Trainingen sturen vanuit het labo en op het veld

Transcriptie

1 Arenberggebouw Arenbergstraat Brussel Tel: Fax: Trainingen sturen vanuit het labo en op het veld AUTEURS VANBEKBERGEN J., PELGRIM K. REDACTEUR MEYLEMANS S. INSTITUUT Katholieke Universiteit Leuven, Faculteit Bewegings- en Revalidatiewetenschappen (FaBeR) ABSTRACT Het bepalen van het prestatievermogen van een atleet is enorm belangrijk om een trainingsschema op een juiste manier op te bouwen en de trainingen goed te kunnen sturen. Zeker voor uithoudingsatleten is een inspanningstest onontbeerlijk om conditioneel een stap vooruit te kunnen zetten. In deze bespreking wordt het nut van labo-testen, veldtesten en een combinatie tussen beide testvormen besproken aan de hand van concrete voorbeelden uit het wielrennen. De principes van beide testen en de combinatie van labo- en veldtest zijn gelijkaardig en dus transfereerbaar naar andere uithoudingssporten. Sleutelwoorden maximale inspanningstest, veldtest, training, wielrennen Datum 01/07/2012 Contactadres [email protected] [email protected] Disclaimer: Het hierna bijgevoegde product mag enkel voor persoonlijk gebruik worden afgehaald. Indien men wenst te dupliceren of te gebruiken in eigen werk, moet de bovenvermelde contactpersoon steeds verwittigd worden. Verder is een correcte bronvermelding altijd verplicht!!!

2 Trainingen sturen vanuit het labo en op het veld Inleiding In dit artikel wordt het nut van inspanningstesten in het labo en de concrete omschakeling van deze labotesten naar de praktijk toe besproken. De focus ligt in deze bespreking volledig op prestatieverbetering van uithoudingssporten via het gebruik van labo- en veldtesten. Een trainingsschema voor duursporters bevat verschillende types van trainingen die allemaal een specifiek trainingseffect beogen. De exacte toepassing en timing van de trainingen hangen uiteraard af van de eigenschappen van de atleet, de opbouw en de doelstellingen. In grote lijnen kan men een opdeling maken in 3 grote blokken wat uithoudingstraining betreft. Enerzijds heb je duurtrainingen, waarin je zowel kan werken op de pure basisuithouding als op het versterken van de intensieve uithouding, als tweede blok heb je de weerstandstraining om het lichaam in staat te stellen om ook anaeroob (zonder zuurstof) energie te leren produceren. En als laatste zijn er de recuperatie- of hersteltrainingen. In elk van deze trainingsvormen, afhankelijk van de duur en de intensiteit van de training, gaat de atleet beroep doen op verschillende energiesystemen. Het is enorm belangrijk dat een atleet op iedere training de intensiteit op een zo juist mogelijke manier kan bepalen om de vooropgestelde trainingsdoelen te bereiken. Met andere woorden, het uithoudingsvermogen van een atleet volledig in kaart kunnen brengen is cruciaal. Pas als het prestatievermogen van de atleet grondig geanalyseerd is aan de hand van een test kan er bijgestuurd worden op training om in functie van de doelstellingen de zwakke punten bij te schaven. Een trainer kan zowel gebruik maken van een gestandaardiseerde, maximale inspanningstest in een labo als van een veldtest. In beide gevallen is het doel exact hetzelfde, namelijk als trainer een goed zicht krijgen op de hartslag- en intensiteitzones (vermogen of snelheid) 2

3 waarin je atleet gebruikt maakt van bepaalde energiesystemen. Het voordeel van een labotest is dat de inspanning gebeurt in een gestandaardiseerde, gecontroleerde omgeving. Het is tijdens een labotest gemakkelijk om verschillende fysiologische parameters op te volgen en de intensiteit te controleren. Hierdoor krijgt de trainer de kans om een juiste analyse en evaluatie te maken, aangezien de resultaten kunnen vergeleken worden met vorige testen van de atleet of door ze te beoordelen ten opzichte van normschalen voor leeftijdsgenoten. Het grote nadeel van een labotest is dat de atleet de test afwerkt op een ergometer, wat niet overeenkomt met de reële trainingssituatie. De veldtest is een interessante tool om op training een analyse te maken van de sterke en zwakke punten van je atleet op een bepaald moment. De test is specifieker, ze is snel en eenvoudig, kost beduidend minder en kan relevanter zijn naar de dagelijkse training toe. Het nadeel is dat je omgevingsfactoren (zoals het weer) niet kan controleren. In de beste situatie wordt er geopteerd om inspanningstesten niet in een of/of - context te bekijken, maar veeleer in een en/en -context, waar de labo- én de veldtest elkaar aanvullen zodat de trainer en de atleet een duidelijk beeld krijgen van het prestatievermogen op dat moment. Hier volgt een korte bespreking over hoe een labo- en of veldtest juist afgewerkt wordt. Er wordt daarnaast via een voorbeeld uit het wielrennen ingezoomd op een praktische toepassing van beide type testen. Maximale inspanningstest in het labo Een maximale inspanningstest in het labo is een inspanningsproef waarbij de intensiteit (~snelheid/vermogen) in een gestandaardiseerde omgeving trapsgewijs verhoogd wordt. Tijdens de test wordt de hartslag en concentratie bloedlactaat opgevolgd, en op basis van de evolutie van deze metingen wordt het prestatievermogen geëvalueerd en worden de individuele trainingszones afgebakend. Met het oog op het bepalen van een testprotocol zijn een aantal richtlijnen zeer belangrijk. - Beginbelasting: De beginbelasting mag niet te hoog zijn, deze belasting moet zo gekozen worden dat het bloedlactaat minstens de eerste 2 blokken constant blijft. 3

4 - Duur van de stappen: Iedere belastingsblok moet minstens 5 minuten duren om volledig steady-state bloedlactaatconcentraties te verkrijgen. - Toename in belasting per blok: De toename in belasting na ieder blok mag niet te hoog zijn. De inspanningstest zou minstens 5 blokken moeten duren. Samengevat bestaat het testprotocol dus best uit minstens 5 blokken die minstens 5 duren en waar de intensiteit stijgt met relatief kleine trapjes. Een dergelijk testprotocol stelt de testleider in staat om, op basis van de lactaatmetingen, heel nauwkeurig de inspanningsdrempels en de daaraan gekoppelde trainingszones op te stellen. Een vaak gehoorde kritiek op dit soort testprotocol van het lange type (d.w.z. met blokken langer als 5 ) is dat de maximale zuurstofopname het beste bepaald wordt via een graduele inspanningstest die in totaal maximum 15 à 20 duurt. Dit klopt ook, als je enkel geïnteresseerd bent in de maximale parameters van het prestatievermogen (hartslag, maximale zuurstofopname, lactaat, enz.). Echter, als je trainingen wil sturen, zijn de submaximale inspanningsparameters minstens zo belangrijk! Onderzoek vanuit het Topsport ABC heeft daarnaast ook aangetoond dat deze kritiek klopt voor ongetrainden, waar de maximale zuurstofopname effectief een beetje lager ligt bij een test met een testprotocol van het lange type. Bij getrainde atleten werd dit echter niet aangetoond en bleek de maximale zuurstofopname zelfs bij een test met een langere duur vergelijkbaar met die van een korte test. Concreet Het is uiteraard wel belangrijk dat de hartslag- en intensiteitzones opgemaakt vanuit een labotest ook effectief overeenkomen met wat een duursporter op training en in wedstrijd meet? In onderstaande grafieken zie je zowel het vermogen als de hartslag op de MLSS (maximale lactaat steady-state) bepaald tijdens een labotest, en tijdens een wedstrijdfinale (gemiddeld over 45 ). 4

5 Fig. 1. Vergelijking HS op MLSS tijdens 8 -labotest en HS-gem in 45 wedstrijdfinale. Fig. 2. Vergelijking vermogen op MLSS tijdens 8 -labotest en vermogen-gem in 45 wedstrijdfinale. De grafieken (fig. 1 en 2) tonen voor zowel de hartslag als het vermogen de overeenkomstige regressiecurve. In beide grafieken kan je duidelijk de relatie zien tussen hartslag/vermogen op MLSS tijdens een labotest en gemiddeld hartslag/vermogen gemeten tijdens 45 in een wedstrijdfinale. Maximale inspanningstest op het veld Een trainer kan ook opteren om een veldtest uit te voeren om het uithoudingsvermogen van de atleet in kaart te brengen. Zoals eerder vermeld kan deze veldtest op zichzelf staan, of kan als bijkomende test ingeschakeld worden. Bij het uitvoeren van een veldtest is het heel belangrijk dat de trainer vooraf bepaalt wat men juist wil te weten komen over de atleet zijn prestatievermogen. Naar uithouding toe heb je bijvoorbeeld de veldtest 20 all-out, die regelmatig gebruikt wordt omdat het een bijzonder makkelijke veldtest is, die zonder veel verwerking onmiddellijk nuttige informatie geeft. Tijdens deze test krijgt de atleet 20 om een zo hoog mogelijk gemiddeld vermogen te halen. We gaan hier echter verder in op een andere veldtest die nauw aansluit bij de labotest voor uithoudingsatleten zoals hierboven besproken. Om een goed beeld te krijgen van de basis- en intensieve uithouding van een atleet moet je tijdens deze veldtest proberen zoveel mogelijk dezelfde richtlijnen aan te houden als bij de labotest. Dit wil zeggen: verhoog de intensiteit trapsgewijs met kleine stijgingen, hou de belasting tijdens een blok minimum 5 aan en kies je 5

6 startbelasting zo dat de atleet minstens 5 blokken kan afwerken. Dit veldtestprotocol is dan als het ware een verlengstuk en dus een meerwaarde voor de labotest. Een belangrijke opmerking die we hier toch bij moeten geven, gaat over de rustperiode tussen de blokken. Probeer deze rustperiode zo klein mogelijk te houden om het wegwassen van lactaat tijdens de rustperiodes tegen te gaan. Concreet In onderstaand grafiek (fig. 3) zie je de evolutie van lactaat (d.i. melkzuur), gemeten tijdens twee veldtesten, één in februari en één in april. Tijdens deze veldtesten werd er gevraagd om bergop blokken af te werken van 8 aan een bepaald tempo (vooraf vastgelegd). De hartslag en het melkzuur werden op het einde van ieder blok gemeten. In vergelijking met de test in februari is de lactaatcurve in april duidelijk een beetje naar rechts verschoven. Vooral in de twee laatste blokken kan je zien dat de lactaatwaarden een stuk lager zijn in april in vergelijking met februari. Ook de hartslagen liggen tijdens iedere blok een beetje lager in april. We kunnen dus concluderen uit deze veldtest dat de renner er in april conditioneel een stuk beter voor staat, vooral in de intensievere vermogens. Fig 3. Lactaat vermogencurve van een veldtest 6

7 Conclusie Als trainer kan je de trainingen van uw atleet dus zowel sturen vanuit een labotest als op basis van een veldtest. Bij een graduele inspanningstest van een getrainde uithoudingsatleet in het labo is het als testleider wel noodzakelijk om een aantal essentiële richtlijnen in acht te nemen wat betreft aantal blokken (min. 5) tijdens de test, de duur van de blokken (min. 5 ) en de intensiteitstijging tussen twee blokken. Als je een veldtest wil afwerken, ben je wat vrijer om een sportspecifiek testprotocol uit te werken, maar het lijkt met het oog op het sturen van trainingen van een uithoudingsatleet zeker ook zinvol om een veldtest af te werken met een gelijkaardig protocol als een labotest. Daardoor ga je als trainer het prestatievermogen van je uithoudingsatleet beter in kaart kunnen brengen en ga je het trainingswerk beter kunnen sturen. Referenties Physiological tests for elite athletes, CJ Gore, Australian Sports Commission, 2000 Principles of exercise testing and interpretation, K. Wasserman, 2005 High Performance Cycling, A. Jeukendrup,