Schooltaalwoorden in de ISK

Transcriptie

1 Schooltaalwoorden in de ISK De beste manier om ervoor te zorgen dat de leerling een woord zal vergeten, is dat de leraar een korte, heldere uitleg van een woord geeft en vervolgens doorgaat met de rest van de les. Petra Popma ITTA 23 april 2012

2 Werken aan woordenschat Het belang van aandacht voor woordenschat Welke woorden eerst? De didactiek van woorden leren

3 Welke rol speelt woordenschat in uw les?

4 Hoeveel woorden moet een leerling kennen? Begin basisschool: 3000 Eind groep 8: (anderstalige) (Ned.talige) U en ik? ( )

5 Verschillen tussen leerlingen 12-jarige Nederlandstalige leerling kent gemiddeld woorden 12-jarige anderstalige leerling kent gemiddeld woorden

6 De ISK-leerling heeft veel in te halen! Stel: 10 woorden per dag = 50 per week = 2000 woorden per jaar Elk woord in context Elk woord in relatie Elk woord 7 x herhalen Halen we dat?

7 Welke woorden zijn belangrijk? Hoeveel % van de woorden van een tekst moeten bekend zijn om de tekst te begrijpen?

8 Wat zijn schooltaalwoorden? gebeurtenis gebruik gebruik maken van gedachte gedurende geheugen geregeld geschikt gesloten geval gewicht gewoonlijk gewoonte gum gunstig vergroten verhinderen verklaren verklaring veroorzaken verplaatsen verplicht verrichten verschijnen verschuiven vertonen vervolg verwachting

9 Tekst Geschiedenisboek Menselijke... Mijn... is mislukt: mijn familie en ik lijden honger. In arme landen zijn boerenfamilies vaak... van het eten dat ze zelf.... Ze hebben geen geld om voedsel te kopen en de... helpt hen ook niet. In Europa was dat ooit ook zo. In de tijd tussen 500 en 1000 waren er... hongersnoden.

10 Menselijke rampen Mijn oogst is mislukt: mijn familie en ik lijden honger. In arme landen zijn boerenfamilies vaak afhankelijk van het eten dat ze zelf verbouwen. Ze hebben geen geld om voedsel te kopen en de regering helpt hen ook niet. In Europa was dat ooit ook zo. In de tijd tussen 500 en 1000 waren er regelmatig hongersnoden.

11 Schooltaalwoorden Mens en maatschappij activiteit bereikbaar bevolking conflict export heelal huidig inwoner overheid neerslag

12 Schooltaalwoorden en vakwoorden Wiskunde Schooltaalwoorden Vakwoorden afmeting beelddiagram afwijking cirkelboog berekenen grondtal deelbaar interval gemiddeld kwadraat nameten priemgetal uitwerking trapezium vereenvoudigen straal vergelijking wortelteken zijde Venndiagram

13 Schooltaalwoorden en vakwoorden Natuurkunde Schooltaalwoorden Vakwoorden Afkoelen Afstellen Eigenschap Krimpen Gekoeld Niveau Persen Onderdompelen Roeren accubak brekingshoek capilair condensor kooksteentje membraan magneetkracht reactietijd koolzuurgas

14 Schooltaalwoorden Komen veel en vaak voor in lesboeken en in instructie. Ze lijken heel algemeen. Ze zijn nodig om de teksten te begrijpen en het is ook nodig ze zelf te gebruiken. Het zijn niet de vaktermen (dus niet de echte wiskundewoorden, etc.). Elk vak heeft zijn eigen schooltaalwoorden. Ze krijgen vaak minder aandacht dan vakwoorden.

15 Schooltaalwoorden vmbo

16 Woordenschat in het ISK Woorden, woorden en woorden Eerst algemeen dagelijkse woorden Daarna al snel schooltaalwoorden - Algemene schooltaalwoorden - Algemene vaktaalwoorden Systematische aanpak door taaldocent én vakdocent

17 Schooltaalwoordenlijst 1. Taal- en vakdocent Welke woorden moet ik selecteren? Welke woorden moet ik uitleggen? Welke woorden moet ik herhalen en controleren? 2. Leerlingen Welke woorden moet ik kennen? Welke woorden moet ik nog leren?

18 Didactiek bij woorden leren Stap 1 - Selecteren Stap 2 - Voorbewerken Stap 3 - Uitleggen Stap 4 - Herhalen & oefenen Stap 5 - Controleren

19 1. Woordselectie Lees de tekst. - Onderstreep woorden die moeilijk zijn voor uw leerlingen. - Omcirkel woorden die in de Basislijst Schooltaalwoorden staan.

20 2. Voorbewerken Activeren van voorkennis Betrokken maken Leerbehoefte scheppen

21 Hoe leer je nieuwe woorden? Wat doet u als u in de krant of in een boek een onbekend woord tegenkomt?

22 Woorden leren is woorden verbinden Woorden worden geleerd in een context, in verband met andere informatie: Een beeld (voorwerpen, illustraties, beschrijvingen) Informatie over klank en schrijfwijze Woorden waarmee het woord een vaste combinatie vormt Inhoudelijke informatie (verbinden met bestaande kennis)

23 3. Uitleggen Hoe legt u de woorden uit? de oogst afmeting geschikt

24 Manieren van uitleggen Definitie Voorbeeldzin Beeld: plaatje, uitbeelden Eenvoudig synoniem Aansluiten bij bestaande kennis Uitbreiden van kennis

25 De beste manier om ervoor te zorgen dat de leerling het woord zal vergeten, is dat de leraar een korte, heldere uitleg van een woord geeft en vervolgens doorgaat met de rest van de les (Nation, 1990, blz. 63) Nation, I.S.P. (1990) Teaching and Learning Vocabulary. Newbury House Publishers New York

26 Hoe onthouden we woorden? Visueel Klank Idioom Rijm Concepten Coördinatie Super- en subordinatie Synonymie Collocatie

27 4. Herhaling en oefening Woordenschrift gebruiken Gesprekjes (5 minuten-oefeningen) Spel (kaartjes, raden) Gatentekst Woorden in schema s invullen Schrijfopdracht met enkele woorden Presentatieopdracht met woorden (1-minuut spreekbeurt)

28 5. Controleren Terugvragen aan de hand van opdracht (mondeling) Woorden laten gebruiken in schrijfopdracht Toetsje afnemen

29 Tips voor de (vak)docent 1. Kies de kernbegrippen in de vakinhoud (niet te veel!). 2. Selecteer relevante schooltaalwoorden. 3. Bied de woorden aan in een concrete context. 4. Schrijf de woorden op het bord / flap. 5. Maak de betekenis zoveel mogelijk zichtbaar. 6. Zorg voor oefening van de nieuwe woorden. 7. Zorg voor herhaling (verschillende manieren). 8. Laat de leerlingen een woordenschrift aanleggen

30 Meer informatie? Lies Alons Petra Popma ITTA / UvA Spuistraat VT Amsterdam