Detailhandelsstructuurvisie Beesel

Transcriptie

1 Detailhandelsstructuurvisie Beesel

2

3 Opdrachtgever: Contactpersoon: Gemeente Beesel De heer T. van Loon Projectteam DTNP: De heer K. Trommelen De heer R. Eijkelkamp Projectnummer: Datum: 6 augustus 2013 Droogh Trommelen en Partners (DTNP) Graafseweg BS Nijmegen T F E [email protected] W Detailhandelsstructuurvisie Beesel

4

5 Inhoudsopgave 1 Inleiding 1 2 Trends in de detailhandel Schaalvergroting gaat door Wijzigende bestedingen Minder behoefte aan winkels Beesel in relatie tot de trends 5 3 Uitgangspositie Ligging en kenmerken Winkelaanbod gemeente Beesel Winkelaanbod Reuver-centrum Overig aanbod Reuver Beesel Ondernemersenquête Bezoekersenquête Conclusie analyse 16 4 Visie Ambitie en uitdagingen Toekomstige omvang aanbod Beoogde winkelstructuur Gewenste structuur Reuver-centrum Conclusies 26 5 Beleidskader Beleidskeuzes Beleidsregels 28 Bijlage 1 Proces 30 Bijlage 2 Branche-indeling detailhandel 31 Bijlage 3 Overzicht winkelaanbod Reuver 31 Bijlage 4 Vragenlijst ondernemersenquête 32 Bijlage 5 Ondernemersbeoordeling centrum 34 Bijlage 6 Bijlage 7 Bijlage 8 Vragenlijst bezoekersenquête Reuver-centrum 35 Resultaten bezoekersenquête Reuver-centrum 36 Distributieve mogelijkheden supermarkten Reuver 35

6

7 Aanleiding: winkelmarkt is sterk veranderd Doel: detailhandelstructuurvisie voor gemeente.... met nadere afbakening Reuver-centrum 1 Inleiding Aanleiding Het vigerende detailhandelsbeleid van de gemeente Beesel is circa 15 jaar oud. Gelet op de ontwikkelingen in de markt en de huidige leegstandsproblematiek is er behoefte aan actualisatie van het beleid. De opkomst van internet als aankoopkanaal, schaalvergroting, filialisering, en vergrijzing van mkb-ondernemers leiden tot verdringingseffecten en kwalitatieve verschuivingen in de behoefte aan winkels en winkelmilieus. Doel Doel is te komen tot een actuele en goed onderbouwde visie op de gewenste structuur van de detailhandel, als onderbouwing voor het ruimtelijke detailhandelsbeleid en als bouwsteen voor actualisatie van bestemmingsplannen. Belangrijk onderdeel van deze visie is een goede afbakening van het centrum van Reuver en praktisch en helder beleid voor buiten het centrum gelegen (leegstaande) winkelvestigingen. De detailhandelsstructuurvisie dient als toetsingskader voor nieuwe initiatieven. Werkwijze Tijdens de totstandkoming van de detailhandelsstructuurvisie voor de gemeente Beesel heeft meerdere keren terugkoppeling plaatsgevonden met een begeleidingscommissie (bijlage 1). In het analysetraject is een bezoekersonderzoek in het centrum uitgevoerd en is een schriftelijke ondernemersenquête gehouden onder alle ondernemers in de gemeente. Leeswijzer In hoofdstuk 2 worden de landelijke trends in de detailhandel geschetst en wordt de betekenis hiervan voor Reuver en Beesel geduid. Hoofdstuk 3 geeft de analyse van de huidige en toekomstige lokale situatie, en hierin worden de belangrijkste resultaten van de enquêtes gepresenteerd. Hoofdstuk 4 betreft de visie met hierin de gewenste winkelstructuur in de gemeente en de afbakening van het kernwinkelgebied in het centrum van Reuver. D R O O G H T R O M M E L E N E N PA R T N E R S 1

8 2 Trends in de detailhandel De winkelmarkt is momenteel aan forse veranderingen onderhevig. Een aantal trends versterkt elkaar. Landelijk vindt een wijziging plaats van een groei- naar een verdringingsmarkt*. 2.1 Schaalvergroting gaat door Enorme toename winkelaanbod Het totale winkeloppervlak in Nederland is de afgelopen 10 jaar met 25% gegroeid tot circa 31 miljoen m² winkelvloeroppervlak (wvo) april 2013, waarvan 9,8% leegstaat (± 3 miljoen m² leegstand). Deze enorme toename van aanbod is het gevolg van schaalvergroting van winkels (kostenreductie, ruim assortiment) en realisatie van veel nieuwe winkelprojecten (vooral op perifere winkellocaties; buiten reguliere centra). * zie ook: DTNP (2011), Dynamiek door Beleid, Hoe de overheid de winkelmarkt stimuleert (i.o.v. HBD en CBW-Mitex) Schaalvergroting: kleine centra verdwijnen Door het groeiende aanbod zijn de keuzemogelijkheden voor (de steeds mobielere) consumenten aanzienlijk toegenomen. Voor kleine winkelclusters is het steeds moeilijker om aan de toenemende eisen van de consument (compleet aanbod en keuze) te voldoen. Hierdoor vindt geleidelijk ook schaalvergroting plaats in de winkelstructuur. Het gevolg is dat het aanbod in kleinere winkelcentra verschraalt of zelfs uit de winkelstructuur verdwijnt. Schaalvergroting: omvang per winkel neemt toe Nieuwe winkelruimte is gemiddeld groot, kleine winkels verdwijnen vaker. De gemiddelde winkel groeide in 10 jaar tijd van circa 215 m 2 wvo naar circa 276 m 2 wvo in april Deze trend zet naar verwachting door. Schaalvergroting: meer m 2, minder winkels Doordat het winkeloppervlak sneller groeide dan de bevolking kreeg elke inwoner er in de afgelopen 10 jaar circa 20% winkelmeters bij. Het aantal verkooppunten (vkp) per consument nam echter af, oftewel minder winkels per inwoner. Schaalvergroting: steeds meer filialen Het aandeel filiaalbedrijven nam de afgelopen 10 jaar toe van 28% naar 37%. Ook dit is een vorm van schaalvergroting. Doel: vergroten van het marktaandeel. Ook deze trend zet naar verwachting door. Gevolg: het aantal filialen neemt toe, het aantal zelfstandige winkeliers neemt af. 2.2 Wijzigende bestedingen Bestedingen nemen af De groei van de bestedingen is achtergebleven bij de groei van het aanbod. Consumenten besteden minder als gevolg van de economische recessie. Daarnaast heeft vergrijzing een nadelig effect op de omzet, omdat ouderen minder besteden in de detailhandel (kleding, meubels, sport etc.) dan mensen in de opbouwfase van hun leven. Ook de krimp van de bevolking heeft in een aantal regio s negatieve effecten op de bestedingen. Verschuiving bestedingen naar internet Bestedingen nemen niet alleen af, er vindt ook een verschuiving plaats naar webwinkels. De rol van internet is tot op heden nog bescheiden en groeide in de afgelopen 10 jaar 2 D R O O G H T R O M M E L E N E N PA R T N E R S

9 van 1% naar 6% marktaandeel. In bepaalde branches is het marktaandeel veel hoger (24% in vrije tijd, 17% in elektronica)*. komende jaren afnemen, met een toename van structurele leegstand tot gevolg. Landelijk bedraagt de gemiddelde leegstand al 9,8%. Winkels worden gemiddeld steeds groter Naar verwachting komt internet als volwaardig aankoopkanaal de komende jaren verder op gang; techniek en logistiek ontwikkelen zich, generaties consumenten groeien op met internet. Het marktaandeel van internet in non-fooddetailhandelsbestedingen bedraagt inmiddels circa 10% en zal dit decennium toenemen. Ook is een toename van dagelijkse aankopen via internet te verwachten. Meer zelfstandigen met pensioen zonder opvolger In Nederland is circa 40% van de zelfstandige winkeliers ouder dan 50, eenzesde zelfs ouder dan 60 jaar. Meer dan voorheen gaan zelfstandigen stoppen. Door het ongunstige toekomstperspectief hebben zij in toenemende mate moeite een goede opvolger te vinden. Veel winkels sluiten zonder opvolging. Marktaandeel aankopen via internet groeit gestaag De bestedingen zijn niet meegegroeid met het aanbod 2.3 Minder behoefte aan winkels Leegstand door afnemende behoefte aan winkels De gevolgen van de ontwikkelingen zijn groot in de winkelmarkt. De groei van internet, en demografische ontwikkelingen (krimp, vergrijzing) leiden tot een afnemende behoefte aan fysieke winkels. Formules met een groot oppervlak en/of veel vestigingen verdringen kleinschalige spelers. Naar verwachting zal het winkelaanbod hierdoor de * I&O (2011), Koopstromenonderzoek Randstad 2011 De nieuwe winkelmarkt: gevolgen selectief De ontwikkelingen in de winkelmarkt hebben verschillende gevolgen per type winkelgedrag en type winkelgebied. Per saldo zullen winkels op goede locaties winkels op zwakke locaties verdringen. Dit betekent bedreigingen (toename van structurele leegstand) voor het ene winkelgebied, en kansen voor het andere (figuur 1). Grote hoofdcentra (binnensteden) hebben een sterke uitgangspositie door het grote aanbod en kunnen zich met sfeer en beleving onderscheiden van internet. Ook boodschappencentra blijven kansrijk, mits het aanbod compleet is en keuze biedt in de D R O O G H T R O M M E L E N E N PA R T N E R S 3

10 Figuur 1 Schematische weergave landelijke winkeltrends 4 D R O O G H T R O M M E L E N E N PA R T N E R S

11 nabijheid van de consument (gemak). Winkellocaties die hier niet aan voldoen doordat het aanbod te beperkt is of buiten reguliere winkelgebieden ligt, zijn kwetsbaar. Van de groeigedachte van de afgelopen jaren moet definitief afscheid genomen worden. Dit betekent niet dat er nergens meer geïnvesteerd kan worden. Wel zijn selectieve keuzes in de structuur noodzakelijk: alleen nog op die locaties investeren die de detailhandelsstructuur kwalitatief versterken. 2.4 Beesel in relatie tot de trends de bevolking zorgt voor een afnemend draagvlak voor winkels en overige voorzieningen, met name in de kleinste winkelgebieden waar het draagvlak al beperkt is en het economisch functioneren onder druk staat. Door het afkalven van het draagvlak voor winkelvoorzieningen dreigt het winkelaanbod op lange termijn versneld te verschralen. In de kern Beesel is draagvlak (inwonertal) voor een basisvoorziening al beperkt. Reuver-centrum kwetsbaar Het niet-dagelijkse winkelaanbod in Reuver en Beesel heeft de afgelopen jaren sterk ingeboet (figuur 2), mede door Roermond (Retailpark, Designer Outlet en centrum) en Venlo (centrum). De concurrentiepositie van Reuver-centrum voor niet-dagelijkse winkelvoorzieningen is verslechterd. Voor een belangrijk deel moet het centrum van Reuver het hebben van lokaal boodschappenpubliek. In de volgende hoofdstukken wordt het belang van een goed boodschappenaanbod als basis voor het winkelprogramma geduid. Draagvlak voor winkelvoorzieningen beperkt De landelijke trends in de detailhandel zijn ook in de gemeente Beesel zichtbaar. Het aantal winkels is de afgelopen jaren afgenomen. Gemiddeld zijn de winkels wel groter geworden. Ook het aandeel filialen en franchisenemers is groter geworden. Doordat de gemeente Beesel circa inwoners heeft en toevloeiing uit de omgeving beperkt is, is het draagvlak voor winkelvoorzieningen beperkt. Gemeente Beesel krijgt, net als de rest van Limburg, de komende decennia te maken met bevolkingskrimp. De afname van Figuur 2 Winkelaanbod gemeente Beesel (m² wvo), ontwikkeling in de afgelopen 10 jaar Bron: Locatus, april 2013 D R O O G H T R O M M E L E N E N PA R T N E R S 5

12 3 Uitgangspositie 3.1 Ligging en kenmerken Landelijke gemeente tussen Venlo en Roermond De gemeente Beesel heeft circa inwoners* en bestaat uit de kernen Reuver ( inwoners, bestaande uit de dubbelkern Reuver en Offenbeek) en Beesel (2.500 inwoners). Het inwonertal blijft de komende jaren stabiel. In 2020 is het inwonertal in de gemeente naar verwachting **. Het aantal 75+ ers zal komend decennium met circa 700 personen toenemen. Deze bevolkingsgroep besteedt substantieel minder in winkels dan personen in de opbouwfase van hun leven (o.a. mode, figuur 3). Gemeente Beesel grenst aan de Maas en aan Duitsland en ligt tussen de stedelijke gemeenten Venlo en Roermond (kaart 1). Hoofdwegen en spoor zijn noord-zuid georiënteerd. Met de komst van de A73 komt het (boven-)regionale verkeer niet meer door het centrum van Reuver (Rijksweg). * CBS StatLine, peildatum januari 2013 ** Etil (2012), Demografisch onderzoek gemeente Beesel Zwakke concurrentiepositie verder verslechterd Roermond heeft haar regionale winkelfunctie de afgelopen jaren enorm versterkt met de komst van het Retailpark ( m² wvo) en Designer Outlet ( m² wvo) direct naast het centrum ( m² wvo). Ook in het centrum van Venlo ( m² wvo) is het modische en overig niet-dagelijkse winkelaanbod uitgebreid. Door de nabijheid van deze steden en het ontbreken van ommeland is de regionale concurrentiepositie van Beesel zwak. Een groot deel van nietdagelijks bestedingspotentieel van inwoners uit Beesel vloeit af naar Roermond en Venlo. Bestedingen uit de omgeving blijven beperkt tot enige toevloeiing door frequente aankopen van een deel van de inwoners uit Belfeld en Swalmen (kleiner centrum dan Reuver). De lokale verzorgingsfunctie van Reuver-centrum wordt bevestigd door uitkomsten van de bezoekers- en ondernemersenquête, zie paragraaf 3.5 en 3.6. Beperkt extra omzet door toeristen In de gemeente Beesel zijn jaarlijks meer dan toeristische overnachtingen. Circa 95% hiervan komt voor rekening van Landal Ouderen besteden minder aan mode Retailpark Roermond verslechterde positie Reuver In Belfeld is slechts één supermarkt 6 D R O O G H T R O M M E L E N E N PA R T N E R S

13 Kaart 1 Gemeente Beesel in de regio Greenparks De Lommerbergen. Een deel van deze verblijfstoeristen doet naar verwachting boodschappen in Reuver-centrum. Horecabedrijven in de gemeente kunnen profiteren van de aanwezige toeristen. 3.2 Winkelaanbod gemeente Beesel Niet-dagelijks winkelaanbod loopt sterk terug Het winkelaanbod in gemeente Beesel heeft een omvang van circa m² wvo*, verdeeld over circa 50 winkels. Winkelaanbod in niet-dagelijkse branchegroepen is de laatste drie jaar afgenomen (zie figuur 2). Veel van de leeggekomen panden zijn niet opnieuw ingevuld, waardoor de leegstand sterk is toegenomen. De branche-indeling en een overzicht van het winkelaanbod per branche zijn opgenomen in bijlagen 2 en 3. De winkelleegstand bedraagt inmiddels circa m² wvo* (12 panden). De leegstand heeft hiermee bijna dezelfde omvang als het winkelaanbod. Circa 85% van het leegstaande winkelvloeroppervlak is geconcentreerd in * Locatus Online Benchmarkverkenner, peildatum april 2013 D R O O G H T R O M M E L E N E N PA R T N E R S 7

14 drie grote panden aan de Parallelweg in Reuver. Het overgrote deel van het winkelaanbod ( m² wvo) in de gemeente is gevestigd in Reuver (figuur 3). Het aanbod in de kern Reuver bestaat uit circa 45 winkels. Het supermarktaanbod heeft een bovengemiddelde omvang, verdeeld over maar liefst vier supermarkten. Het aanbod in andere branchegroepen is kleiner dan gemiddeld in kernen met circa inwoners. Het niet-dagelijkse winkelaanbod is de afgelopen jaren aanzienlijk afgenomen, mede door de zware concurrentie van winkelsteden Roermond en Venlo, waar het aanbod sterk is toegenomen. Grootste deel leegstand in enkele panden Parallelweg Aanbod Reuver-centrum recent versterkt met Hema Figuur 3 Winkelaanbod in Reuver en in kernen met eenzelfde inwonertal (m² wvo) 3.3 Winkelaanbod Reuver-centrum Compleet boodschappenaanbod Het winkelaanbod in het centrum van Reuver heeft een omvang van circa m² wvo, verdeeld over circa 20 winkels. Het dagelijkse winkelaanbod heeft een gemiddelde omvang (figuur 4) en bestaat uit servicesupermarkten Plus (± m² wvo) en Albert Heijn (± m² wvo), twee drogisten en meerdere Bron: Locatus, april D R O O G H T R O M M E L E N E N PA R T N E R S

15 Figuur 4 Winkelaanbod in Reuver-centrum en in centra van kernen met eenzelfde inwonertal (m² wvo) (vers-)speciaalzaken. Het dagelijkse winkelaanbod is de afgelopen 10 jaar in omvang gelijk gebleven (figuur 5). Een groot deel van het niet-dagelijkse winkelaanbod wordt frequent bezocht, aanvullend op het dagelijkse aanbod. Voorbeelden hiervan zijn Hema, Blokker, Bruna en Zeeman. Bron: Locatus, april 2013 Figuur 5 Winkelaanbod Reuver-centrum (m² wvo), ontwikkeling in de afgelopen 10 jaar Modisch en overig niet-dagelijks aanbod beperkt Het niet dagelijkse winkelaanbod is beperkt in vergelijking met centra van kernen met inwoners. Het winkelaanbod in het centrum van Reuver is het afgelopen decennium afgenomen (figuur 5). In alle niet-dagelijkse branchegroepen is het aanbod sterk teruggelopen. De afgelopen jaren is, mede door de vestiging van Hema, het overig niet-dagelijkse aanbod weer iets toegenomen, Omvang van niet-dagelijks winkelaanbod (incl. volumineus aanbod) bedraagt slechts een derde van dat van 10 jaar geleden. Bron: Locatus, april 2013 De winkelleegstand in het centrum bedraagt circa m² wvo, verdeeld over 7 panden. Hiermee ligt het leegstandspercentage zowel in aantal panden als in omvang boven de 20%. D R O O G H T R O M M E L E N E N PA R T N E R S 9

16 Het centrum ligt centraal in de kern (kaart 2) en is zeer goed bereikbaar per auto en fiets. Aan de oostzijde van het centrum ligt het treinstation van Reuver. Kaart 2 Huidige winkelstructuur in de gemeente Beesel Dorpscentrum met diverse centrumfuncties Het centrum van Reuver huisvest ook diverse andere centrumfuncties. Er zijn circa 10 horecabedrijven en er is een servicebioscoop. Verder zijn er enkele ambachten en baliefuncties. Op vrijdagmiddag staat de weekmarkt met 16 kooplieden op het Raadhuisplein en functioneert dan als extra publiekstrekker. Het totaalaanbod van winkels, horeca, ambachten en andere publieksfuncties maken het centrum van Reuver tot het lokaalverzorgende hoofdcentrum van de gemeente. 3.4 Overig aanbod Reuver Supermarkten buiten het centrum Twee van de vier supermarkten in Reuver liggen buiten het centrum. Dit grote aanbod buiten het centrum is in kernen van deze omvang niet gebruikelijk. Het centrum heeft hierdoor een relatief zwakke positie in de winkelstructuur van Reuver. 1 0 D R O O G H T R O M M E L E N E N PA R T N E R S

17 Supermarktcentrum Pater Claretstraat Het winkelaanbod rondom de kruising van Pater Claretstraat en Keulseweg heeft een totale omvang van circa m² wvo. Dit aanbod bestaat uit supermarkt Jan Linders (± 800 m² wvo), een bakker, een slager en een elektronicawinkel. Dit kleine supermarktcentrum heeft primair een functie voor de wijk. Er zijn drie horecabedrijven gevestigd. Winkelaanbod Pater Claretstraat beperkt Helft supermarktaanbod buiten het centrum Figuur 6 Spreiding van het winkelaanbod in gemeente Beesel (m² wvo) Solitaire supermarkt Greswarenstraat Buiten het centrum van Reuver, ten oosten van het spoor, is op een solitaire locatie discountsupermarkt Lidl (± 950 m² wvo) gevestigd. Dit is vooralsnog de enige discountformule in het gebied Belfeld, Reuver, Beesel en Swalmen. Het verzorgingsbereik van deze winkel is naar verwachting gemeente-overstijgend. De kleinschalige supermarkt (± 400 m² wvo) op vakantiepark De Lommerbergen heeft enkel een functie voor de verblijfstoeristen op het park. Bron: Locatus, april 2013 Overige verspreide bewinkeling Het overige verspreide winkelaanbod bestaat hoofdzakelijk uit aanbieders in volumineuze D R O O G H T R O M M E L E N E N PA R T N E R S 1 1

18 branches. Woonzaak Ons Huis en doe-hetzelfzaken Fixet en Boerenbond zijn grootschalige aanbieders, gevestigd op bedrijventerreinen (kaart 2). 3.5 Beesel Basisvoorziening in centrum van Beesel Het kleine dorpscentrum heeft een historische uitstraling en grenst aan het kasteel van Beesel. Door het beperkte draagvlak (2.500 inwoners) heeft het winkelaanbod in het centrum van Beesel een functie en positie als klein supermarktcentrum (basisvoorziening). In het centrum van Beesel zijn vijf winkels: een CoopCompact (± 400 m² wvo), twee bakkers, een slager en een computershop. Het winkelaanbod heeft een omvang van slechts 600 m² wvo. In het centrum staat één voormalig winkelpand leeg. In het centrum van Beesel is de horeca dominant aanwezig. De vijf horecabedrijven bepalen in belangrijke mate het beeld van het centrum. 3.6 Ondernemersenquête Alle winkeliers in de gemeente Beesel hebben in april 2013 de mogelijkheid gehad hun beoordeling en wensen van de bedrijfsomgeving kenbaar te maken (bijlage 4). Circa 60% van de winkeliers heeft de enquête ingevuld. Ook horecaondernemers en aanbieders van diensten is gevraagd deel te nemen. In totaal zijn 44 enquêtes teruggekomen. Ondernemers negatief over omzet en toekomst De belangrijkste uitkomsten van de ondernemersenquête zijn: De eigen omzet wordt door veel ondernemers niet zo positief beoordeeld (figuur 7). Ondernemers die hun omzet als krap of onvoldoende beoordelen, zijn zowel dagelijkse als niet-dagelijkse winkeliers, horeca-ondernemers en dienstverrichters. Driekwart van de ondernemers durft geen positieve verwachting over de omzetontwikkeling uit te spreken. De meeste ondernemers hebben geen (grote) plannen voor de komende jaren. Woonzaak Ons Huis bij zuid-entree Reuver CoopCompact basisvoorziening voor inwoners Beesel Beperkt aantal ondernemers profiteert van toeristen 1 2 D R O O G H T R O M M E L E N E N PA R T N E R S

19 Centrumondernemers tevreden over horeca-aanbod Figuur 7 Ondernemersenquête Beoordeling omzet (N=41) Parkeercapaciteit wordt wisselend beoordeeld Figuur 8 Ondernemersenquête Plannen met bedrijf (N=41) Een handvol ondernemers denkt aan beëindiging. De herkomst van de omzet is per ondernemer verschillend. Gemiddeld geven ondernemers aan dat driekwart van de omzet uit Reuver of Beesel komt (niet gecorrigeerd naar omzetverschillen per bedrijf). Voor enkele ondernemers (o.a. horecabedrijven en cadeauwinkels) leveren toeristen een belangrijk aandeel in hun omzet. Centrumondernemers geven veelal aan tevreden te zijn over het horeca-aanbod in het centrum, zowel over het aantal bedrijven als over de kwaliteit ervan (bijlage 5). Ook over de kwaliteit van de winkeliers, uitstraling van panden en de bereikbaarheid zijn centrumondernemers te spreken. De parkeergelegenheid in het centrum krijgt de meeste onvoldoendes. Over de spreiding van het aanbod, het aantal winkels en de diversiteit (brancheverdeling) van winkels zijn centrumondernemers ook minder tevreden (bijlage 5). D R O O G H T R O M M E L E N E N PA R T N E R S 1 3

20 3.7 Bezoekersenquête In het centrum van Reuver is begin april 2013 op een donderdag en zaterdag een bezoekersonderzoek uitgevoerd (bijlage 6). Verspreid over het centrum zijn 120 uitgebreide enquêtes afgenomen onder centrumbezoekers. Op basis van deze steekproef ontstaat een goede indicatie van kenmerken van bezoekers en de beoordeling van het centrum. De uitkomsten van beide onderzoeksdagen komen sterk overeen. Daarom zijn de resultaten samengevoegd. Bezoekers vooral lokaal boodschappenpubliek Ruim driekwart van de respondenten komt uit Reuver. Van het beperkte aantal overige bezoekers komen de meesten uit Beesel, Belfeld of Swalmen. Dit is een zeer lokale herkomst. Het aantal toeristische bezoekers is beperkt. Meer dan de helft van de bezoekers bezoekt het centrum van Reuver meerdere keren per week. Dit frequente bezoek duidt op primair een boodschappenfunctie van het centrum. De gerichte boodschappenfunctie van het centrum blijkt ook uit de korte verblijfs- Lokale bezoekers die vaak en snel boodschappen doen Figuur 9 Bezoekersenquête Herkomst (N=120) Bezoekers zijn tevreden over het centrum Figuur 10 Bezoekersenquête Bezoekfrequentie (N=120) 1 4 D R O O G H T R O M M E L E N E N PA R T N E R S

21 Figuur 11 Bezoekersenquête Beoordeling Reuver-centrum (N=120) duur (bijlage 7). Twee op de drie bezoekers is binnen een half uur weer vertrokken en de meeste respondenten gaven aan minder dan vier winkels te bezoeken. Een aantal bezoekers combineert winkelbezoek met een bezoek aan een andere centrumfunctie, zoals dienst, ambacht, zorg of horeca. Meest bezochte winkels zijn Albert Heijn, Plus, Kruidvat, Blokker en Hema. Deze uitkomst ondersteunt de conclusie dat het centrum primair een boodschappenfunctie heeft. Lidl wordt nauwelijks genoemd. De auto en de fiets zijn de meest gebruikte vervoermiddelen. Op de zaterdag ligt het autobezoek hoger dan op de donderdag. Een op de vijf bezoekers komt te voet (bijlage 7). Bezoekers zijn best tevreden over het centrum De centrumbezoekers is gevraagd voor bepaalde aspecten een rapportcijfer te geven. Over het algemeen zijn de bezoekers tevreden over het centrum van Reuver. Ze beoordelen het centrum zoals ze het bezoeken: een boodschappencentrum. Ze zijn tevreden over het D R O O G H T R O M M E L E N E N PA R T N E R S 1 5

22 aanbod. Ruim de helft van de respondenten geeft aan geen winkels te missen. De meest genoemde ontbrekende winkels in het centrum zijn een aanvullende modewinkel of Action. De bezoekers zijn duidelijk positiever over de afstanden tussen winkels in het centrum (spreiding) dan centrumondernemers. Klaarblijkelijk vinden bezoekers het centrum voldoende compact. Voor alle aspecten krijgt het centrum van de respondenten gemiddeld een ruime voldoende (figuur 11). De uitstraling van panden wordt minder goed beoordeeld. Hierbij wordt meerdere malen verwezen naar de leegstaande panden voorbij de wegversmalling. Ook het parkeren krijgt af en toe een onvoldoende. 3.8 Conclusie analyse Het winkelaanbod in de gemeente Beesel is de afgelopen jaren afgenomen, mede als gevolg van de verder verslechterde concurrentiepositie ten opzichte van winkelsteden Roermond en Venlo. Het functioneren van het winkelaanbod staat onder druk. De leegstand is de afgelopen jaren zichtbaar toegenomen. Ook in het centrum staan meerdere panden leeg en hebben meerdere ondernemers moeite voldoende omzet te halen. Het dagelijks aanbod met vier supermarkten in de kern Reuver is opvallend groot, ook in relatie tot de beperkte bovenlokale verzorgingsfunctie. Gemeente Beesel is het primaire verzorgingsgebied van het centrum van Reuver (stabiel inwonertal van ± ). Consumenten uit dit gebied bezoeken het centrum voornamelijk om boodschappen of een gerichte aankoop te doen. Reuver-centrum is te typeren als een boodschappen+ centrum met (semi-) dagelijks aanbod, waaronder ook huishoudelijk, textiel/basismode, een klein warenhuis en overig modisch en nietdagelijks aanbod. De positie van het centrum is relatief zwak doordat de helft van het supermarktaanbod buiten het centrum is gevestigd. Supermarkt Lidl heeft geen relatie met winkels in het centrum. Het aanbod in het centrum van Beesel en aan de Pater Claretstraat is beperkt. De positie van deze winkellocaties in de structuur is zeer kwetsbaar, vanwege de beperkte aantrekkingskracht (incompleet aanbod) en het beperkte draagvlak (inwoners in de kern/wijk). 1 6 D R O O G H T R O M M E L E N E N PA R T N E R S

23 Geen uitbreidingsruimte, zelfs afname aantal winkels Keuzes in de structuur zijn nodig Supermarkten vervullen cruciale trekkersrol 4 Visie 4.1 Ambitie en uitdagingen Ambitie Voor deze detailhandelsstructuurvisie hebben gemeente Beesel en de Stichting Zelfstandige Ondernemers (SZO) de volgende ambities geformuleerd: Een sterke en duurzame winkelstructuur met een zo compleet mogelijk aanbod voor inwoners van de gemeente Beesel (goed voorzieningenniveau). Een gezond ondernemersklimaat waar marktpartijen kunnen en willen investeren (ontwikkelingsgericht) Keuzes in de structuur Door trends in de detailhandel (afnemende bestedingen, internet, overaanbod) dreigt op alle typen locaties in Nederland stagnatie en leegstand. Schaalvergroting en filialisering leiden daarbij tot verdringing. In de gemeente Beesel kan de huidige spreiding van het winkelaanbod, het vergrijzende ondernemersbestand en de stagnerende bevolkingsontwikkeling zorgen voor een versnelde toename van leegstand. De (sociaalmaatschappelijke) vraag voor de nabije toekomst is op welke locaties deze leegstand het ergste is en dus zo mogelijk moet worden voorkomen. Door keuzes te maken in de ruimtelijke structuur kan de gemeente hieraan sturing geven (zie kader ruimtelijke ordening van de leegstand ). Keuze voor duurzame winkelstructuur In algemene zin heeft een centrumgebied een grotere sociaal-maatschappelijke functie (o.a. als ontmoetingsplek voor inwoners) dan verspreid gelegen winkels. Ook zijn de kansen voor synergie (onderlinge wisselwerking) in het centrum groter, leegstand tast juist in het centrum het investeringsklimaat (en woon- en leefklimaat) het sterkst aan. Op basis daarvan ligt het voor de hand prioriteit te geven aan het tegengaan van leegstand in het centrum (eventueel ten koste van niet-centrumlocaties binnen en buiten de bebouwde kom). Keuze voor supermarkten als dragers De ambitie is te streven naar een duurzame winkelstructuur in de gemeente, voor zowel inwoners als ondernemers. In het centrum van Reuver is frequente aankopen doen D R O O G H T R O M M E L E N E N PA R T N E R S 1 7

24 Ruimtelijke ordening van de leegstand Periode van groei In de periode voor 2008 zorgen economische welvaart en optimisme voor een groei van winkelaanbod op alle typen winkellocaties. Periode van stagnatie Overaanbod, veranderend consumentengedrag en demografische ontwikkelingen hebben vanaf 2008 geleid tot winkelleegstand op alle typen locaties. Periode van keuzes De veranderende winkelmarkt leidt op alle typen winkellocaties tot meer leegstand en stagnatie. Dit leidt er toe dat we anno 2013 voor de maatschappelijke keuze staan: waar is leegstand het minst erg? In reguliere winkelgebieden, op perifere clusters of op verspreid gelegen locaties? Door keuzes te maken en ruimtelijk beleid te voeren kan enige sturing worden gegeven aan leegstand. 1 8 D R O O G H T R O M M E L E N E N PA R T N E R S

25 Supermarkt cruciaal voor speciaalzaak Steeds meer boodschappen worden bij de supermarkt gedaan. Meer dan 80 cent van elke euro aan boodschappen komt inmiddels bij de supermarkt terecht. Dit gaat ten koste van de omzet bij speciaalzaken. Toch kunnen speciaalzaken zich het beste naast de supermarkt vestigen. Een doorsnee supermarkt trekt elke week meer dan bezoekers. Daarmee is de supermarkt in de meeste centra veruit de belangrijkste publiekstrekker. Uit grootschalig onderzoek onder ruim supermarktklanten in 30 buurt- en dorpscentra* blijkt dat 75% van de supermarktbezoekers ook één of meer andere winkels bezoekt, mits deze zichtbaar zijn en op korte afstand liggen van de supermarkt (tot 50 meter). Zonder deze directe relatie (uit het zicht en/of meer dan 100 meter) neemt het combinatiebezoek zeer snel af. Van de enorme klantenstroom van supermarkten kan de speciaalzaak profiteren: een beperkt deel ervan biedt al een gezonde omzet. Zonder supermarkt ontbreekt de aantrekkingskracht om voldoende klanten op de been te krijgen. Een ruimer aanbod speciaalzaken is daardoor vaak pas mogelijk als er ook een supermarkt in de buurt is die een voldoende grote klantenstroom genereert. Ook andere winkels profiteren zo van de aanwezigheid van de supermarkt. Twee (elkaar aanvullende) supermarkten bieden nog meer kansen voor speciaalzaken. Supermarkten zijn bepalend voor de winkelstructuur. (boodschappen) het primaire bezoekmotief. Supermarkten zijn hierbij de grootste publiekstrekkers. Zij zorgen elke dag van de week voor grote bezoekersstromen, die de basis vormen voor versspeciaalzaken, drogisten en overige winkels (huishoudelijke artikelen, bloemen, kleding, speelgoed, etc.) (kader Combinatiebezoek supermarkten en speciaalzaken). Bij frequente aankopen bestaat veelal de wens dat consumenten op korte afstand van hun woning (in de eigen kern) kunnen beschikken over een eigentijds winkelaanbod. Tegenover deze wens van nabijheid staat echter het feit dat consumenten voor frequente aankopen (boodschappen) primair gericht zijn op (service)supermarkten met voldoende aanbod en kwaliteit. Om dit te kunnen bieden willen supermarkten uitbreiden. Het benodigde bevolkingsdraagvlak per supermarkt neemt daardoor toe. Dit betekent dat winkels (supermarkten) in kleine kernen, buurten of wijken in toenemende mate verdwijnen. * DTNP (2010), De rol van supermarkten D R O O G H T R O M M E L E N E N PA R T N E R S 1 9

26 4.2 Toekomstige omvang aanbod Dagelijkse sector Het inwonertal in de gemeente Beesel daalt de komende jaren licht. Een grotere regiofunctie voor het winkelaanbod lijkt niet reëel. Toevloeiing van bestedingen van inwoners uit Belfeld en Swalmen en verblijfs- en dagtoeristen is beperkt. Kaart 3 Visie gewenste winkelstructuur gemeente Beesel Het dagelijkse winkelaanbod in de gemeente Beesel is gezien de lokale verzorgingsfunctie aan de ruime kant. Er is sprake van een overmaat aan supermarkten. De huidige omzet/m²/jaar in supermarkten is laag (beschikbare omzet wordt verdeeld over teveel meters). Uit onze indicatieve berekening komt naar voren dat er nu en in de toekomst geen aanleiding is om het aanbod verder uit te breiden. Niet-dagelijkse sector Het aanbod in de niet-dagelijkse sector (met uitzondering van volumineuze branches) is voor het grootste deel gevestigd in het centrum van Reuver. Het niet-dagelijkse winkelaanbod is relatief klein. Toch is er vanuit kwantitatief oogpunt geen reden om het 2 0 D R O O G H T R O M M E L E N E N PA R T N E R S

27 winkelaanbod uit te breiden. Gezien de voortgaande autonome winkeltrends, lokale demografische ontwikkelingen (vergrijzing) en het enorme aanbod in Roermond en Venlo mag eerder worden verwacht dat het aantal winkels de komende jaren verder zal afnemen. 4.3 Beoogde hoofdwinkelstructuur Binnen Reuver focus op het centrum Om een zo compleet mogelijk voorzieningenaanbod in Reuver te behouden, wordt beleidsmatig gefocust op één winkelgebied: het centrum. In het centrumgebied kunnen winkels en andere centrumfuncties van elkaars aanwezigheid profiteren (synergie) en krijgt de markt de ruimte (dynamiek). Buiten het centrum worden uitbreidingen van supermarktaanbod en overig winkelaanbod niet toegestaan. Speerpunten zijn het compact maken van het kernwinkelgebied en behoud/versterking van het supermarktaanbod in het centrum, zodat consumenten uit de hele gemeente hier voor al hun (semi-)dagelijkse boodschappen goed terecht kunnen. In het compacte kernwinkelgebied krijgen winkels, horeca en andere centrumfuncties de ruimte in de vorm van uitbreiding van bestaande winkels, verplaatsingen en nieuwvestiging. Meer samenhang tussen centrumdelen en centrumfuncties, waaronder horeca, is gewenst. In paragraaf 4.4 wordt nader ingegaan op de functioneel-ruimtelijke structuur in het centrum. Buiten centrum geen nieuwe ontwikkelingen Om (toekomstige) ondernemers te stimuleren in het centrum te vestigen, is aan te bevelen buiten het centrum geen nieuwe winkelontwikkelingen (nieuwbouw, uitbreiding)meer toe te staan. Dit geldt ook voor de supermarkten aan de Pater Claretstraat en Greswarenstraat. Op deze manier wordt het voor inwoners uit de gemeente en voor overige bezoekers aantrekkelijk juist het centrum te bezoeken. Dit (extra) draagvlak biedt kansen voor functiesynergie en daarmee voor behoud van een completer aanbod en aantrekkelijk, levendig centrum. In de krappe verdringingsmarkt voor winkels is dit selectieve ruimtelijke beleid een effectief instrument om het centrum te stimuleren. Bestaande winkels kunnen blijven bestaan Bestaande winkels mogen vanzelfsprekend hun activiteiten voortzetten (en uitbreiden binnen de kaders van vigerende bestemmingsplannen), maar rekening moet gehouden worden met geleidelijke transformatie naar andere functies (zoals zorg of wonen). Waar mogelijk wordt medewerking verleend aan verplaatsing van deze winkels naar het centrum. Indien mogelijk wordt de bestemming van achterblijvend onroerend goed gewijzigd in een andere bestemming. Behoud basis dagelijks aanbod Beesel-centrum Voor de kern Beesel wordt gestreefd naar behoud van een of enkele basiswinkels in het centrum (o.a. kleine supermarkt en bakker). Beperkte uitbreiding van aanbod, passend bij de beoogde verzorgingsfunctie kan worden toegestaan. De aanwezigheid van een basisvoorziening in het centrum van Beesel draagt bij aan de leefbaarheid voor de inwoners van deze kern. D R O O G H T R O M M E L E N E N PA R T N E R S 2 1

28 Volumineus aanbod kan aan Parallelweg Nieuwe winkelontwikkelingen buiten het centrum zijn ongewenst. In algemene zin kan uitzondering worden gemaakt voor winkels die vanwege aard en omvang van de gevoerde artikelen niet in het centrum van Reuver inpasbaar zijn. Het gaat hierbij om bouwmarkten, tuincentra, winkels in woninginrichting en in auto s, boten, caravans. Kaart 4 Huidige functioneel-ruimtelijke structuur Reuver-centrum Potenties voor uitbreiding of verdere clustering van volumineus aanbod zijn beperkt. Als een bestaande aanbieder met volumineus aanbod (branches woninginrichting, doe-het-zelf, tuinartikelen, auto s, boten en caravans) wil uitbreiden of een nieuwe aanbieder met volumineus aanbod zich in Reuver wilt vestigen, is de Parallelweg hiervoor de enige gewenste locatie (kaart 3). Deze zichtlocatie is zeer goed bereikbaar en hier is volop ruimte beschikbaar. 2 2 D R O O G H T R O M M E L E N E N PA R T N E R S

29 4.4 Gewenste structuur Reuver-centrum Sterke en zwakke punten huidige opzet centrum Sterke punten in de functioneel-ruimtelijke structuur van het centrum: De Passage en de oostwand van de Rijksweg tot de wegversmalling en de wand van supermarkt Plus in de Pastoor Vranckenlaan zijn aantrekkelijk verwinkeld (kaart 4). De supermarkten zijn strategisch gelegen, in verschillende centrumdelen. De bereikbaarheid van het centrum is goed. Zwakke punten in de functioneel-ruimtelijke structuur van het centrum: De samenhang tussen oost- en westzijde is matig door het relatief grote Raadhuisplein, waaraan vooral functies gevestigd zijn met een beperkte publieksfunctie (o.a. gemeentehuis en uitzendbureau). De winkelleegstand concentreert zich voornamelijk ten noorden van de wegversmalling in de Rijksweg (kaart 4). Het aantal publieksgerichte functies is beperkt. Binnenkort vertrekken ook de huisartsenpraktijk en apotheek uit het gebied (naar De Brink). Parkeren is in belangrijke mate gerealiseerd aan achterkanten, waardoor de consument maar beperkt verleid wordt het centrum verder in te lopen. Ontwikkelingsrichting kernwinkelgebied De gewenste functioneel-ruimtelijke opzet van Reuver-centrum wordt gekenmerkt door: een compact gebied met aaneengesloten winkelwanden en korte logische looproutes tussen de deelgebieden; strategische ligging van publiekstrekkers (supermarkten) direct in het kernwinkelgebied in combinatie met een ruime maat aan centrumparkeren; een verblijfsplein centraal in dit gebied met een functiemix van winkels, horeca met terras en de weekmarkt. Voortzetting concentratiebeleid centrum In het bestemmingsplan Centrum Reuver* is een concentratiegebied voor winkels en andere centrumfuncties aangewezen. Deze concentratiegedachte wordt in deze visie * Gemeente Beesel (2008), Bestemmingsplan Centrum Reuver, vastgesteld januari 2008 onderstreept en op onderdelen aangescherpt. In het bestemmingsplan 2008 loopt het concentratiegebied aan de noordzijde tot en met het kruispunt Rijksweg-Keulseweg. Het centrumdeel vanaf de wegversmaling tot deze grens is echter matig ingevuld (kaart 4). Inmiddels is hier veel leegstand ontstaan en is het aantal centrumfuncties verder afgenomen. De afstand tot de supermarkten en de parkeerterreinen is groot. Vanuit het huidige en (verwachte) toekomstige economisch functioneren is er aanleiding om het kernwinkelgebied een stukje te verkleinen. Vanwege de verwachte afname van het aantal winkels en van andere centrumfuncties stellen we voor om het concentratiegebied, oftewel het kernwinkelgebied, aan de noordzijde te verkleinen tot het kruispunt met de St. Gerardusstraat (kaart 5). Ten noorden hiervan kunnen bestaande winkels blijven, maar ontstaat ook ruimte tot transformatie naar andere (centrum)functies. Door uit te gaan van een nog iets compacter centrum blijft er ook in de toekomst een aantrekkelijke sfeer en beleving, en kan de synergie tussen winkels blijvend worden bevorderd. D R O O G H T R O M M E L E N E N PA R T N E R S 2 3

30 In compact kernwinkelgebied ruimte dynamiek In het compacte kernwinkelgebied krijgen detailhandel en andere publieksgerichte centrumfuncties de mogelijkheid voor uitbreiding of nieuwvestiging. Door te kiezen voor dit compacte gebied wordt voorkomen dat er grote gaten in de (winkel)wanden ontstaan (leegstand of andere niet-publieksgerichte functies) en gestimuleerd dat deze voor de consument juist aantrekkelijk ingevuld zullen blijven. Verplaatsing van winkels en horeca naar het compacte kernwinkelgebied draagt bij aan de versterking van de winkelstructuur en wordt derhalve bevorderd. Kaart 5 Afbakening kernwinkelgebied Reuver-centrum Voor het kernwinkelgebied worden zo min mogelijk restricties in het bestemmingsplan opgenomen. Beperkende voorschriften in het vigerende bestemmingsplan geen nieuwe supermarkt en maximaal 600 m² per detailhandelsvestiging kunnen dan worden losgelaten. Voortzetting van een zo ruim mogelijke bestemming centrumdoeleinden binnen dit gebied is gewenst. 2 4 D R O O G H T R O M M E L E N E N PA R T N E R S

31 Aantrekkelijk ingevulde wanden in compact gebied Centrumsupermarkten mogen uitbreiden Meer publieksfuncties op en aan Raadhuisplein Publiekstrekkers en centrumparkeren De huidige centrumsupermarkten zijn ruimtelijk strategisch gelegen temidden van het overige winkelaanbod (kaart 4). Behoud van een directe zichtrelatie tussen de voordeur van de supermarkt, en zo mogelijk ook het parkeren, met andere winkels in het kernwinkelgebied is van belang voor andere winkels om te kunnen profiteren van supermarktbezoekers (combinatiebezoek). Rekening houdend met de toenemende behoefte aan schaalvergroting mogen de centrumsupermarkten (beperkt) uitbreiden (richtlijn tot maximaal m² wvo) Hiermee kunnen zij (op termijn) hun trekkersfunctie voor het centrum vergroten en zal de koopkrachtbinding aan het centrum toenemen. Indien in de toekomst daarvoor fysieke ruimte aanwezig is, kan verplaatsing van een van de overige supermarkten in Reuver naar het kernwinkelgebied worden overwogen. De trekkracht van het centrum en de functiesynergie neemt daardoor verder toe. Plein als schakel tussen centrumdelen Het Raadhuisplein heeft een strategische positie binnen het kernwinkelgebied. Het is in potentie het verblijfsplein en de schakel in de loopstromen tussen de twee winkelwanden. Om echter een verbindende schakel te kunnen zijn, is het gewenst dat het Raadhuisplein over publieksfuncties beschikt, zowel op het plein (behoud weekmarkt en toename terrassen) als aan het plein (meer winkel- en horecadeuren). Behoud van parkeren (blauwe zone) op deze locatie is essentieel voor het dorpscentrum. Een levendiger plein biedt kansen een groter deel van de vele verblijfstoeristen aan te trekken en langer in het centrum vast te houden. Noordelijk deel Rijksweg is transitiegebied Het gebied Rijksweg van St. Gerardusstraat tot en met het kruispunt met de Keulseweg wordt aangemerkt als transitiegebied (kaart 5). Dit gebied is de afgelopen jaren in functioneel opzicht al in transitie van winkelstraat naar centrumstraat met een grote diversiteit aan functies en leegstand. De komende jaren zal het transitiegebied verder transformeren naar een divers centrummilieu. Daarbij kan gedacht worden aan een mengeling van functies, zoals wonen, zakelijke en sociaal-maatschappelijke diensten, kleinschalige bedrijvigheid en zittende detailhandel. D R O O G H T R O M M E L E N E N PA R T N E R S 2 5

32 4.5 Conclusies Visie detailhandelsstructuur gemeente Economische ruimte voor uitbreiding van het winkelaanbod in de gemeente Beesel ontbreekt. Desondanks is het gewenst te investeren in de winkelstructuur. Keuzes in locaties zijn hiervoor nodig. De gemeente en de ondernemersvereniging hebben de ambitie om te streven naar een sterke en duurzame winkelstructuur met een zo compleet mogelijk aanbod voor inwoners van de gemeente Beesel. Daarom is gekozen voor versterking van de functie en positie van het centrum van Reuver, waar inwoners uit de gemeente voor het doen van (semi-)dagelijkse boodschappen goed terecht kunnen. Daarnaast wordt beleidsmatig ingezet op behoud van een basisvoorziening in het centrum van de kern Beesel. Om de ambities te kunnen realiseren worden buiten het centrum geen winkeluitbreidingen meer toegestaan. Dit geldt ook voor de supermarkten aan de Pater Claretstraat en Greswarenstraat. Bij actualisatie van bestemmingsplannen wordt geen ruimte voor nieuwe detailhandel geboden. Initiatieven van winkels met volumineus aanbod zijn toegestaan binnen de huidige mogelijkheden aan de Parallelweg. Afbakening kernwinkelgebied Reuver-centrum In het centrum wordt gestreefd naar een compacter kernwinkelgebied met goed ingevulde wanden met winkels en andere centrumfuncties en korte logische looproutes. Het concentratiegebied wordt daartoe aan de noordzijde verkleind tot de St. Gerardusstraat (kaart 5). Binnen het compacte gebied gelden zo min mogelijk restricties, zodat dynamiek in het winkelaanbod kan plaatsvinden (uitbreiding, verplaatsing en nieuwvestiging). De huidige centrumsupermarkten liggen op goede locaties en dienen hun trekkersrol te kunnen behouden. Uitbreiding van de centrumsupermarkten kan derhalve worden toegestaan. Het Raadhuisplein wordt, als het centrale verblijfsplein met schakelfunctie tussen de deelgebieden, bij voorkeur meer verwinkeld, met daarnaast ruimte voor horeca en terrassen. Lokale bezoekers en toeristen worden zo meer verleid tot combinatiezoek (langere verblijfsduur). Het gebied Rijksweg van St. Gerardusstraat tot en met het kruispunt met de Keulseweg wordt aangemerkt als transitiegebied. De winkelfunctie is sterk teruggelopen en komt beschikbaar voor andere functies (o.a. diensten en wonen). Uitbreiding van de detailhandelsbestemming wordt niet toegestaan. De concentratiegedachte in het vigerende bestemmingsplan voor het centrum van Reuver wordt in deze visie onderstreept. Door het kernwinkelgebied compacter te maken en in dit gebied zo min mogelijk beperkingen op te leggen en het vestigingsklimaat te verbeteren, en tegelijkertijd winkelontwikkelingen buiten het kernwinkelgebied uit te sluiten, wordt de kans om het centrum aantrekkelijk en duurzaam ingevuld te houden, vergroot. 2 6 D R O O G H T R O M M E L E N E N PA R T N E R S

33 5 Beleidskader 5.1 Beleidskeuzes Deze visie beoogt te voorzien in ruimtelijk detailhandelsbeleid voor de gemeente Beesel. Op basis van deze visie kunnen initiatieven worden getoetst aan de gewenste detailhandelsstructuur en kan vertaling plaatsvinden naar structuurvisies, gebiedsvisies en bestemmingsplannen. Rol gemeenten: ruimtelijke ordening Met een samenhangende detailhandelsvisie kunnen gemeenten actief werken aan een duurzame winkelstructuur. Het is gemeenten niet toegestaan concurrentieverhoudingen te reguleren, zelfs niet als (bestaande) bedrijven in de problemen komen of failliet gaan. Een dergelijke vorm van economische ordening wordt onder meer door de Europese Dienstenrichtlijn verboden. Het opleggen van beleidsregels is nadrukkelijk wel mogelijk vanwege dwingende redenen van algemeen belang. Voorbeelden daarvan zijn ruimtelijke ordening (o.a. ruimtegebruik, voorkomen leegstand), een goed woon- en leefklimaat (o.a. werkgelegenheid of overlast). Deze detailhandelsvisie is opgesteld vanuit dergelijke redenen van algemeen belang en is derhalve Dienstenrichtlijn-proof. Selectieve ontwikkeling in beperkt aantal centra Ingezet wordt op behoud/versterking van het centrum van Reuver. Hier wordt ruimte gegeven aan de behoefte aan (en noodzaak tot) schaalvergroting in de detailhandel. Met de afnemende behoefte aan winkels kan door clustering van potenties toch een compleet winkelaanbod binnen redelijke afstand tot de woonomgeving behouden blijven. Voor de kern Beesel wordt nagestreefd om een dagelijks basisaanbod te behouden. Om de gewenste positie van het centrum van Reuver te realiseren, is het in deze verdringingsmarkt nodig streng om te gaan met ontwikkelingen buiten dit centrum. In het te voeren beleid geldt als uitgangspunt dat ontwikkelingen de beoogde winkelstructuur moeten versterken. Nieuwe winkelontwikkelingen buiten het centrum zijn in beginsel ongewenst. Marktinitiatieven zullen zo niet versnipperen over te veel locaties met elk te weinig kritische massa en attractiviteit. Hierdoor krijgt het centrum de beste toekomstmogelijkheden. Ontwikkelingsmogelijkheden In het centrum van Reuver zijn alle typen detailhandel toegestaan. Nieuwe winkels in niet-dagelijkse artikelen worden daarbij zoveel mogelijk geclusterd. Uitbreiding van bestaande winkels, die buiten het centrum liggen, is toegestaan, mits dit binnen de regels van vigerende bestemmingsplannen past. Om ondernemers te stimuleren naar het centrum te verplaatsen en om eigenaren van (leegstaand) vastgoed te stimuleren tot herontwikkeling kan de bestemming op bestaande winkelpanden buiten de gewenste structuur verruimd worden, zodat winkelpanden bijv. een woonfunctie kunnen krijgen. 5.2 Beleidsregels Winkels mogen zich in principe alleen in winkelgebieden vestigen. Voor de traditionele PDV-branches zijn er ruimtelijk-relevante redenen (aard en omvang van de artikelen) D R O O G H T R O M M E L E N E N PA R T N E R S 2 7

34 die vestiging buiten de reguliere winkelgebieden rechtvaardigen. Om deze ruimtelijkrelevante redenen kunnen volumineuze branches (woninginrichting, doe-het-zelf en tuincentra, auto s, boten, caravans) een ontheffing krijgen voor perifere locaties. Deze ruimtelijk-relevante redenen zijn voor reguliere branches of artikelgroepen niet aanwezig. Voorkomen van branchevervaging bij PDV Perifeer gelegen winkels in volumineuze branches hebben de neiging om naast hun volumineuze hoofdassortiment ook een nevenassortiment te voeren (grotere winstmarges per m²). Zo zijn er bouwmarkten die kleding, en tuincentra die huishoudelijke artikelen en speelgoed verkopen. Indien geen handhaving van de bestemmingsplanregels plaatsvindt, ontstaat (in toenemende mate) branchevervaging. Dit is op perifere locaties ongewenst: beleidsmatig wordt ingezet op de clustering van dit soort winkels in de reguliere winkelgebieden. Er zijn vanuit het beleid geen redenen aanwezig om verkoop van een ruim niet-volumineus assortiment toe te staan op perifere locaties. Handhaving Door de verkoop van nevenassortimenten in perifeer gelegen winkels niet toe te staan, is het voor iedereen helder wat is toegestaan. Het handhaven is in een dergelijke situatie eenvoudig. Bij elk artikel dat wordt verkocht en dat niet tot het hoofdassortiment van de branche behoort, kan in beginsel, al dan niet naar aanleiding van klachten van derden, handhavend worden opgetreden. Internetverkoop en afhaalpunten In toenemende mate vindt detailhandel (de bedrijfsmatige verkoop van producten aan consumenten) plaats via internet. De vraag die zich daarbij vaak voordoet is in hoeverre de bestelling (virtueel), de betaling (virtueel) dan wel de aflevering (bij de consument) de detailhandelsactiviteit is. Voor het detailhandelsbeleid en de planologische vertaling in bestemmingsplannen zijn vooral de ruimtelijke effecten (beoogde detailhandelsstructuur, verkeer) en verschijningsvorm (ruimtegebruik, uitstraling) relevant. In dit licht wordt in het detailhandelsbeleid voor de gemeente Beesel onderscheid gemaakt tussen vier vormen van internetverkoop: 1. Winkels: internetverkoop vindt plaats vanuit of in combinatie met een fysieke uitstalruimte die gericht is op en/of toegankelijk is voor consumenten (al of niet in combinatie met opslag/logistiek). Deze vorm van internetverkoop wordt in planologisch opzicht beschouwd als winkel en is alleen toegestaan in panden met een winkelbestemming (= detailhandelsbestemming). 2. Opslag/logistieke ruimte: internetverkoop vindt plaats vanuit of in combinatie met opslag en/of logistiek. Er is geen sprake van een fysieke uitstalruimte die gericht is op en/of toegankelijk is voor consumenten. Deze vorm van internetverkoop wordt planologisch beschouwd als logistiek bedrijf en is alleen toegestaan in panden met een passende bedrijfsbestemming 3. Kantoren: internetverkoop vindt plaats zonder opslag en/of logistiek ter plaatse en er is geen sprake van een fysieke uitstalruimte die gericht is op en/of toegankelijk is voor consumenten. Wel is sprake van een bedrijfsactiviteit met (meerdere) ter plaatse werkzame personen. Deze vorm van internetverkoop wordt planologisch beschouwd als 2 8 D R O O G H T R O M M E L E N E N PA R T N E R S

35 kantoor en is alleen toegestaan in panden met een passende kantorenbestemming. 4. Woningen/overig: internetverkoop vindt plaats met beperkte opslag en/of logistiek* ter plaatse, er is geen sprake van een fysieke uitstalruimte die gericht is op en/of toegankelijk is voor consumenten en er is geen sprake van een bedrijfsactiviteit met ter plaatse werkzame personen. Zolang de internetverkoop ondergeschikt blijft aan de hoofdfunctie van een pand heeft deze vorm van internetverkoop planologisch geen substantiële effecten en kan in beginsel zonder beperkingen worden toegestaan in panden met een woon- of andere bestemming. Alle vormen van internetverkoop behoren in beginsel tot een van deze categorieën en worden als zodanig beoordeeld. Dit betekent bijvoorbeeld dat een voor consumenten toegankelijke showroom (uitstalruimte), ook zonder bestelling, betaling of levering ter plaatse planologisch als winkel wordt * Nadere regels over beperkte opslag en/of logistiek kunnen in bestemmingsplannen worden opgenomen. beschouwd. Bij een bedrijfsgebouw op een bedrijventerrein mogen in ondergeschikte mate goederen worden afgehaald, maar indien sprake is van een voor publiek toegankelijke afhaalruimte waar artikelen zijn uitgestald, is sprake van een winkel. Hetzelfde geldt voor kantoren en woningen. Detailhandel als ondergeschikte nevenactiviteit Van oudsher vindt detailhandel (de bedrijfsmatige verkoop van producten aan consumenten) plaats als ondergeschikte nevenactiviteit bij andere bedrijfsactiviteiten. De vraag die zich daarbij vaak voordoet is in hoeverre de detailhandelsactiviteit ondergeschikt is en/of deze noodzakelijk en/of gebruikelijk is voor de hoofdactiviteit. Evenals bij internetverkoop zijn voor het detailhandelsbeleid en de planologische vertaling in bestemmingsplannen vooral de ruimtelijke effecten (beoogde detailhandelsstructuur, verkeer) en verschijningsvorm (ruimtegebruik, uitstraling) relevant. Hiervan is vooral sprake indien verkoop plaatsvindt vanuit of in combinatie met een fysieke uitstalruimte die gericht is op en/of toegankelijk is voor consumenten (een winkelruimte). In dit licht wordt in het detailhandelsbeleid voor Beesel detailhandel als ondergeschikte nevenactiviteit buiten een pand met een winkelbestemming slechts zeer beperkt toegestaan en alleen onder alle drie de volgende voorwaarden: Er sprake is van ter plaatse vervaardigde artikelen en/of er is geen sprake van een naar buiten toe zichtbare uitstraling als winkel De detailhandelsactiviteit blijft beperkt tot direct aan de hoofdactiviteit gerelateerde artikelen; De fysieke uitstalruimte die gericht is op en/of toegankelijk is voor consumenten is beperkt. D R O O G H T R O M M E L E N E N PA R T N E R S 2 9

36 Bijlage 1 Proces Begeleidingscommissie Tijdens de totstandkoming van deze Detailhandelsstructuurvisie Beesel heeft meerdere malen afstemming plaatsgevonden met een begeleidingscommissie bestaande uit een vertegenwoordiging van de gemeente Beesel en winkeliers: De heer J. Smolenaars Gemeente Beesel (wethouder) De heer T. van Loon Gemeente Beesel De heer T. Onckels Stichting Zelfstandig Ondernemers Reuver Offenbeek (SZO) voorzitter Mevrouw T. Steeghs SZO De heer P. Savelkoul SZO De heer F. Buysrogge Ondernemers Beesel 3 0 D R O O G H T R O M M E L E N E N PA R T N E R S

37 Bijlage 2 Branche-indeling detailhandel Bijlage 3 Overzicht winkelaanbod Reuver Branchegroep Hoofdbranche Supermarkten Supermarkten Speciaalzaken (versspeciaalzaak, Overig dagelijks minisuper, slijter, tabak en lectuur) Persoonlijke verzorging Kleding en modeaccessoires Mode Schoenen en lederwaren Warenhuizen Juwelier en optiek Huishoudelijke en cadeau-artikelen, Antiek en kunst Sport Spel Overig niet-dagelijks Hobby Media Elektronica Fiets- en autoaccessoires Plant en dier Overige detailhandel Woninginrichting (o.a. meubelen, keukens, sanitair, vloerbedekking) Volumineus aanbod Doe-het-zelf (o.a. bouwmarkten) Tuincentra Winkelaanbod kern Reuver en gemiddeld in kernen met een gelijk inwonertal (in m² wvo, per 1 april 2013) Hoofdbranche Reuver Gemiddeld in kernen met ± inw. Supermarkten Speciaalzaken Persoonlijke verzorging Kleding en modeaccessoires Schoenen en lederwaren Warenhuizen Juwelier en optiek Huishoudelijke en luxe Antiek en kunst Sport Spel Hobby Media Elektronica Fiets- en autoaccessoires Plant en dier Overige detailhandel Woninginrichting Doe-het-zelf Tuincentra TOTAAL Leegstand D R O O G H T R O M M E L E N E N PA R T N E R S 3 1

38 Bijlage 4 Vragenlijst ondernemersenquête 1. Gegevens over het bedrijf 2. Wat zijn volgens u de sterke en zwakke punten van uw winkelgebied / Bedrijfsnaam bedrijfsomgeving? Naam contactpersoon Sterke punten Zwakke punten Adres Postcode en woonplaats 1 1 Branche Eigendomssituatie O Huur 2 2 winkelpand O Koop Bedrijfsvorm O Zelfstandig ondernemer Leeftijd ondernemer 3 3 O Franchisenemer... O Filiaalbedrijf 3. Welke beoordeling geeft u aan uw winkelgebied / bedrijfsomgeving op de volgende aspecten? 1=slecht, 2=onvoldoende, 3=niet goed/niet slecht, 4=voldoende, 5=(zeer) goed Onderwerp Beoordeling Toelichting Winkelaanbod Aantal winkels Brancheverdeling Kwaliteit winkels Horeca-aanbod Aantal bedrijven Kwaliteit bedrijven Ruimtelijke opzet en Concentratie bedrijven inrichting Inrichting openbare ruimte Uitstraling bedrijven Onderhoud gevels Presentatie etalages Toegankelijkheid per Bereikbaarheid auto Aantal parkeerplaatsen Toegankelijkheid per Bereikbaarheid fiets Stallingsmogelijkheden (aantal rekken) D R O O G H T R O M M E L E N E N PA R T N E R S

39 4. Welke beoordeling geeft u aan uw bedrijf op de volgende aspecten? 1=slecht, 2=onvoldoende, 3=niet goed/niet slecht, 4=voldoende, 5=(zeer) goed Onderwerp Beoordeling Toelichting Locatie Omvang Uitstraling Hoe beoordeelt u uw omzet in 2012? Beoordeling Toelichting (Zeer) goed Voldoende Aan de krappe kant Onvoldoende (Zeer) slecht 6. Kunt u aangeven waar uw omzet vandaan komt?... % kernen Reuver en Offenbeek... % kern Beesel... % aangrenzende gemeenten Venlo, Roermond, en Peel en Maas... % verblijfstoeristen (o.a. Lommerbergen)... % dagtoeristen (o.a. Duitse grensstreek)... % overig % Totaal 7. Kunt u aangeven wat uw (verwachte) omzetontwikkeling is voor de komende 3 jaar? Omzetontwikkeling Toelichting Stijging Stabilisering Daling Onzeker 8. Hebt u de komende 3 jaar plannen voor uw onderneming? Meerdere antwoorden mogelijk, graag een korte toelichting bij het betreffende plan. Plannen Toelichting Nee Interieur Exterieur (onderhoud, uitstraling) Uitbreiding/vergroting Verplaatsing (waar naar toe?) Nieuwe vestiging (waar?) Beëindigen/verkopen Overige, namelijk 9. Heeft u nog overige opmerkingen of suggesties voor het gemeentelijk detailhandelsbeleid voor gemeente Beesel? D R O O G H T R O M M E L E N E N PA R T N E R S 3 3

40 Bijlage 5 Ondernemersbeoordeling centrum Figuur 12 Beoordeling centrum Reuver door centrumondernemers Ondernemers in de gemeente Beesel is gevraagd hun bedrijfsomgeving te beoordelen op diverse aspecten. De beoordeling van alle respondenten uit het centrum van Reuver over het centrum zijn in figuur 12 weergegeven. 3 4 D R O O G H T R O M M E L E N E N PA R T N E R S

41 Bijlage 6 Vragenlijst bezoekersenquête Reuver-centrum 1. Met welk vervoermiddel bent u naar het centrum van Reuver gekomen? 2. Hoe vaak bezoekt u doorgaans het centrum van Reuver? x per week / maand 3. Hoe lang duurt dit bezoek aan het centrum? minuten 4. Welke winkels bezoekt u tijdens dit bezoek aan het centrum? 7. Welk rapportcijfer geeft u aan de volgende aspecten van het centrum van Reuver? Onderwerp Cijfer Omvang winkelaanbod (aantal winkels) Diversiteit aanbod (branche) Spreiding van het winkelaanbod (afstanden tussen winkels) Uitstraling winkelpanden (hoe zien de winkels er uit) Inrichting openbare ruimte (bestrating, verlichting etc.) Winkelopeningstijden Sfeer / gezelligheid Horecagelegenheden (aantal bedrijven, keuze/variatie) Bereikbaarheid van het centrum Parkeergelegenheid (capaciteit) Parkeerregime (blauwe zone) Algemeen oordeel centrum 8. Heeft u suggesties voor de verbetering van de kwaliteit van het centrum van Reuver? 5. Welke winkels mist u in het centrum? 9. In welke andere plaatsen doet u ook wel eens boodschappen? 6. Welke andere voorzieningen bezoekt u tijdens dit bezoek (o.a. horeca, diensten)? 10. In welke andere plaatsen/steden gaat u doorgaans winkelen? 11. Wat is uw woonplaats? (Indien van buiten regio, overnacht u in de buurt? Woonplaats: Locatie verblijfstoerist: D R O O G H T R O M M E L E N E N PA R T N E R S 3 5

42 Bijlage 7 Resultaten bezoekersenquête Reuver-centrum Figuur 13 Bezoekersenquête Vervoermiddel N=120 Figuur 14 Bezoekersenquête Verblijfsduur N= D R O O G H T R O M M E L E N E N PA R T N E R S

43 Figuur 15 Bezoekersenquête Aantal bezochte winkels N=120 Figuur 16 Bezoekersenq. Bezochte overige voorzieningen N=120 D R O O G H T R O M M E L E N E N PA R T N E R S 3 7

44 Bijlage 8 Distributieve mogelijkheden supermarkten Reuver Reuver en Offenbeek, en Beesel (± inwoners). Het inwonertal in Reuver (primair verzorgingsgebied) blijft de komende jaren stabiel. In 2020 is het inwonertal in de gemeente naar verwachting **. Distributie-planologisch onderzoek (dpo) In vroegere dpo s werd het haalbare winkelaanbod vaak nauwkeurig berekend. Door onderlinge verschillen in typen supermarktlocaties en -formules moeten dergelijke berekeningen genuanceerd worden beoordeeld. Niettemin kan een kwantitatieve analyse van vraag en aanbod een indicatie geven van overbewinkeling of uitbreidingspotenties in de supermarktbranche. Variabelen Bij deze indicatieve kwantitatieve analyse gaat het om de verhouding tussen vraag en aanbod. De vraagzijde wordt bepaald door de omzet per hoofd, de omvang van het verzorgingsgebied (aantal inwoners), de mate waarin het omzetpotentieel terecht komt in het betreffende winkelgebied (koopkrachtbinding) en de mate waarin omzet van elders toevloeit (koopkrachttoevloeiing). Aan de aanbodzijde spelen de omvang (m² winkelvloeroppervlak) en benodigde omzet per m² wvo (vloerproductiviteit) een rol. Verzorgingsgebied De gemeente Beesel heeft circa inwoners* en bestaat uit de kernen Reuver met circa inwoners, bestaande uit de dubbelkern * CBS StatLine, peildatum januari 2013 Gemiddelde omzet per inwoner In distributieve berekeningen gaan we uit van de landelijk gemiddelde omzet per hoofd van de bevolking per jaar. Bij de gemiddelde omzet per hoofd van de bevolking zijn niet alleen bestedingen van consumenten meegenomen, maar ook bestedingen van bedrijven in winkels. In Nederland was de totale omzet van winkels in 2011 circa 83,6 mld (exclusief BTW). Dit betekent een gemiddelde omzet per hoofd van de bevolking per jaar van circa Hiervan wordt omgezet in supermarkten***. Wanneer het gemiddeld besteedbaar inkomen per inwoner in het verzorgingsgebied afwijkt van het Nederlands gemiddelde is het gewenst de gemiddelde omzetcijfers per hoofd aan te passen. Voor winkels met dagelijks aanbod, waaronder supermarkten, is het gebruikelijk het omzetcijfer per hoofd aan te passen met een correctie van ¼ van het percentage dat het inkomen lager of hoger is dan het Nederlands gemiddelde. Omdat het gemiddeld besteedbaar inkomen in de gemeente circa 13% onder het landelijk gemiddelde ligt****, gaan we uit van iets lagere omzetcijfers per inwoner. Voor supermarkten gaan wij uit van ( (¼ x -13% x 1.840)). ** Etil (2012), Demografisch onderzoek gemeente Beesel *** HBD (2012), Omzetkengetallen ten behoeve van ruimtelijk-economisch onderzoek **** CBS (2013), StatLine databank 3 8 D R O O G H T R O M M E L E N E N PA R T N E R3 S8

45 Koopkrachtbinding en -toevloeiing Niet alle bestedingen van inwoners van Reuver komen terecht in het eigen winkelapparaat. Het aandeel van de totale bestedingen van inwoners van Reuver dat terecht komt in de eigen supermarkten noemen we de koopkrachtbinding. In Reuver is het supermarktaanbod divers en er zijn weinig andere supermarkten in de directe omgeving. Op iets grotere afstand liggen echter grote supermarkten die bestedingen uit Reuver naar zich toe trekken. Een aantal respondenten uit Reuver gaf bijvoorbeeld bij de bezoekersenquête in het centrum van Reuver aan ook weleens boodschappen te doen in Kaldenkirchen of Roermond. Voor de berekening van de distributieve ruimte van het supermarktaanbod in Reuver voor de komende jaren gaan we derhalve uit van een maximaal haalbare koopkrachtbinding van circa 90%. Behalve bestedingen van inwoners van de kern Reuver (primair verzorgingsgebied) ontvangen de supermarkten in Reuver ook bestedingen van inwoners van buiten het primaire verzorgingsgebied. Dit aandeel binnen de totale omzet noemen we de koopkrachttoevloeiing. De toevloeiing van omzet naar supermarkten in Reuver is naar verwachting beperkt. Er valt vooral omzet te verwachten uit Beesel. Daarnaast is er enige toevloeiing te verwachten vanuit Belfeld en Swalmen (incompleter (supermarkten)aanbod). De toevloeiing vanuit De Lommerbergen is beperkt. We gaan uit van een toevloeiing van circa 20%. De resultaten van de ondernemersenquête en de bezoekersenquête ondersteunen bovengenoemd beeld van de bovenlokale koopstromen. Er is geen aanleiding voor de komende jaren uit te gaan van een hogere koopkrachttoevloeiing. D R O O G H T R O M M E L E N E N PA R T N E R S Gemiddelde omzet per m 2 In Nederland bedraagt de gemiddelde omzet per m² (uit de verkoop aan consumenten en bedrijven) in supermarkten circa 8.260,- (excl. BTW). Een moderne supermarkt heeft ongeveer deze omzet nodig om goed te kunnen functioneren. Reuver is een dorpskern in een landelijke gemeente in het zuidoosten van het land. Door iets lagere huisvestingslasten dan in steden kan een moderne supermarkt in Reuver naar verwachting de komende jaren met een iets lagere omzet per m² goed functioneren. Voor Reuver gaan wij derhalve uit van een beperkt lagere benodigde omzet per m² (-10%). Indicatie distributieve mogelijkheden Op basis van bovenstaande cijfers wordt een indicatieve berekening gemaakt van de distributieve mogelijkheden voor supermarkten in Reuver over circa vijf jaar. Naar verwachting zal tenminste één supermarkt verdwijnen. De distributieve ruimte wordt in dat geval mogelijk kleiner (minder aanbod heeft een drukkend effect op zowel koopkrachtbinding als toevloeiing). Indicatie distributieve mogelijkheden supermarkten in Reuver in Inwoners primair verzorgingsgebied (kern) Omzet/inwoner (excl. BTW) Koopkrachtbinding 90% Koopkrachttoevloeiing 20% Totale potentiële omzet (excl. BTW) 22,4 mln Benodigde omzet/m 2 (excl. BTW) Potentieel winkelaanbod m² wvo Aanwezig winkelaanbod m² wvo Distributieve ruimte m² wvo