IN HET GEMEENTELIJK GEBOUWENPARK. Draaiboek voor het opstellen van een plan van aanpak

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "IN HET GEMEENTELIJK GEBOUWENPARK. Draaiboek voor het opstellen van een plan van aanpak"

Transcriptie

1 eenergiezorg IN HET GEMEENTELIJK GEBOUWENPARK Draaiboek voor het opstellen van een plan van aanpak

2 2

3 Inhoud Inleiding 4 Doelstellingen 5 Voorbeeld actieplan 6 Stap 0 -Kader scheppen voor energiezorg binnen de gemeente 8 Stap 1 - Analyse van de bestaande situatie en opstellen van een globaal actieplan 9 Analyse van de bestaande situatie 9 Uitvoeren van een nulmeting 9 Energieboekhouding invoeren 9 Benchmarking met andere gebouwen 11 Analyse van de auditrapporten en afleiden mogelijke maatregelen 13 Rangschikking van de beschreven maatregelen 14 Definieer duidelijke doelstellingen 15 Indicatoren opstellen 15 Stap 2 - Acties en maatregelen uitvoeren 16 Opmaak gedetailleerd actieplan per maatregel 16 Inschatting van de moeilijkheid en kostprijs van uitvoering 16 Voorbeeld van een actieplan voor de uit te voeren maatregel 16 Uitvoeren van de acties 17 Acties waarvoor technische werken nodig zijn 17 Communicatie en sensibilisering 17 Stap 3 - Acties opvolgen, controleren en meten 18 Opvolging van de energieboekhouding en monitoring 18 Opvolgen van de resultaten van de uitgevoerde maatregelen 20 Stap 4: Actieplan bijstellen en uitbreiden 22 Mogelijke valkuilen 23 Tijd 23 Details 23 Bijkomende info 23 3

4 Inleiding Dit document is bedoeld voor degenen die binnen de gemeente verantwoordelijk zijn voor het thema energie en het energiebeheer in de gemeentelijke gebouwen. Dit plan van aanpak beschrijft de belangrijkste stappen om tot systematische energiezorg te komen in het gemeentelijk gebouwenpark. performantie Plan Act Do Check Continue verbetering Borging via managementsysteem tijd Het invoeren van een gemeentelijk energiebeleid gebeurt idealiter in 4 grote stappen: Plan energiezorg een plaats geven binnen het gemeentelijk beleid, audits uitvoeren, indicatoren vaststellen, de doelstelling definiëren, energieboekhouding opstarten en een concreet actieplan opstellen; Do de actieplannen per maatregel verder detailleren en uitvoeren; Check controle van de uitgevoerde acties door monitoring van de verbruiken, aftoetsen tegenover de doelstelling en rapportering van de resultaten; Act blijven verbeteren, de plannen bijstellen op basis van de gemeten bevindingen. Eén van de belangrijkste onderdelen van een plan van aanpak is het opstellen van een zo concreet mogelijk actieplan, zoals bij wijze van voorbeeld geïllustreerd op pagina 6 en 7. In de komende paragrafen overlopen we de belangrijkste stappen om tot dergelijk actieplan te komen. Een goed uitgewerkt actieplan vergemakkelijkt immers het uitvoeren van de acties, omdat het meteen duidelijk is wat er moet gebeuren, door wie, tegen welke datum, en met welke indicator de resultaten worden geëvalueerd. Voor de energieverantwoordelijke vormt het actieplan op die manier een houvast om periodiek de stand van zaken op te volgen. 4

5 Doelstellingen Dit draaiboek voor het opstellen van een plan van aanpak is bewust algemeen geschreven en staat stil bij de methodiek en de logica van de verschillende te nemen stappen om tot een goed plan van aanpak voor energiezorg te komen binnen de gemeente. Om deze theorie concreet te maken zijn er in dit document een aantal praktijkvoorbeelden opgenomen. De doelstelling van een plan van aanpak is tweeledig: een kwantitatieve doelstelling: de daling van het energieverbruik en de CO 2 -uitstoot van het gemeentelijke gebouwenpark; een kwalitatieve doelstelling: de invoering van een echt beleid voor energiebeleid in de gemeentelijke administratie. De kwantitatieve en kwalitatieve doelstellingen zijn heel nauw met elkaar verbonden. De ervaring leert dat er in het besluitvormingsproces enkel daadwerkelijk met energie rekening wordt gehouden als de resultaten (energiebesparingen) snel volgen. En omgekeerd moeten de gerealiseerde besparingen om duurzaam te zijn en niet stil te vallen na enkele acties, gebaseerd zijn op kwalitatieve, structurele en diepgaande veranderingen in de organisatie. De kwalitatieve doelstelling is wel degelijk een doelstelling en niet louter een middel om de kwantitatieve doelstelling (energiebesparing) te bereiken! Het doel energie besparen kadert in een ruimere context van beter beleid : het comfort voor de gebruikers wordt veelal verhoogd en er komen middelen vrij die nuttiger kunnen aangewend worden, bij voorkeur voor het uitvoeren van nieuwe energiebesparende maatregelen. 5

6 Voorbeeld actieplan ACTIES DEELACTIES OPMERKING STAP 1 - ANALYSE VAN DE BESTAANDE SITUATIE EN OPSTELLEN VAN EEN ACTIEPLAN ENERGIEZORG ANALYSE VAN DE BESTAANDE SITUATIE Uitvoeren van een nulmeting Energieboekhouding voor alle gemeentelijke gebouwen > 500m² energieboekhouding opzetten en interpreteren, energieaudits uitvoeren,... volledig gebouwenpark oplijsten met bijhorend energieverbruik (energiekadaster), uitvoeren meetcampagne,... (sub)meters bijplaatsen energieboekhouding invoeren meterstanden op vaste tijdstippen noteren en invoeren trimesterieel nazicht van de verbruiksgegevens vertrek hierbij waar mogelijk van reeds uitgevoerde energieaudits en de eventuele energieboekhouding ga na waar dit nuttig is; vooral gebouwen met grote energieverbruiken en diverse gebruikersgroepen zijn interessant instrument oprichten/aankopen: Excel, softwarepakket evaluatie, communicatie en terugkoppeling omtrent realisaties, anomalieën, Benchmarking met andere gebouwen Analyse van de auditrapporten en afleiden mogelijke maatregelen RANGSCHIKKING VAN DE BESCHREVEN MAATREGELEN uit de audits komen diverse mogelijk uit te voeren maatregelen naar voren selecteer de op korte termijn uitvoerbare maatregelen DEFINIEER DUIDELIJKE DOELSTELLINGEN kies indicatoren om de uit te voeren acties op te INDICATOREN OPSTELLEN volgen STAP 2 - ACTIES UITVOEREN (ACTIEPLAN PER MAATREGEL) kies eerst de acties die gemakkelijk uit te voeren zijn (quick wins, maatregelen met korte terugverdientijd (TVT),...) wijs de maatregelen toe binnen de kaders gesteld door het beleidsplan (doelstelling en beschikbare budgetten) het aantonen van een lager energieverbruik motiveert en zet aan tot een verdere uitvoering van het actieplan VOORBEELD 1: VERVANGING BUITEN- SCHRIJNWERK VOORZIEN VAN ENKEL GLAS inventarisatie van de hoeveelheden in de verschillende gebouwen prioritaire gebouwen vastleggen inschatting van de kostprijs en de moeilijkheid van uitvoering opstellen van bestek openbare aanbesteding opstarten + aannemer selecteren aandacht voor isolatiewaarde (U-waarde) van glas en profiel, materialisatie, ZTA-waarde, luchtdichtheid, winddichtheid, duurzaamheid,... opmeting van het buitenschrijnwerk uitvoering oplevering de uitvoering gebeurt best in de vakantieperiode voor scholen, of bij mildere temperaturen eventueel blowerdoortest voor en na de werken. VOORBEELD 2: RENOVATIE STOOKPLAATS VOORBEELD 3: ISOLATIE PLATTE DAKEN COMMUNICATIE EN SENSIBILISERING opzetten campagneteam brainstormen ideeën STAP 3 - ACTIES OPVOLGEN, CONTROLEREN, METEN OPVOLGEN VAN DE ENERGIE- BOEKHOUDING EN MONITORING 6 maandelijks meterstanden opnemen in prioritaire gebouwen, gegevens interpreteren door nakijken grafieken, kwartierwaarden,... OPVOLGEN VAN DE RESULTATEN VAN DE tijdelijke meetcampagne UITGEVOERDE MAATREGELEN STAP 4 - ACTIEPLAN BIJSTELLEN EN UITBREIDEN

7 TERMIJNEN EXTERNE KOST BEOOGDE BESPARING VERANTWOORDELIJKE TOELICHTING OP PAGINA 9 9 april euro hoofd technische dienst 9 augustus euro maandelijks vanaf september 2012 om de 4 maanden vanaf september 2012 om de 4 maanden vanaf september 2012 persoon die met verschillende diensten en gebouwverantwoordelijken communiceert en een zeker gezag heeft energieteam in samenspraak met hoofd technische dienst juni 2012 september 2012 december euro februari 2013 april 2013 (20%) euro september 2013 oktober 2013 (80%) euro

8 STAP 0 Kader scheppen voor energiezorg binnen de gemeente Energiebeleid zou als speerpunt structureel in het gemeentelijk beleid opgenomen moeten worden (via de beleids- en beheerscyclus (BBC), het gemeentelijk milieubeleidsplan,...). Om resultaten te boeken, moet energiezorg immers in de structuur van de gemeente ingebed worden. Daarnaast wordt een energieverantwoordelijke aangesteld die tijd, bevoegdheden en middelen krijgt om zich te ontfermen over dit plan van aanpak en de coördinatie van de praktische uitvoering ervan. De functie van energieverantwoordelijke heeft raakvlakken met de milieudienst, de duurzaamheidsambtenaar en met de technische diensten (gebouwenbeheer, HVAC, elektriciteit, ). Net omwille van dit dienstenoverschrijdend karakter van energiezorg stelt de energieverantwoordelijke tevens een energieteam samen, met bij voorkeur minstens één afgevaardigde per betrokken dienst en een verantwoordelijke per gebouw. Voorzie regelmatig concrete en praktische opleidingen, vormingen en informatie,... voor het energieteam. 8

9 STAP 1 Analyse van de bestaande situatie en opstellen van een globaal actieplan ANALYSE VAN DE BESTAANDE SITUATIE Om te weten wat er kan verbeteren, dient eerst de huidige toestand in beeld gebracht te worden. Deze analyse wordt steeds grondig uitgevoerd in de energieaudit omdat het de basis is om verder correcte conclusies te trekken in verband met de besparingsmogelijkheden. Maar wellicht werden niet alle gemeentelijke gebouwen geaudit. In deze stap is het daarom de bedoeling om, net als in een energieaudit voor een bepaald gebouw, kritisch rond te kijken naar de bestaande toestand van het volledige gebouwenpark (energiekadaster) en gestructureerd op te lijsten hoeveel energie elk gebouw verbruikt (nulmeting) en wat er allemaal voor verbetering vatbaar is. Men kan hiertoe inspiratie opdoen bij de voorbeelden die opgesomd staan in de kaders op pagina 10 en 11 (energieboekhouding) en pagina 13 en 14 (verbetermogelijkheden) van dit document. Bij het opstellen van een energiekadaster wordt het gebouwenpark onder de loep genomen. De status van het gebouw wordt bepaald en er wordt kennis genomen van de verbruikniveaus. Op basis van deze informatie wordt een lijst opgesteld waarin de gebouwen geklasseerd worden volgens hun besparingspotentieel. Uitvoeren van een nulmeting Bij de opstart van een energieboekhouding en alvorens er acties worden ondernomen, is het goed om de bestaande toestand (per gebouw én van het gehele gebouwenpark) in beeld te brengen met een nulmeting. Voor de gebouwen die reeds geaudit werden, kan hiervoor vertrokken worden van de verbruiksanalyses die in de auditrapporten werden opgenomen. Ook kan men bijvoorbeeld vertrekken van de gecorrigeerde verbruiksgegevens uit de energieboekhouding voor een bepaald jaar. Ter aanvulling kan bijvoorbeeld een meetcampagne opgezet worden om verbruiken, draaiuren, ruimte- en watertemperaturen te registreren. De nulmeting kan na het uitvoeren van acties gebruikt worden om na te gaan of de beoogde energiewinst wel werd bereikt. Eventueel kunnen op basis van deze nulmeting ook resultaatsverbintenissen worden opgenomen in het contract met de uitvoerder van de energiebesparende maatregel waarvoor veranderingswerken vereist zijn. Energieboekhouding invoeren Er wordt een energieboekhouding ingevoerd. De doelen van energieboekhouding zijn onder meer: het verwerven van een beter inzicht in het energieverbruik; het opsporen van abnormaal (sluip-)verbruik en daardoor korter op de bal spelen dan wanneer enkel jaarlijkse energiefacturen worden opgevolgd; het helpen evalueren van het energetisch gedrag van een gebouw en van zijn technische installaties en met deze inzichten het verder optimaliseren van de energiehuishouding; het evalueren van de getroffen energiebesparingsmaatregelen door kwantitatieve indicatoren te monitoren en te toetsen aan de doelstelling; het energiebewustzijn aanmoedigen; het creëren van een beter inzicht in de rentabiliteit van toekomstige investeringen; de terugkoppeling naar de begroting en nacalculatie; een transparante rapportering over het energieverbruik van de verschillende gebouwen (energiekadaster). De volgende informatie kan per gebouw van het gemeentelijk patrimonium geïnventariseerd worden: de energiestromen (gas, stookolie, elektriciteit, hout, ) en het water die in het gebouw verbruikt worden met per stroom: de locatie; het type; de meters in het gebouw met hun bijhorende EAN-nummer; het energieverbruik van het gebouw per energiestroom (door het uitpluizen van facturen uit het verleden, door het opvolgen 9

10 van de meterstanden doorheen de tijd (maandelijks) en/of door het plaatsen van extra meters waar nodig); kengetallen: het vergelijken van de gebouwen onderling kan via kengetallen (benchmarking/energiekadaster); de locatie van het gebouw; de functie van het gebouw (handig om het verbruik te benchmarken met andere gebouwen die een gelijkaardige functie hebben); de (verwarmde) oppervlakte van het gebouw. Wanneer het over grote gebouwen gaat of wanneer men iets meer in detail wil/kan treden, kan de energieboekhouding worden verfijnd tot op het niveau van gebouwdelen of installaties. Zo kan het bijvoorbeeld nuttig zijn om niet alleen het totale elektriciteitsverbruik van het gebouw maar ook de deelverbruiken voor verlichting, verwarming, ventilatie, koeling, kantoorapparaten, pompen, te monitoren. In de rapporten van energieaudits zijn dergelijke energiebalansen meestal opgenomen. De inzichten op deelverbruiken laten toe om prioriteiten te bepalen. VOORBEELD VAN EEN ENERGIEBOEKHOUDING Op de website (een initiatief van VOKA) kan men gratis een aantal Excelrekenbladen downloaden die sjablonen bevatten voor het opvolgen van het energieverbruik. Zulke rekenbladen zijn natuurlijk perfect zelf op te stellen. Daarbij kan men bv. de mogelijkheid voorzien om meerdere gebouwen in 1 registratietabel in te voeren. Het eerste voorbeeld is een Excelrekenblad dat gebruikt kan worden om één gebouw of afnamepunt op te volgen. Het tweede voorbeeld voorziet de mogelijkheid om de gegevens van meerdere gebouwen op te volgen en zou ook als masterrekenblad kunnen opgevat worden dat alle info uit de aparte rekenbladen haalt. STEEK WATT IN JE ZAK! STEEK WATT IN JE ZAK! Registratie Electriciteitsverbruik elektriciteitsverbruik Naam bedrijf Jaar : 2011 EAN-code : Vul hier de EAN-code van de aansluiting in Omschrijving meter : meter dagtarief Maand Datum opname begin maand Datum opname einde maand meter stand begin maand meter stand einde maand 2011 Verbruik per maand (kwh) Aantal gewerkte dagen 2011 Verbruik / werkdag (kwh) januari februari 0/01/ maart 0/01/ april 0/01/ mei 0/01/ juni 0/01/ juli 0/01/ augustus 0/01/ september 0/01/ oktober 0/01/ november 0/01/ december 0/01/ Kost per maand (in ) Opmerkingen TOTAAL GEMIDDELDE 0,0 0,0 0,0 Voorbeeld van de energieboekhouding beschikbaar op 10

11 Voorbeeld van een zelf opgesteld werkblad voor het opvolgen van meerdere gebouwen (energiekadaster) (Bron: PLAGE handleiding leefmilieu Brussel) Lokale overheden kunnen ook beroep doen op software en (al dan niet gratis) dienstverlening die via de netbeheerders wordt aangeboden. Meer info is o.m. terug te vinden op: Benchmarking met andere gebouwen Benchmarking is de oefening waarbij het specifieke verbruik van het gebouw (kwh/m².jaar) wordt vergeleken met dat van andere gebouwen van dezelfde categorie of sector. Er kan dus vergeleken worden met andere gebouwen binnen het eigen gebouwenpark of met externe cijfers. Hoewel de resultaten van een dergelijke oefening steeds relatief moeten gezien worden (de gebouwen waarmee wordt gebenchmarkt zijn zo gelijkaardig mogelijk maar natuurlijk nooit identiek), geeft dit toch een indicatie van de huidige toestand. Let op: de benchmark is niet de referentie waarnaar moet gestreefd worden! Bij het formuleren van doelen is het aan te raden om ambitieus te zijn en het (stukken) beter trachten te doen dan de benchmark of het sectorgemiddelde! Het bereiken van het gemiddelde kan in sommige gevallen natuurlijk wel al een mijlpaal zijn. VOORBEELDEN VAN DE MEEST COURANTE BENCHMARKGEGEVENS Onderstaande tabellen zijn een selectie van de belangrijkste kengetallen in een aantal gebouwfuncties die kunnen voorkomen binnen het gemeentelijk gebouwenpatrimonium. Deze zijn gebaseerd op studies van het VITO en Novem (Agentschap NL). Meer informatie en gebouwfuncties zijn terug te vinden op volgende websites: de website van VITO: (let op de jaartallen bij het interpreteren van gegevens) Energieverbruik bij openbare besturen Brandstof [kwh/(m².jaar)] Elektriciteit [kwh/(m².jaar)] Bron: Energiekengetallen Vito 2003, gemiddelde waarde van 153 gebouwen 11

12 Energieverbruik in scholen Brandstof Elektriciteit kwh/(m².jaar) kwh/(leerling.jaar) kwh/(m².jaar) kwh/(leerling.jaar) Vrij onderwijs Gemeentelijk, provinciaal en gemeenschapsonderwijs Bron: Energiekengetallen Vito 2003, gemiddelde waarde van 42 vrije scholen en 131 gemeentelijke, provinciale en gemeenschapsscholen Energieverbruik in rusthuizen Brandstof Elektriciteit kwh/(m².jaar) kwh/(bed.jaar) kwh/(m².jaar) kwh/(bed.jaar) bedden Bron: Energiekengetallen Vito 2000, gemiddelde waarden Energieverbruik in zwembaden Brandstof Elektriciteit kwh/(m².jaar) kwh/(m² wateropp.jaar) kwh/(m².jaar) kwh/(m² wateropp.jaar) Bron: Energiekengetallen Vito 2003, gemiddelde waarden van 46 zwembaden Energieverbruik in u liteitsgebouwen, verdeeld naar energiedrager Gas Elektriciteit m³/(m².jaar) kwh/(m².jaar) Kantoren Onderwijs Ziekenhuizen Verzorging Bron: Agentschap NL 2007 Energieverbruik in u liteitsgebouwen, verdeeld naar func e [kwh/(m².jaar)] Kantoren Sporthallen Zwembaden Ziekenhuizen Verpleging Basisonderwijs Ruimteverwarming Koeling Warm tapwater Bevoch ging Diversen Horeca ICT-centraal ICT-decentraal Pompen Productbereiding Productkoeling Transport Ven la e Verlich ng binnen Verlich ng buiten Verlich ng nood Totaal Bron: Agentschap NL

13 Analyse van de auditrapporten en afleiden mogelijke maatregelen De gegevens die in de auditrapporten van de energieaudits werden neergeschreven, dienen nauwgezet onderzocht te worden. De voorgestelde maatregelen moeten overlopen worden om er zeker van te zijn dat er in de audit geen praktische details werden vergeten die bij uitvoering een belemmering zouden kunnen vormen voor het uitvoeren van de maatregel. Bijvoorbeeld: zijn de kosten voor steigers meegerekend bij de investering om ramen te vervangen? is de stookplaats voldoende toegankelijk om de ketel te vervangen? kan de verlichting aan het plafond van het zwembad vervangen worden wanneer er water in staat? Een ander doel van de analyse is er zeker van te zijn dat de volledige inhoud van het auditrapport goed begrepen werd: alle eventuele onduidelijkheden dienen opgehelderd te worden. Vervolgens kan de energieverantwoordelijke inspiratie putten uit de auditrapporten en de investeringsmatrix om analoge maatregelen voor andere vergelijkbare gebouwen uit het gebouwenpark uit te voeren. Bij vragen of problemen kan de provinciale Helpdesk Energiezorg ingeschakeld worden. VOORBEELD VAN EEN OVERZICHTSTABEL VAN DE BELANGRIJKSTE MAATREGELEN IN EEN KANTOORGEBOUW Onderstaande tabel geeft een voorbeeld van een overzicht van enkele maatregelen die typisch kunnen voortvloeien uit een energieaudit van een kantoorgebouw. De tabel geeft een ruwe raming van het besparingspotentieel, investeringskosten en terugverdientijd. Op een schaal van 0 tot 5 werd in dit geval vervolgens het potentieel, de rentabiliteit, het risico en de complexiteit gekwantificeerd, waarbij 0 staat voor zeer laag en 5 voor zeer hoog. Maatregel Besparing (kwh/j ) Besparing ( /j) Investering ( ) TVT excl. sub (jaar) Poten eel rentabiliteit risico complexiteit sensibilisering verwarming sensibilisering elektriciteit Thermosta sche kranen voorzien Aanpassing va n de cv-sturing radiatorfolie spouwisola e vervanging va n oude ramen > isoleren warme leidingen in de dichten schouwopeningen???? religh ng klokken op elektrische boiler < PV-panelen (80kWp)

14 DE MEEST COURANTE VERBETERINGSMAATREGELEN Op de website zijn bovendien verschillende lijsten met maatregelen te raadplegen voor een aantal sectoren waaronder kantoren, scholen, zorg- en sportinstellingen,... Uit deze lijsten kan men vervolgens een checklist extraheren of meer info onder de vorm van een naslagwerk genereren. Daarin kan zowel een technische uitleg, een inschatting van het besparingspotentieel en de terugverdientijd teruggevonden worden. aanwezig ontbreekt n.v.t. TECHNISCHE RUIMTE Is de cv-ketel een HR-ketel? Is de temperatuur van het cv-water juist ingesteld? Is de starttijd voor het opwarmen van het gebouw geoptimaliseerd? RANGSCHIKKING VAN DE BESCHREVEN MAATREGELEN Indien dit nog niet is gebeurd in het auditrapport dienen de potentiële maatregelen gerangschikt te worden op basis van financiële en praktische haalbaarheid. Daarnaast wordt het actieplan ook uitgebreid met acties voor gebouwen waarvoor nog geen energieaudits werden uitgevoerd. De zogenaamde quick wins (maatregelen die quasi geen investering vergen en (daardoor) op korte termijn winst opleveren) verdienen prioriteit. Op de tweede plaats komen maatregelen waar wel een zekere investering voor nodig is maar een korte terugverdientijd hebben. Op de derde plaats komen maatregelen met een langere terugverdientijd maar met een hoge IRR* (bv. PV-panelen: de initiële investering is aanzienlijk, waardoor de terugverdientijd meer dan 5 jaar bedraagt, maar daarna blijft de opbrengst van de investering wel nog een tijd hoog). De laagste prioriteit wordt ten slotte gegeven aan de minst haalbare of minst rendabele maatregelen. 14 * De interne opbrengstvoet (internal rate of return, IRR) of effectief rendement is een getal, meestal uitgedrukt als percentage, dat het netto rendement van de investeringen in een project weergeeft. Het is de opbrengstvoet (ook disconteringsvoet genoemd) waarbij de netto contante waarde van het geheel van kosten en baten nul is. Een project is aantrekkelijk als de IRR hoog is.

15 DEFINIEER DUIDELIJKE DOELSTELLINGEN Definieer per uit te voeren maatregel een duidelijke doelstelling en dit in het bijzonder naar de uitvoeringstermijn en de beoogde besparing. INDICATOREN OPSTELLEN Om de vooruitgang op het gebied van energieverbruik te kunnen opvolgen, dienen indicatoren opgesteld te worden. Met deze indicatoren kan nagegaan worden in welke mate de vooropgestelde doelstellingen bereikt worden en waar nodig de acties bijgestuurd moeten worden. Enkele voorbeelden van indicatoren voor specifieke doelstellingen: Indicatoren bij de doelstelling energieverbruik verminderen : energieverbruik per gebouw per m² energieverbruik per graaddag** per m² (voor verwarming) procentuele evolutie van het energieverbruik tussen twee jaarlijkse facturen percentage gebouwen waarvan het dakoppervlak volledig geïsoleerd is... Indicatoren bij de doelstelling de gebruikers sensibiliseren voor energiebesparingen : daling van het verbruik vaststelling van nieuwe energiezuinige gedragingen de mate waarin rekening wordt gehouden met energiecriteria bij de aanschaf van nieuwe installaties verdwijning van een aantal energieverslindende gedragingen Deze indicatoren doen tevens dienst als communicatiemiddel en helpen bij het nemen van beslissingen. Indicatoren die aantonen dat er in een bepaald gebouw resultaten werden geboekt, kunnen als hefboom gebruikt worden om in de rest van het gebouwenpark gelijkaardige resultaten na te streven. Dergelijke voorbeelden uit het gemeentelijk gebouwenpark hebben immers een veel grotere overtuigingskracht dan voorbeelden die extern aangereikt worden. Het is aanbevolen om de indicatoren te definiëren met het hele energieteam samen. Zo worden ze gemakkelijker aanvaard en kan specifieke kennis omtrent verbruiken, gedrag, van de verschillende diensten of gebouwen in de indicatoren opgenomen worden. ** De graaddagen geven een invers beeld van de temperatuur (de warmte) weer. De graaddagen zijn dus een maatstaf voor de koude over een periode. De graaddagen voor alle dagen van het jaar vanaf 2001 zijn terug te vinden op 15

16 STAP 2 Acties en maatregelen uitvoeren OPMAAK GEDETAILLEERD ACTIEPLAN PER MAATREGEL Per uit te voeren maatregel wordt op basis van de verzamelde informatie een gedetailleerd actieplan opgemaakt. Dit is een lijst van acties, hun timing, begroting, de beoogde energiewinst en de betrokken en verantwoordelijke personen of instanties. Bij elke actie kan ook de indicator vermeld worden die zal gebruikt worden om achteraf te controleren of de actie uitgevoerd is en om op te volgen wat het resultaat ervan is. Het geheel van al deze maatregelen vormt het globaal actieplan voor energiezorg. INSCHATTING VAN DE MOEILIJKHEID EN KOSTPRIJS VAN UITVOERING Sommige maatregelen vergen een simpele gedragswijziging van de gebouwgebruikers (wat nog niet wil zeggen dat het simpel zal zijn om hen die aan te leren ), andere maatregelen vergen technische ingrepen. De moeilijkheid van uitvoering kan bepalend zijn of deze werken kunnen uitgevoerd worden door eigen personeel (technische dienst), dan wel of er externe bedrijven/aannemers moeten ingeschakeld worden. Behalve de moeilijkheidsgraad van de uitvoering, kan ook kwaliteitsgarantie een rol spelen. Het al dan niet in eigen beheer uitvoeren van werken zal een invloed hebben op de geraamde kostprijs ervan. In deze stap wordt dus ook getracht een nauwkeuriger inzicht te krijgen in de uitvoeringskosten. Samen met de analyse van de investeringsruimte (welk budget is er beschikbaar?) leidt dit tot het bepalen van de prioritaire en minder prioritaire acties. Zowel de betrokken personen en diensten als een begroting van de kosten worden mee opgenomen in het actieplan. Er zullen wellicht nog heel wat stappen aan te pas komen om het beschikbare budget, de timing en de prioritair uit te voeren investeringen op elkaar af te stemmen. Het is van belang om op het actieplan concrete en realistische termijnen te plakken. VOORBEELD VAN EEN ACTIEPLAN VOOR DE UIT TE VOEREN MAATREGEL Het gedetailleerd actieplan hoeft geen uitgebreide roman te worden, maar moet zo concreet en overzichtelijk mogelijk inzoomen op Wie? doet Wat? Wanneer?. Aan het begin van dit document vindt u een voorbeeld van een actieplan, met daarin een aantal acties als voorbeeld uitgewerkt (installeren energieboekhouding en vervangen buitenschrijnwerk). Hoe dit actieplan er uit ziet is niet eenduidig vast te leggen. Volgende kolommen kunnen bijvoorbeeld nog toegevoegd worden om het actieplan verder te concretiseren: op te volgen indicatoren ontvanger of degene die de uitvoering controleert beoogde besparing eventueel nog een verdere opsplitsing van de verschillende deeltaken Het actieplan behoort concreet en duidelijk te zijn, zodat een goede uitvoering en opvolging met de bijhorende timing voor de verschillende betrokkenen duidelijk is. Het actieplan is maatwerk voor elke gemeente op zich, waarbij de gemeente bijgestaan kan worden door de Provinciale Helpdesk Energiezorg om mogelijke subtaken, realistische termijnen en prioriteiten te definiëren. 16

17 UITVOEREN VAN DE ACTIES Acties waarvoor technische werken nodig zijn Wanneer er technische werken worden uitgevoerd die implicaties hebben op energiezorg, is het van belang om aan de uitvoerder van de werken of de leverancier van de installatie voldoende nauwkeurige randvoorwaarden op te leggen. Aarzel daarom niet om waar nodig de hulp van de Helpdesk Energiezorg in te roepen voor: het beoordelen van studies en voorontwerpen voor de uitvoering; het nalezen van de bestekken en de beoordeling van de offertes voor de uit te voeren werken; het begeleiden bij het plannen en de uitvoering van de werken, bijvoorbeeld door aanwezigheid op een projectvergadering. Communicatie en sensibilisering Openbare gebouwen groter dan 500 m² (vanaf 2015: > 250 m²) moeten verplicht een energieprestatiecertificaat (EPC) uithangen. Vaak wordt daar echter verder niets mee gedaan. Nochtans kan de informatie uit het EPC gebruikt worden om te communiceren met de gebouwgebruikers over de prestaties van het gebouw. Bedenk één of (bij voorkeur) meerdere strategieën (affiches, nieuwsbrief, ) om over het energieverbruik in de gemeentelijke gebouwen (en de evolutie daarvan) te communiceren. Meteen kunnen toekomstplannen, acties en sensibiliserende tips worden verspreid. Er moet ook op toegezien worden dat een postinterventiedossier opgemaakt wordt. Dit kan later dienst doen als handleiding voor de gebruikers en toekomstige beheerders. Ook bij het uitvoeren van werken in eigen beheer wordt er best door de betrokken personeelsleden van de technische dienst een gebruikershandleiding opgemaakt. Deze dient vooral te focussen op details die achteraf moeilijk te achterhalen zijn (bijvoorbeeld welke installaties of gebouwdelen allemaal aangesloten zijn op een bepaalde meter, hoe de sturing van installaties werkt en kan aangepast worden, enz.). VOORBEELD: COMMUNICATIE VIA AFFICHES Mogelijke informatie die kan gecommuniceerd worden: het aandeel van dit gebouw in het totale energieverbruik van het gemeentelijke gebouwenpark; het gemiddelde verbruik bij andere gelijkaardige gebouwen; de evolutie van het verbruik gedurende de laatste jaren en de beoogde doelstelling; geboekte resultaten in de kijker zetten; tips voor het verlagen van het energieverbruik; energieweetjes (bv. een TL-lamp verbruikt bij de opstart niet zoveel meer energie dan wanneer ze brandt, dus van zodra ze enkele minuten uit kan blijven, is dat energetisch al voordeliger dan ze te laten branden; het s morgens heropstarten van de verwarming verslindt niet de besparingen van een verlaagd ingestelde nachttemperatuur);... Eventueel kan gewerkt worden met een mascotte om alle communicatie m.b.t. energiezorg te stroomlijnen (bv. een getekend stripfiguurtje). (bron van voorbeeld: ) 17

18 STAP 3 Acties opvolgen, controleren en meten OPVOLGING VAN DE ENERGIEBOEKHOUDING EN MONITORING Eén van de (te plannen en) uit te voeren acties is ongetwijfeld het up-to-date houden van de energieboekhouding. Voor de prioritaire gebouwen komt het er op neer dat maandelijks alle meterstanden worden opgenomen en ingevoerd in het energieboekhoudsysteem. Voor minder prioritaire gebouwen kan dit eventueel met een groter interval, maar als dat praktisch mogelijk is, wordt toch aangeraden om alle meterstanden simultaan op te nemen, zodat de gegevens homogener zijn en de verwerking ervan gemakkelijker wordt. Behalve het verzamelen van gegevens, is uiteraard ook de interpretatie ervan belangrijk. Een goed energieboekhoud-systeem genereert automatisch verschillende grafieken waarop een historiek van ruwe data, genormaliseerde data (vb. gasverbruik t.o.v. graaddagen), trends, uitschieters en prestaties tegenover gemiddelden direct zichtbaar zijn. Bij het invoeren van de meterstanden wordt best ook even onmiddellijk naar deze visualisaties gekeken omdat eventuele fouten bij het noteren of ingeven van de meterstanden sneller visueel te detecteren zijn dan in een tabel met waarden. Soms kan ook een automatische check voorzien worden die de energieverantwoordelijke alarmeert wanneer de ingevoerde gegevens (te ver) afwijken van het verbruik dat te voorspellen valt aan de hand van historische data. VOORBEELD: INTERPRETEREN VAN PERIODIEKE GEGEVENS IN EEN ENERGIEBOEKHOUDSYSTEEM Voorbeeld 1: waterverbruik in een verzorgingstehuis. De watermeterstanden werden een aantal malen per dag genoteerd om een evolutie van het waterverbruik gedurende de dag te kunnen beschouwen. In onderstaande grafiek visualiseren we het berekende waterverbruik per uur over verschillende periodes van de dag. 4 Waterverbruik per uur (m³/h) 3,5 3 2,5 2 1,5 1 0,5 0 10u - 12u 12u - 15u45 15u45-6u30 6u30-8u15 8u15-10u15 10u15-12u 12u - 14u 14u - 16u 16u - 6u30 6u30-8u 8u - 10u 10u - 12u 12u - 14u 14u - 17u15 17u15-7u 7u - 9u 9u - 10u30 10u30-12u 12u - 14u 14u - 16u 16u - 6u30 6u30-8u 8u - 10u15 10u15-12u 12u - 14u 14u - 16u Maandag 16/4/07 Dinsdag 17/4/07 Woensdag 18/4/07 Donderdag 19/4/07 vrijdag 20/4/07 We zien dus een vrij constant verbruik per dag van m³. Opvallend is echter de verdeling van het verbruik. Zo valt slechts 55% van het dagverbruik tussen 6:00 en 16:00 terwijl gedurende deze periode de grootste waterbehoefte is. We zien wel een hoger gemiddeld 18

19 waterverbruik per uur tijdens de ochtenduren. Het wassen van de bewoners valt immers tussen deze periode. Tijdens de avonduren wordt gemiddeld per uur nog 1 m³ of liter water verbruikt. Na nader onderzoek naar dit hoge nachtelijk waterverbruik, bleek er sprake te zijn van een ondergronds waterlek! Voorbeeld 2: gecorrigeerd maandelijks aardgasverbruik t.b.v. verwarming van kantoorgebouwen en werkplaatsen in een recreatiedomein kwh jan feb mrt apr mei jun jul aug sep okt nov dec Uit deze gegevens kan men afleiden dat men in 2006 en 2009 er in geslaagd is veel minder aardgas te verbruiken. Ook zien we nog een aanzienlijk verbruik in de zomermaanden (mei - september) terwijl de verwarming dan perfect uit kan. Beide waarnemingen kunnen wijzen op aanzienlijke besparingsmogelijkheden qua regeling van de stookinstallaties, wat ook hier het geval bleek te zijn. Sommige (grotere) gebouwen hebben telemetrisch gelezen meters. Dat wil zeggen dat het verbruik op die bepaalde EAN-code om het kwartier automatisch wordt gemeten en wordt doorgestuurd naar de netbeheerder. Deze zogenaamde kwartuurwaarden zijn nog veel interessanter dan de maandelijkse registraties. In de systemen esight (Infrax) en Comeet (Eandis) zijn deze verbruiken rechtstreeks te raadplegen. Voor gebouwen die niet over dergelijke meters beschikken of voor het monitoren van gebouwdelen of bepaalde installaties, kunnen voor een bepaalde periode ook verbruiksloggers gehuurd worden die bv. om het kwartier het opgenomen vermogen registreren. Dit kan erg nuttig zijn voor het zoeken naar de oorzaak van (abnormaal) hoge maandelijkse verbruiken. 19

20 VOORBEELD: INTERPRETEREN VAN KWARTUURWAARDEN IN EEN ENERGIEBOEKHOUDSYSTEEM In het Technisch Reglement voor Distributie van Elektriciteit in het Vlaams Gewest lezen we in artikel V (aanvraag van gedetailleerde verbruiksgegevens) dat elke distributienetgebruiker maximaal één keer per jaar zijn verbruiksgegevens van de laatste drie jaar op eenvoudig verzoek, met opgave van zijn EAN-code, gratis kan verkrijgen bij de distributienetbeheerder. Hij kan die taak ook toevertrouwen aan een leverancier aan wie hij de nodige volmacht verleent. De opgevraagde verbruiksgegevens moeten door de distributienetbeheerder aan de aanvrager ter beschikking gesteld worden uiterlijk vijftien werkdagen na de aanvraag. Bij continu (of tele)gelezen netgebruikers kan men zo de digitale waarden van het verbruik per kwartier (kwartuurwaarden) ontvangen voor de afgelopen 3 jaar. Bij maandelijks of jaarlijks uitgelezen afnamepunten zijn deze waarden helaas niet beschikbaar. Onderstaande grafiek geeft ter illustratie het verloop van het opgenomen elektrisch vermogen over één werkweek in een kantoorgebouw. 35 Kwartierwaarden week 9 van 22/2 tot 28/2/2010 (kw) :00 0:00 0:00 0:00 0:00 0:00 0:00 Uit zulke meetgegevens kunnen zeer interessante conclusies getrokken worden, zoals in dit voorbeeld: er is een basislast van circa 8 à 10 kw die opvalt als sluimer verbruik. Het loont de moeite om uit te klaren welke verbruikers hiervoor verantwoordelijk zijn. Hierop wordt dieper ingegaan bij de maatregelen; op werkdagen start om 7u een installatie op waar om 8u er een volledige doorstart is wanneer de mensen toekomen; vanaf omstreeks 16u30 tot 21u loopt het elektriciteitsverbruik traag af, wat mogelijks kan wijzen op een aantal apparaten die te lang aan blijven staan. OPVOLGEN VAN DE RESULTATEN VAN DE UITGEVOERDE MAATREGELEN Na het uitvoeren van de acties wordt best een systeem van tijdelijke of blijvende monitoring opgezet om het effect ervan te kwantificeren. Onder een tijdelijke monitoring verstaan we een meetcampagne, bijvoorbeeld met externe (gehuurde) apparatuur om het verbruik van een bepaald systeem of gebouwdeel te registreren. Een blijvende monitoring zit vervat in de energieboekhouding. De indicatoren die eerder werden opgesteld kunnen nu aangewend worden om een evolutie te registreren relatief ten opzichte van de nulmeting. 20

:: Energiezorg in scholen

:: Energiezorg in scholen :: Energiezorg in scholen www.cenergie.be Daisy Dierickx (daisy.dierickx@cenergie.be ) Cenergie, productmanager energie-audits Johan Coolen (johan.coolen@cenergie.be) Cenergie, productmanager onderzoek

Nadere informatie

Wat? Waarom? zo zie je meteen het licht! Invoeren van de energieboekhouding

Wat? Waarom? zo zie je meteen het licht! Invoeren van de energieboekhouding E1 zo zie je meteen het licht! Invoeren van de energieboekhouding Wat? Waarom? Energiebesparende acties bouw je niet op los zand. Het is belangrijk om eerst het energieverbruik in kaart te brengen en de

Nadere informatie

Energie aanpak eigen gebouwen: zelf doen? Energieprestatiecontract? Vlaams EnergieBedrijf

Energie aanpak eigen gebouwen: zelf doen? Energieprestatiecontract? Vlaams EnergieBedrijf Energie aanpak eigen gebouwen: zelf doen? Energieprestatiecontract? 7 mei 2015 Inge Goessens Vlaams EnergieBedrijf Inhoud Korte voorstelling VEB De overheid als energieverbruiker Uw energiefactuur verlagen

Nadere informatie

Energieboekhouding BRISE. Thomas Deville. Facilitator Duurzame gebouwen voor het Brussels Hoofdstedelijk Gewest

Energieboekhouding BRISE. Thomas Deville. Facilitator Duurzame gebouwen voor het Brussels Hoofdstedelijk Gewest Energieboekhouding BRISE Thomas Deville Facilitator Duurzame gebouwen voor het Brussels Hoofdstedelijk Gewest Doelstelling(en) van de presentatie Het belang van de invoering van een energieboekhouding

Nadere informatie

Energie besparen door een correcte regeling van de verwarmingsinstallatie: praktijkvoorbeeld in een secundaire school

Energie besparen door een correcte regeling van de verwarmingsinstallatie: praktijkvoorbeeld in een secundaire school Energie besparen door een correcte regeling van de verwarmingsinstallatie: praktijkvoorbeeld in een secundaire school 1. INLEIDING Veel verwarmingsinstallaties in schoolgebouwen draaien op volle toeren,

Nadere informatie

Ondersteuningspakket Werken rond kleine terugverdientijden in de gemeente

Ondersteuningspakket Werken rond kleine terugverdientijden in de gemeente Ondersteuningspakket Werken rond kleine terugverdientijden in de gemeente Klimaatneutrale Organisatie 2020 De ondersteuningscampagne voor gemeenten die zich engageren om in 2020 een klimaatneutrale organisatie

Nadere informatie

Lokaal Kyotoprotocol Rapportage verbruiksgegevens. Bernard Govaert

Lokaal Kyotoprotocol Rapportage verbruiksgegevens. Bernard Govaert Lokaal Kyotoprotocol Rapportage verbruiksgegevens Bernard Govaert Om te kunnen weten hoe uw geleverde inspanningen evolueren, is het van belang van dat u uw energieverbruik registreert. Ondertekenaars

Nadere informatie

CO 2 -Prestatieladder

CO 2 -Prestatieladder CO 2 -Prestatieladder Energiemanagement actieplan Schilderwerken De Boer Obdam B.V. 2015 Op basis van de internationale norm ISO 50001 4.4.3, 4.4.4, 4.4.5, 4.4.6, 4.6.1 en 4.6.4 Auteur(s): R. de Boer (Schilderwerken

Nadere informatie

Inhoudsopgave: 1. Inleiding 3. 2. Reductiedoelstellingen 4 2.1 Algemeen 2.2 Per scope

Inhoudsopgave: 1. Inleiding 3. 2. Reductiedoelstellingen 4 2.1 Algemeen 2.2 Per scope Energie management actieplan Conform 3.B.2 Op basis van de internationale norm ISO 50001 4.4.3, 4.4.4, 4.4.5, 4.4.6, 4.6.1 en 4.6.4 CO 2 -prestatieladder Niveau 3 Auteur(s): F. Reijm () A.T. Zweers (A.T.

Nadere informatie

Opleiding Duurzaam gebouw:

Opleiding Duurzaam gebouw: Opleiding Duurzaam gebouw: Energiebeheer (energieverantwoordelijke) Leefmilieu Brussel Beheer van het verbruik: energieboekhouding Jonathan FRONHOFFS CENERGIE Doelstellingen van de presentatie Het nut

Nadere informatie

FOLLOW-UP VAN HET ENERGIEVERBRUIK

FOLLOW-UP VAN HET ENERGIEVERBRUIK FOLLOW-UP VAN HET ENERGIEVERBRUIK Hoe kunt u de voorwaarden voor de follow-up van het energieverbruik in uw milieuvergunning naleven? WAAROM? U bent de beheerder van een gebouw en u wilt de exploitatievoorwaarden

Nadere informatie

Energiezorgsysteem + premies voor gemeenten. Brussel, 29 juni 2007 Ronny Thevis

Energiezorgsysteem + premies voor gemeenten. Brussel, 29 juni 2007 Ronny Thevis Energiezorgsysteem + premies voor gemeenten Brussel, 29 juni 2007 Ronny Thevis Inhoud 1. Voorstelling Infrax 2. Energiezorgsysteem voor gemeenten 3. Premies voor gemeenten 1. Voorstelling Infrax WVEM IVEG

Nadere informatie

Opleiding Duurzaam gebouw:

Opleiding Duurzaam gebouw: Opleiding Duurzaam gebouw: Energiebeheer (energieverantwoordelijke) Leefmilieu Brussel Beheer van het verbruik: het energiekadaster Emmanuel HECQUET ICEDD asbl Doelstellingen van de presentatie Het begrip

Nadere informatie

P.L.A.G.E. Balans en vooruitzichten. Evelyne Huytebroeck, Brussels minister van Leefmilieu, Energie en Stadsvernieuwing

P.L.A.G.E. Balans en vooruitzichten. Evelyne Huytebroeck, Brussels minister van Leefmilieu, Energie en Stadsvernieuwing P.L.A.G.E. Balans en vooruitzichten INHOUDSOPGAVE Wat is P.L.A.G.E.? Balans van de eerste reeks P.L.A.G.E. Eerste resultaten van de overige P.L.A.G.E. Vooruitzichten Wat is P.L.A.G.E.? Wat is P.L.A.G.E.?

Nadere informatie

Opleiding Duurzaam gebouw : Energie

Opleiding Duurzaam gebouw : Energie Opleiding Duurzaam gebouw : Energie Leefmilieu Brussel Verbruiken beheer : het energiekadaster Emmanuel HECQUET ICEDD asbl Doelstellingen van de presentatie Het begrip «energiekadaster» verduidelijken

Nadere informatie

Plan van aanpak energiezorg in schoolgebouwen. Barbara De Kezel, Steunpunt DuBo dienst Energiebegeleiding 16 november 2015

Plan van aanpak energiezorg in schoolgebouwen. Barbara De Kezel, Steunpunt DuBo dienst Energiebegeleiding 16 november 2015 Plan van aanpak energiezrg in schlgebuwen Barbara De Kezel, Steunpunt DuB dienst Energiebegeleiding 16 nvember 2015 Stappenplan inveren van energiezrg 4 grte stappen Plan Analyse van de bestaande situatie

Nadere informatie

Energieverbruik gemeentelijke gebouwen

Energieverbruik gemeentelijke gebouwen MILIEUBAROMETER: INDICATORENFICHE ENERGIE 1/2 Samenwerkingsovereenkomst 2008-2013 Milieubarometer: Energieverbruik gemeentelijke gebouwen Indicatorgegevens Naam Definitie Meeteenheid Energieverbruik gemeentelijke

Nadere informatie

Energiezorg in de praktijk. Energiezorg. Inhoud. Energiezorg - Definitie

Energiezorg in de praktijk. Energiezorg. Inhoud. Energiezorg - Definitie Inhoud Energiezorg in de praktijk :: Jonathan Fronhoffs :: projectleider energiezorg Energiezorg Energiekadaster en benchmarking Energieboekhouding Principes Resultaten Energie-audits Types Resultaten

Nadere informatie

Klanken uit het Energie Overleg. 4 de Vastgoedforum 27/2/2015

Klanken uit het Energie Overleg. 4 de Vastgoedforum 27/2/2015 Klanken uit het Energie Overleg 4 de Vastgoedforum 27/2/2015 Interne milieuzorg in 2003 Milieubeleidsverklaring Vlaamse Regering van 18 juli 2003 De Vlaamse overheid wenst inzake milieuzorg een voorbeeldfunctie

Nadere informatie

Energie management Actieplan

Energie management Actieplan Energie management Actieplan Conform niveau 3 op de CO 2 -prestatieladder 2.2 Auteur: Mariëlle de Gans - Hekman Datum: 30 september 2015 Versie: 1.0 Status: Concept Inhoudsopgave 1 Inleiding... 2 2 Doelstellingen...

Nadere informatie

Seminarie Duurzaam Gebouw

Seminarie Duurzaam Gebouw Seminarie Duurzaam Gebouw Een duurzaam energiebeheer voor iedereen Leefmilieu Brussel 31/01/13 PLAGE Scholen 2009-2013 St-Hubertuscollege Pierre URBAIN & Marc LEMYE SeGEC Secrétariat Général de l Enseignement

Nadere informatie

Energiezorgplan Van Dorp installaties bv 2011 2015. Versie 3.0 (Summary)

Energiezorgplan Van Dorp installaties bv 2011 2015. Versie 3.0 (Summary) Energiezorgplan Van Dorp installaties bv 2011 2015 Versie 3.0 (Summary) Auteurs: Van Dorp Dienstencentrum Datum: Update: Augustus 2013 Inhoudsopgave 1. Inleiding... 2 2. Energiebeleid... 3 2.1 Continue

Nadere informatie

Opleiding «Duurzaam gebouw : ENERGIE»

Opleiding «Duurzaam gebouw : ENERGIE» Opleiding «Duurzaam gebouw : ENERGIE» PROGRAMMA Plaats : Brussel Voor iedereen, in functie van de gebouwbestemming : OF MODULE «ENERGIE IN INDIVIDUELE OF COLLECTIEVE HUISVESTING (< 10 EENHEDEN)» (6 dagen)

Nadere informatie

Energiemanagement 2014-2015 CO 2 -prestatie

Energiemanagement 2014-2015 CO 2 -prestatie Energiemanagement 2014-2015 CO 2 -prestatie Cable Partners B.V. Venneveld 34 4705 RR ROOSENDAAL tel. 0031 165 523 000 fax 0031 165 520 033 www.cablepartners.nl Opgesteld d.d.: Mei 2014 Revisie: 001 Opgesteld

Nadere informatie

Gebroeders van der Poel B.V. CO₂ - Reductiebeleid

Gebroeders van der Poel B.V. CO₂ - Reductiebeleid Gebroeders van der Poel B.V. CO₂ - Reductiebeleid 1 Inhoud 1 Inleiding... 3 2 Het CO2 reductie beleid van ons bedrijf... 3 2.1 ENERGIESTROMEN... 3 2.2 DOELSTELLINGEN SCOPE 1 EN 2... 3 2.3 MAATREGELEN OM

Nadere informatie

Praktijkgids Energieboekhouding en monitoring & targeting

Praktijkgids Energieboekhouding en monitoring & targeting 1 Inleiding... 1 2... 1 3 Monitoring & technieken... 4 1 Inleiding Om de energiekosten van een bedrijf te verminderen, is het essentieel dat men begrijpt hoe de energie verbruikt wordt binnen het bedrijf.

Nadere informatie

Toelichting Steunpunt DuBo dienst Energiebegeleiding EPC-haalbaarheid voor gemeenten en gemeenschapsvoorzieningen

Toelichting Steunpunt DuBo dienst Energiebegeleiding EPC-haalbaarheid voor gemeenten en gemeenschapsvoorzieningen Toelichting Steunpunt DuBo dienst Energiebegeleiding EPC-haalbaarheid voor gemeenten en gemeenschapsvoorzieningen Els Cornelis, Provincie Vlaams-Brabant, Klimaatteam 29 oktober 2015 Vlaams-Brabant Klimaatneutraal

Nadere informatie

Naar een klimaatneutrale sportvereniging

Naar een klimaatneutrale sportvereniging Naar een klimaatneutrale sportvereniging Leidraad voor het maken van een eigen projectplan of Plan van Aanpak Inleiding Steeds meer sportverenigingen met een eigen accommodatie komen in actie om energie

Nadere informatie

Energiezorgplan Van Dorp Installaties bv 2011 2015. Versie 2.0 (summary)

Energiezorgplan Van Dorp Installaties bv 2011 2015. Versie 2.0 (summary) Energiezorgplan Van Dorp Installaties bv 2011 2015 Versie 2.0 (summary) Auteurs: Van Dorp Dienstencentrum Datum: Februari 2012 Inhoudsopgave 1. Inleiding... 2 2. Energiebeleid... 3 2.1 Continue verbetering...

Nadere informatie

Energie management actieplan

Energie management actieplan Energie management actieplan Conform 3.B.2 Op basis van de internationale norm ISO 50001 4.4.3, 4.4.4, 4.4.5, 4.4.6, 4.6.1 en 4.6.4 Zwatra B.V. Auteur(s): R. Egas, directie & CO2-functionaris, Zwatra B.V.

Nadere informatie

Sociale huisvesting Renovatieplanning ERP 2020

Sociale huisvesting Renovatieplanning ERP 2020 Sociale huisvesting Renovatieplanning ERP 2020 VMSW Afdeling PROJECTEN Ir Bernard Wallyn Aanleiding Strategische doelstelling Vlaamse Regering In 2020 zijn er in Vlaanderen geen energieverslindende woningen

Nadere informatie

Energie Management Actieplan

Energie Management Actieplan Energie Management Actieplan Rijssen, Juli 2013 Auteur: L.J. Hoff Geaccodeerd door: M. Nijkamp Directeur Inhoudsopgave 1. Inleiding Pagina 3 2. Beleid CO₂ reductie Pagina 4 3. Borging CO₂ prestatieladder

Nadere informatie

Welkom. Energiediensten voor lokale besturen : Gerealiseerde energieprojecten Energiedag VVSG Antwerpen

Welkom. Energiediensten voor lokale besturen : Gerealiseerde energieprojecten Energiedag VVSG Antwerpen Welkom Energiediensten voor lokale besturen : Gerealiseerde energieprojecten Energiedag VVSG Antwerpen Aanbod Energiediensten voor Lokale Besturen Wat zijn EnergieDiensten voor Lokale Besturen? Energie

Nadere informatie

Energie Management ACTIE Plan

Energie Management ACTIE Plan 1. Inleiding Het Energie Management ACTIE Plan (EMAP) geeft weer hoe binnen A-GARDEN.V. de zogenaamde stuurcyclus (Plan-Do-Check-Act) wordt ingevuld om de prestaties en doelstellingen van het energiemanagement

Nadere informatie

3.C.1 Voortgangrapportage CO 2 2015(1) Ter Riele

3.C.1 Voortgangrapportage CO 2 2015(1) Ter Riele Datum: 11-09- Versie: 2 3.C.1 Voortgangrapportage CO 2 (1) Ter Riele A.J.J ter Riele Directeur 1. Inleiding Middels deze rapportage wil Ter Riele B.V. (Ter Riele) de voortgang op de CO 2 reductiedoelstellingen

Nadere informatie

Energiezorgplan 2011-2015 Van Dorp CO 2 Prestatieladder. Versie 4.0

Energiezorgplan 2011-2015 Van Dorp CO 2 Prestatieladder. Versie 4.0 Energiezorgplan 2011-2015 Van Dorp CO 2 Prestatieladder Versie 4.0 Auteurs: Van Dorp Dienstencentrum Datum: Update: oktober 2015 Inhoudsopgave 1. Inleiding... 2 2. Energiebeleid... 3 2.1 Continue verbetering...

Nadere informatie

Arthur Verhaegenstraat 20 9000 Gent www.enprove.be. Opleidingsaanbod

Arthur Verhaegenstraat 20 9000 Gent www.enprove.be. Opleidingsaanbod 1. Basisopleiding energie: begrippen, kader en energie becijferen 2. Energiebeheer en boekhouding 3. Energiemanagement: ISO 50001 op maat van uw bedrijf 4. Hoe slim is uw CO2-strategie? 5. Koelsystemen

Nadere informatie

Arnold Maassen Holding BV. Verslag energieaudit. Verslag over het jaar 2014. G.R.M. Maassen

Arnold Maassen Holding BV. Verslag energieaudit. Verslag over het jaar 2014. G.R.M. Maassen Arnold Maassen Holding BV Verslag energieaudit Verslag over het jaar 2014 G.R.M. Maassen Inhoud 1 Inleiding... 3 2 Inventarisatie van energieverbruik en emissiebronnen... 3 3 Energieverbruik en CO 2 Footprint...

Nadere informatie

Energiebeheer in de VDAB :

Energiebeheer in de VDAB : Energiebeheer in de VDAB : Opzet en resultaten 2006-2013 Alain Caytan - Energiecoördinator VDAB Energiebeheer in de VDAB Indeling presentatie : VDAB : situering en kerncijfers Energiezorg in de VDAB :

Nadere informatie

CO 2 Managementplan Energie meetplan 2.C.2 & 3.B.2 & 4.A.2. Jade Beheer B.V. OFN OFS 2C. Autorisatiedatum: 19-03-2016 Versie: 1.0

CO 2 Managementplan Energie meetplan 2.C.2 & 3.B.2 & 4.A.2. Jade Beheer B.V. OFN OFS 2C. Autorisatiedatum: 19-03-2016 Versie: 1.0 CO 2 Managementplan Energie meetplan 2.C.2 & 3.B.2 & 4.A.2 Jade Beheer B.V. OFN OFS 2C Auteur: Coert van Maren Autorisatiedatum: 19-03-2016 Versie: 1.0 CO 2 management plan 2.C.2 & 3.B.2 & 4.A.2 1 Inhoud

Nadere informatie

Reduceren van energie in bestaande magazijnen

Reduceren van energie in bestaande magazijnen Reduceren van energie in bestaande magazijnen Arjen Lagerweij 06 2191 7307 a.lagerweij@evo.nl https://www.linkedin.com/in/arjenlagerweij EVO Warehousing Verhogen rendement van magazijnen 19 miljoen m 2

Nadere informatie

Eandis 1. Ondersteuning en premies openbare besturen 29 juni 2007

Eandis 1. Ondersteuning en premies openbare besturen 29 juni 2007 1 Ondersteuning en premies openbare besturen 29 juni 2007 Vlaamse gemengde distributienetbeheerders elektriciteit 2 Vlaamse gemengde distributienetbeheerders aardgas 3 Ondersteuning DNB: overzicht DNB

Nadere informatie

De knip op de beurs met de energieaudit

De knip op de beurs met de energieaudit E2 De knip op de beurs met de energieaudit Wat? Waarom? Rijzen de energiefacturen de pan uit? Blijven de energiekosten ondanks alle besparingsinitiatieven toch opvallend hoog? Staat een nieuwbouw- of verbouwproject

Nadere informatie

ESCO. Energienamiddag Limburg 28 maart 2014

ESCO. Energienamiddag Limburg 28 maart 2014 ESCO Energienamiddag Limburg 28 maart 2014 Infrax Distributienetbeheerder: ELEKTRICITEIT KABELTELEVISIE RIOLERING AARDGAS 126 Gemeenten alle gemeenten in Limburg 2 mio aansluitingen 1 600 medewerkers Infrax

Nadere informatie

Energie management actieplan

Energie management actieplan Energie management actieplan Conform 3.B.2 Op basis van de internationale norm ISO 50001 4.4.3, 4.4.4, 4.4.5, 4.4.6, 4.6.1 en 4.6.4 Keiser Verkeerstechniek B.V. Auteur(s): M. Keiser, directeur, Keiser

Nadere informatie

ENALYZER FOR COOLING 1. TAGS

ENALYZER FOR COOLING 1. TAGS ENALYZER FOR COOLING Geschikt voor: Koelcompressoren met een geïnstalleerd vermogen vanaf 50 kw Basis koel-layout: ééntraps systeem zonder warmterecuperatie basis chiller met ijswatercircuit Afhankelijk

Nadere informatie

VLAAMSE OVERHEID. Leefmilieu, Natuur en Energie

VLAAMSE OVERHEID. Leefmilieu, Natuur en Energie VLAAMSE OVERHEID Leefmilieu, Natuur en Energie [C 2007/35895] 1 JUNI 2007. Ministerieel besluit inzake de rapportering van de elektriciteitsdistributienetbeheerders betreffende de uitvoering van hun REG-actieplannen

Nadere informatie

Energiemanagement Actieplan

Energiemanagement Actieplan 1 van 8 Energiemanagement Actieplan Datum 18 04 2013 Rapportnr Opgesteld door Gedistribueerd aan A. van de Wetering & H. Buuts 1x Directie 1x KAM Coördinator 1x Handboek CO₂ Prestatieladder 1 2 van 8 INHOUDSOPGAVE

Nadere informatie

Energie management actieplan

Energie management actieplan Energie management actieplan Conform 3.B.2 Op basis van de internationale norm ISO 50001 4.4.3, 4.4.4, 4.4.5, 4.4.6, 4.6.1 en 4.6.4 Aannemingsbedrijf H. de Boer Muiderberg B.V. Auteur(s): J. de Beer, CO2-functionaris,

Nadere informatie

(Energie) management-actieplan

(Energie) management-actieplan (Energie) management-actieplan Eis 3.B.2 Barendrecht, Oktober 2013 Auteur: Sabine Droog Geaccordeerd door: Leo Droog Directeur Edwin Oudshoorn Bedrijfsleider/ MVO Verantwoordelijk Inhoud 1. Inleiding 3

Nadere informatie

CO 2 managementplan. Jan Knijnenburg B.V. Auteur: Adviseur MVO Consultants. Versie: 1.0. Handtekening autoriserend verantwoordelijk manager

CO 2 managementplan. Jan Knijnenburg B.V. Auteur: Adviseur MVO Consultants. Versie: 1.0. Handtekening autoriserend verantwoordelijk manager CO 2 managementplan Jan Knijnenburg B.V. Auteur: Adviseur MVO Consultants Versie: 1.0 Datum: xx-xx-2015 Handtekening autoriserend verantwoordelijk manager Authorisatiedatum: Naam:.. Inhoud 1 Inleiding...

Nadere informatie

935,58 Totaal gefactureerde voorschotten -905,91-1.096,15 Subtotaal: 132,64 160,49. 0,05 Totaal gefactureerde voorschotten -78,64

935,58 Totaal gefactureerde voorschotten -905,91-1.096,15 Subtotaal: 132,64 160,49. 0,05 Totaal gefactureerde voorschotten -78,64 %BE %2350 %1 %K200637830 %2 %CN03/0040200 %A CREDITNOTA Pagina 1 van 6 Vragen omtrent deze nota? Email: facturatie@ebem.be : +32 (0) 14 43 10 31 Adres: Industrieweg 35, 2330 Merksplas Kloosterstraat 11

Nadere informatie

4 Energiebesparingsadvies

4 Energiebesparingsadvies 4 Energiebesparingsadvies 4.1 Inleiding In dit hoofdstuk wordt het energiebesparingsadvies voor het gebouw gepresenteerd. Allereerst wordt een inventarisatie gegeven van de reeds getroffen en onderzochte

Nadere informatie

Praktijkervaringen met WKK. 19.03.2013 Boris Fornoville, Stad Antwerpen

Praktijkervaringen met WKK. 19.03.2013 Boris Fornoville, Stad Antwerpen Praktijkervaringen met WKK 19.03.2013 Boris Fornoville, Stad Antwerpen Technologie WKK met motoren Technologie WKK met motoren warmtedistributie motorblok alternator Randvoorwaarden WKK Haalbaarheid: Voldoende

Nadere informatie

Is uw verbruik normaal?

Is uw verbruik normaal? Is uw verbruik normaal? Maar dit mag ons niet doen vergeten wat zijn kostprijs en effecten op het milieu zijn. Ook al hebben we geen vat op de prijzen, ons verbruik kunnen we wel zelf beïnvloeden. Deze

Nadere informatie

Energiemanagementplan CO 2 -prestatieladder. : gavilar B.V. Documentgegevens. : Kamerlingh Onnesweg 63, 3316 GK Dordrecht. : QHSE-coördinator

Energiemanagementplan CO 2 -prestatieladder. : gavilar B.V. Documentgegevens. : Kamerlingh Onnesweg 63, 3316 GK Dordrecht. : QHSE-coördinator Energiemanagementplan CO 2 -prestatieladder gavilar B.V. Documentgegevens Bedrijf Adres Opgesteld Functie Gecontroleerd Functie Akkoord Functie : gavilar B.V. : Kamerlingh Onnesweg 63, 3316 GK Dordrecht

Nadere informatie

Energiemanagementplan

Energiemanagementplan Energiemanagementplan CO 2 -prestatieladder Het Veldwerkbureau B.V. Niveau 3 Auteur(s): De heer G.R. Hartkamp De heer J.A. Möller Versie 2.0 17 december 2013 Definitief rapport Inleiding Binnen ons Energiemanagementsysteem

Nadere informatie

Energiemanagement Actieplan

Energiemanagement Actieplan 1 van 8 Energiemanagement Actieplan Datum Rapportnr Opgesteld door Gedistribueerd aan A. van de Wetering & H. Buuts 1x Directie 1x KAM Coördinator 1x Handboek CO₂ Prestatieladder 1 2 van 8 INHOUDSOPGAVE

Nadere informatie

CO 2 Prestatieladder Voortgangsrapportage 2013 (1 e halfjaar) Periode: 1 januari t/m 30 juni 2013

CO 2 Prestatieladder Voortgangsrapportage 2013 (1 e halfjaar) Periode: 1 januari t/m 30 juni 2013 CO 2 Prestatieladder Voortgangsrapportage 2013 (1 e halfjaar) Periode: 1 januari t/m 30 juni 2013 Auteur Jan ten Cate en Gerda de Raad Versienummer: 2 Versie datum: 26 november 2013 Inhoudsopgave 1. Inleiding...

Nadere informatie

Rapportage FOKKO WOUTERS d

Rapportage FOKKO WOUTERS d Rapportage Opdrachtgever: Gemeente Koggenland De heer T. Hertog (projectleider bouwkunde) Postbus 21 1633 ZG AVENHORN (t) (0229) 54 84 00 (e) info@koggenland.nl Objectgegevens: Zwembad Koggenbad en sporthal

Nadere informatie

CO₂ Reductieplan. CO₂ Reductieplan. Datum 13-5-2015. Versie 1.1. Rapportnr 3B.RED-PLAN2015-1.1. Opgesteld door. A. van de Wetering & H.

CO₂ Reductieplan. CO₂ Reductieplan. Datum 13-5-2015. Versie 1.1. Rapportnr 3B.RED-PLAN2015-1.1. Opgesteld door. A. van de Wetering & H. 1 van 9 Datum Rapportnr Opgesteld door Gedistribueerd aan A. van de Wetering & H. Buuts 1x Directie 1x KAM Coördinator 1x Handboek CO₂ Prestatieladder 1 2 van 9 INHOUDSOPGAVE 1. CO₂ REDUCTIEBELEID Het

Nadere informatie

Eis 3.B.1 CO2 Reductiebeleid

Eis 3.B.1 CO2 Reductiebeleid CO2 Reductiebeleid 1 INLEIDING Ons bedrijf wil concreet en aantoonbaar maken dat we ons inspannen om CO 2 te reduceren. Daarvoor hebben wij dit reductiebeleid opgesteld. 2 HET CO 2 REDUCTIE BELEID VAN

Nadere informatie

Energiezorg en Energiezorgsystemen

Energiezorg en Energiezorgsystemen Energiezorg en Energiezorgsystemen Centexbel Frank Van Overmeire een gezamenlijk initiatief van: met steun van: Inhoud Energiezorg: is het op een structurele en economisch verantwoorde wijze uitvoeren

Nadere informatie

CO 2 Managementplan. Eti BV. Autorisatiedatum: 25-02-2016 Versie: 1.0. Handtekening autoriserend verantwoordelijke manager:

CO 2 Managementplan. Eti BV. Autorisatiedatum: 25-02-2016 Versie: 1.0. Handtekening autoriserend verantwoordelijke manager: CO 2 Managementplan Eti BV Auteur: John Nannings Autorisatiedatum: 25-02-2016 Versie: 1.0 Handtekening autoriserend verantwoordelijke manager: CO 2 Managementplan 2.C.2 & 3.B.2 Inhoud 1 INLEIDING... 3

Nadere informatie

Energie efficiëntie: een totaalpakket

Energie efficiëntie: een totaalpakket Energie efficiëntie: een totaalpakket VEB Klantendag (16/10/2015) Inge Goessens Directeur Energie-efficiëntie Agenda De overheid als grootverbruiker Beheer en data vormen de sleutel Energie efficiëntie

Nadere informatie

Reductiebeleid en (kwantitatieve) doelstellingen (3.B.1)

Reductiebeleid en (kwantitatieve) doelstellingen (3.B.1) Reductiebeleid en (kwantitatieve) doelstellingen (3.B.1) Directie: K.J. de Jong Handtekening: KAM-Coördinator: D.T. de Jong Handtekening: Inhoudsopgave 1. Inleiding... 3 2. Het CO 2 -reductiebeleid van

Nadere informatie

Document: Energie management actieplan

Document: Energie management actieplan Energie management actieplan Conform 3.B.2. Op basis van de internationale norm ISO 50001 4.4.3, 4.4.4, 4.4.5, 4.4.6, 4.6.1 & 4.6.4 Biemond en van Pelt B.V. Auteur(s): H. van Pelt, Directie & CO 2 -functionaris

Nadere informatie

20/02/2015. Financieel overzicht: Project ES00161 Cultureel Centrum in Lommel. Opgesteld door Ronny Thevis

20/02/2015. Financieel overzicht: Project ES00161 Cultureel Centrum in Lommel. Opgesteld door Ronny Thevis 20/02/2015 Financieel overzicht: Project ES00161 Cultureel Centrum in Lommel Opgesteld door Ronny Thevis HB Fin Overzicht Afgedrukt op: 20/02/2015 Doc & Rev nr. FIN4.00 Project ES00161 Cultureel Centrum

Nadere informatie

3.C.1 Communicatie over de voortgang van CO 2 bij Prins Bouw.

3.C.1 Communicatie over de voortgang van CO 2 bij Prins Bouw. 3.C.1 Communicatie over de voortgang van CO 2 bij Prins Bouw. Datum: 12-05-2016 Versie: 1 1. Inleiding Middels deze rapportage wil Prins Bouw de voorgang op de CO 2 reductiedoelstellingen laten zien, door

Nadere informatie

3B1 Reductiebeleid en Doelstellingen. Datum : 3 jul. 2014 Door : Sandra Kleef Functie : KAM-manager Versie : 2014.1

3B1 Reductiebeleid en Doelstellingen. Datum : 3 jul. 2014 Door : Sandra Kleef Functie : KAM-manager Versie : 2014.1 3B1 Reductiebeleid en Doelstellingen Datum : 3 jul. 2014 Door : Sandra Kleef Functie : KAM-manager Versie : 2014.1 INHOUDSOPGAVE INHOUDSOPGAVE 2 INLEIDING 3 01. HET CO2-REDUCTIEBELEID VAN ONS BEDRIJF 3

Nadere informatie

CO 2 Reductie doelstellingen

CO 2 Reductie doelstellingen CO 2 Reductie doelstellingen J.M. de Wit Groenvoorziening BV Hazerswoude-Rijndijk 11 juni 2015 Marco Hoogenboom. Afdeling KAM Akkoord directie: Datum: Handtekening: 0.0 Inhoudsopgave 0.0 Inhoud 1.0 Inleiding

Nadere informatie

Energie Management ACTIE Plan

Energie Management ACTIE Plan 1. Inleiding Het Energie Management ACTIE Plan (EMAP) geeft weer hoe binnen Arnold Maassen Holding de zogenaamde stuurcyclus (Plan-Do-Check-Act) wordt ingevuld om de prestaties en doelstellingen van het

Nadere informatie

Ik kan de meeste energie besparen door de volgende maatregel(en) toe te passen: 1. 2. 3.

Ik kan de meeste energie besparen door de volgende maatregel(en) toe te passen: 1. 2. 3. Antwoordblad Opdracht 1 Noteer de startwaarden en scores Kijk bij het dashboard. Noteer de startwaarden en scores die je hier ziet staan in de tabel hieronder. CO₂ uitstoot (ton per jaar ) Investeringen

Nadere informatie

Project SAVE. Slim Aansturen Van Elektriciteit. Smart Building Congress Lamot Mechelen, 5 maart 2015

Project SAVE. Slim Aansturen Van Elektriciteit. Smart Building Congress Lamot Mechelen, 5 maart 2015 Project SAVE Slim Aansturen Van Elektriciteit Smart Building Congress Lamot Mechelen, 5 maart 2015 Laurens Vandelannoote, Innovatiesteunpunt Projectleider SAVE 9/03/2015 1 Algemeen SAVE = Slim Aansturen

Nadere informatie

Discussienota Tertiaire Sector. BAU+ studie: Energie- en broeikasgasscenario s voor het Vlaamse gewest verkenning beleidsscenario s tot 2030

Discussienota Tertiaire Sector. BAU+ studie: Energie- en broeikasgasscenario s voor het Vlaamse gewest verkenning beleidsscenario s tot 2030 Discussienota Tertiaire Sector BAU+ studie: Energie- en broeikasgasscenario s voor het Vlaamse gewest verkenning beleidsscenario s tot 2030 Katleen Briffaerts 1 Inhoud Inleiding Aannames Beleidsdoelstellingen

Nadere informatie

Energie management actieplan

Energie management actieplan Energie management actieplan Conform 3.B.2 Op basis van de internationale norm ISO 50001 4.4.3, 4.4.4, 4.4.5, 4.4.6, 4.6.1 en 4.6.4 Firma W. Zwaan en Zonen Auteur(s): Gerard Zwaan, directie & CO2-functionaris

Nadere informatie

Energie audit verslag Certificering op CO 2 -prestatieladdder

Energie audit verslag Certificering op CO 2 -prestatieladdder Energie audit verslag Certificering op CO 2 -prestatieladdder CO 2 -prestatieladder Niek Konijn Holding B.V. Niveau 3 Auteur(s): J.N. Bruinsma (Niek Konijn Holding B.V.) M. de Lange (Nedcon Organisatieadvies

Nadere informatie

Energie Monitoring Systeem (EMS) Grip op uw energiekosten en verbruik

Energie Monitoring Systeem (EMS) Grip op uw energiekosten en verbruik Energie Monitoring Systeem (EMS) Grip op uw energiekosten en verbruik Specialisten in energiebeheer Wilt u weten hoeveel en wanneer uw bedrijf energie verbruikt? Wilt u meer duidelijkheid over de opbouw

Nadere informatie

Scope 3 doelstelling Pilkes

Scope 3 doelstelling Pilkes Januari 2015 Extern Vanaf november 2013 is Pilkes door TÜV gecertificeerd voor niveau 3 van de CO 2-Prestatieladder. Begin 2015 hopen we dat ons CO2 reductiesysteem voldoet aan de eisen van niveau 5, de

Nadere informatie

Energie Management ACTIE Plan

Energie Management ACTIE Plan 1. Inleiding Het Energie Management ACTIE Plan (EMAP) geeft weer hoe binnen Schulte en Lestraden B.V. de zogenaamde stuurcyclus (Plan-Do-Check-Act) wordt ingevuld om de prestaties en doelstellingen van

Nadere informatie

Energie actie- en meetplan 2015

Energie actie- en meetplan 2015 Energie actie- en meetplan 2015 3.B.2 Opgesteld door: Energie actie- en meetplan 2014-2020 Cheryl de Vette Van Beek Infra Groep B.V. CO2 Prestatieladder, versie 2.2 Geaccordeerd door: Peter van Beek Directeur

Nadere informatie

Review CO 2 reductiesysteem. Conform niveau 3 op de CO 2 -prestatieladder 2.1

Review CO 2 reductiesysteem. Conform niveau 3 op de CO 2 -prestatieladder 2.1 Review CO 2 reductiesysteem Conform niveau 3 op de CO 2 -prestatieladder 2.1 Inhoudsopgave 1 Inleiding 3 2 Invalshoek A: Inzicht 3 2.1. Footprint berekening 3 2.2. Kwaliteitsmanagement (ISO 14064-1 hoofdstuk

Nadere informatie

16 oktober 2006. Vorming Energieadviseur Woonsector. Procedure van de energieaudit. Spreker

16 oktober 2006. Vorming Energieadviseur Woonsector. Procedure van de energieaudit. Spreker 16 oktober 2006 Vorming Energieadviseur Woonsector Procedure van de energieaudit Spreker Nicodème Lonfils Energieadviseur Brussels Energie Agentschap (ABEA) De Stadswinkel vzw Wettelijk kader Europese

Nadere informatie

ENERGIECONCEPTEN. Advies op maat. vandorp.eu

ENERGIECONCEPTEN. Advies op maat. vandorp.eu ENERGIECONCEPTEN Advies op maat ENERGIE- KOSTEN Stelt u zich eens voor dat u 1,- per m 2 aan energiekosten kunt besparen in een pand van 5.000 m 2. In een tijd van stijgende energiekosten zal dit in 10

Nadere informatie

CO 2 Prestatieladder Voortgangsrapportage 2012 Periode: 1 januari t/m 31 december 2012

CO 2 Prestatieladder Voortgangsrapportage 2012 Periode: 1 januari t/m 31 december 2012 CO 2 Prestatieladder Voortgangsrapportage 2012 Periode: 1 januari t/m 31 december 2012 Auteur Jan ten Cate en Gerda de Raad Versienummer: 4 Versie datum: 26 november 2013 Inhoudsopgave 1. Inleiding...

Nadere informatie

Energie management actieplan

Energie management actieplan Energie management actieplan Conform 3.B.2 Op basis van de internationale norm ISO 50001 4.4.3, 4.4.4, 4.4.5, 4.4.6, 4.6.1 en 4.6.4 Patrona B.V. Auteur(s): De heer P.C. Giljam (Directie en CO2-functionaris

Nadere informatie

CO2 reductiedoelstellingen niveau 5

CO2 reductiedoelstellingen niveau 5 CO2 reductiedoelstellingen niveau 5 Aannemingsbedrijf van der Meer B.V. Benthuizen 19 november 2014 J. van der Meer. Afdeling KAM Akkoord directie: Datum: Handtekening: 0.0 Inhoudsopgave 0.0 Inhoud 1.0

Nadere informatie

Energiemanagement. Laaghangend fruit. !!! E. Huigen - Enervedo Energie Advies. ! www.enervedo.nl e.huigen@enervedo.nl 078-6184247

Energiemanagement. Laaghangend fruit. !!! E. Huigen - Enervedo Energie Advies. ! www.enervedo.nl e.huigen@enervedo.nl 078-6184247 Energiemanagement Laaghangend fruit E. Huigen - Enervedo Energie Advies www.enervedo.nl e.huigen@enervedo.nl 078-6184247 Definitie energiemanagement Energiemanagement of energiezorg' is het op structurele

Nadere informatie

School Info. Beter inzicht, hogere kwaliteit en meer omzet

School Info. Beter inzicht, hogere kwaliteit en meer omzet School Info Beter inzicht, hogere kwaliteit en meer omzet SchoolsConnect is een totaalconcept voor onderwijsinstellingen. Gemakkelijk internet en telefonie is altijd fijn op een school. Ook de veiligheid

Nadere informatie

Scope 1 doelstelling Scope 2 doelstelling Scope 1 en 2 gecombineerd 5% CO 2- reductie. 30% CO 2- reductie in 2016 6% CO 2 -reductie in 2016 ten

Scope 1 doelstelling Scope 2 doelstelling Scope 1 en 2 gecombineerd 5% CO 2- reductie. 30% CO 2- reductie in 2016 6% CO 2 -reductie in 2016 ten B. Kwantitatieve doelstellingen & beleid 1 INLEIDING Verhoef wil concreet en aantoonbaar maken dat we ons inspannen om CO 2 te reduceren. Daarvoor hebben wij dit reductiebeleid opgesteld. 2 HET CO 2 REDUCTIE

Nadere informatie

Logitech B.V. Auteur: Merel van de Geer Autorisatiedatum: 08-02-2016 Versie: 1.0. Handtekening autoriserend verantwoordelijke manager:

Logitech B.V. Auteur: Merel van de Geer Autorisatiedatum: 08-02-2016 Versie: 1.0. Handtekening autoriserend verantwoordelijke manager: CO 2 management plan Logitech B.V. Auteur: Merel van de Geer Autorisatiedatum: 08-02-2016 Versie: 1.0 Handtekening autoriserend manager: CO 2 management plan 2.C.2 & 3.B.2 & 4.A.2 1 Inhoud 1 Inleiding...3

Nadere informatie

Reductie doelstellingen (B: Reductie)

Reductie doelstellingen (B: Reductie) Reductie doelstellingen (B: Reductie) Eis 3.B.1. Barendrecht, 28 oktober 2014 Auteur: E. Oudshoorn Geaccordeerd door: L.A. Droog Directeur E. Oudshoorn Bedrijfsleider/ MVO Verantwoordelijk CO 2 prestatieladder

Nadere informatie

CO2 prestatieladder Reductiebeleid en reductiedoelstellingen

CO2 prestatieladder Reductiebeleid en reductiedoelstellingen CO2 prestatieladder Reductiebeleid en doelstellingen Versie: Definitief Datum: februari 2015 Eis: 2.C.3 Westgaag 42b - 3155 DG Maasland Postbus 285-3140 AG Maassluis Telefoon: 010-5922888 Fax: 010-5918621

Nadere informatie

IN ZES STAPPEN MVO IMPLEMENTEREN IN UW KWALITEITSSYSTEEM

IN ZES STAPPEN MVO IMPLEMENTEREN IN UW KWALITEITSSYSTEEM IN ZES STAPPEN MVO IMPLEMENTEREN IN UW KWALITEITSSYSTEEM De tijd dat MVO was voorbehouden aan idealisten ligt achter ons. Inmiddels wordt erkend dat MVO geen hype is, maar van strategisch belang voor ieder

Nadere informatie

Learnshop. EN16001: Het kader voor uw energiemanagementsysteem? Nimaris b.v. Paul van Wezel Hertog van Brabantweg 15 5175 EA Loon op Zand

Learnshop. EN16001: Het kader voor uw energiemanagementsysteem? Nimaris b.v. Paul van Wezel Hertog van Brabantweg 15 5175 EA Loon op Zand Learnshop EN16001: Het kader voor uw energiemanagementsysteem? Nimaris b.v. Paul van Wezel Hertog van Brabantweg 15 5175 EA Loon op Zand tel: 0416-543060 Fax: 0416-543098 email: Web: paul.van.wezel@nimaris.nl

Nadere informatie

Ja Nee Nvt Maatregel Foto. Installaties & regelingen. Zijn de binnen- en buitensensoren op een representatieve locatie geïnstalleerd?

Ja Nee Nvt Maatregel Foto. Installaties & regelingen. Zijn de binnen- en buitensensoren op een representatieve locatie geïnstalleerd? Checklist Energiebesparing bedrijven algemeen Met behulp van deze checklist kunt u energiebesparende maatregelen in uw bedrijf inventariseren. Toelichting per maatregel of meer maatregelen kunt u vinden

Nadere informatie

Zonder investeren besparen 10 tips en vragen voor de facilitair manager

Zonder investeren besparen 10 tips en vragen voor de facilitair manager Zonder investeren besparen 10 tips en vragen voor de facilitair manager Als facilitair manager bent u verantwoordelijk voor de huisvesting. Daarmee ook voor het energiegebruik van de huisvesting. In deze

Nadere informatie

Energie beoordelingsverslag 2015 11-02-2016

Energie beoordelingsverslag 2015 11-02-2016 Energie beoordelingsverslag 2015 11-02-2016 Energie Beoordelingsverslag 2015 Inhoudsopgave 1. Inleiding 3 2. Bedrijf 4 2.1 Activiteiten 4 2.2 Bedrijfsonderdelen 4 2.3 Factoren die het energieverbruik beïnvloeden

Nadere informatie

CO 2 Reductie doelstellingen

CO 2 Reductie doelstellingen CO 2 Reductie doelstellingen Gebr. Griekspoor BV Innovatief Proactief Duurzaam Betrokken Nieuw-Vennep 5 november 2013 Dilia van der Want. Afdeling KAM Akkoord directie: Datum: Handtekening: 0.0 Inhoudsopgave

Nadere informatie