden. 2. AANPAK 2.1 Wettelijke grondslag Voor de aanpak van problemen op het terrein van repeterende handelingen en werkhouding zijn de volgende artikelen en beleidsregels van belang: Arbeidsomstandighedenwet 1998 artikel 5, lid 1 inventarisatie en evaluatie van risico s; opmaken RI&E Arbeidsomstandighedenbesluit artikel 5.2 voorkomen van gevaren bij fysieke belasting artikel 5.3 beperken gevaren en inventarisatie en evaluatie bij fysieke belasting 2.2 Indicatie repeterende handelingen en werkhouding Met behulp van onderstaande indicatiecriteria kan op de werkplek worden nagegaan of er knelpunten voorkomen met betrekking tot repeterende handelingen of in slechte werkhouding uitgevoerde werkzaamheden. Repeterende handeling Er is sprake van een knelpunt m.b.t. repeterende handelingen indien het werk vereist dat dezelfde handelingen die minder dan tien seconden duren, langer dan 1 uur aaneengesloten of 4 uur per dag plaatsvinden. Werkhouding Het werk legt een slechte werkhouding op, indien die werkhouding meer dan 1 uur achtereen moet worden volgehouden. Er is sprake van een misstand als de bovengenoemde indicatiecriteria met meer dan een factor 2 worden vergroot, dus als: langer dan 2 uur achtereen dezelfde handelingen worden verricht die minder dan 10 seconden duren; de werkhouding meer dan 2 uur moet worden volgehouden. 2.3 Inspectie Tijdens een inspectie (actief of reactief) gericht op repeterende handelingen of werkhoudingen moet de inspecteur: 1

3 met behulp van de indicatiecriteria nagaan in hoeverre er sprake is van overtredingen (knelpunten en/of misstanden) op beide terreinen. in geval van overtredingen vervolgens vaststellen of er in de RI&E en plan van aanpak (PvA) aandacht wordt besteed aan repeterende handelingen en werkhouding. 2.4 Handhaving In geval van geconstateerde misstanden op het terrein van repeterende handelingen en/of werkdruk, wordt een eis gesteld op basis van artikel 27 Arbowet, ter naleving van artikel 5.3, lid 1, Arbobesluit. Als uit de inspectie blijkt dat risico s van repeterende handelingen en te lang werken in statische werkhoudingen niet of onvolledig in de RI&E of in het PvA zijn opgenomen, dan wordt een eis gesteld op basis van artikel 27 Arbowet, ter naleving van artikel 5, lid 1 (bij de onvolledige RI&E) of lid 2 (bij een onvolledig PvA), Arbowet, juncto artikel 5.3, lid 2, Arbobesluit. Met redenen omkleed wordt aangegeven waarom de RI&E of het PvA onvolledig is en wanneer deze volgens de AI wel volledig zijn. 3. ACHTERGRONDINFORMATIE 3.1 Algemeen Onder repeterende bewegingen wordt verstaan gelijke herhaalde bewegingen van lichaamsdelen. Het tijdsbestek waarin deze bewegingen of werkzaamheden plaatsvinden ligt onder de 30 seconden. Bij werkhoudingen dient er onderscheid te worden gemaakt in dynamische en statische houdingen. Binnen deze interne instructie spreken we over statische werkhouding, een statische werkhouding treedt reeds op als een lichaamsdeel 4 seconden of langer eenzelfde houding aanneemt. 3.2 Repeterende handelingen We spreken van repeterende handelingen als een vast patroon van bewegingen voortdurend wordt herhaald. Hoewel de tijdsduur en frequentie bepalen of er sprake is van repeterende handelingen, is het veelal de combinatie met de ongunstige, ongevarieerde werkhouding en het gebrek aan herstelmomenten, wat de eventuele gezondheidsschade veroorzaakt. 3.3 Ongunstige werkhoudingen Het staan of zitten in een gefixeerde of een geforceerde houding is slechts door observatie vast te stellen. De navolgende werkhoudingen kunnen worden onderscheiden: gebukt staan, gehurkt staan, op een been staan, met geheven schouders staan, met gedraaide rug staan. 3.4 Repetitive Strain Injuries (RSI) RSI is een verzamelnaam van aandoeningen aan de hand, pols, arm, schouder of nek, die mede worden veroorzaakt door repeterende handelingen. Hieronder vallen diverse arbeidsgebonden aandoeningen waaronder ontstekingen aan gewrichten, pezen, zenuwen en peesscheden. Pijn, 2

4 vermoeidheid en prikkeling van nek, schouders en armen kunnen wijzen op een beginnend stadium van RSI. Voorbeelden van beroepen en werkprocessen waar veel repeterende bewegingen en mogelijk dus ook RSI-gerelateerde klachten voorkomen zijn: -beeldschermwerk -afwassen -musiceren -baliewerk -kassawerk -vis- en vleesverwerking -tomaten en champignons plukken -sorteerwerk -grafisch tekenwerk -fijnmechanische montage -voegen -stukadoorswerk -metselen -naaiwerkzaamheden -lopende bandwerk -slijpen -lassen -afbramen -kapperswerk -data entry Hoe ontstaat RSI? Risicofactoren voor RSI zijn (veelal in combinatie): werkdruk gedurende lange tijd, bijvoorbeeld bij data-entry of tekstverwerking; snelheid van handelingen, bijvoorbeeld bij montagewerk aan de lopende band; werkhouding, bijvoorbeeld bij stukadoors en schilders; inrichting van de werkplek, bijvoorbeeld als die een voorovergebogen houding oplegt, bijvoorbeeld bij kraanmachinisten; ontwerp van arbeidsmiddelen, bijvoorbeeld bij snoeischaren of handzagen; verzwarende omstandigheden zoals kou of trillingen, bijvoorbeeld het hanteren van een boorhamer bij vrieskou. Preventie van RSI Om RSI mogelijk te voorkomen of RSI-klachten te verminderen is het in het bijzonder van belang om de statische belastingcomponent in het werk te vermijden. De toevoer van zuurstof en de afvoer van afvalstoffen, moet continu mogelijk zijn of worden gestimuleerd. De volgende maatregelen zijn daarbij van belang: de wel en niet statisch belastende taken onderling rouleren. het uit laten voeren van taken op verschillende plaatsen. de continue belastingsduur beperken door tijdens het werk, bijvoorbeeld na elke 15 minuten, micropauzes (10-30 seconden) te nemen. het aanleren van de juiste werktechniek. het werk na elk uur tenminste 10 minuten onderbreken door een pauze of het verrichten van andere werkzaamheden. het bevorderen ontspannings-, rek- en strekoefeningen. 3

5 3.5 Nadere informatie Nadere informatie over repeterende handelingen en werkhouding is te vinden in: Arbo-informatieblad AI-27 Fysieke Belasting Handboek RSI (2 e druk) G. Huppes & K. Schreibers Sdu, 2000 Handboek Fysieke belasting Sdu,