ESCO. Energienamiddag Limburg 28 maart 2014

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "ESCO. Energienamiddag Limburg 28 maart 2014"

Transcriptie

1 ESCO Energienamiddag Limburg 28 maart 2014

2 Infrax Distributienetbeheerder: ELEKTRICITEIT KABELTELEVISIE RIOLERING AARDGAS 126 Gemeenten alle gemeenten in Limburg 2 mio aansluitingen medewerkers

3 Infrax Openbare dienstverplichtingen: Taak als sociale leverancier Rationeel Energiegebruik (REG) REG premies/acties Duurzame energie Energieboekhouding Energieaudits 2010: Uitbreiding van aanbod ESCO

4 ESCO Energy service company Totaalpakket aan energiediensten om de energie-efficiëntie van de gebouwen van lokale besturen (aandeelhouders) te bevorderen. Welke energiediensten? Studie energiebesparingsmaatregelen Uitvoering energiebesparingsmaatregelen Prefinanciering van energiebesparende maatregelen Gebouwen klaar voor de toekomst Gemeente bespaart geld (vermindering energieverbruik) Verminderen CO2 uitstoot Limburg klimaatneutraal Ondersteunen Convenant of Mayors

5 ESCO Bestemd voor gebouwen van lokale besturen (aandeelhouders Infrax) Gemeentelijke gebouwen OCMW s, zieken- en rusthuizen Gemeentelijke scholen Sportinfrastructuur Autonome gemeentelijke bedrijven Provinciale gebouwen - provinciale scholen

6 Werkingsgebied ESCO

7 ESCO Trias energetica HVAC Relighting Hernieuwbare energie Gebouwschil

8 ESCO Globale aanpak projecten: HVAC Relighting Gebouwschil Hernieuwbare energie Voorontwerp Ontwerp Aanbesteding Uitvoering Prefinanciering (optie)

9 ESCO Opdrachtgever Infrax ESCO Aanbieders Studiebureau s Aannemers Lokale besturen e.a. Infrax-ESCO Installateurs Producenten Banken

10 ESCO aanbod Basispakket Consulting Projecten Telemetrie elek & gas Monitoring Rapportering Haalbaarheidsstudie Energiekadaster EPC Advies duurzaam bouwen Beleidsplannen Energieconceptstudie Dynamische simulaties Meetcampagnes Andere telemetrie Datalogging Detailstudie Gunning Uitvoering Financiering (optie) Onderhoudscontract (optie)

11 Proces projecten Energie Monitoring Systeem e-sight

12 ESCO: MEERWAARDE DOOR INFRAX Objectieve projectbegeleiding door specialisten en een vertrouwde partner Inspelen op de nood aan expertise van de lokale besturen Géén commerciële belangen Centralisatie en optimalisatie kennis Totaalvisie gebouw i.p.v. cherry picking Conform wet overheidsopdrachten Gratis dienstverleningen telemetrie aardgas/elekriciteit (hoofdmeter) esight energie monitoring systeem haalbaarheidsstudies per gebouw

13 ESCO status maart 2014 INFRAX INFRAX LIMBURG Actieve vraag van gemeenten 93% 95% Aantal gebouwen Aantal haalbaarheidsstudies uitgevoerd Aantal detailstudies in uitvoering en uitgevoerd Investeringsbedrag detailstudies 21,1 Mio 11,3 Mio Aantal projecten in uitvoering en uitgevoerd Investeringsbedrag in uitvoering en uitgevoerd ,4 Mio 9,7 Mio

14 ESCO-Projecten : enkele realisaties Alken Gebouwenschil - St-Jorisheem Alken Gebouwenschil - St-Jorisheem

15 ESCO-Projecten : enkele realisaties Beringen HVAC - OCMW Beringen HVAC - OCMW

16 ESCO-Projecten : enkele realisaties Zonhoven relighting evenementenhal Zonhoven relighting evenementenhal

17 ESCO-Projecten : enkele realisaties Overpelt PV- Gemeentewerf Overpelt PV - Gemeentewerf

18 Case: Sporthal Gingelom - Relighting Investeringsbedrag: Relighting: Studiekost: Besparing elektriciteit: kwh/jaar /jaar 39,4 % Terugverdientijd: 12 jaar

19 Case: Gemeentehuis Diepenbeek Investeringsbedrag (energie-efficiëntie en renovatie): Vervangen van de glasramen: Stookplaatsrenovatie: Studiekost: Besparing gas: kwh/jaar /jaar 34,5 % Terugverdientijd: 31 jaar

20 Case: Meetcampagne Hasselt Bibliotheek Aanleiding: hoog verbruik en comfortproblemen Diverse metingen: omgeving, kringen, collectoren Investeringsbedrag: Aanpassen regelingg HVAC Aanpassen sturing luchtgroepen Besparing gas en elektriciteit: kwh/jaar /jaar Terugverdientijd: 5 maanden

21 ESCO 5 Samenwerking Provincie Limburg & Infrax Uitvoering van energiebesparende maatregelen voor de gebouwen van de provincie Limburg 102 gebouwen Vermindering van het energieverbruik Vermindering van CO2-uitstoot Toepassing van hernieuwbare energie Verregaand engagement van de provincie Budget 8,5 mio 11 projecten in uitvoering voor 3,6 mio

22 ESCOLimburg2020 Subsidiebedrag : 1/15 van het investeringsvolume (3 jaar) Doel: Uitbouw van ESCO-werking Optimalisering ESCO-processen Zoeken naar financiële innovatie Betrokkenheid van lokale besturen verhogen Marktspelers (studiebureaus, aannemers, ) informeren en sensibiliseren Voorbeeldfunctie voor andere Europese regio s Uitwisselen ervaringen met andere Europese partners

23 ESCOLimburg2020

24 Vragen?

Werkingsgebied Infrax. (126 gemeenten)

Werkingsgebied Infrax. (126 gemeenten) Duurzame energie is topprioriteit bij Infrax Frank Vanbrabant CEO Werkingsgebied Infrax (126 gemeenten) Elektriciteit Distributie in 93 gemeenten Netuitbreidingen 747 000 aansluitingen Storingen & onderhoud

Nadere informatie

ESCO. Ronny Thevis. Antwerpen, 26 oktober 2011

ESCO. Ronny Thevis. Antwerpen, 26 oktober 2011 ESCO Ronny Thevis Antwerpen, 26 oktober 2011 Inhoud ESCO - aanbod ESCO - een succes? ESCO - voorbeeldproject ESCO aanbod ESCO = Energy Services Company Globale aanpak: HVAC Relighting Gebouwschil Hernieuwbare

Nadere informatie

ESCOLIMBURG2020 Ondersteuning aan lokale besturen. Sandra Penders (Dubolimburg) Dirk Schreurs (Infrax)

ESCOLIMBURG2020 Ondersteuning aan lokale besturen. Sandra Penders (Dubolimburg) Dirk Schreurs (Infrax) ESCOLIMBURG2020 Ondersteuning aan lokale besturen Sandra Penders (Dubolimburg) Dirk Schreurs (Infrax) ESCOLimburg2020: het project Doel: versnelde realisatie energie-performante overheidsgebouwen Goede

Nadere informatie

Ondersteuningspakket Werken rond kleine terugverdientijden in de gemeente

Ondersteuningspakket Werken rond kleine terugverdientijden in de gemeente Ondersteuningspakket Werken rond kleine terugverdientijden in de gemeente Klimaatneutrale Organisatie 2020 De ondersteuningscampagne voor gemeenten die zich engageren om in 2020 een klimaatneutrale organisatie

Nadere informatie

WELKOM. DE MAAS BIJ KOTEM Marcel Bex

WELKOM. DE MAAS BIJ KOTEM Marcel Bex WELKOM DE MAAS BIJ KOTEM Marcel Bex Beheer en financiering van gemeentelijk patrimonium Testimonial door Caroline Penders 17 maart 2016 2 Patrimoniumbeheer lokale besturen Inleiding Problematiek Patrimoniumbeheer

Nadere informatie

Welkom. Energiediensten voor lokale besturen : Gerealiseerde energieprojecten Energiedag VVSG Antwerpen

Welkom. Energiediensten voor lokale besturen : Gerealiseerde energieprojecten Energiedag VVSG Antwerpen Welkom Energiediensten voor lokale besturen : Gerealiseerde energieprojecten Energiedag VVSG Antwerpen Aanbod Energiediensten voor Lokale Besturen Wat zijn EnergieDiensten voor Lokale Besturen? Energie

Nadere informatie

Het Vlaams EnergieBedrijf Drie pijlers, één focus. Project ESCO Limburg 2020 Andries Gryffroy 28 maart 2014

Het Vlaams EnergieBedrijf Drie pijlers, één focus. Project ESCO Limburg 2020 Andries Gryffroy 28 maart 2014 Het Vlaams EnergieBedrijf Drie pijlers, één focus Project ESCO Limburg 2020 Andries Gryffroy 28 maart 2014 De Vlaamse Overheid als verbruiker De Vlaamse Overheid verbruikt circa 300 miljoen euro energie

Nadere informatie

BOUWEN AAN EEN DUURZAME TOEKOMST. SAMEN.

BOUWEN AAN EEN DUURZAME TOEKOMST. SAMEN. BOUWEN AAN EEN DUURZAME TOEKOMST. SAMEN. 1 www.escolimburg2020.be www.escolimburg2020.eu Als provincie zijn we zeer tevreden met de Europese steun voor het project ESCOLimburg2020. Voor kleine gemeenten

Nadere informatie

Energie efficiëntie: een totaalpakket

Energie efficiëntie: een totaalpakket Energie efficiëntie: een totaalpakket VEB Klantendag (16/10/2015) Inge Goessens Directeur Energie-efficiëntie Agenda De overheid als grootverbruiker Beheer en data vormen de sleutel Energie efficiëntie

Nadere informatie

20/02/2015. Financieel overzicht: Project ES00161 Cultureel Centrum in Lommel. Opgesteld door Ronny Thevis

20/02/2015. Financieel overzicht: Project ES00161 Cultureel Centrum in Lommel. Opgesteld door Ronny Thevis 20/02/2015 Financieel overzicht: Project ES00161 Cultureel Centrum in Lommel Opgesteld door Ronny Thevis HB Fin Overzicht Afgedrukt op: 20/02/2015 Doc & Rev nr. FIN4.00 Project ES00161 Cultureel Centrum

Nadere informatie

Welkom. REG in gemeentegebouwen Provincie West-Vlaanderen 22/09/2015

Welkom. REG in gemeentegebouwen Provincie West-Vlaanderen 22/09/2015 Welkom REG in gemeentegebouwen Provincie West-Vlaanderen 22/09/2015 Energiediensten Eandis geeft u raad, ondersteunt, coördineert en voert uit Infrastructuurwerken Buitenverlichting Synergie en minder

Nadere informatie

Energie aanpak eigen gebouwen: zelf doen? Energieprestatiecontract? Vlaams EnergieBedrijf

Energie aanpak eigen gebouwen: zelf doen? Energieprestatiecontract? Vlaams EnergieBedrijf Energie aanpak eigen gebouwen: zelf doen? Energieprestatiecontract? 7 mei 2015 Inge Goessens Vlaams EnergieBedrijf Inhoud Korte voorstelling VEB De overheid als energieverbruiker Uw energiefactuur verlagen

Nadere informatie

Welkom. Energiediensten voor lokale besturen VVOS Vlaams Brabant 22/9/2015

Welkom. Energiediensten voor lokale besturen VVOS Vlaams Brabant 22/9/2015 Welkom Energiediensten voor lokale besturen VVOS Vlaams Brabant 22/9/2015 Energie-efficiëntie, een project voor de toekomst Waarom? Europese doelstellingen voor 2020 en 2030 Elke gebouw BEN tegen 2050

Nadere informatie

10.10.2011 Fedesco Knowledgecenter www.fedesco.be info@fedesco.be

10.10.2011 Fedesco Knowledgecenter www.fedesco.be info@fedesco.be Energy Performance Contracting Presentatie Lokale Energiedag 26 oktober 2011 Lieven Vanstraelen Senior Consultant Fedesco KC Ⅰ Inleiding tot Fedesco Ⅰ Opgericht in 2005 op initiatief van de federale regering

Nadere informatie

Verduurzaming gemeentelijk vastgoed

Verduurzaming gemeentelijk vastgoed Verduurzaming gemeentelijk vastgoed Toelichting op de aanpak van de gemeente Breda Marcel van Embden (projectleider afdeling Vastgoedbeheer) Inhoud Klimaatnota gemeente Breda Wat is de insteek bij het

Nadere informatie

Wonen & energie. Beleidsinstrumenten op federaal en gewestelijk niveau. Provinciehuis Vlaams-Brabant Bart Martens 26 juni 2006

Wonen & energie. Beleidsinstrumenten op federaal en gewestelijk niveau. Provinciehuis Vlaams-Brabant Bart Martens 26 juni 2006 Beleidsinstrumenten op federaal en gewestelijk niveau Provinciehuis Vlaams-Brabant Bart Martens 26 juni 2006 ANIMO Winteruniversiteit LEEFMILIEU & ENERGIE 18 februari 2006 Energiezuiniger wonen: heel wat

Nadere informatie

Eandis 1. Ondersteuning en premies openbare besturen 29 juni 2007

Eandis 1. Ondersteuning en premies openbare besturen 29 juni 2007 1 Ondersteuning en premies openbare besturen 29 juni 2007 Vlaamse gemengde distributienetbeheerders elektriciteit 2 Vlaamse gemengde distributienetbeheerders aardgas 3 Ondersteuning DNB: overzicht DNB

Nadere informatie

ESCo s en EPC, Ook voor Openbare besturen en KMO s? ECONEXT, Antwerpen, 18 April 2013 Factor4, C-H Bourgois

ESCo s en EPC, Ook voor Openbare besturen en KMO s? ECONEXT, Antwerpen, 18 April 2013 Factor4, C-H Bourgois ESCo s en EPC, Ook voor Openbare besturen en KMO s? ECONEXT, Antwerpen, 18 April 2013 Factor4, C-H Bourgois Agenda ESCO s en EPC, definitie Minimale project criteria Openbare besturen KMO s Conclusies

Nadere informatie

Energiebesparing, hoe begin je eraan? Agoria Gent, 12 juni 2012 Charles-Henri Bourgois, Factor4

Energiebesparing, hoe begin je eraan? Agoria Gent, 12 juni 2012 Charles-Henri Bourgois, Factor4 Energiebesparing, hoe begin je eraan? Agoria Gent, 12 juni 2012 Charles-Henri Bourgois, Factor4 Inhoud Waarom is energiebesparing interessant? Belang van een juiste aanpak Zelf doen vs. Outsourcing Klassieke

Nadere informatie

Een comfortabel en duurzaam gebouw, gegarandeerd

Een comfortabel en duurzaam gebouw, gegarandeerd Een comfortabel en duurzaam gebouw, gegarandeerd Ministerie van Financiën, Den Haag Manesco helpt gebouweigenaren met comfortverbetering, energiebesparing én, tegen lagere exploitatiekosten. Manesco is

Nadere informatie

Markt voor energiediensten in Vlaanderen/België

Markt voor energiediensten in Vlaanderen/België Markt voor energiediensten in Vlaanderen/België Charles-Henri Bourgois, Adviseur, Fedesco KnowledgeCenter, Factor4 Inleiding Sterke groei in de Belgische energie diensten sector Veel verschillende spelers

Nadere informatie

LOKAAL KYOTO-PLAN Watermaal-Bosvoorde (2004-2012) Energiebalans van de gemeentelijke gebouwen 2008

LOKAAL KYOTO-PLAN Watermaal-Bosvoorde (2004-2012) Energiebalans van de gemeentelijke gebouwen 2008 LOKAAL KYOTO-PLAN Watermaal-Bosvoorde (2004-2012) Energiebalans van de gemeentelijke gebouwen 2008 1. Context en inzet 2. De acties en resultaten in de meest energieverslindende gebouwen Sportpark Scholen

Nadere informatie

Een totaalaanpak voor energieperformantie in overheidsgebouwen

Een totaalaanpak voor energieperformantie in overheidsgebouwen Een totaalaanpak voor energieperformantie in overheidsgebouwen Ann Weemaels, productmanager Energy Line VVSG Energiedag Antwerpen, 26 oktober 2011 Een totaalaanpak voor energieperformantie in overheidsgebouwen

Nadere informatie

ENERGIECONCEPTEN. Advies op maat. vandorp.eu

ENERGIECONCEPTEN. Advies op maat. vandorp.eu ENERGIECONCEPTEN Advies op maat ENERGIE- KOSTEN Stelt u zich eens voor dat u 1,- per m 2 aan energiekosten kunt besparen in een pand van 5.000 m 2. In een tijd van stijgende energiekosten zal dit in 10

Nadere informatie

Energieverbruik gemeentelijke gebouwen

Energieverbruik gemeentelijke gebouwen MILIEUBAROMETER: INDICATORENFICHE ENERGIE 1/2 Samenwerkingsovereenkomst 2008-2013 Milieubarometer: Energieverbruik gemeentelijke gebouwen Indicatorgegevens Naam Definitie Meeteenheid Energieverbruik gemeentelijke

Nadere informatie

HERNIEUWBARE ENERGIE EN KOSTEN EFFICIËNTIE VOOR BEDRIJVEN

HERNIEUWBARE ENERGIE EN KOSTEN EFFICIËNTIE VOOR BEDRIJVEN HERNIEUWBARE ENERGIE EN KOSTEN EFFICIËNTIE VOOR BEDRIJVEN Programma 1. Introductie Encon 2. Efficiënt Energie besparen 3. Verstandig Energie produceren 4. Conclusies Wie is Encon Opgericht in 2002 Oprichters:

Nadere informatie

Duurzaamheid in Boswinkel Oost

Duurzaamheid in Boswinkel Oost Programma Waarom energiezuinig en duurzaam (ver)bouwen? Waarom energiemonitoring Duurzaamheid in Boswinkel Oost Energiemonitoring Velve Lindenhof, Enschede De energiezuinigste wijk van Enschede De uitvraag

Nadere informatie

ENERGIE. besparen. vandorp.eu

ENERGIE. besparen. vandorp.eu ENERGIE besparen ENERGIE- KOSTEN Stelt u zich eens voor dat u 1,- per m 2 aan energiekosten kunt besparen in een pand van 5.000 m 2. In een tijd van stijgende energieprijzen zal dit in 10 jaar al gauw

Nadere informatie

Prestatiecontracten voor bestaand maatschappelijk vastgoed: slim besparen én verduurzamen

Prestatiecontracten voor bestaand maatschappelijk vastgoed: slim besparen én verduurzamen Prestatiecontracten voor bestaand maatschappelijk vastgoed: slim besparen én verduurzamen 6 december 2011 Albert Hulshoff Ede 22 maart 2012 Prestatiecontracten - Prestatiecontracten - ESCo-eigenschappen

Nadere informatie

Brugge. 3 juni 2015. Kris Van Dijck Burgemeester Dessel

Brugge. 3 juni 2015. Kris Van Dijck Burgemeester Dessel Brugge 3 juni 2015 Kris Van Dijck Burgemeester Dessel 9.500 inwoners 27 km² Landelijk maar Nucleaire industrie Opslag nucleair afval Witzand winning Sportgemeente Dessel en Witgoor Sport BMX Sportpark

Nadere informatie

Impact maatschappelijke rol van Eandis op nettarieven

Impact maatschappelijke rol van Eandis op nettarieven 31 maart 2011 Impact maatschappelijke rol van Eandis op nettarieven 1. Inleiding: samenstelling energiefactuur In de verbruiksfactuur van de energieleverancier zijn de kosten van verschillende marktspelers

Nadere informatie

Energiebeleid lokaal bestuur. Joost Venken Schepen van Energie & Duurzaamheid Stad Hasselt

Energiebeleid lokaal bestuur. Joost Venken Schepen van Energie & Duurzaamheid Stad Hasselt Energiebeleid lokaal bestuur Joost Venken Schepen van Energie & Duurzaamheid Stad Hasselt Energiebeleid stad Hasselt Hasselt 20/20/20 stadsdiensten Hasseltse gemeenschap 20% reductie HEB Duurzaamheidsdienst

Nadere informatie

Sportief verduurzamen

Sportief verduurzamen Sportief verduurzamen Deelnemersworkshop Michel de Boer (GSF):Green Liz en de GSF Peter Smit (Green Liz): toelichting concept Guido Beijer (BAM): techniek en rapportages Michel de Boer (GSF) Green Liz

Nadere informatie

Klimaatplan Maldegem

Klimaatplan Maldegem Klimaatplan Maldegem Klimaatplan Maldegem Inleiding Proces Nulmeting Actieplan Inleiding Burgemeestersconvenant Doelstellingen 2020 20% minder energie verbruik 20% minder CO2 uitstoot 20% hernieuwbare

Nadere informatie

Sportief verduurzamen

Sportief verduurzamen Sportief verduurzamen Stelling Er zijn wel argumenten om niet te verduurzamen Deelnemers workshop Michel de Boer (GSF): Green Liz en de GSF Peter Smit (Green Liz): toelichting concept Guido Beijer (BAM):

Nadere informatie

Groepsaankoop voor PV installaties

Groepsaankoop voor PV installaties Groepsaankoop voor PV installaties Technische analyse Zero Emission Solutions Ism POM Limburg Zero EmissionSolutionswerd geselecteerd op basis van openbare aanbesteding Project kaderde in Europese Eco2profit

Nadere informatie

Financiering van Openbare Duurzame Verlichting voor Gemeenten

Financiering van Openbare Duurzame Verlichting voor Gemeenten Financiering van Openbare Duurzame Verlichting voor Gemeenten Den Haag 9 september 2015 Intoductie BNG Bank Leo Valkenburg & Pieter Oppermann 2 Duurzame verlichting voor gemeenten Pieter Oppermann 01/03/2012

Nadere informatie

Het Vlaams EnergieBedrijf

Het Vlaams EnergieBedrijf 27 februari 2015 Vastgoedforum 4.0 An Brouns Tom Demoor Inge Goessens Het Vlaams EnergieBedrijf Het Vlaams EnergieBedrijf Uw geïntegreerde leverancier: Minder euro s, minder kwh en, minder CO ² : Leveringen,

Nadere informatie

Opleiding Duurzaam Gebouw:

Opleiding Duurzaam Gebouw: Opleiding Duurzaam Gebouw: Duurzame renovatie: kort overzicht Leefmilieu Brussel Duurzaam bouwen vanuit de invalshoek van energie. Anne-Laure MAERCKX CENERGIE Doelstelling(en) van de presentatie Een denkoefening

Nadere informatie

Toelichting Eandis Infrax. Raad van Bestuur VVSG woensdag 3 juni 2015

Toelichting Eandis Infrax. Raad van Bestuur VVSG woensdag 3 juni 2015 Toelichting Eandis Infrax Raad van Bestuur VVSG woensdag 3 juni 2015 Overeenkomst Eandis-Infrax 1. Eenheidstarief elektriciteit en gas in Vlaanderen zonder verplichte fusie DNB s en met behoud twee werkmaatschappijen

Nadere informatie

:: Energiezorg in scholen

:: Energiezorg in scholen :: Energiezorg in scholen www.cenergie.be Daisy Dierickx (daisy.dierickx@cenergie.be ) Cenergie, productmanager energie-audits Johan Coolen (johan.coolen@cenergie.be) Cenergie, productmanager onderzoek

Nadere informatie

Actieplan Lokaal Kyotoprotocol. Wat? Verbruikersgegevens. Verbruikersgegevens. Wevelgem 2010-2012

Actieplan Lokaal Kyotoprotocol. Wat? Verbruikersgegevens. Verbruikersgegevens. Wevelgem 2010-2012 Actieplan Lokaal Kyotoprotocol Wevelgem 20102012 Wat? Intern: de nodige stappen ondernemen om de eigen C02 uitstoot en het energieverbruik (gebouwen, straatverlichting, wagenpark) met minstens 7,5% te

Nadere informatie

Verplichtingen voor kantoorgebouwen op vlak van energie

Verplichtingen voor kantoorgebouwen op vlak van energie Verplichtingen voor kantoorgebouwen op vlak van energie Een overzicht van maatregelen in een aantal Europese lidstaten Sven Wuyts, Factor4 27 februari 2015 Inhoud Hinderpalen Verplichtingen vanuit Europa

Nadere informatie

'Een financieel product met een groene saus of een groen product met een financiële saus?'

'Een financieel product met een groene saus of een groen product met een financiële saus?' 'Een financieel product met een groene saus of een groen product met een financiële saus?' https://www.youtube.com/watch?v=ttbsiwy4jow Onze partners EcoNation referenties (1) RETAIL & VOEDING LOKALE BESTUREN

Nadere informatie

Lokaal Kyotoprotocol Rapportage verbruiksgegevens. Bernard Govaert

Lokaal Kyotoprotocol Rapportage verbruiksgegevens. Bernard Govaert Lokaal Kyotoprotocol Rapportage verbruiksgegevens Bernard Govaert Om te kunnen weten hoe uw geleverde inspanningen evolueren, is het van belang van dat u uw energieverbruik registreert. Ondertekenaars

Nadere informatie

EPC ESCO VME. Sven Wuyts Factor4

EPC ESCO VME. Sven Wuyts Factor4 EPC ESCO VME Sven Wuyts Factor4 Energie Prestatie Contract Energy Service COmpany Vereniging van MedeEigenaars Sven Wuyts Factor4 Factor4: Antwerpen en Amsterdam Ingenieurs en financieel experts Energiebesparingsprojecten

Nadere informatie

Slimme Netten. Martijn Bongaerts: - voorzitter Projectgroep Smart Grids Netbeheer Nederland - manager Innovatie, Liander

Slimme Netten. Martijn Bongaerts: - voorzitter Projectgroep Smart Grids Netbeheer Nederland - manager Innovatie, Liander Slimme Netten Martijn Bongaerts: - voorzitter Projectgroep Smart Grids Netbeheer Nederland - manager Innovatie, Liander Netbeheer Nederland (1) Netbeheer Nederland brancheorganisatie van alle elektriciteit-

Nadere informatie

Energiezorgsysteem + premies voor gemeenten. Brussel, 29 juni 2007 Ronny Thevis

Energiezorgsysteem + premies voor gemeenten. Brussel, 29 juni 2007 Ronny Thevis Energiezorgsysteem + premies voor gemeenten Brussel, 29 juni 2007 Ronny Thevis Inhoud 1. Voorstelling Infrax 2. Energiezorgsysteem voor gemeenten 3. Premies voor gemeenten 1. Voorstelling Infrax WVEM IVEG

Nadere informatie

Onderhoud of vervanging installatie met resultaatverbintenis (totale waarborg)

Onderhoud of vervanging installatie met resultaatverbintenis (totale waarborg) Onderhoud of vervanging installatie met resultaatverbintenis Marc Van Isterdael 17 februari 2009 Operations Manager Axima Services Bestuurder Sportoase Totale waarborg, een basiselement van het dienstenaanbod

Nadere informatie

Voorstelling EPC- Haalbaarheidsonderzoek Stad Geel. Studiedag Energieprestatiecontracten VVSG 16/05/2013

Voorstelling EPC- Haalbaarheidsonderzoek Stad Geel. Studiedag Energieprestatiecontracten VVSG 16/05/2013 Voorstelling EPC- Haalbaarheidsonderzoek Stad Geel Studiedag Energieprestatiecontracten VVSG 16/05/2013 Agenda Inleiding Haalbaarheidsonderzoek EPC Potentieel van EPC voor Stad Geel Aandachtspunten bij

Nadere informatie

ENERGIE? Beheer van Common Goods!

ENERGIE? Beheer van Common Goods! ENERGIE? Beheer van Common Goods! Fiene Biesbrouck & Daan Creupelandt Antwerpen 20 oktober 2015 Inleidende video 2 Overzicht 0. Inleidende video 1. Energietransitie 2. Energiedemocratie 3. REScoops 4.

Nadere informatie

Verkoopbaarheid en verhuurbaarheid van vastgoed verhogen door Duurzame Energieopwekking

Verkoopbaarheid en verhuurbaarheid van vastgoed verhogen door Duurzame Energieopwekking Verkoopbaarheid en verhuurbaarheid van vastgoed verhogen door Duurzame Energieopwekking Erik van der Steen HYS legal 1 HYS Legal Inleiding Triodos Bank: Waarom we graag duurzaam vastgoed financieren Jones

Nadere informatie

Bouwunie, Unie van het KMO-bouwbedrijf 1

Bouwunie, Unie van het KMO-bouwbedrijf 1 1 Energierenovatie 2 Energierenovatie 3 Kostenoptimale niveau s in het echt 4 Kostenoptimale niveau s energieprestaties 5 Kostenoptimale niveau s energieprestaties 6 Totale Actuele Kost (TAK) Bouwkost

Nadere informatie

Gaat kosten efficiency voor verduurzaming bij bestaande bouw?

Gaat kosten efficiency voor verduurzaming bij bestaande bouw? Gaat kosten efficiency voor verduurzaming bij bestaande bouw? Workshop Energie Besparen blok 2: 13:20 u- 14:10 u Agenda Welkom Even Voorstellen De CO 2 -ladder Verduurzaming woningbouw in de praktijk Oplossingsrichting

Nadere informatie

Seminarie Duurzaam Gebouw

Seminarie Duurzaam Gebouw Seminarie Duurzaam Gebouw Een duurzaam energiebeheer voor iedereen Leefmilieu Brussel 31/01/13 PLAGE Scholen 2009-2013 St-Hubertuscollege Pierre URBAIN & Marc LEMYE SeGEC Secrétariat Général de l Enseignement

Nadere informatie

Inhoudsopgave SAMENVATTING 9 INLEIDING 11

Inhoudsopgave SAMENVATTING 9 INLEIDING 11 Inhoudsopgave SAMENVATTING 9 INLEIDING 11 HOOFDSTUK I POLITIEK EN WETGEVEND KADER VOOR DE BEVORDERING VAN ENERGIE-EFFICIËNTIE 13 1. Energie-efficiëntie als instrument van het energiebeleid 13 1.1. Doelstellingen

Nadere informatie

Bevraging : Rationeel energiegebruik bij bedrijven

Bevraging : Rationeel energiegebruik bij bedrijven Bevraging : Rationeel energiegebruik bij bedrijven 1. Algemene bedrijfsgegevens a) Land : BELGIË b) Aantal personeelsleden: 0 9 10 49 50-99 100-249 250 c) Jaarlijkse omzet (Miljoen EUR): < 2 2-5 5 10 10-25

Nadere informatie

Toelichting Steunpunt DuBo dienst Energiebegeleiding EPC-haalbaarheid voor gemeenten en gemeenschapsvoorzieningen

Toelichting Steunpunt DuBo dienst Energiebegeleiding EPC-haalbaarheid voor gemeenten en gemeenschapsvoorzieningen Toelichting Steunpunt DuBo dienst Energiebegeleiding EPC-haalbaarheid voor gemeenten en gemeenschapsvoorzieningen Els Cornelis, Provincie Vlaams-Brabant, Klimaatteam 29 oktober 2015 Vlaams-Brabant Klimaatneutraal

Nadere informatie

DE VLOEI: VAN DUURZAAM NAAR SLIM ENERGIECONCEPT

DE VLOEI: VAN DUURZAAM NAAR SLIM ENERGIECONCEPT Roel.DeConinck@3E.eu - Roel.DeConinck@mech.kuleuven.be ie-net Intelligente gebouwen voor intelligente steden 16/11/2012 DE VLOEI: VAN DUURZAAM NAAR SLIM ENERGIECONCEPT OVERZICHT Doelstelling studie Eerste

Nadere informatie

Opleiding Duurzaam Gebouw : Duurzaam bouwen van A tot Z

Opleiding Duurzaam Gebouw : Duurzaam bouwen van A tot Z Opleiding Duurzaam Gebouw : Duurzaam bouwen van A tot Z Leefmilieu Brussel Duurzaam bouwen vanuit de invalshoek van energie. Anne-Laure MAERCKX CENERGIE Doelstelling(en) van de presentatie Een denkoefening

Nadere informatie

[MISSION SUSTAINABLE] Praktisch innoveren in bestaande gebouwen

[MISSION SUSTAINABLE] Praktisch innoveren in bestaande gebouwen [MISSION SUSTAINABLE] Praktisch innoveren in bestaande gebouwen Bert van Renselaar Manager Operations @ CFP Green Buildings Expertgroep Circulaire en Inclusieve Economie @ FMN Groeiende wereldbevolking

Nadere informatie

Prestatiecontracten sleutel tot duurzaamheid

Prestatiecontracten sleutel tot duurzaamheid Prestatiecontracten sleutel tot duurzaamheid Workshop Prestatiecontracten 7 december 2009 Albert Hulshoff, programma-adviseur adviseur Utiliteitsbouw SenterNovem Albert Hulshoff innovatie, energie, klimaat,

Nadere informatie

WIND ENERGIE AD VERBAAS

WIND ENERGIE AD VERBAAS WIND ENERGIE AD VERBAAS 10-12-2013 Opgericht in 2002 Vestigingen in: Arnhem, Genk en Aartselaar Specialisatie: Energiebesparingen & kostenreducties technische installaties Visie Optimaliseren en vervangen

Nadere informatie

Groen? Het is te doen! Audit.Tax.Consulting.Financial Advisory.

Groen? Het is te doen! Audit.Tax.Consulting.Financial Advisory. Groen? Het is te doen! Audit.Tax.Consulting.Financial Advisory. Een uitdagend klimaat 20 20 2020 In 2020 moet de uitstoot van CO 2 in de EU met 20% zijn teruggebracht ten opzichte van het 1990 niveau.

Nadere informatie

Energy Service Company: een kans voor u?

Energy Service Company: een kans voor u? 1 Energy Service Company: een kans voor u? Stand van zaken provinciale pilot & Kansen voor de installatiebranche Hans van der Heide Pilot provincie Friesland (1) Doel: Ervaring opdoen met het opzetten

Nadere informatie

NEERZIJSTRAAT 49 3600 GENK 089.410.820 INFO @ENCON.BE

NEERZIJSTRAAT 49 3600 GENK 089.410.820 INFO @ENCON.BE ENCON NEERZIJSTRAAT 49 3600 GENK 089.410.820 INFO @ENCON.BE OPGERICHT IN 2002 dr. ir. Kathleen Venderickx ing. Robin Bruninx HUIDIGE LEIDING Sandra Deraeve Robin Bruninx VESTIGINGEN B: Genk & Gent NL:

Nadere informatie

EPC in de praktijk, Stad Oostende

EPC in de praktijk, Stad Oostende EPC in de praktijk, Stad Oostende Tom Germonpré Schepen, Stad Oostende Inhoud Waarom Oostende voor EPC koos EPC project Oostende Uitdagingen bij de start van het project De rol van Oostende en de EPC facilitator

Nadere informatie

Overijssel maakt werk van nieuwe energie!

Overijssel maakt werk van nieuwe energie! Overijssel maakt werk van nieuwe energie! U wilt met uw onderneming of woningcorporatie werk maken van nieuwe energie of energiebesparing. Maar u krijgt de financiering niet (volledig) rond via een bancaire

Nadere informatie

Milieucriteria voor het maatschappelijk verantwoord inkopen van. Gas. Versie 26 januari 2016

Milieucriteria voor het maatschappelijk verantwoord inkopen van. Gas. Versie 26 januari 2016 Milieucriteria voor het maatschappelijk verantwoord inkopen van Gas 1. Scope/afbakening De productgroep Gas omvat alle gas die van het openbare gasnet en via transport over de weg betrokken wordt door

Nadere informatie

Regionale duurzaamheidsprojecten.

Regionale duurzaamheidsprojecten. Regionale duurzaamheidsprojecten. Piotrek Swiatkowski Docent Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen, Academie voor Financieel Management, Den Bosch, Avans Hogeschool Lid kenniskring Finance & Sustainability

Nadere informatie

Milieucriteria voor het maatschappelijk verantwoord inkopen van. Gas. Versie 8 april 2015

Milieucriteria voor het maatschappelijk verantwoord inkopen van. Gas. Versie 8 april 2015 Milieucriteria voor het maatschappelijk verantwoord inkopen van Gas 1. Scope/afbakening De productgroep Gas omvat alle gas die van het openbare gasnet en via transport over de weg betrokken wordt door

Nadere informatie

Historiek OPZC Rekem 1974 Definitieve verhuis naar huidige campus (eerste steen gelegd op 20.11.1967)

Historiek OPZC Rekem 1974 Definitieve verhuis naar huidige campus (eerste steen gelegd op 20.11.1967) ESCO OPZC Rekem Historiek OPZC Rekem 1974 Definitieve verhuis naar huidige campus (eerste steen gelegd op 20.11.1967) 30-10-2015 Welkom bij OPZC Rekem slide 2 Historiek OPZC Rekem 1991 Oprichting PVT 2001

Nadere informatie

Grootschalige PV, stimulansen voor, en vanuit het bedrijfsleven. Marc Kok, directeur Energie Service Noord West

Grootschalige PV, stimulansen voor, en vanuit het bedrijfsleven. Marc Kok, directeur Energie Service Noord West Grootschalige PV, stimulansen voor, en vanuit het bedrijfsleven Marc Kok, directeur Energie Service Noord West Trends:: Stijgende prijzen? foto: epa Duitse zon drukt dagprijs Nederlandse stroom 31-01-2012

Nadere informatie

[MISSION SUSTAINABLE]

[MISSION SUSTAINABLE] [MISSION SUSTAINABLE] PRAKTISCH INNOVEREN IN BESTAANDE GEBOUWEN [MISSION SUSTAINABLE] Bert van Renselaar Manager Operations @ CFP Green Buildings TITEL GROEIENDE WERELDBEVOLKING LEGT STEEDS GROTER BESLAG

Nadere informatie

Welkom. Informatievergadering IVEKA. 19 oktober 2011 Halle-Zoersel 20 oktober 2011 - Kasterlee

Welkom. Informatievergadering IVEKA. 19 oktober 2011 Halle-Zoersel 20 oktober 2011 - Kasterlee Welkom IVEKA 19 oktober 2011 Halle-Zoersel 20 oktober 2011 - Kasterlee Agenda Actiepunten in beleid en strategie 2012 E. Herzeel Overzicht activiteiten/resultaten 2011 R. Aerts Financiële resultaten N.

Nadere informatie

Energieke Zorgbouw. 5 oktober 2011. Wijnanda Willemse (Agentschap NL) Stefan van Heumen (TNO)

Energieke Zorgbouw. 5 oktober 2011. Wijnanda Willemse (Agentschap NL) Stefan van Heumen (TNO) Energieke Zorgbouw 5 oktober 2011 Wijnanda Willemse (Agentschap NL) Stefan van Heumen (TNO) Introductie Wijnanda Willemse adviseur NL Energie & Klimaat - Agentschap NL Voorheen SenterNovem Energiebesparing

Nadere informatie

Energiebeheer in de VDAB :

Energiebeheer in de VDAB : Energiebeheer in de VDAB : Opzet en resultaten 2006-2013 Alain Caytan - Energiecoördinator VDAB Energiebeheer in de VDAB Indeling presentatie : VDAB : situering en kerncijfers Energiezorg in de VDAB :

Nadere informatie

Ingenieurs- en adviesbureau technische uitrusting

Ingenieurs- en adviesbureau technische uitrusting ir. Nicolas Vyncke Agenda Ingenieurs- en adviesbureau technische uitrusting Opgericht door ir. H.R. Vyncke in 1968 45 vaste medewerkers > 1500 referenties > 40 jaar ervaring Onafhankelijk Kantoor in Brugge

Nadere informatie

Zuinig met energie, niet met comfort Bespaar tot 40% op uw energiefactuur

Zuinig met energie, niet met comfort Bespaar tot 40% op uw energiefactuur Zuinig met energie, niet met comfort Bespaar tot 40% op uw energiefactuur 1 Answers for infrastructure. Optimaliseer het energiebeheer van uw gebouw Gebouwen slorpen maar liefst 40% van het wereldwijde

Nadere informatie

1 schepen J. Deroo DOSSIER VOOR DE GEMEENTERAAD. Situering van het dossier. Bevoegd lid college. technische dienst. Volgnummer dossier

1 schepen J. Deroo DOSSIER VOOR DE GEMEENTERAAD. Situering van het dossier. Bevoegd lid college. technische dienst. Volgnummer dossier DOSSIER VOOR DE GEMEENTERAAD Situering van het dossier Bevoegd lid college Dienst 1 schepen J. Deroo technische dienst Volgnummer dossier Onderwerp Overheidsopdrachten. Rationeel energiegebruik. Goedkeuring

Nadere informatie

VNG Raadsledencampagne

VNG Raadsledencampagne Duurzaam Drimmelen VNG Raadsledencampagne Klimaat niet zonder de Raad Invloed raadsleden Borging beleid Collegiaal bestuur Collegeakkoord 2010-2014 Duurzame ontwikkeling: Een ontwikkeling die kan voorzien

Nadere informatie

Collectieve woningen: renovaties met hoge energieprestatie

Collectieve woningen: renovaties met hoge energieprestatie Seminarie Duurzaam Bouwen : Collectieve woningen: renovaties met hoge energieprestatie 11/12/2015 Leefmilieu Brussel Studie rond het energetisch ontwerp, een belangrijke fase in het renovatieproces Charline

Nadere informatie

ENERGIEZUINIGE BEDRIJVENTERREINEN. 18 april 2013

ENERGIEZUINIGE BEDRIJVENTERREINEN. 18 april 2013 ENERGIEZUINIGE BEDRIJVENTERREINEN 18 april 2013 EUROPESE DOELSTELLING tegen 2020 en tov 1990 CO2-uitstoot verlagen met 20% energieverbruik met 20% verlagen aandeel hernieuwbare energie +20% STEUNMAATREGELEN

Nadere informatie

Opleiding Duurzaam gebouw:

Opleiding Duurzaam gebouw: Opleiding Duurzaam gebouw: Energiebeheer (energieverantwoordelijke) Leefmilieu Brussel Beheer van het verbruik: energieboekhouding Jonathan FRONHOFFS CENERGIE Doelstellingen van de presentatie Het nut

Nadere informatie

Standpunt van Synergrid met betrekking tot electrische voertuigen. Seminarie van 20 april 2010 FOD EKME

Standpunt van Synergrid met betrekking tot electrische voertuigen. Seminarie van 20 april 2010 FOD EKME Standpunt van Synergrid met betrekking tot electrische voertuigen Seminarie van 20 april 2010 FOD EKME INHOUD Voorstelling van Synergrid en de rol van de netbeheerders Integratie van elektrische voertuigen

Nadere informatie

Hoe organiseer je een goede uitvraag voor een complex product een toelichting op de Leidraad aanbesteding energieprestatiecontracten

Hoe organiseer je een goede uitvraag voor een complex product een toelichting op de Leidraad aanbesteding energieprestatiecontracten Hoe organiseer je een goede uitvraag voor een complex product een toelichting op de Leidraad aanbesteding energieprestatiecontracten Alexandra Boot Boot Advocaten Leidraad aanbesteden EPC Hoe organiseer

Nadere informatie

Praktijkervaringen met WKK. 19.03.2013 Boris Fornoville, Stad Antwerpen

Praktijkervaringen met WKK. 19.03.2013 Boris Fornoville, Stad Antwerpen Praktijkervaringen met WKK 19.03.2013 Boris Fornoville, Stad Antwerpen Technologie WKK met motoren Technologie WKK met motoren warmtedistributie motorblok alternator Randvoorwaarden WKK Haalbaarheid: Voldoende

Nadere informatie

Energie- en duurzaam beleid van de Senaat globaal rapport

Energie- en duurzaam beleid van de Senaat globaal rapport Quaestuur Energie- en duurzaam beleid van de Senaat globaal rapport 1. Stand van zaken: totaal verbruik in 2013 niet genormaliseerd Elektriciteit Gas Water kwh EURO kwh EURO m 3 EURO 2009 932 272 125 897,86

Nadere informatie

Wat? Waarom? Zonne-energie. Om de Kyotonorm te halen moet België tegen 2012 7,5% minder CO 2

Wat? Waarom? Zonne-energie. Om de Kyotonorm te halen moet België tegen 2012 7,5% minder CO 2 E6 Na regen komt zonneschijn! Zonne-energie Wat? Waarom? Om de Kyotonorm te halen moet België tegen 2012 7,5% minder CO 2 uitstoten dan in 1990. Dat kan alleen als we investeren in hernieuwbare energie.

Nadere informatie

Lid van de TPF Groep. TPF-Utilities

Lid van de TPF Groep. TPF-Utilities Lid van de TPF Groep TPF-Utilities Wij bieden Facility Management, onderhoud, exploitatie en/of studies op het gebied van inzameling, behandeling, distributie en hergebruik van water, alsmede op het gebied

Nadere informatie

POM GROEPSAANKOOP: GROENE STROOM EN AARDGAS VOOR BEDRIJVEN

POM GROEPSAANKOOP: GROENE STROOM EN AARDGAS VOOR BEDRIJVEN POM GROEPSAANKOOP: GROENE STROOM EN AARDGAS VOOR BEDRIJVEN POM Groepsaankoop Een groepsaankoop voor de aankoop van 100 % groene stroom uit eigen streek en aardgas aan een vaste prijs tot 31/12/2015, gezamenlijk

Nadere informatie

Naar een klimaatneutrale sportvereniging

Naar een klimaatneutrale sportvereniging Naar een klimaatneutrale sportvereniging Leidraad voor het maken van een eigen projectplan of Plan van Aanpak Inleiding Steeds meer sportverenigingen met een eigen accommodatie komen in actie om energie

Nadere informatie

INDUSTRIËLE ENERGIE AUDITS, DE OPLOSSING OF NUTTELOOS? Mijn Statement paper. April 2015. Tom Pasteyns Supervisor: Jeroen Buijs

INDUSTRIËLE ENERGIE AUDITS, DE OPLOSSING OF NUTTELOOS? Mijn Statement paper. April 2015. Tom Pasteyns Supervisor: Jeroen Buijs INDUSTRIËLE ENERGIE AUDITS, DE OPLOSSING OF NUTTELOOS? Mijn Statement paper April 2015 Tom Pasteyns Supervisor: Jeroen Buijs INHOUD Inleiding... 2 Hoe energie audits uitvoeren?... 2 De ESCO types... 3

Nadere informatie

Haalbaarheidsonderzoek uitbreiding warmtenet Brugge. Peter Clauwaert Brugge - 17/06/2013

Haalbaarheidsonderzoek uitbreiding warmtenet Brugge. Peter Clauwaert Brugge - 17/06/2013 Haalbaarheidsonderzoek uitbreiding warmtenet Brugge Peter Clauwaert Brugge - 17/06/2013 1 2 Broeikasgasreductie en productie hernieuwbare energie op bedrijventerreinen Activiteiten ECO 2 PROFIT-project

Nadere informatie

Bijlage 2: ENGAGEMENTSVERKLARING VOOR EEN VERSTANDIG ENERGIEGEBRUIK

Bijlage 2: ENGAGEMENTSVERKLARING VOOR EEN VERSTANDIG ENERGIEGEBRUIK Bijlage 2: ENGAGEMENTSVERKLARING VOOR EEN VERSTANDIG ENERGIEGEBRUIK Vlaams minister Kris Peeters wil met een verstandig energiebeleid niet alleen het aanbod sturen maar ook en vooral de vraag beheersen.

Nadere informatie

Het verduurzamen van maatschappelijk vastgoed m.b.v. ESCO s. Hans Hörter, Commercieel Adviseur DWA installatie- en energieadvies

Het verduurzamen van maatschappelijk vastgoed m.b.v. ESCO s. Hans Hörter, Commercieel Adviseur DWA installatie- en energieadvies 18-12-2012 1 Het verduurzamen van maatschappelijk vastgoed m.b.v. ESCO s Hans Hörter, Commercieel Adviseur DWA installatie- en energieadvies Onderwerpen Achtergrond: waarom gebeurt er zo weinig? Wat is

Nadere informatie

Wat? Waarom? relighting. Ecologische, ergonomische en economische binnenverlichting

Wat? Waarom? relighting. Ecologische, ergonomische en economische binnenverlichting E3 relighting Ecologische, ergonomische en economische binnenverlichting Wat? Waarom? Wist je dat we in België met z n allen ongeveer één vijfde van de elektriciteit aan verlichting besteden? Op kantoor

Nadere informatie

Vlaamse provincies steunen steden en gemeenten op weg naar klimaatneutraliteit

Vlaamse provincies steunen steden en gemeenten op weg naar klimaatneutraliteit Vlaamse provincies steunen steden en gemeenten op weg naar klimaatneutraliteit Patrick BOUCNEAU provincie Limburg, namens de 5 Vlaamse provincies 15 december 2015 - Jaarforum FRDO-CFDD Steden in transitie

Nadere informatie

HUIDIGE CONTEXT: EVOLUTIE VAN DE SECTOR NAAR EEN GROTERE BETROKKENHEID VAN DE ACTOREN IN HET PROJECT.

HUIDIGE CONTEXT: EVOLUTIE VAN DE SECTOR NAAR EEN GROTERE BETROKKENHEID VAN DE ACTOREN IN HET PROJECT. 1 In teamverband bouwen: kwaliteit, doeltreffendheid, snelheid! Leefmilieu Brussel HUIDIGE CONTEXT: EVOLUTIE VAN DE SECTOR NAAR EEN GROTERE BETROKKENHEID VAN DE ACTOREN IN HET PROJECT. Liesbet TEMMERMAN

Nadere informatie