INHOUD. WOORD VOORAF... v

Transcriptie

1 INHOUD WOORD VOORAF v ALGEMENE INLEIDING EN TENDENSEN Begrippen Ontstaan Eenheid en verscheidenheid Categorie en feit Contractualisering en verstatelijking Einde van het familierecht? Mensenrechten en familierecht Samenhang met personenrecht Hefboomfunctie De relativiteit van het recht De rechtsbronnen HOOFDSTUK I. INLEIDING TOT HET VERTICALE FAMILIERECHT PLAN I.1. Wat? I.2. Wie? Ouders Verwanten en aanverwanten Ordening HOOFDSTUK II. DE OORSPRONKELIJKE OF DECLARATIEVE AFSTAMMING II.1. Historiek Langzame afbrokkeling Het arrest-marckx De Afstammingswet De Afstammingswet Afnemend belang van het afstammingsrecht II.2. Kapstokken xiii

2 Familierecht in kort bestek 2.1. Sociale functie van de afstamming Grondslag van de afstamming A. Wat? B. Biologische band C. Bezit van staat D. De wil als grondslag Materieel bewijs van de afstamming Formeel bewijs van de afstamming Sociale functionering van de afstamming en het belang van het kind A. Situering B. Bezit van staat C. Incest D. Verkrachting van de moeder door de man die het vaderschap opeist E. Vetorecht van het meerderjarige of ontvoogde minderjarige kind F. Kennelijke strijdigheid met het belang van het kind Voorwerp van het afstammingsrecht II.3. De afstammingsvorderingen Begrip Kenmerken II.4. De van rechtswege gevestigde afstamming Vestiging A. Afstamming langs moederszijde: mater semper certa est B. Afstamming langs vaderszijde: pater is est quem iustae nuptiae demonstrant Betwisting A. Gemeenschappelijke regels B. Afstamming langs moederszijde C. Afstamming langs vaderszijde Rechtstreekse betwisting Impliciete betwisting II.5. De erkenning Vestiging A. Gemeenschappelijke regels Aard Vorm De erkenner Het erkende kind xiv

3 Inhoud Toestemming en verzet B. Afstamming langs moederszijde C. Afstamming langs vaderszijde Betwisting II.6. Gerechtelijke vaststelling Vestiging A. Gemeenschappelijke regels B. Afstamming langs moederszijde C. Afstamming langs vaderszijde Betwisting II.7. De inhoud van de oorspronkelijke afstamming HOOFDSTUK III. DE ADOPTIEVE OF CONSTITUTIEVE AFSTAMMING: ADOPTIE III.1. Situering Begrippen Soorten Regelgeving op drie niveaus Plan III.2. Historiek III.3. Totstandkoming van de adoptie Grondvoorwaarden A. Wettige redenen B. Hoger belang van de minderjarige C. Wettige belangen verrekenen D. Invloed van het relatierecht Adoptant(en) Geadopteerde E. Geen adoptie tussen (aan)verwante adoptant en geadopteerde Ouderadoptie Andere (aan)verwanten Echtgenoten F. Leeftijds(verschil)vereisten Adoptant Geadopteerde G. Adoptiebekwaamheid en -geschiktheid voor adoptie van minderjarigen H. In leven zijn Adoptant Geadopteerde xv

4 Familierecht in kort bestek I. Opeenvolgende adopties Nieuwe adoptie Stiefouderadoptie van een adoptiekind Omzetting van de adoptie J. Toestemmingen Wie moet toestemmen en wanneer? Voorwerp Vertegenwoordiging Intrekking en weigering van toestemming Vorm III.4. Inhoud van de adoptie Gemeenschappelijke inhoud van de gewone en de volle adoptie Beginsel Nationaliteit Namen Adelrecht Latere vaststelling van de oorspronkelijke afstamming Kennis van herkomst Bijzondere inhoud van de gewone adoptie Ouderlijk gezag Huwelijksbeletselen Levensonderhoud Erfrecht Wettelijke voogdij Bijzondere inhoud van de volle adoptie III.5. Einde van de adoptie Nietigheid Herroeping Herziening Overlijden Voogdij en terugplaatsing onder het ouderlijk gezag Nieuwe adoptie HOOFDSTUK IV. AFGESPLITSTE AFSTAMMING IV.1. Situering Afstamming zonder volwaardig ouderschap Ouderschap zonder volwaardige afstamming Onwenselijk ouderschap Sociaal ouderschap xvi

5 Inhoud IV.2. Vordering tot uitkering voor levensonderhoud tegen de vermoedelijke verwekker Situering Grondvoorwaarden Kind van wie afstamming langs vaderszijde niet vaststaat De vermoedelijke verwekker De verwekking door geslachtsgemeenschap? De moederlijke afstamming Gevolgen Beginsel Uitkering tot levensonderhoud, opvoeding en passende opleiding Huwelijksbeletselen IV.3. Pleegvoogdij Situering Grondvoorwaarden Vormvoorwaarden Gevolgen Einde HOOFDSTUK V. VERWANTSCHAP V.1. Situering Begrip Grondslag V.2. Verwantschapssystemen V.3. Verwantschapslijnen en -graden De lijnen De graden V.4. Gevolgen van de verwantschap Beginsel Levensonderhoud Erfrecht Huwelijksbeletselen Verbod tot tweezijdige vaststelling van de afstamming Familiale rechten en plichten HOOFDSTUK VI. AANVERWANTSCHAP VI.1. Situering VI.2. Gevolgen Beginsel xvii

6 Familierecht in kort bestek Levensonderhoud Huwelijksbeletselen Verbod tot tweezijdige vaststelling van de afstamming Familiale rechten en plichten HOOFDSTUK VII. ONDERHOUDSRECHT VII.1. Situering VII.2. Algemene beginselen Kenmerken Behoefte versus draagkracht Onwaardigheid versus onvrijwilligheid In geld of in natura Vaststelling rebus sic stantibus Wederkerig Persoonlijk Dwingend recht Pluraliteit van onderhoudsplichtigen of -gerechtigden Verhaal Verjaring Handhavingsrecht VII.3. Afstamming Oorspronkelijke afstamming A. Welke kinderen? B. Voorwerp van de verplichting C. Obligatio en contributio D. Handhaving Adoptieve afstamming Afgesplitste afstamming A. Vordering tot uitkering voor levensonderhoud tegen de vermoedelijke verwekker B. De pleegvoogd C. De biologische ouder D. De stiefouder VII.4. Verwantschap VII.5. Aanverwantschap VII.6. Onderhoudsvorderingen tegen de nalatenschap VII.7. Erfrecht xviii

7 Inhoud HOOFDSTUK VIII. GEZAG EN CONTACT VIII.1. Gezag Situering en evoluties. Het Kinderrechtenverdrag Inhoud van het gezag A. Minderjarigen B. Meerderjarigen Over wie wordt gezag uitgeoefend? A. Minderjarigen B. Meerderjarigen Door wie wordt gezag uitgeoefend? A. Ouders Regels Bijzonderheden voor niet-samenlevende ouders B. Voogdij C. Pleegouderschap D. Overdracht van de materiële bewaring E. Wet Bescherming Persoon Geesteszieke F. Feitelijk gezag VIII.2. Contact Situering Wie? Hoe? Wat? VIII.3 Handhaving van gezag en contact VIII.4. Overheidstussenkomst in de opvoeding van minderjarigen Situering Algemene grondslagen voor rechterlijke tussenkomst Maatregelen over de ouders A. Voogdij over sociale uitkeringen B. Ouderstage C. Opvoedingsbijstand D. Ontzetting van het ouderlijk gezag Maatregelen over minderjarigen wegens een als misdrijf omschreven feit ( MOF ) Maatregelen in problematische opvoedingssituaties ( POS ) A. Begrip B. Buitengerechtelijke fase C. Gerechtelijke fase: de afdwingbare pedagogische maatregel xix

8 Familierecht in kort bestek HOOFDSTUK IX. INLEIDING TOT HET HORIZONTALE FAMILIERECHT PLAN A. Begrip B. Vormen C. Mensenrechten HOOFDSTUK X. HUWELIJK X.1. Situering en historiek X.2. Aangaan Grondvoorwaarden A. Leven B. (Functioneel) geslacht(sleven) C. Toestemming Algemeen Afwezigheid van toestemming gericht op een levensgemeenschap Wilsgebreken D. Bekwaamheid Minderjarigen Meerderjarige onbekwamen E. Huwelijksgeschiktheid? F. Geen huwelijk tussen meer dan twee personen G. Geen nauwe (aan)verwantschap tussen de echtgenoten Vormvoorwaarden en preventieve controle Nietigheid van het huwelijk Bewijs X.3. Inhoud Algemeen Situering Bekwaamheid van de echtgenoten Beroepskeuze Gebruik van de naam van de andere echtgenoot Ontvangst, besteding en bestuur van inkomsten Opening van rekeningen en huur brandkast Schenkingen en persoonlijke borgstellingen Lastgeving tussen echtgenoten Machtiging en indeplaatsstelling Persoonsrechtelijke inhoud van het huwelijk A. Samenwoning B. Bijstand C. Getrouwheid xx

9 Inhoud D. Normale seksuele betrekkingen onderhouden E. Voortplanting Vermogensrechtelijke inhoud van het huwelijk A. De bescherming van de voornaamste gezinswoning en het huisraad Op de voornaamste gezinswoning rust een zakelijk recht De voornaamste gezinswoning wordt gehuurd De bescherming van het huisraad B. De hulp- en bijdrageplichten De hulpplicht De bijdrageplicht Verband en onderscheid tussen de hulp- en bijdrageplichten Handhaving C. De hoofdelijke gehoudenheid Dringende voorlopige maatregelen A. Situering B. Toepassingsvoorwaarden Grof plichtsverzuim of ernstige verstoring van de verstandhouding Dringende voorlopige maatregelen C. De maatregelen Verboden maatregelen Persoon en goederen van de echtgenoten Persoon en goederen van de kinderen Persoon en goederen van derden Buitengewone maatregelen in geval van absolute hoogdringendheid D. Geldingsduur Nietigverklaring van handelingen De feitelijke scheiding Situering Soorten Gevolgen X.4. Ontbinding Ontbinding door overlijden Ontbinding door echtscheiding: inleiding A. Situering Begrip Ontbinding door de rechter xxi

10 Familierecht in kort bestek Volgens een wettelijke procedure en op wettelijke gronden De gevolgen van de echtscheiding Mensenrechten B. Het Belgische echtscheidingsrecht De echtscheiding zonder onderlinge toestemming De echtscheiding met onderlinge toestemming Verhouding tussen EOO en EOT De echtscheiding op grond van de onherstelbare ontwrichting van het huwelijk (EOO) A. De gronden Algemene opmerkingen De dadelijke EOO De feitelijke scheiding en het herhaalde verzoek tot echtscheiding Algemeen EOO op grond van feitelijke scheiding EOO op grond van een herhaald verzoek B. Voorlopige maatregelen Situering Geldingsduur C. De gevolgen van de EOO De ontbinding ex nunc van het huwelijk Wederzijds verval van voordelen (art. 299) De onderhoudsuitkering na echtscheiding (art. 301) Situering Onderhoudsovereenkomst Gerechtigheid Begroting Modaliteiten Beëindiging Handhaving De kinderen Echtscheiding door onderlinge toestemming A. Algemene opmerkingen B. Voorwaarden Een voorafgaande overeenkomst Waarover tijdens de procedure overeenstemming blijft bestaan Wijzigingen aan de voorafgaande overeenkomst tijdens de procedure xxii

11 Inhoud Op het initiatief van de rechtbank Op het initiatief van de echtgenoten C. Gevolgen De ontbinding ex nunc van het huwelijk Wijzigingen aan de voorafgaande overeenkomst Scheiding van tafel en bed HOOFDSTUK XI. WETTELIJKE SAMENWONING XI.1. Situering en historiek XI.2. Aangaan Grondvoorwaarden Vormvoorwaarden XI.3. Inhoud Primair wettelijk samenwoningsrecht A. Persoonsrechtelijke gevolgen B. Vermogensrechtelijke gevolgen Secundair wettelijk samenwoningsrecht A. Wettelijk stelsel B. Samenwoningsvermogenscontracten Dringende voorlopige maatregelen XI.4. Ontbinding Gronden en procedure De gevolgen A. Algemeen B. Ontbinding door overlijden HOOFDSTUK XII. FEITELIJKE SAMENWONING XII.1. Situering en historiek XII.2. Inhoud van het bestaan van de feitelijke samenwoning Persoonsrechtelijke inhoud Vermogensrechtelijke inhoud Tegenstelbaarheid Dringende voorlopige maatregelen XII.3. Gevolgen van het einde van de feitelijke samenwoning xxiii