Serious New Learning Rotterdam

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Serious New Learning Rotterdam"

Transcriptie

1 LOGISTIEK HEALTHCARE ONDERWIJS HRM MARKETING & COMMUNICATIE Serious New Learning MAGAZINE VOOR BEDRIJVEN & INSTELLINGEN BEDRIJVEN ONTDEKKEN E-LEARNING ANTWOORD OP ACTUELE UITDAGINGEN SLIMME OPLOSSINGEN BOEK TIJDWINST & KOSTENBESPARING MET HANDIG OVERZICHT VAN RELEVANTE GAMES- EN E-LEARNING BEDRIJVEN WAAROM WERKEN GAMES ZO GOED? NIEUWE TOOLS, NIEUWE KANSEN

2 Serious New Learning is leading in de sector e-learning, serious en applied games en Media Commission vindt dat er in déze sector sprake is van een groot innovatief vermogen met een verstrekkende spin-off naar het onderwijs, de zorgsector, logistiek en andere commerciële sectoren. Met deze uitgave wil RMC het (internationale) bedrijfsleven en instellingen informeren over de mogelijkheden van e-learning toepassingen, serious en applied games en gamification door organisaties uit (de omgeving van). Media Commision Lloydstraat 11H 3024 EA The Netherlands T: M: W: Jan Hoogesteijn - directeur Neem voor meer informatie contact op met de commissioners van de Media Commission: Inhoud Logistiek & Veiligheid logistiek Human Resource 4. Management introductie << Logistiek: het nieuwe trainen onder: Beelden uit NAUTIS Port Security Awareness van VSTEP. Een complete 3D traingstool voor het veiligheidspersoneel van havens met situaties zowel op het water als aan land. Een digitale baggersimulator? Denk aan een kantoorruimte waarin een werkstation van een baggerschip is nagebouwd, met rondom een uitgerekt bolvormig projectiescherm van 5 meter breed, waarop met zes In de simulator draait exact dezelfde programmatuur met exact dezelfde opzet, maar dan op het droge. Visser: In de baggerwereld komt het erop aan wie het meest efficiënt werkt. In deze digitale simulator kun je trainingen starten waarin je fouten mag maken of een nieuwe aanpak uit kunt proberen. Zo kom je in nieuwe werkgebieden beter voorbereid aan dan de concurrent, waarvan het personeel uitgelicht nautis tug trainer wat: Een simulator voor het trainen van kapiteins van sleepboten. door: VSTEP, een s ontwikkelaar van serious games van wereldfaam. VSTEP werkt geregeld met bedrijven in de logistieke sector. EEn serious game Op EEn laptop, waarbij machinisten aan boord kunnen OEfEnEn met hun kraan zonder uit de kantine TE komen. projectoren een panoramisch beeld van buiten wordt geprojecteerd. De se baggeraar traint er personeel voor haar vloot ter plekke moet bedenken hoe het werk gedaan kan worden. Van Oords baggersimulator is maar één voorbeeld van een gedigitaliseerde leeromgeving in de haven- en scheepssector. EMO heeft bijvoorbeeld een digitale kraansimulator voor droge bulk overslag, net zoals het Offshore Simulator Centre in het Noorse Ålesund er verschillende heeft voor offshore kranen. Bij dat OSC, waar centraal in het gebouw een projectiekoepel van 360 graden staat, is sowieso veel digitaal te trainen: van anchor handling voor sleepbootbemanningen tot navigatie voor kapteins. Rolls Royce Marine doet het weer net iets anders en levert bij stabilisatorkranen op sleepboten een serious game op een laptop, waarbij machinisten aan boord kunnen oefenen met hun kraan zonder uit de kantine te komen. En ook Huisman, die voor Noble de olieboortorenschepen Globetrotter 1 en 2 ontwierp, bestelde een digitale simulator. Niet alleen om het Noblepersoneel te trainen in de omgang met de complexe procedures van de Globetrotters, maar ook om de software van de schepen te testen voordat er één mijl is gevaren. En dat scheelt geld, zegt Martin van den Berg van het se multimediabureau MCW. De simulator voor zo n schip loopt eigenlijk op dezelfde software als de schepen zelf. Een simulatieomgeving is daarmee een ideale omgeving om de bugs uit het systeem te halen en een bemanning met die software te trainen, nog voordat een schip überhaupt in de vaart genomen wordt. En dat is niet het enige. Huisman krijgt enorm veel exposure omdat ze via die simulator hun expertise kunnen etaleren. Bij hen koop je niet alleen een schip, maar via de gespecialiseerde trainingen ook de kennis ermee te kunnen werken. Tijd is ook bij Van Oord geld, weten ze bij Ivory Lake, het Leidse bedrijf dat de baggersimulatoren hielp ontwikkelen. In het baggeren verdien je per kuub verplaatst zand, zegt Jean-Paul Franssen. Laat je personeel oefenen met echte schepen, dan gooi je feitelijk geld weg. In de simulator kun je een nieuwe bemanning stoppen die in teamverband aan oplossingen werken. Welke commando s geef je als kapitein als er een motor uitvalt en hoe reageert de bemanning? Ook op managementniveau valt dus te trainen. Alleen maar goed nieuws dus, die digitale programma s? Ook e-learning rukt op in de haven: theorieles uit een papieren lesboek is niet meer van deze tijd. Maar niet alle digitale producten zijn succesvol, zegt Pjotr van Schothorst van het se VSTEP. Zij bouwden een indrukwekkende reeks aan scheepvaartsimulatoren waarmee bijvoorbeeld loodsen of de kustwacht worden getraind. De inbedding van de training in het bedrijf is van het grootste belang. Voorbeelden noemt hij liever niet, maar het is weleens voorgekomen dat een groot techniekbedrijf een dure simulator bestelde en vervolgens vergat het personeel ervoor in te roosteren. Het betreffende bedrijf had gevraagd om een simulator met een spelelement, zodat mensen het vanzelf leuk zouden vinden. Maar dat lag toch een tikkie anders toen bleek dat men buiten werktijd geacht werd met de simulator te spelen. bedrijven onder meer de volgende bedrijven zijn actief op het gebied van serious games of e-learning en logistiek: VsteP ivory lake mcw studios Paladin studios Den Haag e-semble Leiden CleVr Delft Kijk bij de directory achterin dit blad voor meer gegevens per bedrijf. >> De stabilisatorkraan-simulator van Rolls Royce Marine komt uit de koker van het Haagse Paladin Studios en is feitelijk een nogal specifiek spelletje kraandrijven. CEO Derk de Geus: Aan deze simulator is een puntensysteem toegevoegd waarmee je per schip een highscore kunt halen voor bepaalde handelingen. De laptop met de simulator staat op schepen in de kantine. En, laat ons raden: die staat binnen de kortste keren te verstoffen omdat het kraanpersoneel wel wat anders te doen heeft? Nou, het lijkt er eerder op dat ze erom vechten om hun highscore te verbeteren. Al zijn er maar twee kraandrijvers op een schip, dan nog willen ze aan elkaar laten zien dat ze beter zijn dan hun collega. serious new learning: rotterdam 7 Het Onderwijs << Links: Graphics uit Juf-in-a-Box, het met prijzen overladen concept van de se studio Ranj Serious Games bedoeld om kinderen te helpen met (fysieke) schrijfvaardigheid. (Zie ook volgende pagina.) Hedi D. Legerstee (HRM, onderwijs, zorgsector en marketing&communicatie) E: Productie: Control Magazine Vakblad van de Nederlandse gamesindustrie Neude 5, 3512 AD Utrecht, Nederland T: M: W: Matthijs Dierckx (uitgever) Eric Bartelson (hoofdredacteur) Medewerkers: Arjan Terpstra, Niels 't Hooft, René Bartelson, Arno Landsbergen, Rick Sorgdrager Beeld: Voor het gebruik van al het beeld is explicitie of impliciete toestemming verkregen tot reproduceren in deze uitgave. Verder distribueren is niet toegestaan. Dank aan alle bedrijven en studio's voor het leveren van beeldmateriaal. uiterst links: Beeld uit Enercities dat de Haagse studio Paladin ontwikkelde voor het onderwijs. De game maakt ingewikkelde vraagstukkken over economie, energie en milieu inzichtelijk. Het nieuwe leren Games & e-learning in de klas Het klaslokaal lijkt in eerste instantie niet de plek voor computerspelletjes, maar het tegendeel is waar. Games zijn een effectief leermiddel. >> Om scholieren bewust te maken van de gevolgen van de verschillende vormen van energiewinning ontwikkelde Paladin Studios het online spel Enercities. Het spel daagt de speler uit een stad te ontwikkelen en daarbij rekening te houden met aan de ene kant de behoeften van de burgers en aan de andere kant de belasting voor het milieu. In een speelsessie van een uur leren kinderen een genuanceerd lesje. Bijvoorbeeld dat de keuze voor groene energie economisch niet altijd haalbaar is, maar ook dat de goedkoopste en snelste oplossing niet altijd de juiste is op de lange termijn. Enercities kwam tot stand met een bijdrage van de EU en de game is samen met bijbehorend lesmateriaal gebruikt in scholen door heel Europa. Ook games die in eerste instantie niet als lesmateriaal zijn ontwikkeld blijken soms zeer geschikt in het klaslokaal. Zo wint de educatieve toepassing van Minecraft steeds meer terrein. Minecraft is game waarin de speler letterlijk alle vrijheid heeft om te ontdekken en te bouwen. Vergelijk het met een grote speeltuin met een onbeperkte hoeveelheid Legostenen. Leraren kunnen elke mogelijke omgeving bouwen en de leerlingen stimuleren samen te werken om problemen op te lossen of gezamenlijk bouwwerken te maken. MinecraftEdu werkt op die manier, naast computervaardigheden, aan wiskundig, bouwkundig, en technisch inzicht. De nieuwste versie van stedenbouwgame SimCity komt met zijn eigen onderwijsmodule, SimCityEDU geheten. De game wordt ontwikkeld in samenwerking met GlassLab, een nonprofit organisatie die onder andere wordt gefinancierd door The Bill and Melinda Gates Foundation. De missie van GlassLab: "Leren en toetsing transformeren met digitale games." Rijke tradie Het laat basisschoolleerlingen met een digitale pen op een Wacom tablet kleine monsters besturen. Alle oefeningen zijn gebaseerd op recente wetenschappelijke inzichten op het gebied van kinderfysiotherapie. De game is ontwikkeld in samenwerking met TNO, Donders Institute, Radboud Universiteit en Avans Hogeschool. Mechanismes We noemden de Nederlandse e-learningtraditie al: hoewel zowel serious games als e-learning meestal de vorm aannemen van software op een scherm, verschillen ze fundamenteel van elkaar. E-learning vertaalt analoge studieboeken en toetsen naar een digitale omgeving, serious gaming combineert de kracht van het gamemedium met lesstof. De relatief nieuwe gamificatiestroming maakt het verhaal nog complexer. Bij gamificatie worden spelelementen op bestaande software geplakt. Daarbij moet je denken aan beloningen voor het halen van doelen, zoals een bepaald percentage goede antwoorden bij een proefwerk. E-learning leent zich bij uitstek voor bijvoorbeeld het uitdelen van medailles aan voortvarende studenten, wat er inderdaad een spelletje van maakt, maar geen serious game. Nederland loopt al jaren voorop op het gebied van educatie en games, mede dankzij de rijke e-learningtraditie die ons land kent. Dit is niet voor niets, want leren en spelen zijn nauw aan elkaar verwant. In zijn amusante boekje A Theory of Fun betoogt gamedesigner Raph Koster dat een kind dat leert lopen ongeveer hetzelfde voelt als een volwassene die een Super Mario-game uitspeelt. Beiden hebben evenveel plezier. "Plezier is hoe onze hersenen ervoor zorgen dat we willen leren", zei Koster in een interview. Door de speler constant iets nieuws te geven om te leren, blijven goede games lang boeien. Het zijn een soort geautomatiseerde leertrajecten: bij aanvang zijn ze een uitgestrekt, ongedocumenteerd niemandsland, na afloop heeft de speler alles geleerd wat erover te leren valt. Hij kent de game als zijn of haar broekzak. De meeste games leren je vooral veel over zichzelf. De knoppen die je moet indrukken om een vechtbeweging uit te voeren, de oplossingen van abstracte puzzels, de locaties van fictieve plaatsen in een fantasiewereld. Dat je dezelfde mechanismes kunt gebruiken om spelers iets uit de werkelijke wereld te leren, is het principe achter serious games. Neem bijvoorbeeld Juf-in-a-Box van het se Ranj. Eén op de vier leerlingen in het basisonderwijs heeft moeite met schrijven. Een zorgelijke ontwikkeling, want goed met de hand schrijven beïnvloedt de taalontwikkeling, het tekstbegrip en de ontwikkeling van de fijne motoriek. Reden genoeg om de kinderen die daarin achterblijven spelenderwijs te trainen in deze vaardigheid. Juf-in-de-Box doet precies dat. E-learning en gamificatie delfttech Leiden Kijk bij de directory achterin dit blad voor meer gegevens per bedrijf. Inburgeren Zo zijn onlangs inburgeringstrajecten met behulp van gametechnieken geschikt gemaakt voor toepassingen thuis. Virtueel Inburgeren noemen ontwikkelaar ITpreneurs en aanbieder Agens de taallessen via internet. Doordat de cursisten de lessen vanuit huis volgen is de lesuitval vrijwel volledig teruggedrongen en blijken de resultaten door de volledige focus op het lesprogramma ronduit goed. De lessen worden individueel gegeven, maar het is ook mogelijk om klassikaal les te geven aan een groep mensen die allemaal op een andere locatie zijn. Vorig jaar is de vrachtverwerking op luchthaven Schiphol drastisch op de schop gegaan. Dat proces is door de Douane in samenwerking met de luchthaven ontwikkeld onder de naam SmartGate. Door de verplichte processen (zoals het inklaren van goederen bij de douane) vooraf te laten plaatsvinden, is de afhandeling een stuk sneller. Om de gebruikers van SmartGate inzicht te geven in de nieuwe ketenwerking van de vrachthandel en het vergroten van betrokkenheid bij dit proces, is de SmartGate the Game ontwikkeld. Aan spelers de taak om de logistieke keten aan te sturen en te letten op snelheid en efficiency, betrouwbaarheid en kwaliteit. Het resultaat? De awareness rondom SmartGate Cargo is door het spel enorm verhoogd. Belastingdienst Bij de belastingdienst zitten over het algemeen competente werknemers met een gezonde kennis van de vaak ingewikkelde materie. Maar de leiding zag dat een deel iets miste, iets dat ze zachte competenties noemen. Daarbij moet je denken aan talen-, of mensenkennis, communicatie, management en leiderschap. Andere talenten dus dan alleen maar dossierkennis. Om deze competenties te trainen ontwikkelde gamestudio Hubbub het spel Code 4. Het speelt zich niet af op een beeldscherm, maar gebeurt om de deelnemers heen door het gebruik van acteurs, speciaal gebouwde websites, telefoongesprekken en s. Door samenwerken, onderzoek doen en overleg plegen kwamen de teams verder in het spel. En zo zijn er talloze voorbeelden van games die personeel, klanten of consumenten wegwijs maken. Van personeelstrainingen met een competitie-element tot een rondleidingen in virtuele auto s. Ook hier zijn de mogelijkheden legio. //Virtueel inburgeren //Heartware the game Ontwikkelaar ITpreneurs CSI BV. Opdrachtgever Agens Link Ontwikkelaar Ranj Serious Games Opdrachtgever Home-fix Singapore / NBDA Asia Link 1. Wat is het doel van het project? Het doel van het project Virtueel Inburgeren was het creëren van een bijna gelijke leservaring als in een traditionele les, maar dan virtueel. Met als doel het terugdringen van de uitvoeringskosten en het terugdringen lesuitval. Een andere doelstelling was het kunnen samenstellen van groepen door middel van het bundelen van geografisch verspreide cursisten. Agens gebruikte al langere tijd de methoden van ITpreneurs ten behoeve van haar inburgeringstrajecten. Beide partijen onderkenden de mogelijkheden en efficiëntie voordelen van het lesgeven via een virtueel klaslokaal. De eerste stap was het geschikt maken van het lesmateriaal voor de Virtuele Klas. Daarnaast zijn de docenten en cursisten getraind in deze nieuwe manier van lesgeven. De Agens docenten hebben de voorbereidingen voor hun rekening genomen en verzorgden de virtuele lessen. De pilot is na een half jaar succesvol afgerond en is inmiddels als standaard interventievorm in het aanbod van Agens opgenomen. Deelnemers van diverse Agens locaties hebben ruim zes maanden via internet de les gevolgd. De opkomst was geweldig, alle cursisten waren aanwezig. Cursisten vinden de nieuwe manier van lesgeven ook prettig. Een groot voordeel is dat je als cursist de lessen gewoon vanuit huis kunt volgen. Dit zorgt voor minder lesuitval en resulteert in een daling van de uitvoeringskosten voor de opleider. 1. Wat is het doel van de game? Met een mobile game de salesforce van Smile-Greet-Thank-you naar adviserend verkoper ontwikkelen. De spelers worden in korte levels uitgedaagd met virtuele klanten in gesprek te gaan om tot een goed verkoopadvies en transactie te komen. Tijdens het spelen wordt tevens productkennis getraind. De productkennis kan direct worden toegepast in de gesprekken. Voor Heartware is gebruik gemaakt van Changing the Dialogue, een door Ranj speciaal ontwikkelde serious gamemethode die spelers in een veilige omgeving laat oefenen en experimenteren met gespreks- en verkooptechnieken. In samenspraak met de opdrachtgever zijn er cases en content gemaakt. Door gebruik te maken van deze methode is het mogelijk om snel tot speelbare resultaten te komen, terwijl de game toch is toegespitst op de wensen en behoeften van de opdrachtgever. De HR managers kunnen in een eigen online omgeving teams vormen, de voortgang van de spelers volgen en resultaten bekijken. Het ontwikkelproces van start tot een speelbare game duurt zo'n drie maanden. Uit metingen is gebleken dat Heartware The Game het verkopend vermogen significant verhoogt in vergelijking met een conventionele klassikale training. In de vestigingen waar het personeel de game had gespeeld steeg de service excellence met maar liefst 3,5% meer dan in de vestigingen die de gewone training hadden gebruikt. 20 serious new learning: rotterdam Serious New Learning is mede mogelijk gemaakt door: Copyright 2013 Media Commission All Rights Reserved 2 SERIOUS NEW LEARNING: ROTTERDAM De Dienst Justitiële Inrichtingen zoekt naarstig naar nieuwe gevangenbewaarders. Hoe beter dan met een game over de dagelijkse gang van zaken in een penitentiaire inrichting? Gezond verstand gebruiken, goed observeren en adequaat ingrijpen bij onraad zijn een paar van de kernwoorden in Unit19, het spel dat hiervoor is uitgebracht. Om het werken bij de gemeente te promoten kunnen geïnteresseerden de game De Nacht Van... spelen, waarin ze de rol van een event coördinator voor een groot festival op zich nemen. Voor elke bedrijfstak zijn op maat gesneden games mogelijk. In het introductiejaar 2012 heeft ITpreneurs een aantal grote werkgevers getekend. Twee voorbeelden hiervan zijn de Jumbo Acadamy van Jumbo Supermarkten en OTTO Workforce (internationale arbeidsbemiddelaar). Inmiddels zijn er meer dan actieve cursisten en binnenkort ronden de eerste groepen hun taaltraject af. Ontwikkelaar Lucidious Opdrachtgever Berenschot 1. Wat is het doel van de game? In de Berenschot Business Assessment Game worden deelnemers geconfronteerd met een hoog oplopend managementconflict. Strategisch inzicht, (inter)persoonlijke vaardigheden en analytisch vermogen zijn nodig om het conflict succesvol op te lossen. Zo worden de deelnemers uitgedaagd en getoetst op hun competenties en wordt er een persoonlijke profielschets van hun managementkwaliteiten gemaakt. Gedurende een vruchtbare samenwerking tussen Berenschot en Lucidious is het beste van twee werelden samengekomen. In slechts vier maanden tijd is de kennis van assessments en rollenspellen van Berenschot verbonden met de 3D-technologie en bedrijfskundige storytelling van Lucidious. De game wordt momenteel gevalideerd voor het doen van betrouwbare uitspraken. Het resultaat is een leuke en spannende online recruitment en assessment game die voor vele klanten inzetbaar is. Een voor beide partijen zeer belangrijk resultaat was de mogelijkheid om een traditioneel instrument voor competentieontwikkeling en beoordeling kosteneffectief te kunnen vertalen naar een aantrekkelijke en flexibele game, met meetbare uitkomsten. Deelnemers kunnen voortaan vanuit hun luie stoel een assessment doorlopen, op het moment en de plaats die het hun schikt. "het resultaat is EEn leuke En spannende OnlinE recruitment En assessment game die voor vele klanten inzetbaar is." << serious new learning: rotterdam HealtHCare introductie Oplossingen voor de zorgsector Games voor artsen én patiënten games zijn een oplossing voor veel problemen in de gezondheidszorg. zowel patienten als medische personeel hebben er baat bij. >> Serious games in de gezondheidszorg, waarom moeten we daar in investeren? Omdat gezondheidszorg niet leuk is. Er is niets leuks aan geconfronteerd te worden met je eigen sterfelijkheid. Met pijn en ongemak. Games hebben de kracht om patienten even hun ellende te laten vergeten. Om ze op een speelse manier te trainen hun medicijnen op tijd te slikken, door ze beter inzicht te geven in hun ziektebeeld. Maar games kunnen ook helpen bij het voorkomen van ziekten door een gezonde levensstijl te promoten. De inzet van games voor patientenzorg is heel divers. Serious games in de gezondheidszorg zijn niet alleen uitermate geschikt voor patienten, ook artsen hebben veel baat bij de inzet van gametechnieken voor training en simulatie. Games zijn een goedkoop en vaak opvallend effectief middel om artsen te leren samenwerken, kennis op te nemen en beter te communiceren. Veelal ingewikkelde medische procedures worden met games beter inzichtelijk gemaakt. Games maken herhalende oefeningen leuk door bijvoorbeeld een competitief element toe te voegen waardoor dokters blijven spelen -en dus trainen- om de hoogste score te halen. Dáárom zijn serious games in de gezondheidszorg belangrijk. Kinderen Kinderen in ziekenhuizen lijken vaak extra kwetsbaar. Daarom zijn er talloze games ontwikkeld die kinderen helpen omgaan met hun situatie. Een bekend voorbeeld is het spel Re-Mission van de Amerikaanse psychologe Pamela Kato die in Nederland werkzaam is. In dit spel gaan kankerpatiëntjes de strijd aan met de slechte cellen in hun lichaam en leren ze de effecten van de diverse behandelingen en medicijnen. Klinische testen hebben uitgewezen dat spelers van de game een grotere kennis van hun ziekte hebben en dat ze ook trouwer hun medicatie innemen dan de niet-gamers. ranj serious Games tygron Den Haag organiq Lucidious Be involved Den Haag Overgewicht De se studio Redmax heeft een app ontwikkeld om obese kinderen te helpen met het veranderen van hun eet- en leefpatroon. Overgewicht is wereldwijd een groot probleem aan het worden en de gezondheidsrisico's van die groep zijn aanzienlijk. Het is dus van belang om kinderen met overgewicht te laten afvallen en deze game helpt daar bij. Door haalbare doelen te koppelen aan beloningen vindt er echt gedragsverandering plaats. De ontwikkeling en inzet van dit soort mobiele games is relatief goedkoop, maar zeer effectief. shareworks Kijk bij de directory achterin dit blad voor meer gegevens per bedrijf. >> Sneeuwballen Slachtoffers van verbranding moeten vaak extreem pijnlijke behandelingen ondergaan. Het verband om brandwonden moet regelmatig ververst worden om infectie tegen te gaan en te voorkomen dat de beschadigde huid aan het verband vastplakt. Een secuur werkje dat als uiterst vervelend wordt ervaren door de patiënt. De game Snow World biedt uitkomst. Tijdens het verband verversen draagt de patiënt een Virtual Reality bril waardoor hij volledig opgaat in een sneeuwwereld waar hij sneeuwballen gooit naar pinguïns en sneeuwpoppen. De game biedt verlichting tegen de pijn. Ouderen We hebben in Nederland te maken met een sterke vergrijzende bevolking die -heel oneerbiedig gezegd- een steeds groter probleem vormt. Hoe groter de groep van senioren, hoe meer mensen uiteindelijk in het ziekenhuis belanden. Games worden nu ingezet om bejaarden fit te houden. Militairen boven: Voor het artsen en verplegende personeel van het Oogziekenhuis ontwikkelde de se studio Vertigo Games een trainingsgame. (Zie ook de volgende pagina.) In diverse militaire hospitalen over de hele wereld revalideren soldaten met Nederlandse gametechnieken. Opnieuw leren lopen na een aanslag kan op een speciaal ontworpen loopband met groot scherm rondom. Ook hier geldt weer dat het spelen van een spel niet als werk of oefeningen wordt ervaren, EEn high score voor al je collega's blijkt EEn krachtig motivator Om nog EEns ExTra in de boeken TE duiken. waardoor er veel langer en intensiever getraind wordt. Slachtoffers van post traumatische stress hebben ook baat bij gametechnieken. Patiënten beleven opnieuw stressvolle situaties in een veilige computersimulatie en leren zo omgaan met hun angsten. Veiligheid Niet alleen patiënten maar ook steeds meer behandelaars hebben baat bij games en gametechnieken. Zo heeft Vertigo Games uit een levensechte simulatie gebouwd voor Eye Hospital om het personeel te trainen in veiligheidsprocedures. De game is ook beschikbaar gemaakt op ipad waardoor de drempel om het te spelen erg laag is. Bovendien krijgt de speler direct feedback over zijn resultaten. Chirurgen perfectioneren hun techniek door games te spelen die aangestuurd worden met laparoscopische instrumenten. Anesthesiologen testen elkaar en zichzelf met online quizzen. Een high score voor al je collega's blijkt een krachtig motivator om nog eens extra in de boeken te duiken. Operatieteams leren beter met elkaar communiceren tijdens trainingen in een simulator en jonge dokters krijgen training in het onderdrukken van stress waardoor ze minder snel foutieve beslissingen maken. De gezondheidszorg wordt beter door de gerichte inzet van games. Of het nou gaat om training, simulatie, voorlichting, pijnverlichting, gedragsverandering of gewoon afleiding, games zijn multi inzetbaar en krijgen een steeds prominentere plek in de zorg. 16 serious new learning: rotterdam bedrijven onder meer de volgende bedrijven zijn actief op het gebied van serious games of e-learning en healthcare: ranj serious games Vertigo games redmax dutch learning Factory itpreneurs thingks Zoetemeer CleVr Delft Kijk bij de directory achterin dit blad voor meer gegevens per bedrijf. >> serious new learning: rotterdam 17 Marketing 18. & Communicatie 20. introductie Speels adverteren Praktijkvoorbeelden // Marketing & Communicatie << Na een ingrijpende reorganisatie bestaat er vaak onduidelijkheid onder personeel en klanten. Hoe zit het met de gebruikelijke manier van zaken doen? De organisatie mag dan gestroomlijnd zijn, als er al jarenlang op dezelfde manier wordt gewerkt, is een verandering niet noodzakelijk een verbetering voor personeel en klanten. En daar komen games weer om de hoek kijken. Waarom niet op een speelse manier de veranderingen uitleggen? Dat is precies wat steeds meer gebeurd bij bedrijven en instellingen Schiphol Gezond verstand 2. Hoe is het blended learning programma tot In Nederland werken steeds meer anderstalige arbeidsmigranten. Een groot deel van deze doelgroep is de Nederlandse taal niet machtig. Werkgevers en opleiders hebben steeds vaker behoefte aan een taalprogramma voor taaltraining van de deze medewerkers. Een traditionele taalcursus kost de werknemer veel tijd. Zo is het idee ontstaan van een e-learning programma ten behoeve taaltraining van anderstalige medewerkers. Met Werkend Nederlands werken cursisten tot wel 70% zelfstandig aan het verhogen van het taalniveau en het vergroten van kennis en vaardigheden. Alle cursusstof is ontleend aan de werkvloer. //berenschot business assessment game "de app is circa 1700 keer gedwonload" in het zakelijk verkeer is nog veel uit te leggen. nieuwe procedures? aangepaste regelgeving? waarom niet een game inzetten? >> identity games Een ander voorbeeld is de (glas)tuinbouw. Jarenlang kampte deze bedrijfstak met teruglopend aanbod aan arbeidskrachten, vandaar dat nu vooral een jongere doelgroep aangesproken wordt met specifieke games. It s Alive is een ludieke actie waarin jongeren met hun Facebook- of Hyvesaccount kunnen strijden. Een serieuzere game is de Horti Business Challenge 3.0 waarin alle facetten van de glastuinbouw aan bod komen. Deze business-simulatie kende online voorrondes en een live finale met de zeven best scorende teams. De (glas)tuinbouw mag zich inmiddels verheugen op een gegroeide interesse van de altijd lastige groep 16 tot 24-jarigen. "Er wordt EEn persoonlijke profielschets van de managementkwaliteiten van de deelnemers gemaakt" 1. Wat is het doel van het product? 10 serious new learning: rotterdam marketing & CommuniCatie Oplossingen voor zakelijke diensten Zicht online In Nederland stijgt het gebruik van games als middel om nieuw personeel te vinden. Eén van de bekendste voorbeelden is die van advocatenkantoor Houthoff Buruma. Jaarlijks komen daar 800 potentiële nieuwe werknemers op bezoek die gecreend en getest moeten worden. De se serious gamestudio Ranj ontwikkelde een game waarin de kandidaten een levensechte casus voorgeschoteld krijgen. Ze moeten aantonen dat ze de uiteenlopende werkzaamheden, zoals het advocatenkantoor ook daadwerkelijk uitvoert, onder de knie hebben. De game is een enorm succes. Niet alleen helpt het de afdeling HRM met de selectie van de kandidaten, de game blijkt ook een uitstekend marketingtool. Houthoff Praktijkvoorbeelden // Zakelijke Dienstverlening games to business organiq new media Kijk bij de directory achterin dit blad voor meer gegevens per bedrijf. Komkommers Bedrijven ZaKelijKe dienstverlening introductie ranj serious games ranj serious games onder meer de volgende bedrijven zijn actief op het gebied van serious games of e-learning en healthcare: serious new learning: rotterdam 17 "waarom niet Op EEn speelse manier de veranderingen uitleggen?" itpreneurs Advocaten lucidious boven: Houthoff Buruma The Game Het se Ranj Serious Games ontwikkelde evoor het bekende advocatenkantoor een game waarin de kandidaten een levensechte casus voorgeschoteld krijgen. Het spreekt voor zich dat elk medium zijn voors en tegens heeft en zich leent voor andere toepassingen. SimCity zal de speler meer in zich opslokken, waardoor hij een intuïtief begrip voor de materie ontwikkelt en de dynamiek en globale spelregels van ruimtelijke ordening inzichtelijk gemaakt krijgt. Daarentegen kan een stedenbouwspel nooit zo gedetailleerd en realistisch zijn als een e-learningmodule over stedenbouw, want waar de game de werkelijkheid moet simuleren, hoeft de e-learningmodule deze alleen te beschrijven. Wat de juiste oplossing is voor uw school of opleiding hangt uiteraard van de situatie af. Zakelijke Dienstverlening bedrijven Vertigo games itpreneurs Buruma The Game heeft meerdere internationale prijzen gewonnen, wat weer heeft gezorgd voor veel publiciteit. Voors en tegens 16 serious new LeArninG: rotterdam onder meer de volgende bedrijven zijn actief op het gebied van serious games of e-learning en logistiek: thingks Zoetermeer De gamer van vandaag is de leider van morgen. Dat was -kort door de bocht- de conclusie van het onderzoek Virtual Worlds, Real Leaders van IBM en technische universiteit MIT. Het klinkt misschien wat vergezocht, maar de argumenten zijn overtuigend. In online rollenspellen, zoals het populaire World of Warcraft, verenigen gamers zich in zogenaamde Guilds om gezamenlijk ten strijde te trekken tegen monsters. De leiders van de Guilds leren spelenderwijs risico s te nemen en te communiceren in een internationaal team. Het onderzoek suggereert dat bedrijven er goed aan doen om toekomstige werknemers te screenen op game-ervaring. onder meer de volgende bedrijven zijn actief op het gebied van serious games of e-learning en Hrm: Ontwikkelaar ITpreneurs CSI BV Opdrachtgever Eigen product Link Doel van Werkend Nederlands is het verhogen van het taalniveau en het vergroten van kennis en vaardigheden van anderstalige medewerkers. Hierdoor ontstaat op de werkvloer een betere waarborging van de veiligheid, een hogere efficiëntie en een hogere klanttevredenheid. 10. De Zorgsector introductie Maartje Glas (zakelijke dienstverlening) E: Saskia Kagchèl (logistiek&haven, veiligheid) E: //werkend nederlands HRM: games voor werving en selectie bedrijven 6 serious new learning: rotterdam onderwijs Praktijkvoorbeelden // HRM Gamers als goede werknemers het vinden van goed personeel is een lastig en tijdrovend karwei. wat nou als een game dat klusje uit handen kan nemen? >> E-learning en serious games rukken op in het havenwezen. maar wat zijn de voordelen ten opzichte van traditionele trainingsmethodes? nederlandse experts leggen uit. >> snijkop- en sleephopperzuigers. De baggerhandling op de schepen is computergestuurd en wordt door de bemanning bediend met hulp van joysticks, regelborden en computerschermen. introductie links: De Snijkopzuiger Simulator door Ivory Lake. Grond wordt losgesneden en opgezogen door de snijkopzuiger de "Athena waarna het vervolgens wordt overgepompt naar de naastgelegen splijtbak. Besparen met games Je kunt er inderdaad zeeziek van worden, lacht Bert Visser aan de telefoon. Hij staat in een van de baggersimulatoren van zijn werkgever Van Oord, en heeft cursisten grauw zien worden als op de enorme monitor aan de wand de zeespiegel deint. Maar doorgaans heb je daar geen tijd voor. De meesten zijn heel geconcentreerd aan het baggeren, en daar gaat het om. Hrm 8. Game & App Development in 4 fasen //bediening Van een schakelstation Ontwikkelaar DelftTech BV Opdrachtgever Beheerder van energie-infrastructuren 1. Wat is het doel van de game? Doel is de kwaliteit van het personeel te vergroten zodat er veilig allerlei complexe handelingen met verschillende apparatuur worden gedaan in schakelstations. De opdrachtgever kent veel verschillende apparatuur waar een beperkte club technici veilig mee moeten werken. De gevolgen van een fout zijn groot. Er kunnen slachtoffers vallen, naast dat een stadsdeel het zonder elektriciteit moet doen. Ook heeft de opdrachtgever te maken met het verdwijnen van de oudere ervaren garde en daarom is opleiding en training van groot belang. Het betrof hier een pilot van één schakelstation met een aantal handelingen. Deze pilot is goed ontvangen en moet in de toekomst worden uitgebreid ( City-game ), waarin verschillende schakelstations elkaar beïnvloeden en waarin allerlei andere zaken zijn geïntegreerd. << Nieuwe marketing & communicatie games kunnen een product in een positief daglicht stellen. maar dan moet het wel een leuke game zijn. >> bedrijven onder meer de volgende bedrijven zijn actief op het gebied van serious games of e-learning en logistiek: Zicht online rnw Conceptdesign dpdk Codeglue thingks Zoetermeer Kijk bij de directory achterin dit blad voor meer gegevens per bedrijf. "in de vestigingen waar het personeel de game had gespeeld steeg de service ExcEllEncE" serious new learning: rotterdam 21 In ons dagelijks leven worden we omringd door reclame. Op televisie, radio en internet, in tijdschriften en kranten, op billboards langs de weg, je kan nauwelijks ontsnappen aan de aanwezigheid. Nou is daar niks mis mee. Reclame is in veel gevallen het smeermiddel in de machine van de economie. Maar mensen lijken steeds meer immuun voor reclame uitingen. het pretpark met een boek, een tv serie én een online game. Zo werd het spel een integraal onderdeel van de promotie van de parkshow. En met succes. Voor Hollywood blockbusters (we hebben het over bioscoopfilms) worden miljoenen dollars aan promotie gespendeerd. Vast onderdeel van de marketing is tegenwoordig een online game. Met advergames draai je de rollen om. Kleine correctie: Met léuke advergames draai je de rollen om. De consument gaat dan actief en bewust op zoek naar dat merk omdat ze zo n leuke game hebben die al mijn vrienden ook spelen. Dan bedoelen we natuurlijk niet een oud spelletje waar Pac Man is vervangen door een Dr Oetker pizza of een fles Heinz tomatenketchup die als een goedkope Space Invaders aliens uit de lucht knalt. Nee, moderne advergames kenmerken zich door originele gameconcepten, goede gameplay en prima graphics. Bovendien hebben ze een sociaal karakter waardoor je met één druk op de knop al je vrienden op Facebook informeert over jouw high score in de laatste Heineken game. Vaak worden die games in Nederland gemaakt. Zo hebben we in de afgelopen jaren games kunnen spelen van Sherlock Holmes, Batman, Wrath of the Titans, Green Lantarn en Madagascar. Allemaal Made in Holland. Efteling en Batman De Efteling introduceerde vorig jaar de nieuwe parkattractie Raveleijn. Dat deed Audi en milieudefensie De lijst gaat door. De meest uiteenlopende merken en organisaties profileren zich graag met een game. Het blijkt namelijk dat spelers van zo n advergame het desbetreffende merk positief inschatten. Dat is fijn voor een adverteerder. Dat de ene advergame een nieuw model van Audi promoot en een ander spel van milieudefensie juist probeert mensen minder auto te laten rijden, maakt niet uit. Iedere mening telt. Het gaat er alleen om dat je zorgt dat mensen jouw mening gaan delen. Games helpen daarbij. Nu met vlek-weg-garantie! //de slimste ondernemer Van nederland Ontwikkelaar Zicht Online Opdrachtgever De Zaak (Sdu uitgevers) 1. Wat was het doel van de game / het project? boven: De se gamesstudio Codeglue maakt kleding voor de virtuele wereld PlayStation Home. Voor het Canadese kledingmerk ULoveGreen maakt de studio eeb digitale versie van de echte collectie. In de virtuele wereld kopen gamers de kledingstukken om hun digitale alter ego, hun avatar, mee aan te kleden. Op deze manier verweft ULoveGreen bekendheid onder een groep potentiële kopers die het nauwelijks kan bereiken. Uiteraard is het idee dat de (vrouwelijke) gamers de kleding niet alleen virtueel, maar ook in het echt aanschaffen. Ondernemers op een speelse en laagdrempelige manier kennis laten maken met het tijdschrift De Zaak. De vragen waren representatief voor de redactionele stijl van het tijdschrift en de onderwerpen die er in worden behandeld. In het project hebben we optimaal gebruik gemaakt van de redactionele kracht van de opdrachtgever en onze kunde om op een speelse manier het verhaal van De Zaak te vertellen. Het budget was beperkt en de doorlooptijd kort. Belangrijk om conceptueel de lijnen snel uit te zetten. Het idee was een kennisquiz om de vakkennis van De Zaak te onderstrepen en ondernemers kennis te laten maken met de redactionele stijl van het tijdschrift. Naast de kwaliteit van de vragen, ging de meeste aandacht uit naar de vormgeving en het blijven optimaliseren van de conversie. De kennisquiz trok bezoekers waarvan 75% de quiz heeft gespeeld. 42% van de spelers heeft zich geregistreerd en 10% daarvan heeft zich aangemeld voor de nieuwsbrief. //beleef de HaVen Ontwikkelaar RNW Conceptdesign i.s.m. Aldo Hoeben Opdrachtgever Stadshavens & Havenbedrijf N.V. download-de-app-beleef-de-haven 1. Wat is het doel van het project? Bedrijven en bezoekers informeren over gebiedsontwikkeling. Op eigen initiatief Stadhavens benaderd. Eén jaar later gehele beleid interactief ontsloten. Ca downloads. Bedrijven vinden elkaar en bezoekers zijn geïnformeerd. 22 serious new learning: rotterdam Het Offertetraject 28. Waar moet u op letten? Directory Tientallen serious games en e-learning bedrijven uit en omgeving //Karwei KamerraCe Ontwikkelaar dpdk dpdk beschikt over een 360 camera waarmee bijzondere opnames gemaakt worden. Voor de vernieuwde bouwmarkten van Karwei hiermee bedacht en produceerde dpdk een 360 video campagne. Spelers racen virtueel door een Karwei en zoeken op verschillende plekken naar artikelen voor hun favoriete kamer. serious new learning: rotterdam

3 Wethouder Hamit Karakus over serious games en e-learning Wat betekent het? ʻʻWat mij toen al opviel was de marktpotentie. Inmiddels Serious games, dat klinkt wel leuk, maar wat betekent het eigenlijk? Dat was mijn eerste reactie toen ik ervan hoorde. Tijdens een werkbezoek van het se college aan het Oogziekenhuis kreeg die vraag een antwoord. Ik zag een game* die werd gebruikt om artsen te trainen in cruciale handelingen tijdens een operatie. Echt fascinerend. is dat ondersteunt door de cijfers. is in staat geweest uit te groeien tot een wereldspeler in deze markt, daar ben ik trots op. De gemeente heeft ingezet op een nieuwe economie. Serious games en e-learning zijn daar een belangrijk onderdeel van. In mijn tijd bij de politie trainde ik mijn schietvaardigheid overigens al met een systeem dat je nu een serious game zou noemen. Op een groot scherm speelde een dreigende scène en als trainee moest je daarop reageren, snel beslissen. Moet ik mijn wapen trekken? Grijpt iemand naar zijn pistool? Of pakt hij een kam uit zijn zak? Het voelde alsof je je echt in zo'n situatie bevond. Nog niet alle sectoren maken genoeg gebruik van de nieuwe mogelijkheden die serious games en e-learning bieden. Dat komt omdat veel bedrijven nog niet goed weten wat er allemaal mogelijk is met deze prachtige middelen. Maar de sector zelf is nog niet altijd in staat dat goed duidelijk te maken. In de zorgsector is de ontwikkeling al wat verder. Die maakt meer en meer gebruik van nieuwe middelen. Dat levert niet alleen een behoorlijke besparing op, het zorgt er ook voor dat mensen op oudere leeftijd langer op zichzelf kunnen blijven wonen, minder afhankelijk zijn. Ook in het onderwijs zijn tal van toepassingen te bedenken. Ik denk dat een game bijvoorbeeld kan helpen bij de studiekeuze van jonge scholieren. Nu kiezen ze vaak voor beroepen die ze kennen uit hun omgeving, terwijl die niet noodzakelijkerwijs de beste arbeidskansen bieden. Ik zou de sector willen uitdagen een game te ontwikkelen die jongeren spelenderwijs leert welke andere beroepen bij hen passen. Zo n game heeft volgens mij grote potentie. ʻʻ Hamit Karakus (1965) is wethouder van met de volgende portefeuilles: Wonen, Ruimtelijke Ordening, Vastgoed en Stedelijke Economie / Projectwethouder Zuid. *) Kijk voor meer informatie over die game op pagina 16. SERIOUS NEW LEARNING: ROTTERDAM 3

4 LOGISTIEK INTRODUCTIE Logistiek: het nieuwe trainen Besparen met games E-learning en serious games rukken op in het havenwezen. Maar wat zijn de voordelen ten opzichte van traditionele trainingsmethodes? Nederlandse experts leggen uit. >> Je kunt er inderdaad zeeziek van worden, lacht Bert Visser aan de telefoon. Hij staat in een van de baggersimulatoren van zijn werkgever Van Oord, en heeft cursisten grauw zien worden als op de enorme monitor aan de wand de zeespiegel deint. Maar doorgaans heb je daar geen tijd voor. De meesten zijn heel geconcentreerd aan het baggeren, en daar gaat het om. Een digitale baggersimulator? Denk aan een kantoorruimte waarin een werkstation van een baggerschip is nagebouwd, met rondom een uitgerekt bolvormig projectiescherm van 5 meter breed, waarop met zes projectoren een panoramisch beeld van buiten wordt geprojecteerd. De se baggeraar traint er personeel voor haar vloot snijkop- en sleephopperzuigers. De baggerhandling op de schepen is computergestuurd en wordt door de bemanning bediend met hulp van joysticks, regelborden en computerschermen. In de simulator draait exact dezelfde programmatuur met exact dezelfde opzet, maar dan op het droge. Visser: In de baggerwereld komt het erop aan wie het meest efficiënt werkt. In deze digitale simulator kun je trainingen starten waarin je fouten mag maken of een nieuwe aanpak uit kunt proberen. Zo kom je in nieuwe werkgebieden beter voorbereid aan dan de concurrent, waarvan het personeel EEN SERIOUS GAME OP EEN LAPTOP, WAARBIJ MACHINISTEN AAN BOORD KUNNEN OEFENEN MET HUN KRAAN ZONDER UIT DE KANTINE TE KOMEN. ter plekke moet bedenken hoe het werk gedaan kan worden. Van Oords baggersimulator is UITGELICHT NAUTIS Tug Trainer Wat: Een simulator voor het trainen van kapiteins van sleepboten. Door: VSTEP, een s ontwikkelaar van serious games van wereldfaam. VSTEP werkt geregeld met bedrijven in de logistieke sector. maar één voorbeeld van een gedigitaliseerde leeromgeving in de haven- en scheepssector. EMO heeft bijvoorbeeld een digitale kraansimulator voor droge bulk overslag, net zoals het Offshore Simulator Centre in het Noorse Ålesund er verschillende heeft voor offshore kranen. Bij dat OSC, waar centraal in het gebouw een projectiekoepel van 360 graden staat, is sowieso veel digitaal te trainen: van anchor handling voor sleepbootbemanningen tot navigatie voor kapteins. Rolls Royce Marine doet het weer net iets anders en levert bij stabilisatorkranen op sleepboten een serious game op een laptop, waarbij machinisten aan boord kunnen oefenen met hun kraan zonder uit de kantine te komen. En ook Huisman, die voor Noble de olieboortorenschepen Globetrotter 1 en 2 ontwierp, bestelde een digitale simulator. Niet alleen om het Noblepersoneel te trainen in de omgang met de complexe procedures van de Globetrotters, maar ook om de 4 SERIOUS NEW LEARNING: ROTTERDAM

5 << Links: De Snijkopzuiger Simulator door Ivory Lake. Grond wordt losgesneden en opgezogen door de snijkopzuiger de "Athena waarna het vervolgens wordt overgepompt naar de naastgelegen splijtbak. Onder: Beelden uit NAUTIS Port Security Awareness van VSTEP. Een complete 3D traingstool voor het veiligheidspersoneel van havens met situaties zowel op het water als aan land. software van de schepen te testen voordat er één mijl is gevaren. En dat scheelt geld, zegt Martin van den Berg van het se multimediabureau MCW. De simulator voor zo n schip loopt eigenlijk op dezelfde software als de schepen zelf. Een simulatieomgeving is daarmee een ideale omgeving om de bugs uit het systeem te halen en een bemanning met die software te trainen, nog voordat een schip überhaupt in de vaart genomen wordt. En dat is niet het enige. Huisman krijgt enorm veel exposure omdat ze via die simulator hun expertise kunnen etaleren. Bij hen koop je niet alleen een schip, maar via de gespecialiseerde trainingen ook de kennis om ermee te kunnen werken. Tijd is ook bij Van Oord geld, weten ze bij Ivory Lake, het Leidse bedrijf dat de baggersimulatoren hielp ontwikkelen. In het baggeren verdien je per kuub verplaatst zand, zegt Jean-Paul Franssen. Laat je personeel oefenen met echte schepen, dan gooi je feitelijk geld weg. In de simulator kun je een nieuwe bemanning stoppen die in teamverband aan oplossingen werken. Welke commando s geef je als kapitein als er een motor uitvalt en hoe reageert de bemanning? Ook op managementniveau valt dus te trainen. Alleen maar goed nieuws dus, die digitale programma s? Ook e-learning rukt op in de haven: theorieles uit een papieren lesboek is niet meer van deze tijd. Maar niet alle digitale producten zijn succesvol, zegt Pjotr van Schothorst van het se VSTEP. Zij bouwden een indrukwekkende reeks aan scheepvaartsimulatoren waarmee bijvoorbeeld loodsen of de kustwacht worden getraind. De inbedding van de training in het bedrijf is van het grootste belang. Voorbeelden noemt hij liever niet, maar het is weleens voorgekomen dat een groot techniekbedrijf een dure simulator bestelde en vervolgens vergat het personeel ervoor in te roosteren. Het BEDRIJVEN Onder meer de volgende bedrijven zijn actief op het gebied van serious games of e-learning en logistiek: VSTEP MCW Studios Ivory Lake Leiden Paladin Studios Den Haag E-semble Delft CLeVR Delft Kijk bij de directory achterin dit blad voor meer gegevens per bedrijf. >> betreffende bedrijf had gevraagd om een simulator met een spelelement, zodat mensen het vanzelf leuk zouden vinden. Maar dat lag toch een tikkie anders toen bleek dat men buiten werktijd geacht werd met de simulator te spelen. De stabilisatorkraan-simulator van Rolls Royce Marine komt uit de koker van het Haagse Paladin Studios en is feitelijk een nogal specifiek spelletje kraandrijven. CEO Derk de Geus: Aan deze simulator is een puntensysteem toegevoegd waarmee je per schip een highscore kunt halen voor bepaalde handelingen. De laptop met de simulator staat op schepen in de kantine. En, laat ons raden: die staat binnen de kortste keren te verstoffen omdat het kraanpersoneel wel wat anders te doen heeft? Nou, het lijkt er eerder op dat ze erom vechten om hun highscore te verbeteren. Al zijn er maar twee kraandrijvers op een schip, dan nog willen ze aan elkaar laten zien dat ze beter zijn dan hun collega. SERIOUS NEW LEARNING: ROTTERDAM 5

6 << Praktijkvoorbeelden // Logistiek & Veiligheid //RESCUESIM PORT INCIDENT MANAGEMENT Ontwikkelaar VSTEP Opdrachtgever Port of "VOOR HET PROJECT IS DE HAVEN VAN ROTTERDAM IN 3D NAGEBOUWD" 1. Wat is het doel van de game / het project? Door middel van het virtuele oefenplatform RescueSim kunnen de se havenautoriteiten elk denkbeeldig incident in de haven oefenen op een realistische manier. Zowel incidenten aan wal als op het water kunnen getraind worden, variërend van een aanvaring tussen verschillende schepen, brand aan boord van een schip of incidenten met gevaarlijke stoffen. Dankzij RescueSim kunnen de hulpverleners en autoriteiten oefenen op het volledige spectrum binnen het besluitvormingproces. Port Of was op zoek naar een effectieve trainingstool waarmee er op een gebruiksvriendelijke een veelvoud aan incidenten getraind kon worden als aanvulling op de praktijktrainingen. Het organiseren van een werkelijke praktijktraining in the field kost immers veel voorbereiding, is duur en in het geval van sommige incidenten zelfs helemaal niet mogelijk. Door middel van het virtuele oefenplatform RescueSim kan nu virtueel elk incident met een aantal klikken gesimuleerd worden. Voor het project is de haven van in 3D nagebouwd zodat er herkenbaar virtueel getraind kan worden door de gebruikers. De jarenlange nauwe samenwerking tussen VSTEP en de Port of zorgen voor een mooie synergie met betrekking tot virtuele toepassingen waardoor de veiligheid van het havenbedrijf verder vergroot wordt. Door de grote variatie aan incidenten die virtueel getraind worden, zijn de hulpverleners ook effectief beter voorbereid op een groot scala aan calamiteiten binnen de haven. De trainingen gebeuren met verschillende parameters met betrekking tot de beschikbare materialen en vinden plaats onder diverse omgevingseffecten in de haven, zodat er door de hulpdiensten beter ingespeeld kan worden op mogelijke escalaties en allerlei onverwachte omstandigheden. 6 SERIOUS NEW LEARNING: ROTTERDAM

7 //HUISMAN MULTI PURPOSE TOWER SIMULATOR Ontwikkelaar MCW Studio s Opdrachtgever Huisman Equipment B.V. 1. Wat is het doel van het project? Huisman heeft in opdracht van Noble een speciale boortoren ontwikkeld. Om de operators optimaal te kunnen trainen op deze boortoren, is een complete simulator ontwikkeld, waarop de operators voordat ze op het schip gaan werken, alvast alle procedures in realtime doorlopen en oefenen. De Training Simulator bestaat uit een simulatie van de bedieningslogica, hydrolica en mechanica die realtime wordt gevisualiseerd in de mock-up. Naast de werking van de procedures, zullen ook de fysieke eigenschapen van de materialen worden geprogrammeerd in het 3D model, zodat de simulator optimaal de werkelijkheid nabootst. De mock-up van de cabine is een impressie van de werkelijke cabine, waarbij het uitzicht is vervangen door een cylindrisch projectiescherm van 8 bij 5 meter. Het trainen van personeel op een dergelijk grote en nieuwe installatie is essentieel voor de veiligheid en de efficiëntie op een boorschip. Een simulator is dan ook het ultieme middel hiervoor. De simulator wordt regelmatig ingezet om operators te trainen. Het resultaat is dat de operators veel sneller in de echte omgeving inzetbaar zijn. In een wereld waar elk productief uur zeer waardevol is, is dit van onschatbare waarde. //3D PLAATS DELICT MANAGEMENT 3DPDM Ontwikkelaar DelftTech BV Opdrachtgever Politie Rijnmond en Politie Academie 1. Wat is het doel van de game / het project? Politiemensen (Beheerder PD) trainen in het zorgvuldig omgaan met een Plaats Delict. Naar aanleiding van de Schiedammer Parkmoord en de fouten die daar zijn gemaakt heeft Bureau Kwaliteit Opsporing van de se politie deze techniek opgepakt. De game is al in 2005 ontwikkeld. In nauwe samenwerking met de klant Politie is een PD in het centrum van de stad nagebouwd. Hierin is alles in verwerkt wat bekend was van deze PD. De game is veel ingezet mede van wege zijn grote herkenning (nagebouwd stuk straat in centrum van, inclusief een tram). De game leert mensen vrij simpel hoe een PD moet worden behandeld. Het gaat hier voornamelijk om het veiligstellen van sporen en het afzetten van een PD. De game is door nagenoeg alle Beheerders Plaats Delict in gespeeld. In 2008 hebben zowel de US Secret Service als de FBI deze techniek geadopteerd. De Duitse televisie heeft hier in 2006 al aandacht aan gegeven. //EVIT VeiligheidsInstructieTraining Ontwikkelaar thingks Opdrachtgever BP 1. Wat is het doel van de game / het project? Het digitaal opleiden van BP medewerkers en contractors (onderaannemers) om mensen vooraf in hun eigen taal op te leiden over de regels op het gebied van veilig werken. 2. Hoe is de programma tot BP traint jaarlijks duizenden mensen en er ontstond een vraag naar een digitaal en flexibel systeem om mensen op ieder gewenst moment van de dag te laten trainen en toetsen op hun kennis van de belangrijke veiligheidsregels. Wij ontwikkelen een module die aansluit op het niveau van de deelnemers (van laag tot hoog opgeleid) en waarbij de essentiële gouden veiligheidsregels van BP versmolten zijn binnen het programma SERIOUS NEW LEARNING: ROTTERDAM 7

8 HRM INTRODUCTIE Gamers als goede werknemers HRM: games voor werving en selectie Het vinden van goed personeel is een lastig en tijdrovend karwei. Wat nou als een game dat klusje uit handen kan nemen? >> BEDRIJVEN Onder meer de volgende bedrijven zijn actief op het gebied van serious games of e-learning en HRM: ITpreneurs Lucidious Ranj Serious Games thingks Zoetermeer Vertigo Games Kijk bij de directory achterin dit blad voor meer gegevens per bedrijf. De gamer van vandaag is de leider van morgen. Dat was -kort door de bocht- de conclusie van het onderzoek Virtual Worlds, Real Leaders van IBM en technische universiteit MIT. Het klinkt misschien wat vergezocht, maar de argumenten zijn overtuigend. In online rollenspellen, zoals het populaire World of Warcraft, verenigen gamers zich in zogenaamde Guilds om gezamenlijk ten strijde te trekken tegen monsters. De leiders van de Guilds leren spelenderwijs risico s te nemen en te communiceren in een internationaal team. Het onderzoek suggereert dat bedrijven er goed aan doen om toekomstige werknemers te screenen op game-ervaring. Advocaten In Nederland stijgt het gebruik van games als middel om nieuw personeel te vinden. Eén van de bekendste voorbeelden is die van advocatenkantoor Houthoff Buruma. Jaarlijks komen daar 800 potentiële nieuwe werknemers op bezoek die gescreend en getest moeten worden. De se serious gamestudio Ranj ontwikkelde een game waarin de kandidaten een levensechte casus voorgeschoteld krijgen. Ze moeten aantonen dat ze de uiteenlopende werkzaamheden, zoals het advocatenkantoor ook daadwerkelijk uitvoert, onder de knie hebben. De game is een enorm succes. Niet alleen helpt het de afdeling HRM met de selectie van de kandidaten, de game blijkt ook een uitstekend marketingtool. Houthoff Buruma The Game heeft meerdere internationale prijzen gewonnen, wat weer heeft gezorgd voor veel publiciteit. Komkommers Een ander voorbeeld is de (glas)tuinbouw. Jarenlang kampte deze bedrijfstak met teruglopend aanbod aan arbeidskrachten, vandaar dat nu vooral een jongere doelgroep aangesproken wordt met specifieke games. It s Alive is een ludieke actie waarin jongeren met hun Facebook- of Hyvesaccount kunnen strijden. Een serieuzere game is de Horti Business Challenge 3.0 waarin alle facetten van de glastuinbouw aan bod komen. Deze business-simulatie kende online voorrondes en een live finale met "VOOR ELKE BEDRIJFSTAK ZIJN OP MAAT GESNEDEN GAMES MOGELIJK" de zeven best scorende teams. De (glas) tuinbouw mag zich inmiddels verheugen op een grotere belangstelling van de altijd lastig te interesseren groep 16 tot 24-jarigen. De Dienst Justitiële Inrichtingen zoekt naar nieuwe gevangenbewaarders met een game over de dagelijkse gang van zaken in een penitentiaire inrichting. Om het werken bij de gemeente te promoten is de game De Nacht Van... ontwikkeld. De speler neemt de rol aan van een event coördinator voor een groot festival. Kortom: voor elke bedrijfstak zijn op maat gesneden games mogelijk. Boven: Houthoff Buruma The Game Het se Ranj Serious Games ontwikkelde voor het bekende advocatenkantoor een game waarin de kandidaten een levensechte casus voorgeschoteld krijgen. 8 SERIOUS NEW LEARNING: ROTTERDAM

9 Praktijkvoorbeelden // HRM //WERKEND NEDERLANDS Ontwikkelaar ITpreneurs CSI BV Opdrachtgever Eigen product Link 1. Wat is het doel van het product? Doel van Werkend Nederlands is het verhogen van het taalniveau en het vergroten van kennis en vaardigheden van anderstalige medewerkers. Hierdoor ontstaat op de werkvloer een betere waarborging van de veiligheid, een hogere efficiëntie en een hogere klanttevredenheid. 2. Hoe is het blended learning programma tot In Nederland werken steeds meer anderstalige arbeidsmigranten. Een groot deel van deze doelgroep is de Nederlandse taal niet machtig. Werkgevers en opleiders hebben steeds vaker behoefte aan een taalprogramma voor taaltraining van de deze medewerkers. Een traditionele taalcursus kost de werknemer veel tijd. Zo is het idee ontstaan van een e-learning programma ten behoeve taaltraining van anderstalige medewerkers. Met Werkend Nederlands werken cursisten tot wel 70% zelfstandig aan het verhogen van het taalniveau en het vergroten van kennis en vaardigheden. Alle cursusstof is ontleend aan de werkvloer. In het introductiejaar 2012 heeft ITpreneurs een aantal grote werkgevers getekend. Twee voorbeelden hiervan zijn de Jumbo Acadamy van Jumbo Supermarkten en OTTO Workforce (internationale arbeidsbemiddelaar). Inmiddels zijn er meer dan actieve cursisten en binnenkort ronden de eerste groepen hun taaltraject af. "ER WORDT EEN PERSOONLIJKE PROFIELSCHETS VAN DE MANAGEMENTKWALITEITEN VAN DE DEELNEMERS GEMAAKT" //BERENSCHOT BUSINESS ASSESSMENT GAME Ontwikkelaar Lucidious Opdrachtgever Berenschot 1. Wat is het doel van de game? In de Berenschot Business Assessment Game worden deelnemers geconfronteerd met een hoog oplopend managementconflict. Strategisch inzicht, (inter)persoonlijke vaardigheden en analytisch vermogen zijn nodig om het conflict succesvol op te lossen. Zo worden de deelnemers uitgedaagd en getoetst op hun competenties en wordt er een persoonlijke profielschets van hun managementkwaliteiten gemaakt. Gedurende een vruchtbare samenwerking tussen Berenschot en Lucidious is het beste van twee werelden samengekomen. In slechts vier maanden tijd is de kennis van assessments en rollenspellen van Berenschot verbonden met de 3D-technologie en bedrijfskundige storytelling van Lucidious. De game wordt momenteel gevalideerd voor het doen van betrouwbare uitspraken. Het resultaat is een leuke en spannende online recruitment en assessment game die voor vele klanten inzetbaar is. Een voor beide partijen zeer belangrijk resultaat was de mogelijkheid om een traditioneel instrument voor competentieontwikkeling en beoordeling kosteneffectief te kunnen vertalen naar een aantrekkelijke en flexibele game, met meetbare uitkomsten. Deelnemers kunnen voortaan vanuit hun luie stoel een assessment doorlopen, op het moment en de plaats die het hun schikt. "HET RESULTAAT IS EEN LEUKE EN SPANNENDE ONLINE RECRUITMENT EN ASSESSMENT GAME DIE VOOR VELE KLANTEN INZETBAAR IS." << SERIOUS NEW LEARNING: ROTTERDAM 9

10 ONDERWIJS INTRODUCTIE Het nieuwe leren Games & e-learning in de klas E-learning en serious games zijn bezig aan een opmars in het onderwijs. Steeds vaker bewijzen ze zich als een efficiënt en relatief goedkoop middel. Maar de leraar blijft nodig. >> Nederland loopt al jaren voorop op het gebied van educatie en games, mede dankzij de rijke e-learningtraditie die ons land kent. Dit is niet voor niets, want leren en spelen zijn nauw aan elkaar verwant. Volgens een bekende gamedesigner voelt een kind dat leert lopen ongeveer hetzelfde als een volwassene die een Super Mario-game uitspeelt. Beiden hebben evenveel plezier. "Plezier is hoe onze hersenen ervoor zorgen dat we willen leren", aldus de gamemaker. Door de speler constant iets nieuws te geven om te leren, blijven goede games lang boeien. Het zijn min of meer geautomatiseerde leertrajecten: bij aanvang zijn ze een uitgestrekt, ongedocumenteerd niemandsland, na afloop heeft de speler alles geleerd wat erover te leren valt. Hij kent de game als zijn of haar broekzak. Mechanismes De meeste games leren je vooral veel over... de game zelf. De knoppen die je moet indrukken om een vechtbeweging uit te voeren, de oplossingen van abstracte puzzels, de locaties van fictieve plaatsen in een fantasiewereld. Dat je dezelfde mechanismes kunt gebruiken om spelers iets uit de werkelijke wereld te leren, is het principe achter serious games. Neem bijvoorbeeld Juf-in-a-Box van het se Ranj. Eén op de vier leerlingen in het basisonderwijs heeft moeite met schrijven. Een zorgelijke ontwikkeling, want goed met de hand schrijven beïnvloedt de 10 SERIOUS NEW LEARNING: ROTTERDAM

11 << Links: Graphics uit Juf-in-a-Box, het met prijzen overladen concept van de se studio Ranj Serious Games - bedoeld om kinderen te helpen met (fysieke) schrijfvaardigheid. (Zie ook volgende pagina.) Uiterst links: Beeld uit Enercities dat de Haagse studio Paladin ontwikkelde voor het onderwijs. De game maakt ingewikkelde vraagstukkken over economie, energie en milieu inzichtelijk. taalontwikkeling, het tekstbegrip en de ontwikkeling van de fijne motoriek. Reden genoeg om de kinderen die daarin achterblijven spelenderwijs te trainen in deze vaardigheid. Juf-in-a-Box doet precies dat. Het laat basisschoolleerlingen met een digitale pen op een Wacom-tablet kleine monsters besturen. Alle oefeningen zijn gebaseerd op recente wetenschappelijke inzichten op het gebied van kinderfysiotherapie. De game is ontwikkeld in samenwerking met TNO, Donders Institute, Radboud Universiteit en Avans Hogeschool. E-learning en gamificatie We noemden de Nederlandse e-learningtraditie al: hoewel zowel serious games als e-learning meestal de vorm aannemen van software op een scherm, verschillen ze fundamenteel. E-learning vertaalt analoge studieboeken en toetsen naar een digitale omgeving. Dit heeft tal van voordelen. Zo is het vele malen eenvoudiger opdrachten aan te passen op individuele basis. Ander voordeel: hoe sneller de feedback, hoe beter iemand iets leert. E-learning maakt het in sommige gevallen mogelijk de tijd tussen opdracht en beoordeling te reduceren tot nul. Dan is er nog de nieuwe trend: gamificatie. Bij gamificatie worden spelelementen op bestaande software geplakt. Daarbij moet je denken aan beloningen voor het halen van doelen, zoals een bepaald percentage goede antwoorden bij een proefwerk. E-learning leent zich bij uitstek voor bijvoorbeeld het uitdelen van medailles aan voortvarende studenten. Het verschil tussen e-learning en een (serious) game is in feite vrij letterlijk: een serious game is een spel, inclusief zijn eigen regels. De kracht van games als onderwijstool zit hem in de herhaling. Herhaling geldt als effectief leerproces, maar is vaak saai. Games verpakken die herhaling in een aantrekkelijk spel dat de deelnemers gemotiveerd "E-LEARNING NOCH SERIOUS GAMES VERVANGEN LERAREN NU NIET EN IN DE TOEKOMST NIET" houdt. Repetitie wordt leuk, de trainees zijn gemotiveerder en de resultaten uiteindelijk beter. Van complex naar inzichtelijk Een ander belangrijk voordeel van games is de mogelijkheid om redelijk complexe vraagstukken voor de speler gedoseerd inzichtelijk te maken. Een goed voorbeeld daarvan is het in Nederland ontwikkelde online spel Enercities. Dit voor scholieren gemaakte spel daagt de speler uit een stad te ontwikkelen en daarbij rekening te houden met aan de ene kant de behoeften van de burgers en aan de andere kant de belasting voor het milieu. In een speelsessie van een uur leren kinderen een genuanceerd lesje. Bijvoorbeeld dat de keuze voor groene energie economisch niet altijd haalbaar is, maar ook dat de goedkoopste en snelste oplossing niet altijd de juiste is op de lange termijn. Enercities kwam tot stand met een bijdrage van de EU en de game is samen met bijbehorend lesmateriaal gebruikt in scholen door heel Europa. Leraren E-learning noch serious games vervangen leraren nu niet en in de toekomst niet. Het zijn middelen die de leraar juist ondersteunen. Bij de juiste inzet maken ze meer individuele begeleiding mogelijk en helpen de docent betere resultaten te bereiken. Ze zijn ook niet gebonden aan een bepaalde leeftijdsgroep. Een goede studio, en daarvan bestaan er een hoop in en omstreken, snapt dat jonge scholieren op een andere manier uitgedaagd willen worden dan werkende professionals die een verplichte nascholing ondergaan. BEDRIJVEN Onder meer de volgende bedrijven zijn actief op het gebied van serious games of e-learning en onderwijs: RANJ Serious Games Tygron Den Haag Organiq New Media Lucidious Be Involved Den Haag Shareworks Kijk bij de directory achterin dit blad voor meer gegevens per bedrijf. >> SERIOUS NEW LEARNING: ROTTERDAM 11

12 Praktijkvoorbeelden // Onderwijs //JUF-IN-A-BOX << "ER LIJKT EEN MEETBARE VERBETERING VAN DE SCHRIJFMOTORIEK PLAATS TE VINDEN" Ontwikkelaar Ranj Serious Games Opdrachtgever TNO Link 1. Wat is het doel van de game? Juf-in-a-Box is een educatieve game, waarin op speelse wijze de fijne schrijfmotoriek wordt getraind. De game is gebaseerd op de wetenschappelijk onderbouwde NTT-methode (Neuromotor Task Training) die door veel kinderfysiotherapeuten wordt gebruikt. Juf-in-a-Box is gemaakt voor kinderen van 4 tot 7 jaar met of zonder schrijfproblemen. Een openbare oproep van TNO voor projecten die digitale middelen en schrijven met elkaar combineren was voor Ranj reden om Juf-in-a-Box te ontwikkelen. Voor de ontwikkeling werkte Ranj nauw samen met professionals in het vakgebied, waaronder de erkende specialist Ad van Tuijl, het Donders Instituut, de Radboud Universiteit Nijmegen en TNO. Als leidraad werd de wetenschappelijk bewezen methode Neuromotor Task Training gehanteerd. Ranj heeft tien proefexemplaren laten maken die nu in gebruik zijn bij kinderfysiotherapeuten. Tussen de oproep van TNO en het afleveren van de proefexemplaren zat drie jaar. Uit een eerste haalbaarheidsstudie blijkt dat kinderen Juf-in-a- Box leuk vinden en veel geconcentreerder aan saaie schrijfoefeningen werken. De leraressen van de scholen die hebben deelgenomen vinden het een goede oplossing. En er lijkt een meetbare verbetering van de schrijfmotoriek plaats te vinden. Begin 2013 zijn we gestart met verdere klinische tests naar het leereffect. 12 SERIOUS NEW LEARNING: ROTTERDAM

13 //CLIMATEGAME Ontwikkelaar Tygron Opdrachtgever AgentschapNL Link 1. Wat is het doel van de game? De Climategame -- ontwikkeld voor het Hoger- en Universitair Onderwijs -- geeft inzicht in zowel de technische als procesmatige vraagstukken bij klimaatadaptatie. De Climategame is hierbij een aanvulling op de curricula van studierichtingen als civiele techniek, bouwkunde, ruimtelijke ordening, watermanagement, bestuurskunde en communicatie. De Climategame is ontwikkeld in samenwerking met docenten en professionals uit de water- en klimaatsector. De complexe en droge lesstof van water en klimaat wordt in de Climategame een belevenis. De modellen die in dit spel de score bepalen zijn gebaseerd op de VROM leefbaarheidsbarometer, hydrologisch model (Deltares/Tygron), UNESCO-IHE Hittestress en de klimaatscenario s van het KNMI. Dit maakt de Climategame een goed middel om studenten kennis op te laten doen van complexe processen, de behaalde resultaten in het spel zijn waarheidsgetrouw. Doordat meer docenten van een opleiding en/of school gebruik kunnen maken van de Climategame voor verschillende leerdoelen wordt het spel ook een verbindende factor in het curriculum. In de Climategame vervullen de studenten de rol van de partijen die ook in de echte wereld moeten samenwerken. Door de beperking aan middelen en kennis worden zij in hun rol uitgedaagd samen te werken naar een optimaal resultaat. Zo komen studenten er achter hoe ze de beste scores halen en vooral hoe het samenspel van water, klimaat, ruimtelijke ordening en ook kosten en bouw in de praktijk werkt. //LOI SUPER SPY SCHOOL Ontwikkelaar Organiq New Media Opdrachtgever de Leidse Onderwijs Instellingen Link 1. Wat is het doel van de game / het project? Voor een kindertypecursus is een aantal speciale tools ontwikkeld zodat elk kind blind en met tien vingers typen kan aanleren op een doordachte manier met een hoge funfactor. Een volgsysteem registreert met welke letters een kind moeite heeft, deze krijgen automatisch meer aandacht in de oefeningen. Aan deze cursus verleenden professionele acteurs hun medewerking. Op basis van een script waarin spionnen en ex-spionnen de leraren zijn, is een spannend verhaal opgebouwd. Minigames trekken het kind tijdens de typecursus actief het verhaal in. Denk bijvoorbeeld aan het schieten op letters door die in te toetsen (populair onder jongens) of Spy Dance, waarin je in korte tijd de juiste letter moet typen, anders valt een dansend karakter af (populair onder meisjes). Ruim 92% van de ouders beveelt de typecursus aan. Dat blijkt uit het klanttevredenheidsonderzoek onder cursisten en hun ouders. Volgens 93% van de ouders motiveert het online spionnenavontuur hun kind verder te gaan. De cursisten zelf zijn enthousiast, ze waren te spreken over de kwaliteit, de moeilijkheidsgraad, het spionnenavontuur en het resultaat. //THE DOW CHEMICAL POST-MERGER INTEGRATION GAME Ontwikkelaar Lucidious Opdrachtgever School of Management / Technische Universiteit Delft 1. Wat is het doel van het project? Je gaat op zoek naar de beste integratiestrategie voor een nieuw bedrijfsonderdeel van Dow Chemical. Onderweg kom je talloze managementobstakels tegen. Je ontdekt argumenten voor en tegen een snelle en volledige of getemporiseerde en partiële integratie. In een spannende boardroom meeting verdedig jij de te volgen integratiestrategie. Gebaseerd op de real-life situatie van een échte industry leader (Dow Chemical) heeft Lucidious samen met de School of Management en Technische Universiteit Delft een bestaande bedrijfs- en bestuurskundige case study getransformeerd tot een pakkende en innemende business game. In een spannende verhaallijn doe je kennis op over uiteenlopende managementvraagstukken. Je verzamelt informatie in de vorm van theorieën, overzichten, boeken en rapporten die betrekking hebben op het onderwerp. Die kennis heb je nodig om de juiste strategie te presenteren in de finale board meeting. Onderzoek heeft aangetoond dat game-based learning veel hogere retentie realiseert dan traditionele opleidingsvormen. In het najaar van 2013 zal deze game worden ingezet in het curriculum van studenten Bedrijfskunde van de RSM en studenten Technische Bestuurskunde van de TU Delft. SERIOUS NEW LEARNING:ROTTERDAM 13

14 HEALTHCARE INTRODUCTIE Oplossingen voor de zorgsector Games voor artsen én patiënten Games zijn een oplossing voor veel problemen in de gezondheidszorg. Zowel patienten als medische personeel hebben er baat bij. >> 14 SERIOUS NEW LEARNING: ROTTERDAM

15 Serious games in de gezondheidszorg, waarom moeten we daar in investeren? Omdat gezondheidszorg niet leuk is. Er is niets leuks aan geconfronteerd te worden met je eigen sterfelijkheid. Met pijn en ongemak. Games hebben de kracht om patiënten even hun ellende te laten vergeten. Om ze op een speelse manier te trainen hun medicijnen op tijd te slikken, door ze beter inzicht te geven in hun ziektebeeld. Maar games kunnen ook helpen bij het voorkomen van ziekten door een gezonde levensstijl te promoten. De inzet van games voor patiëntenzorg is heel divers. Serious games in de gezondheidszorg zijn niet alleen uitermate geschikt voor patiënten, ook artsen hebben veel baat bij de inzet van gametechnieken voor training en simulatie. Games zijn een goedkoop en vaak opvallend effectief middel om artsen te leren samenwerken, kennis op te nemen en beter te communiceren. Veelal ingewikkelde medische procedures worden met games beter inzichtelijk gemaakt. Games maken herhalende oefeningen leuk door bijvoorbeeld een competitief element toe te voegen waardoor dokters blijven spelen -en dus trainen- om de hoogste score te halen. Dáárom zijn serious games in de gezondheidszorg belangrijk. Kinderen Kinderen in ziekenhuizen lijken vaak extra kwetsbaar. Daarom zijn er talloze games ontwikkeld die kinderen helpen omgaan met hun situatie. Een bekend voorbeeld is het spel Re-Mission van de Amerikaanse psychologe Pamela Kato die in Nederland werkzaam is. In dit spel gaan kankerpatiëntjes de strijd aan met de slechte cellen in hun lichaam en leren ze de effecten van de diverse behandelingen en medicijnen. Klinische testen hebben uitgewezen dat spelers van de game een grotere kennis van hun ziekte hebben en dat ze ook trouwer hun medicatie innemen dan de niet-gamers. Overgewicht De se studio Redmax heeft een app ontwikkeld om obese kinderen te helpen met het veranderen van hun eet- en leefpatroon. Overgewicht is wereldwijd een groot probleem aan het worden en de gezondheidsrisico's van die groep zijn aanzienlijk. Het is dus van belang om kinderen met overgewicht te laten afvallen en deze game helpt daar bij. Door haalbare doelen te koppelen aan beloningen vindt er echt gedragsverandering plaats. De ontwikkeling en inzet van dit soort mobiele games is relatief goedkoop, maar zeer effectief. Sneeuwballen Slachtoffers van verbranding moeten vaak extreem pijnlijke behandelingen ondergaan. Het verband om brandwonden moet regelmatig ververst worden om infectie tegen te gaan en te voorkomen dat de beschadigde huid aan het verband vastplakt. Een secuur werkje dat als uiterst vervelend wordt ervaren door de patiënt. De game Snow World biedt uitkomst. Tijdens het verband verversen draagt de patiënt een Virtual Reality bril waardoor hij volledig opgaat in een sneeuwwereld waar hij sneeuwballen gooit naar pinguïns en sneeuwpoppen. De game biedt verlichting tegen de pijn. Ouderen We hebben in Nederland te maken met een sterke vergrijzende bevolking die -heel oneerbiedig gezegd- een steeds groter probleem vormt. Hoe groter de groep van senioren, hoe meer mensen uiteindelijk in het ziekenhuis belanden. Games worden nu ingezet om bejaarden fit te houden. Militairen In diverse militaire hospitalen over de hele wereld revalideren soldaten met Nederlandse gametechnieken. Opnieuw leren lopen na een aanslag kan op een speciaal ontworpen loopband met groot scherm rondom. Ook hier geldt weer dat het spelen van een spel niet als werk of oefeningen wordt ervaren, EEN HIGH SCORE VOOR AL JE COLLEGA'S BLIJKT EEN KRACHTIG MOTIVATOR OM NOG EENS EXTRA IN DE BOEKEN TE DUIKEN. waardoor er veel langer en intensiever getraind wordt. Slachtoffers van post traumatische stress hebben ook baat bij gametechnieken. Patiënten beleven opnieuw stressvolle situaties in een veilige computersimulatie en leren zo omgaan met hun angsten. Veiligheid Niet alleen patiënten maar ook steeds meer behandelaars hebben baat bij games en gametechnieken. Zo heeft Vertigo Games uit een levensechte simulatie gebouwd voor Eye Hospital om het personeel te trainen in veiligheidsprocedures. De game is ook beschikbaar gemaakt op ipad waardoor de drempel om het te spelen erg laag is. Bovendien krijgt de speler direct feedback over zijn resultaten. Chirurgen perfectioneren hun techniek door games te spelen die aangestuurd worden met laparoscopische instrumenten. Anesthesiologen testen elkaar en zichzelf met online quizzen. Een high score voor al je collega's blijkt een krachtig motivator om nog eens extra in de boeken te duiken. Operatieteams leren beter met elkaar communiceren tijdens trainingen in een simulator en jonge dokters krijgen training in het onderdrukken van stress waardoor ze minder snel foutieve beslissingen maken. De gezondheidszorg wordt beter door de gerichte inzet van games. Of het nou gaat om training, simulatie, voorlichting, pijnverlichting, gedragsverandering of gewoon afleiding, games zijn multi inzetbaar en krijgen een steeds prominentere plek in de zorg. Boven: Voor artsen en verplegende personeel van het Oogziekenhuis ontwikkelde de se studio Vertigo Games een trainingsgame. (Zie ook de volgende pagina.) Onder meer de volgende bedrijven zijn actief op het gebied van serious games of e-learning en healthcare: RANJ Serious Games Vertigo Games Redmax Dutch Learning Factory ITpreneurs thingks Zoetermeer CLeVR Delft BEDRIJVEN Kijk bij de directory achterin dit blad voor meer gegevens per bedrijf. >> SERIOUS NEW LEARNING: ROTTERDAM 15

16 Praktijkvoorbeelden // Zorg //SAFETY GAME << "MEDISCHE PROFESSIONALS LEREN ALLE GROTE RISICO S TE HERKENNEN EN TE VOORKOMEN" Ontwikkelaar Vertigo Games Opdrachtgever Het Oogziekenhuis 1. Wat is het doel van de game? De Safety Game is ontwikkelt om het s Oogziekenhuis een efficiënte en kosteneffectieve manier te bieden om personeel te trainen en de bewustwording van veiligheid te vergroten. In de realistische simulatie leren medische professionals om alle grote risico s die verbonden zijn aan hun dagelijkse praktijk te herkennen en te voorkomen. Het oorspronkelijke idee voor de Safety Game simulatie onstond toen prof. Wim Veen van de TU Delft en drs. Frans Hiddema, directeur van het Oogziekenuis, recente ontwikkelingen in hun respectievelijke vakgebieden, game technologie en de zorg, bespraken. In 2010 begonnen academische, technologische en zorgpartners met de realisatie van dit idee. Gedurende de preproductie werd het originele concept in nauwe samenwerking tussen personeel van Vertigo Games en het Oogziekenhuis uitgewerkt in een meer gedetailleerd ontwerp. Op basis hiervan zijn vervolgens diverse prototypes ontwikkeld en getest. Al deze ervaringen zijn tenslotte verwerkt in de opgeleverde versie. De game en zijn ontwikkelproces hebben geleid tot nieuwe inzichten over veiligheidsprocedures, en leert deze procedures aantoonbaar aan medisch personeel. Er is een versie voor meerdere spelers die op de ipad draait en achter de schermen spelergedrag meet. Gedurende het hele traject zijn er verschillende speelsessies met ziekenhuispersoneel geweest, waarbij chirurgisch en verplegend personeel gebroederlijk (doch competief) samen de uitdagingen van de simulatie zijn aangegaan. De Safety Game is ontwikkeld met CIMR subiside van Media Commission. 16 SERIOUS NEW LEARNING: ROTTERDAM

17 //OPSTAP Ontwikkelaar ITpreneurs CSI BV Opdrachtgever Argos Zorggroep en Senioren Welzijn Link 1. Wat is het doel van het product? OpStap is een applicatie voor de ipad die senioren kan stimuleren gezond, sociaal actief en autonoom te blijven (of te worden). In de toekomst zijn de mogelijkheden voor de app legio. Wat bijvoorbeeld te denken van direct (video) contact met een ouderenadviseur voor vragen over bijvoorbeeld zorg, welzijn of over de eigen woonsituatie. Met de ipad kan het allemaal. 2. Hoe is het programma tot Hoewel de marketing van Apple niet bepaald op de doelgroep gericht is, is de ipad de ideale seniorencomputer. Waarom? Voorbeelden van toepassingen te over (denk aan het lezen van kranten of van heel dichtbij televisie kijken), maar met name de bediening is voor iedereen snel te begrijpen; je raakt gewoon aan wat je wilt zien of doen. Argos Zorggroep, Seniorenwelzijn en ITpreneurs onderkenden de grote mogelijkheden van dit apparaat juist voor deze doelgroep, en bedachten gezamenlijk een applicatie die senioren kan stimuleren gezond, sociaal actief en autonoom te blijven (of te worden). De eerste fase van het project was een onderzoek naar de haalbaarheid van het ontwikkelen van een app voor senioren. Door veel te testen met de doelgroep hebben we de voorwaarden voor een succesvolle app voor senioren goed in kaart kunnen brengen. De onderzoeksfase is naar tevredenheid afgerond en we zijn nu in de fase van doorontwikkeling van de app. //IEDEREENEHBO Ontwikkelaar Dutch Learning Factory (onderdeel van Dutch Learning Company) Opdrachtgever IedereenEHBO (Eerste Hulp in Huis Nederland BV) Link 1. Wat is het doel van het project? Consumenten en professionals trainen in EHBO (EHBO bij Kinderen, EHBO bij Volwassenen, EHBO bij Senioren, EHBO voor Kraamzorg en EHBO voor Gastouders). Laagdrempelig, makkelijk, betaalbaar, ruim aanbod en overal in Nederland. En bovendien vaak met vergoeding van een verzekeraar. Het zijn officieel erkende cursussen met een erkend certificaat (als enige opleider in Nederland goedgekeurd door het Nederlandse Rode Kruis). Wij hebben zelf het concept bedacht en ontwikkeld. In elke fase van de ontwikkeling heeft de klant centraal gestaan, niet de inhoud. Wat verwacht een cursist van de cursus? Wat zijn drempels en hoe kan ik die weghalen? Waar kan ik de verwachtingen van de cursist overtreffen? Door uit te gaan van de meest voorkomende ongelukken in en om het huis, is de cursus ontwikkeld rondom een huis. Zo komen de trap, keuken, huiskamer en meer aan bod. Dit sluit aan bij de beleving en ervaring van de cursist. Dan wordt het relevant en worden betere leerresultaten verkregen. Deze aanpak was vernieuwend voor de EHBO-markt. Voor het eerst in circa vijftien jaar is in Nederland een toename van EHBOers waarneembaar (voorheen jaarlijks ongeveer 10% krimp), voornamelijk door toedoen van IedereenEHBO. Jaarlijks worden ongeveer cursisten getraind in EHBO op 200 locaties met 120 docenten. De start was 13 februari //GAME EETGEDRAG Ontwikkelaar Redmax Opdrachtgever Redmax 1. Wat is het doel van de game? Het doel van de game is kinderen tussen de 10 en 13 jaar met overgewicht ondersteuning bieden in het proces van afvallen. De game moet een brug slaan tussen de zorg en begeleiding die reeds bestaat vanuit scholen, diëtisten en sportverenigingen. Op dit moment wordt er op twee fronten sociaal wetenschappelijk onderzoek verricht voor de ontwikkeling van een concept. Enerzijds wordt er gekeken naar voorlichting uit het verleden en de educatieve successen met serious games in het onderwijs. Anderzijds wordt er met kinderen die positieve en negatieve ervaringen met afvallen hebben en professionals gekeken naar succesfactoren rondom afvallen. De uitkomst van beide onderzoeken vormen de basis van de game. //SWEET LAKE RESCUE TEAM Ontwikkelaar thingks Opdrachtgever Lange Land Ziekenhuis 1. Wat is het doel van de het project? Het digitaal registreren van pijn bij kinderen van 4 jaar tot 16 jaar. Dit gebeurt binnen een game omgeving waarbij de pijnscores (VAS scores) worden gemeten en verwerkt op de ipad. Doel waardevolle data voor de artsen, leuke game voor de kinderen. Na gesprekken met het artsenteam van het Lange Land Ziekenhuis is er gesproken over de wens om het registeren van pijn efficiënter te laten verlopen. Maar hoe? Een serious game vonden wij de beste manier om kinderen te motiveren de data in te voeren, zodat het artsenteam een beter beeld kan vormen over de gezondheidstoestand van de jonge patiënten. Wij zitten nu in de testfase, en verwachten in medio 2013 de game te introduceren binnen het ziekenhuis. Meerdere ziekenhuizen hebben inmiddels interesse getoond in de game. SERIOUS NEW LEARNING: ROTTERDAM 17

18 ZAKELIJKE DIENSTVERLENING INTRODUCTIE "WAAROM NIET OP EEN SPEELSE MANIER DE VERANDERINGEN UITLEGGEN?" Games to Business Oplossingen voor zakelijke diensten In het zakelijk verkeer is nog veel uit te leggen. Nieuwe procedures? Aangepaste regelgeving? Waarom niet een game inzetten? >> Onder meer de volgende bedrijven zijn actief op het gebied van serious games of e-learning en zakelijke dienstverlening: ITpreneurs Ranj Serious Games Organiq New Media Zicht Online Identity Games DelftTech Delft BEDRIJVEN Kijk bij de directory achterin dit blad voor meer gegevens per bedrijf. Na een ingrijpende reorganisatie bestaat er vaak onduidelijkheid onder personeel en klanten. Hoe zit het met de gebruikelijke manier van zaken doen? De organisatie mag dan gestroomlijnd zijn, als er al jarenlang op dezelfde manier wordt gewerkt, is een verandering niet noodzakelijk een verbetering voor personeel en klanten. En daar komen games weer om de hoek kijken. Waarom niet op een speelse manier de veranderingen uitleggen? Dat is precies wat steeds meer gebeurt bij bedrijven en instellingen. Inburgeren Zo zijn onlangs inburgeringstrajecten met behulp van gametechnieken geschikt gemaakt voor toepassingen thuis. Virtueel Inburgeren noemen ontwikkelaar ITpreneurs en aanbieder Agens de taallessen via internet. Doordat de cursisten de lessen vanuit huis volgen is de lesuitval vrijwel volledig teruggedrongen en blijken de resultaten door de volledige focus op het lesprogramma ronduit goed. De lessen worden individueel gegeven, maar het is ook mogelijk om klassikaal les te geven aan een groep mensen die allemaal op een andere locatie zijn. Schiphol Vorig jaar is de vrachtverwerking op luchthaven Schiphol drastisch op de schop gegaan. Dat proces is door de Douane in samenwerking met de luchthaven ontwikkeld onder de naam SmartGate. Door de verplichte processen (zoals het inklaren van goederen bij de douane) vooraf te laten plaatsvinden, is de afhandeling een stuk sneller. Om de gebruikers van SmartGate inzicht te geven in de nieuwe ketenwerking van de vrachthandel en het vergroten van betrokkenheid bij dit proces, is de SmartGate the Game ontwikkeld. Aan spelers de taak om de logistieke keten aan te sturen en te letten op snelheid en efficiency, betrouwbaarheid en kwaliteit. Het resultaat? De awareness rondom SmartGate Cargo is door het spel enorm verhoogd. Belastingdienst Bij de belastingdienst zitten over het algemeen competente werknemers met een gezonde kennis van de vaak ingewikkelde materie. Maar de leiding zag dat een deel iets miste, iets dat ze zachte competenties noemen. Daarbij moet je denken aan talen-, of mensenkennis, communicatie, management en leiderschap. Andere talenten dus dan alleen maar dossierkennis. Om deze competenties te trainen ontwikkelde een serious gamestudio het spel Code 4. Het speelt zich niet af op een beeldscherm, maar gebeurt om de deelnemers heen door het gebruik van acteurs, speciaal gebouwde websites, telefoongesprekken en s. Door samenwerken, onderzoek doen en overleg plegen kwamen de teams verder in het spel. En zo zijn er talloze voorbeelden van games die personeel, klanten of consumenten wegwijs maken. Van personeelstrainingen met een competitie-element tot een rondleidingen in virtuele auto s. Ook hier zijn de mogelijkheden legio. 18 SERIOUS NEW LEARNING: ROTTERDAM

19 Praktijkvoorbeelden // Zakelijke Dienstverlening //VIRTUEEL INBURGEREN Ontwikkelaar ITpreneurs CSI BV. Opdrachtgever Agens Link 1. Wat is het doel van het project? Het doel van het project Virtueel Inburgeren was het creëren van een bijna gelijke leservaring als in een traditionele les, maar dan virtueel. Met als doel het terugdringen van de uitvoeringskosten en het terugdringen lesuitval. Een andere doelstelling was het kunnen samenstellen van groepen door middel van het bundelen van geografisch verspreide cursisten. Agens gebruikte al langere tijd de methoden van ITpreneurs ten behoeve van haar inburgeringstrajecten. Beide partijen onderkenden de mogelijkheden en efficiëntie voordelen van het lesgeven via een virtueel klaslokaal. De eerste stap was het geschikt maken van het lesmateriaal voor de Virtuele Klas. Daarnaast zijn de docenten en cursisten getraind in deze nieuwe manier van lesgeven. De Agens docenten hebben de voorbereidingen voor hun rekening genomen en verzorgden de virtuele lessen. De pilot is na een half jaar succesvol afgerond en is inmiddels als standaard interventievorm in het aanbod van Agens opgenomen. Deelnemers van diverse Agens locaties hebben ruim zes maanden via internet de les gevolgd. De opkomst was geweldig, alle cursisten waren aanwezig. Cursisten vinden de nieuwe manier van lesgeven ook prettig. Een groot voordeel is dat je als cursist de lessen gewoon vanuit huis kunt volgen. Dit zorgt voor minder lesuitval en resulteert in een daling van de uitvoeringskosten voor de opleider. //HEARTWARE THE GAME Ontwikkelaar Ranj Serious Games Opdrachtgever Home-fix Singapore / NBDA Asia Link 1. Wat is het doel van de game? Met een mobile game de salesforce van Smile-Greet-Thank-you naar adviserend verkoper ontwikkelen. De spelers worden in korte levels uitgedaagd met virtuele klanten in gesprek te gaan om tot een goed verkoopadvies en transactie te komen. Tijdens het spelen wordt tevens productkennis getraind. De productkennis kan direct worden toegepast in de gesprekken. Voor Heartware is gebruik gemaakt van Changing the Dialogue, een door Ranj speciaal ontwikkelde serious gamemethode die spelers in een veilige omgeving laat oefenen en experimenteren met gespreks- en verkooptechnieken. In samenspraak met de opdrachtgever zijn er cases en content gemaakt. Door gebruik te maken van deze methode is het mogelijk om snel tot speelbare resultaten te komen, terwijl de game toch is toegespitst op de wensen en behoeften van de opdrachtgever. De HR managers kunnen in een eigen online omgeving teams vormen, de voortgang van de spelers volgen en resultaten bekijken. Het ontwikkelproces van start tot een speelbare game duurt zo'n drie maanden. Uit metingen is gebleken dat Heartware The Game het verkopend vermogen significant verhoogt in vergelijking met een conventionele klassikale training. In de vestigingen waar het personeel de game had gespeeld steeg de service excellence met maar liefst 3,5% meer dan in de vestigingen die de gewone training hadden gebruikt. //BEDIENING VAN EEN SCHAKELSTATION Ontwikkelaar DelftTech BV Opdrachtgever Beheerder van energie-infrastructuren 1. Wat is het doel van de game? Doel is de kwaliteit van het personeel te vergroten zodat er veilig allerlei complexe handelingen met verschillende apparatuur worden gedaan in schakelstations. De opdrachtgever kent veel verschillende apparatuur waar een beperkte club technici veilig mee moeten werken. De gevolgen van een fout zijn groot. Er kunnen slachtoffers vallen, naast dat een stadsdeel het zonder elektriciteit moet doen. Ook heeft de opdrachtgever te maken met het verdwijnen van de oudere ervaren garde en daarom is opleiding en training van groot belang. Het betrof hier een pilot van één schakelstation met een aantal handelingen. Deze pilot is goed ontvangen en moet in de toekomst worden uitgebreid ( City-game ), waarin verschillende schakelstations elkaar beïnvloeden en waarin allerlei andere zaken zijn geïntegreerd. << "IN DE VESTIGINGEN WAAR HET PERSONEEL DE GAME HAD GESPEELD STEEG DE SERVICE EXCELLENCE" SERIOUS NEW LEARNING: ROTTERDAM 19

20 MARKETING & COMMUNICATIE INTRODUCTIE Speels adverteren Nieuwe marketing & communicatie Games kunnen een product in een positief daglicht stellen. Maar dan moet het wel een leuke game zijn. >> BEDRIJVEN Onder meer de volgende bedrijven zijn actief op het gebied van serious games of e-learning en marketing & communicatie: Zicht Online RNW Conceptdesign dpdk thingks Zoetermeer Kijk bij de directory achterin dit blad voor meer gegevens per bedrijf. In ons dagelijks leven worden we omringd door reclame. Op televisie, radio en internet, in tijdschriften en kranten, op billboards langs de weg, je kan nauwelijks ontsnappen aan de aanwezigheid. Nou is daar niks mis mee. Reclame is in veel gevallen het smeermiddel in de machine van de economie. Maar mensen lijken steeds meer immuun voor reclame uitingen. Met advergames draai je de rollen om. Kleine correctie: Met léuke advergames draai je de rollen om. De consument gaat dan actief en bewust op zoek naar dat merk omdat ze zo n leuke game hebben die al mijn vrienden ook spelen. Dan bedoelen we natuurlijk niet een oud spelletje waar Pac Man is vervangen door een Dr Oetker pizza of een fles Heinz tomatenketchup die als een goedkope Space Invaders aliens uit de lucht knalt. Nee, moderne advergames kenmerken zich door originele gameconcepten, goede gameplay en prima graphics. Bovendien hebben ze een sociaal karakter waardoor je met één druk op de knop al je vrienden op Facebook informeert over jouw high score in de laatste Heineken game. Efteling en Batman De Efteling introduceerde vorig jaar de nieuwe parkattractie Raveleijn. Dat deed het pretpark met een boek, een tv serie én een online game. Zo werd het spel een integraal onderdeel van de promotie van de parkshow. En met succes. Voor Hollywood blockbusters (we hebben het over bioscoopfilms) worden miljoenen dollars aan promotie gespendeerd. Vast onderdeel van de marketing is tegenwoordig een online game. Vaak worden die games in Nederland gemaakt. Zo hebben we in de afgelopen jaren games kunnen spelen van Sherlock Holmes, Batman, Wrath of the Titans, Green Lantarn en Madagascar. Allemaal Made in Holland. Audi en milieudefensie De lijst gaat door. De meest uiteenlopende merken en organisaties profileren zich graag met een game. Het blijkt namelijk dat spelers van zo n advergame het desbetreffende merk positief inschatten. Dat is fijn voor een adverteerder. Dat de ene advergame een nieuw model van Audi promoot en een ander spel van milieudefensie juist probeert mensen minder auto te laten rijden, maakt niet uit. Iedere mening telt. Het gaat er alleen om dat je zorgt dat mensen jouw mening gaan delen. Games helpen daarbij. Nu met vlek-weg-garantie! Boven: De se gamesstudio Codeglue maakt kleding voor de virtuele wereld PlayStation Home. Voor het Canadese kledingmerk ULoveGreen maakt de studio een digitale versie van de echte collectie. In de virtuele wereld kopen gamers de kledingstukken om hun digitale alter ego, hun avatar, mee aan te kleden. Op deze manier verwerft ULoveGreen bekendheid onder een groep potentiële kopers die het nauwelijks kan bereiken. Uiteraard is het idee dat de (vrouwelijke) gamers de kleding niet alleen virtueel, maar ook in het echt aanschaffen. 20 SERIOUS NEW LEARNING: ROTTERDAM

21 Praktijkvoorbeelden // Marketing & Communicatie "DE APP IS CIRCA 1700 KEER GEDWONLOAD" << //DE SLIMSTE ONDERNEMER VAN NEDERLAND Ontwikkelaar Zicht Online Opdrachtgever De Zaak (Sdu uitgevers) 1. Wat was het doel van de game / het project? Ondernemers op een speelse en laagdrempelige manier kennis laten maken met het tijdschrift De Zaak. De vragen waren representatief voor de redactionele stijl van het tijdschrift en de onderwerpen die er in worden behandeld. In het project hebben we optimaal gebruik gemaakt van de redactionele kracht van de opdrachtgever en onze kunde om op een speelse manier het verhaal van De Zaak te vertellen. Het budget was beperkt en de doorlooptijd kort. Belangrijk om conceptueel de lijnen snel uit te zetten. Het idee was een kennisquiz om de vakkennis van De Zaak te onderstrepen en ondernemers kennis te laten maken met de redactionele stijl van het tijdschrift. Naast de kwaliteit van de vragen, ging de meeste aandacht uit naar de vormgeving en het blijven optimaliseren van de conversie. De kennisquiz trok bezoekers waarvan 75% de quiz heeft gespeeld. 42% van de spelers heeft zich geregistreerd en 10% daarvan heeft zich aangemeld voor de nieuwsbrief. //BELEEF DE HAVEN Ontwikkelaar RNW Conceptdesign i.s.m. Aldo Hoeben Opdrachtgever Stadshavens & Havenbedrijf N.V. download-de-app-beleef-de-haven 1. Wat is het doel van het project? Bedrijven en bezoekers informeren over gebiedsontwikkeling. Op eigen initiatief Stadhavens benaderd. Eén jaar later gehele beleid interactief ontsloten. Ca downloads. Bedrijven vinden elkaar en bezoekers zijn geïnformeerd. //KARWEI KAMERRACE Ontwikkelaar dpdk dpdk beschikt over een 360 camera waarmee bijzondere opnames gemaakt worden. Voor de vernieuwde bouwmarkten van Karwei bedacht en produceerde dpdk een 360 video campagne. Spelers racen virtueel door een Karwei en zoeken op verschillende plekken naar artikelen voor hun favoriete kamer. SERIOUS NEW LEARNING: ROTTERDAM 21

22 DIRECTORY Directory E-learning & Serious Gamesstudio's Uit en omstreken Op de komende pagina's stellen tientallen relevante bedrijven zich aan u voor. Overweegt u een e-learning oplossing of serious game voor uw bedrijf of instelling, dan is dit uw ideale startpunt. >> anewspring Be Involved MET ANEWSPRING CREËER JE ADAPTIEVE CURSUSSEN DIE ZICH AANPASSEN AAN IEDERE STUDENT. anewspring is de adaptieve leeroplossing waarmee ontwerpers en auteurs makkelijk cursussen kunnen creëren en verkopen die zich aanpassen aan iedere individuele student. anewspring richt zich ook op sociale interactie, gamification en blended learning. Meer dan twee honderd leiding gevende opleiders en trainingsbureaus wereldwijd maken al gebruik van anewspring! Paul van Helmond, Sales Manager Kratonkade ES SOCIALE INTERACTIE VORMT DE BRANDSTOF VAN DE SERIOUS GAMES VAN BE INVOLVED. Be Involved maakt analoge serious games voor het voortgezet onderwijs tot bedrijfseducatie. Met onze spellen laten wij spelers leerdoelen ervaren waarbij het analoge spelmateriaal zorgt voor een focus op interactie, samenwerken en communicatie. Kees Meershoek, Serious Game Designer Partner beinvolved.nl Lulofsstraat 55 (unit 53) 2521 AL Den Haag 22 SERIOUS NEW LEARNING ROTTERDAM

23 CleVR VERHOOG PRODUCTIVITEIT IN DE ZORG DOOR GEBRUIK VAN INTERACTIEVE VR TECHNOLOGIE. CleVR is een innovatieve onderneming die software ontwikkelt voor de behandeling van diverse (angst)stoornissen zoals vliegtuigangst en hoogtevrees. Onze kracht ligt in de vertaalslag tussen psychologie en technologie, waarbij wij behandelaars van een compleet pakket voorzien. Wij ontwikkelen namelijk niet alleen software, maar leveren ook hardware, geven trainingen en support. Guntur Sandino, CEO en Business Consultant clevr.net Molengraaffsingel JD Delft Common Simplicity Consult SPELLEN OP GEBIED VAN GEZONDHEIDSBEVORDERING, EDUCATIE EN HRM. Common Simplicity Consult -Partner in Bewustwording & Waterproof Veranderenstaat voor gezamenlijke, dagelijkse eenvoud: De Basis! Common Simplicity Consult is een bedrijfspraktijk voor Organisatieadvies, Coaching & Spelontwerp te op gebied van Human & Social Resource Development, Management & Gezondheids bevordering. Common Simplicity Consult Beppie van Vliet, directeur/eigenaar commonsimplicity consult.nl simplicityconsult.nl Oude Kleiweg LE DelftTech dpdk HET MET 3D LASERSCANNING EXACT NABOUWEN VAN EEN BESTAANDE WERKOMGEVING OM MENSEN TE TRAINEN IN EEN 3D SERIOUS GAME OP HET GEBIED VAN VAN VEILIGHEID. DelftTech is al ruim 10 jaar gespecialiseerd in 3D engineering en interactieve systemen (simulatie & games) de Olie & Gas Industrie en Energie-, Infrastructuur-, Architectuur-, Scheepsbouw-, Erfgoed & Archeologie-, en Forensische toepassingen. ir. Willem van Spanje delfttech.com Motorenweg CR Delft DPDK MAAKT SOCIAAL, INNOVATIEF EN RELEVANT WERK VOOR KLEINE EN GROTE MERKEN. Dpdk is een creatief digitaal bureau dat concepten bedenkt, creëert en ontwikkelt. Wij stellen een goed concept en de juiste gebruikerservaring centraal in de relatie tussen onze klanten en hun consumenten. Door te luisteren, doen waar we goed in zijn en te blijven innoveren, geven we onszelf richting. Pim van Helten, managing director Calandstraat 5a 3016 CA Dutch Learning Company BLENDED LEARNING CURSUSSEN OP HET GEBIED VAN VEILIGHEID, GEZONDHEID EN ZORG IN HEEL NEDERLAND Ontwikkelt, biedt aan en verzorgt blended learning cursussen in heel Nederland. Door continue te streven naar operational excellence worden cursussen (EHBO, BHV en VCA) aangeboden tegen scherpe tarieven in combinatie met een hoge klanttevredenheid. Jaarlijks meer dan cursisten. Eugène Kuipers dutchlearning.com dutchlearning.com Piekstraat 21 c 3071 EL easygenerator ELEARNING AUTHORING SOFTWARE. Easygenerator is een online elearning auteursomgeving. Ons doel is om auteurs in staat te stellen betere elearning te maken gebaseerd op didactische principes, maar op zo n manier dat dit erg eenvoudig wordt. Kasper Spiro, CEO easygenerator.com www. easygenerator.com Van Nelleweg BC SERIOUS NEW LEARNING ROTTERDAM 23

24 E-Semble SIMULATIESOFTWARE VOOR OPLEIDING, TRAINING EN EXAMINERING VAN HULPVERLENERS. E-Semble ontwikkelt simulatiesoftware - Serious Gaming - voor opleiding, training en examinering van hulpverleners en incidentbestrijders van o.a. brandweer, politie en geneeskundige diensten. Drijvende kracht achter E-Semble is de wens om de kennis en vaardigheden van hulpverleners te verbeteren en daarmee het aantal slachtoffers van incidenten en rampen te verlagen. Martijn Boosman, Director of Sales & Business Strategy Papsouwselaan 119-T 2624 AK Delft Fun 2Change WIJ BRENGEN ORGANISATIES IN BEWEGING DOOR BUSINESSGAMING OP DE WERKVLOER. De gamemasters van Fun2Change zijn ervaren professionals die bedrijven op een unieke manier duurzaam helpen op het gebied vananderingen. Wij doen dit niet door een dag in een zaaltje te zitten, maar door op de werkvloer een spel te organiseren. Een spel met opdrachten die zijn gekoppeld aan de volle werkpraktijk. Patricia van Bergeijk Jan Willem Frisostraat 30b, 3051EL Identity Games AL MEER DAN 20 JAAR GESPECIALI- SEERD IN (BORD)SPELLEN. Voor organisaties kunnen wij voor elk budget, elke boodschap en elke doelgroep een spel op maat ontwikkelen. Een eigen spel kan worden ingezet als eindejaarsgeschenk, kerstgeschenk, jubileumgeschenk, give away, incentive, spaaractie, loyaliteitsactie, trainingsinstrument, of als onderdeel van communicatieve campagnes. Jan-Maurits Duparc, Sales en creatie identitygames.nl www. identitygames.nl Heemraadssingel DL InThere Studios WIJ ONTWIKKELEN MICROGAMES: KORTE, KRACHTIGE SERIOUS GAMES INZETBAAR BINNEN VERANDER- EN LEERTRAJECTEN. We starten met het doel, datgene wat we willen bereiken en we bepalen de meeste efficiënte methode om dit doel te bereiken. De route blijft puur en we waken ervoor dat er geen overbodige stappen genomen worden. We beperken ons tot de kern en datgene wat noodzakelijk is om het doel te bereiken. Daan Groen, Creatief Directeur Saturnusstraat AH Den Haag ITpreneurs ITPRENEURS BEDENKT EN ONTWIKKELT DUURZAME MULTIMEDIALE LEEROPLOSSINGEN. Ivory Lake 3D SIMULATOREN, TRAININGS- APPLICATIES, MULTI-PROJECTIE OPLOSSINGEN. ITpreneurs is een organisatie gespecialiseerd in het bedenken en ontwikkelen van leer concepten. Wij zien en ervaren de snelle opkomst van multimedia, internet en mobiele apparaten als kans om de persoonlijke en maatschappelijke ontwikkeling van mensen te verbeteren. Wij zien mogelijkheden om mensen met technologie te inspireren en te ontwikkelen. Andrew Alihusain, Business Unit Manager Weena , 3012 NJ Ivory Lake ontwikkelt high-end 3Dsimulatoren en virtual reality trainingsapplicaties voor onder andere de maritieme sector. Hiermee kunnen specialisten na training veiliger en efficiënter hun taken uitvoeren. Oplossingen kunnen variëren van desktop applicaties tot 360 graden projectie systemen. Voor beeld projecten zijn o.a. simulatoren voor hijskranen, anchor handling en baggeren. Jean-Paul Franssen, CEO Schipholweg 11 F 2316XB Leiden 24 SERIOUS NEW LEARNING ROTTERDAM

25 LeQuest MEDISCHE APPARATUUR TRAINING VOOR ZORGPROFESSIONALS. Lucidious LUCIDIOUS MAAKT INTERACTIEVE LEERERVARINGEN VOOR OPLEIDING EN TRAINING. LeQuest ontwikkelt online trainingen om zorgprofessionals kennis en ervaring op te laten doen en te certificeren voor het gebruik van medische apparatuur. De cursist leert door virtuele instructies om te gaan met het desbetreffende apparaat. Door de adaptieve aanpak wordt de wens om aantoonbaar bekwaam te zijn op een efficiënte en motiverende wijze een realiteit. Hicham Shatou, directeur Delftweg 69a 2289 BA Rijswijk Ingericht op behoeften en toegesneden op maat is Lucidious dé vertaler van complexe vraagstukken in leuke en leerzame games en simulaties. Met de inzet van slimme technologie maakt Lucidious krachtige en flexibele leerervaringen voor tijd- en plaatsonafhankelijk gebruik. Zo werk je aan de competenties die je wilt, op de manier die je wenst. Rob van Rijn, Managing Director Mathenesserdijk 412-F 3026 GV MCW Studio s New Learning Factory DIGITAAL COMMUNICATIE-, MULTIMEDIA 3D EN AV PRODUCTIEBUREAU. MCW Studio s is het unieke multimediabureau met vijf samenwerkende studio s: Internet, Multimedia, 3D visuals & Animaties, Film en Sound. Wij hebben de expertise in huis om verschillende media, zoals internet, social media, interactives, 3D en Video te bundelen tot een effectieve mix. Martin van den Berg, Directeur m.van.den Willebrordusstraat TX NEW LEARNING FACTORY IS GESPECIALISEERD IN HET MAKEN VAN BETAALBARE VISUELE E-LEARNING CONTENT. Hoewel een jong bedrijf, is binnen NLF jaren ervaring met het (gebruik) maken van e-learning aanwezig. Specialisten op het gebied van interactive design en e-learning, e-didactiek, film en animatie, maar ook ervaring met klassikale trainingen zorgen samen voor praktische, effectieve cursussen. We maken gebruik van proven technologies, zodat de ontwikkelkosten laag blijven. Arnold Einhaus, projectmanager learningfactory.nl learningfactory.nl Rembrandtweg CZ Ridderkerk ONWIJS Organiq ONWIJS IS MULTITOUCH SPECIALIST EN ONTWIKKELT SERIOUS GAMES VOOR OA MUSEA EN BIBLIOTHEKEN. ONWIJS is van oorsprong een s bedrijf, maar werkt ook graag over de grens. Als multitouch-specialist wordt Onwijs regelmatig gevraagd voor het ontwikkelen van serious games en leerconcepten voor multitouch, want multitouchtafels leveren een waardevolle bijdrage aan onderwijs en communicatie. Onwijs werkt oa voor musea, scholen, bibliotheken, overheid en zorginstellingen. Bij alle producties ligt de nadruk op gebruikersgemak, originaliteit, vormgeving en een doelgericht en inventief gebruik van verschillende media. Edith Zuiderent, General manager Julianastraat 9, 3255 BG Oude-Tonge (ZH) ORGANIQ IS EEN FULLSERVICE CREATIEF COMMUNICATIE- EN PRODUCTIEBUREAU. Wij zijn een dynamisch bedrijf met enthousiaste professionals in multidisciplinaire teams. Wij vinden het belangrijk om toegevoegde waarde te leveren. Het leuke van ons werk is dat wij mogen meedenken en samenwerken aan functionele prikkelende oplossingen en uitingen. Een duurzame samenwerkings partner die naast u staat, meedenkt, realiseert en organisch samenwerkt. Andries van Vugt, Directeur Oostplein 224 A-B 3063 CE SERIOUS NEW LEARNING ROTTERDAM 25

26 Paladin Studios PALADIN IS EEN GAME STUDIO GEVESTIGD IN DEN HAAG, MET EEN FOCUS OP UNITY GAMES VOOR MOBILE. Paladin is een game studio gevestigd in Den Haag. Het team ontwikkelt 3D games voor mobile, tablets, en desktop PC s. Sinds de oprichting in 2005 houdt Paladin zich bezig met alle vormen van gaming: Serious games, brand games, en entertainment games. POI Creatives PRODUCTIE VAN INTERACTIEVE DIGITALE MEDIA. Ervaren tv-, film-, web- en app maker. Generalist met eigen faciliteiten op broadcast niveau. Redmax DE ZORG ONLINE BETER Redmax MAKEN DOOR CREATIE EN ADVIES OP GEBIED VAN E-HEALTH EN SOCIAL MEDIA. Redmax helpt gezondheidsinstellingen online beter te worden. Aan de hand van de pijlers Creatie en Advies bedenken we passende, creatieve oplossing en voor de zorg. Dit doen we op het gebied van concepting, creatie, e-health, social media en strategisch advies altijd met passie voor de patiënt. Shareworks ONTWIKKELING VAN EEN UNIEK WEB PLATFORM VOOR PROJECTGERICHT HOGER ONDERWIJS. Bestaande leeromgevingen bieden geen goede oplossingen voor projectgericht onderwijs en privacyvriendelijke kennisuitwisseling binnen en buiten de campus. Shareworks wilt dit oplossen met een innovatief Software-as-a-Service web platform. Shareworks is een jonge TU Delft spin-off, recent toegelaten tot Yes!Delft en de Internet Valley. Derk de Geus, Directeur paladinstudios.com www. paladinstudios.com Saturnusstraat 60 unit AH Den Haag Eelco Romeijn, digital media producer me/eelcoromeijn Taxusstraat HT Jan Willem Faessen, Managing partner redmax.nl Westersingel LC Flip van Haaren, Oprichter Schiekade BH Pixelfarm PIXELFARM BEDENKT EN MAAKT DIGITALE OPLOSSINGEN DIE ERTOE DOEN. Pixelfarm bedenkt en maakt verrassende digitale oplossingen voor web, mobiel en social media. Denk hierbij aan websites, apps en games. Dit doen wij voor onder andere de Erasmus Universiteit, Sunweb en Houthoff Buruma. Wij geloven in digitale creativiteit die relevant is voor zowel het merk als de doelgroep. DEVELOPER VAN SERIOUS GAMES OP HET GEBIED VAN GEZONDHEIDS- ZORG, EDUCATIE EN TRAINING. Ranj wil mensen en organisaties helpen zichzelf te ontwikkelen op een effectievere, efficiëntere en leukere manier, met serious games. We creëren ervaringen waarin spelers worden uitgedaagd om problemen op te lossen. In het spel kunnen ze experimenteren, waardoor ze kennis en vaardigheden opbouwen waarmee ze uitdagingen in de werkelijkheid aan kunnen gaan. RNW Conceptdesign INTERACTIEF, GRAFISCH, RUIMTELIJK, IMAGOVERSTERKING EN PUBLIEKSCOMMUNICATIE. Betrokken fascinatie voor inhoud en beleving. Stephan de Graaf, Creative Director pixelfarm.nl pixelfarm.nl Bijdorp-Oost LA Barendrecht Ranj Serious Games Studio Kromhout STUDIO KROMHOUT IS EEN ONTWERP- BUREAU DAT EDUCATIEVE EN SPEL- MATIGE COMPUTERTOEPASSINGEN ONTWERPT EN REALISEERT. Studio Kromhout is een ontwerpbureau dat educatieve en spelmatige computer toepassingen ontwerpt en realiseert. Dit gebeurt zowel in opdracht, in samenwerking met derden, alswel in eigen beheer. Albert-Jan Pomper, COO Lloydstraat 21m 3024 EA [conceptdesign] Wouter Storm, partner conceptdesign.nl RNWconceptdesign.nl Schiedamsesingel BC Gerard Kromhout, oprichter studiokromhout.nl studiokromhout.nl Vijverhofstraat 47, unit SB 26 SERIOUS NEW LEARNING ROTTERDAM

27 thingks CREATIEF CROSSMEDIA BUREAU. THINGKS INSPIREERT, PRIKKELT EN ZET AAN. thingks is een creatief crossmedia bureau. Expert in het ontwikkelen van memorabele concepten en oplossingen. Wij versmelten verschillende media vormen om te komen tot de krachtigste oplossing. thingks inspireert, prikkelt en zet aan. Tygron TYGRON ONTWIKKELT SERIOUS GAMES VOOR GEBIEDSGERICHTE UITDAGINGEN. Tygron brengt gebiedsontwikkeling realistisch in beeld door moderne game en visualisatie technieken. Maakt niet alleen het hier en nu inzichtelijk, maar ook oorzaak en gevolg worden real time doorgerekend. Het resultaat is een virtuele, maar realistische 3D wereld waarin stakeholders realtime scenario s kunnen spelen en plannen, ieder vanuit zijn eigen perspectief en belang. Maarten van den Heuvel, projectmanager Innovatiefabriek, Bleiswijkseweg PB Zoetermeer Annebeth Loois, Project manager en trainer tygron.com Saturnusstraat 60/ U AH Den Haag twnkls augmented reality TWNKLS AUGMENTED REALITY IS EEN FULL-SERVICE AR BUREAU. twnkls augmented reality is een full-service AR bureau met een focus op creatie, ontwikkeling, productie en implementatie van al dan niet mobiele, AR applicaties. Edutainment, retail, marketing, constructieve en industriele bedrijven vormen onze clientenkring. twnkls is creatief en innovatief en beschikt over een flinke dosis ervaring en technische kennis op het gebied van Augmented Reality. Vertigo Games SERIOUS 3D GAME VERTIGOGAMES DEVELOPER. Vertigo Games is een se serious games developer die simulaties, interactieve visualisaties en virtuele trainingsoftware maakt voor een grote verscheidenheid aan klanten. Door het gebruik van de laatste technologie uit de entertainment games industrie, kunnen onze klanten de hoogste audio visuele kwaliteit in hun producten verwachten. Gerben Harmsen, CEO Delftsestraat AE Tristan Lambert, directeur Mathenesserdijk 412 H 3026 GV VSTEP Vuurrood VSTEP IS EEN INTERNATIONAAL OPERERENDE ONTWIKKELAAR VAN SIMULATOREN EN VIRTUELE SOFTWARE VOOR PROFESSIONALS. VSTEP maakt virtuele 3D training applicaties en simulatoren om personeel op een praktische en kostenefficiënte manier te trainen. VSTEP heeft verschillende core producten, zoals virtuele incident training (RescueSim), maritieme training voor burger- en militaire zeevaart (NAUTIS), en training simulatoren voor beveiligers die op camera verdacht gedrag van mensen leren herkennen om een terroristische aanslag te voorkomen (EyeObserve). Yes2web YES2WEB, EEN FULL SERVICE INTERNETBUREAU. Als full service internetbureau zijn wij gespecialiseerd in websites, e-commerce, socialmedia- en onlinemarketingcampagnes. Yes2web is aangesloten bij het Platform Internet Bureaus Nederland, Interactive Advertising Bureau Nederland en één van de weinige partijen in Nederland die zich Facebook Preferred Marketing Developer mag noemen. Frank Dolmans simulation.com simulation.com Weena CN Hans Maltha Managing partner Kratonkade 9a 3024 ES Communicatie Ontwerp VUURROOD BEREIKT VOOR HAAR OPDRACHT GEVERS EEN DOELGROEP MET BIJZONDERE MIDDELEN. Onze denkkracht zetten we in om vragen van opdrachtgevers te vertalen naar bijzondere middelen of ervaringen, die de doelgroep van onze opdrachtgever raakt. Zicht online ZICHT IS EEN FULL SERVICE BUREAU VOOR ONLINE COMMUNICATIE. Hoe online kun je zijn? Dat weten we bij Zicht als geen ander. We zijn een full service bureau voor online communicatie en creëren platforms, campagnes en apps. Zicht bedenkt, ontwerpt en bouwt met een nuchtere kijk en creatieve geest. Hans Foks, Directeur Korte Hoogstraat 15e 3011 GJ Seb van Deursen Coolsingel AC SERIOUS NEW LEARNING ROTTERDAM 27

ATLANTIS GAMES BV. Frank Zijlmans, Managing Director. Innovatie en cross sectorale samenwerking door City of Imagineers

ATLANTIS GAMES BV. Frank Zijlmans, Managing Director. Innovatie en cross sectorale samenwerking door City of Imagineers ATLANTIS GAMES BV Frank Zijlmans, Managing Director Innovatie en cross sectorale samenwerking door City of Imagineers ATLANTIS GAMES BV Spin off van de NHTV op het gebied van game development, onderdeel

Nadere informatie

Patrick Venendaal 1553805. Creative Industries

Patrick Venendaal 1553805. Creative Industries Naam: Cursus: Coördinator: Docent: Patrick Venendaal 1553805 Entrepreneurship Creative Industries Aljan de boer Mark Nutzel Inhoudsopgave Het idee... 3 De doelgroep... 3 Introductie... 3 Wat wordt er getest...

Nadere informatie

Blended Learning met Canvas. De complete e-learning oplossing voor opleidingsinstituten

Blended Learning met Canvas. De complete e-learning oplossing voor opleidingsinstituten Blended Learning met Canvas De complete e-learning oplossing voor opleidingsinstituten Als opleider weet u als geen ander hoe belangrijk het is om kennis snel en succesvol over te dragen. Daarnaast wilt

Nadere informatie

Evert Hoogendoorn Strateeg & Gamedesigner, IJsfontein M. +31 (0)6 414 262 09 T. +31 (0)20 420 07 43 evert@ijsfontein.nl www.ijsfontein.

Evert Hoogendoorn Strateeg & Gamedesigner, IJsfontein M. +31 (0)6 414 262 09 T. +31 (0)20 420 07 43 evert@ijsfontein.nl www.ijsfontein. Evert Hoogendoorn Strateeg & Gamedesigner, IJsfontein M. +31 (0)6 414 262 09 T. +31 (0)20 420 07 43 evert@ijsfontein.nl www.ijsfontein.nl Spelen is een essentiële menselijke eigenschap. In spel proberen

Nadere informatie

Managementsamenvatting eindrapportage SBIR Cyber Security Fase 2

Managementsamenvatting eindrapportage SBIR Cyber Security Fase 2 Managementsamenvatting eindrapportage SBIR Cyber Security Fase 2 Managementsamenvatting van de eindrapportage SBIR Cyber Security Fase 2, de prototype ontwikkeling van een transreality bridge, toegepast

Nadere informatie

Boost uw carrière. Zo kiest u de MBAopleiding die bij u past. Deze whitepaper is mede mogelijk gemaakt door

Boost uw carrière. Zo kiest u de MBAopleiding die bij u past. Deze whitepaper is mede mogelijk gemaakt door Boost uw carrière Zo kiest u de MBAopleiding die bij u past Deze whitepaper is mede mogelijk gemaakt door Introductie Update uw kennis De wereld om ons heen verandert in een steeds hoger tempo. Hoe goed

Nadere informatie

De kansen en mogelijkheden voor serious gaming in de logistieke sector. 25 mei 2016

De kansen en mogelijkheden voor serious gaming in de logistieke sector. 25 mei 2016 De kansen en mogelijkheden voor serious gaming in de logistieke sector 25 mei 2016 Agenda Serious gaming lijkt overal op te komen in de logistiek. Een bekend en veel gebruikt voorbeeld van serious gaming

Nadere informatie

Wat is social media nou eigenlijk?

Wat is social media nou eigenlijk? Social media Wat is social media nou eigenlijk? Social media is een verzamelbegrip voor online platformen waar de gebruikers, zonder of met minimale tussenkomst van een professionele redactie, de inhoud

Nadere informatie

Online Presence. Praktijkgerichte computercursussen voor particulieren en bedrijven

Online Presence. Praktijkgerichte computercursussen voor particulieren en bedrijven Online Presence Praktijkgerichte cursussen voor particulieren en bedrijven Online Presence Compu Act Opleidingen onderscheidt zich op het gebied van flexibiliteit, prijsniveau en individuele mogelijkheden.

Nadere informatie

Meerwaarde met Online Marketing Expertise

Meerwaarde met Online Marketing Expertise Meerwaarde met Online Marketing Expertise Webinar 26 mei 2015 Wat leer je in dit webinar? Nieuwe ontwikkelingen bij zelfstandig ondernemers De meest gestelde vraag door ondernemers Hoe je als VA daarop

Nadere informatie

Steeman HRD Assessment Centers

Steeman HRD Assessment Centers Steeman HRD Wijk bij Duurstede www.steemanhrd.com info@steemanhrd.com tel: +31 (0)6 2367 1321 Steeman Human Resource Development ondersteunt individuele medewerkers, teams en organisaties bij het formuleren,

Nadere informatie

Zelfdiagnostische vragenlijst verandercompetenties

Zelfdiagnostische vragenlijst verandercompetenties Zelfdiagnostische vragenlijst verandercompetenties Het gaat om de volgende zeven verandercompetenties. De competenties worden eerst toegelicht en vervolgens in een vragenlijst verwerkt. Veranderkundige

Nadere informatie

Het Manager Groei Programma. Een kwaliteitsproduct van Power coaching training en advies en Maas Organisation & Career Development

Het Manager Groei Programma. Een kwaliteitsproduct van Power coaching training en advies en Maas Organisation & Career Development Het Manager Groei Programma Een kwaliteitsproduct van Power coaching training en advies en Maas Organisation & Career Development Management wordt leiderschap Het Manager Groei Programma is een intensief

Nadere informatie

WELKOM BIJ BOMBERBOT! LES 1: WAT IS PROGRAMMEREN LES 1: WAT IS PROGRAMMEREN WAAR GAAT DEZE LES OVER? INTRODUCTIE

WELKOM BIJ BOMBERBOT! LES 1: WAT IS PROGRAMMEREN LES 1: WAT IS PROGRAMMEREN WAAR GAAT DEZE LES OVER? INTRODUCTIE WELKOM BIJ BOMBERBOT! Bij onze lessen horen ook nog een online game, waarin de leerlingen de concepten die ze geleerd krijgen direct moeten toepassen, en een online platform, waarin u de voortgang van

Nadere informatie

Kanalen in Balans Kanaalsturing bij overheidsorganisaties

Kanalen in Balans Kanaalsturing bij overheidsorganisaties Kanalen in Balans Kanaalsturing bij overheidsorganisaties VNG themabijeenkomst: Emmen 24 februari 2009 Telematica Instituut Dr. Marije L. Teerling Marije.Teerling@telin.nl +31 (0)53 4850480 Kanalen in

Nadere informatie

www.ijsfontein.nl Evert Hoogendoorn Strateeg / Game Designer

www.ijsfontein.nl Evert Hoogendoorn Strateeg / Game Designer www.ijsfontein.nl Evert Hoogendoorn Strateeg / Game Designer Spelen heeft een hoge mate van intrinsieke motivatie. Door een speelse situatie te creëren kunnen we gedrag sturen, nieuwsgierigheid opwekken

Nadere informatie

G A M E SC OREN ME T S PO R E N

G A M E SC OREN ME T S PO R E N G A M E SC OREN ME T S PO R E N RICHAR D D E RIJK, EDI TH PH IL IPSEN PRORAIL / RAILWAYLAB 11 november 2015 INTRODUCTIE ProRail is verantwoordelijk voor het spoorwegnet van Nederland. We verdelen als onafhankelijke

Nadere informatie

Deze vragenlijst bestaat uit vijf delen, A t/m E.

Deze vragenlijst bestaat uit vijf delen, A t/m E. Page of 6 Enquête basisonderwijs Deze vragenlijst bestaat uit vijf delen, A t/m E. Er zijn in totaal 9 vragen. A. Over jezelf Dit onderdeel bestaat uit zeven vragen. Hoe oud ben je? In welke klas zit je?

Nadere informatie

Utrecht Business School

Utrecht Business School Cursus Persoonlijke Effectiviteit De cursus Persoonlijke Effectiviteit duurt ongeveer 2 maanden en omvat 5 colleges van 3 uur. U volgt de cursus met ongeveer 10-15 studenten op een van onze opleidingslocaties

Nadere informatie

Maakt leren schrijven. leuker. www.jufinabox.com

Maakt leren schrijven. leuker. www.jufinabox.com Maakt leren schrijven leuker www.jufinabox.com 1 op de 4 leerlingen heeft moeite met schrijven Motorische schrijfproblemen komen veel voor in het basisonderwijs. Cijfers in de literatuur variëren van 5

Nadere informatie

VMBO praktische leerweg VMBO theoretische leerweg HAVO VWO

VMBO praktische leerweg VMBO theoretische leerweg HAVO VWO Page of 7 Enquête voortgezet onderwijs Deze vragenlijst bestaat uit vijf delen, A t/m E. Er zijn in totaal 9 vragen. A. Over jezelf Dit onderdeel bestaat uit zeven vragen. Hoe oud ben je? In welke klas

Nadere informatie

Veranderen door te Spelen

Veranderen door te Spelen Veranderen door te Spelen Game-based leren Gerard Dekker & Michael Hebben yourmail@business.com Denkwijze Madlogic Wij zijn jong en innovatief bureau gespecialiseerd in het ontwikkelen van op gaming gebaseerde

Nadere informatie

FUTURUM Changing perspectives!

FUTURUM Changing perspectives! FUTURUM Changing perspectives! Empowerment, HR, Talent, Intelligence, Development, Profit... Futurum is... changing perspectives Je medewerkers... Weet jij wat er in zit? Wat wil Frank eigenlijk zelf?

Nadere informatie

Leergang Leiderschap voor Professionals

Leergang Leiderschap voor Professionals Leergang Leiderschap voor Professionals Zonder ontwikkeling geen toekomst! Leergang Leiderschap voor Professionals Tijden veranderen. Markten veranderen, organisaties en bedrijven veranderen en ook de

Nadere informatie

voor al uw maatwerk trainingen

voor al uw maatwerk trainingen voor al uw maatwerk trainingen voor al uw maatwerk trainingen Als u wilt dat uw medewerkers weten hoe te handelen bij calamiteiten of dat u uw medewerkers handvatten aan wilt reiken waardoor zij waardevoller

Nadere informatie

Green Shipping. Hoe kan het Nieuwe Leren hier een bijdrage aan leveren?

Green Shipping. Hoe kan het Nieuwe Leren hier een bijdrage aan leveren? Green Shipping Hoe kan het Nieuwe Leren hier een bijdrage aan leveren? & Welkom! Introductie De automobielsector als benchmark Tools, functionaliteiten en voordelen: Virtual Classroom Training - VCT Video-based

Nadere informatie

ZIGGO GAMED! Tijdens het Marketing & Insights Event (MIE) hebben Nicole Verhoeven (Customer. Hufen (Consultant & Concept Developer

ZIGGO GAMED! Tijdens het Marketing & Insights Event (MIE) hebben Nicole Verhoeven (Customer. Hufen (Consultant & Concept Developer ZIGGO in het hart van de marketing GAMED! Tijdens het Marketing & Insights Event (MIE) hebben Nicole Verhoeven (Customer Segmentation Manager Ziggo) en Bart Hufen (Consultant & Concept Developer BrandNewGame)

Nadere informatie

Ervaar het Beste van Online. In-Store.

Ervaar het Beste van Online. In-Store. Ervaar het Beste van Online. In-Store. AOPEN maakt gebruik van de laatste ontwikkelingen op het gebied van IT met als doel de digitale communicatie binnen een winkelomgeving te versterken. Door samen te

Nadere informatie

Opleiding consulent seksuele gezondheid NVVS

Opleiding consulent seksuele gezondheid NVVS Dat vind ik een van de mooiste dingen aan de seksuologie: dat de geestelijke en de somatische gezondheidszorg erin samen komen. evaluatie deelnemer mensenkennis Opleiding consulent seksuele gezondheid

Nadere informatie

Sales: een nieuw inzicht

Sales: een nieuw inzicht Vergeet IQ-tests: het werkgeheugen is een betere voorspeller voor een succesvolle carrière dan het IQ. Dit nieuwe inzicht is een van de belangrijke vindingen van psychologisch onderzoek uit de afgelopen

Nadere informatie

Google AdWords Tips Stefan Rooyackers

Google AdWords Tips Stefan Rooyackers Google AdWords Tips Stefan Rooyackers Aan de inhoud van dit document kunnen geen rechten worden ontleend. Dit document is met grote zorg samengesteld door Stershop BV. Incidentele onvolkomenheden kunnen

Nadere informatie

ODC toont de essentie in vier kleuren: Natuurlijke kracht De natuurlijke kracht is wat iemand van nature goed kan en waar iemand energie van krijgt.

ODC toont de essentie in vier kleuren: Natuurlijke kracht De natuurlijke kracht is wat iemand van nature goed kan en waar iemand energie van krijgt. Optimale inzet en groei van uw talenten en organisatie Wanneer u in uw organisatie teams vormt of ontwikkelt en mensen wilt inzetten vanuit hun natuurlijke kracht, wilt u ongetwijfeld weten wat de werkelijke

Nadere informatie

WHITEPAPER. Waarom taalkennis veiligheid en productiviteit verhoogt

WHITEPAPER. Waarom taalkennis veiligheid en productiviteit verhoogt WHITEPAPER Gebrekkige taalkennis is gevaarlijk en contraproductief Het kunnen spreken van goed Nederlands is voor veel mensen een vanzelfsprekendheid. Men gaat er dan ook vaak van uit dat iedereen probleemloos

Nadere informatie

Beurstips. Naar de beurs?

Beurstips. Naar de beurs? Beurstips 1 Naar de beurs? 2 NL EXPO, laat zien wie U bent! Hollandse nuchterheid & creativiteit in combinatie met jarenlange ervaring in presentatieoplossingen. Met een frisse blik helpen wij u uw bedrijf

Nadere informatie

Kenneth Smit Consulting 1

Kenneth Smit Consulting 1 Competences Assessment is een effectieve manier om kwaliteiten en ontwikkelbaar potentieel van (nieuwe) medewerkers zeer betrouwbaar en objectief in kaart te brengen middels de inzet van professionele

Nadere informatie

Deze vragenlijst bestaat uit zes onderdelen, A t/m F.

Deze vragenlijst bestaat uit zes onderdelen, A t/m F. Page of 0 Enquête beroepsonderwijs Deze vragenlijst bestaat uit zes onderdelen, A t/m F. Er zijn in totaal vragen. A. Over jou Je wordt vriendelijk verzocht informatie over jezelf te geven door onderstaande

Nadere informatie

Hart voor de Zorg Programma. Hartcoherentie training voor zorgverleners

Hart voor de Zorg Programma. Hartcoherentie training voor zorgverleners Hart voor de Zorg Programma Hartcoherentie training voor zorgverleners HeartMath Hart voor de Zorg Programma De hedendaagse hectische, steeds veranderende en veeleisende zorgomgeving vraagt veel energie

Nadere informatie

CarrièreBoost. Praktische begeleiding voor werknemers die zich succesvol willen presenteren op de arbeidsmarkt anno nu

CarrièreBoost. Praktische begeleiding voor werknemers die zich succesvol willen presenteren op de arbeidsmarkt anno nu CarrièreBoost Praktische begeleiding voor werknemers die zich succesvol willen presenteren op de arbeidsmarkt anno nu Op zoek naar een nieuwe baan waar begin ik?! Reorganisatie, inkrimping, u bent ontslagen!

Nadere informatie

21st Century Skills Training

21st Century Skills Training Ontwikkeling van competenties voor de 21 e eeuw - Vernieuwend - Voor werknemers van nu - Met inzet van moderne en digitale technieken - - Integratie van social media - Toekomstgericht - Inleiding De manier

Nadere informatie

Factsheet CONTINUOUS VALUE DELIVERY Mirabeau

Factsheet CONTINUOUS VALUE DELIVERY Mirabeau Factsheet CONTINUOUS VALUE DELIVERY Mirabeau CONTINUOUS VALUE DELIVERY We zorgen ervoor dat u in elke volwassenheidsfase van uw digitale platform snel en continu waarde kunt toevoegen voor eindgebruikers.

Nadere informatie

ONDERZOEKSRAPPORT CONTENT MARKETING EEN ONDERZOEK NAAR DE BEHOEFTE VAN HET MKB IN REGIO TWENTE AAN HET TOEPASSEN VAN CONTENT MARKETING

ONDERZOEKSRAPPORT CONTENT MARKETING EEN ONDERZOEK NAAR DE BEHOEFTE VAN HET MKB IN REGIO TWENTE AAN HET TOEPASSEN VAN CONTENT MARKETING ONDERZOEKSRAPPORT CONTENT MARKETING EEN ONDERZOEK NAAR DE BEHOEFTE VAN HET MKB IN REGIO TWENTE AAN HET TOEPASSEN VAN CONTENT MARKETING VOORWOORD Content marketing is uitgegroeid tot één van de meest populaire

Nadere informatie

Hulp bij ADHD. Scholingsaanbod

Hulp bij ADHD. Scholingsaanbod Hulp bij ADHD Dit heeft mijn beeld van ADHD enorm verrijkt. Ik zie nu veel mogelijkheden om kinderen met ADHD goede begeleiding te bieden deelnemer workshop bij Fontys Hogescholen Copyright 2010 Hulp bij

Nadere informatie

Je gedachten gestructureerd op papier

Je gedachten gestructureerd op papier Online training: Je gedachten gestructureerd op papier Start: 14 september 2015 Een online programma, mét coaching, voor ondernemers en werknemers Voor als je logisch opgebouwde teksten wil leren schrijven,

Nadere informatie

ALERT project; Cyber security en de menselijke factor

ALERT project; Cyber security en de menselijke factor SBIR cyber security Projecttitel: Bedrijf: In samenwerking met: ALERT project; Cyber security en de menselijke factor InfoSecure BeOne Development / TNO / BusinessGames Projectsamenvatting De doelstelling

Nadere informatie

Virtual Fitness. by First Impression

Virtual Fitness. by First Impression Virtual Fitness by First Impression De Virtual Fitness Mediaplayer van First Impression is het meest geavanceerde systeem op de markt voor het inplannen en afspelen van virtuele groepslessen. De combinatie

Nadere informatie

Virtual Fitness by First Impression

Virtual Fitness by First Impression Virtual Fitness by First Impression De Virtual Fitness Mediaplayer van First Impression is het meest geavanceerde systeem op de markt voor het inplannen en afspelen van virtuele groepslessen. De combinatie

Nadere informatie

Nieuwe kansen voor intermediairs

Nieuwe kansen voor intermediairs 1 Bemiddeling van werkzoekenden met een arbeidsbeperking Nieuwe kansen voor intermediairs De komende jaren is het aan werk helpen van werkzoekenden met een arbeidsbeperking een groot thema. In 2026 moet

Nadere informatie

Inspirerend Management. in de zorg. Een modulaire aanpak gericht op de ontwikkeling van nieuw leiderschap

Inspirerend Management. in de zorg. Een modulaire aanpak gericht op de ontwikkeling van nieuw leiderschap Inspirerend Management Development in de zorg Een modulaire aanpak gericht op de ontwikkeling van nieuw leiderschap Behoefte aan effectief leiderschap Vergroting van de invloed van de politiek en zorgverzekeraars

Nadere informatie

E-health en het effect op opleiden. Mireille Jansen, manager Maasstad Academie, Maasstad ziekenhuis

E-health en het effect op opleiden. Mireille Jansen, manager Maasstad Academie, Maasstad ziekenhuis 1 E-health en het effect op opleiden. Mireille Jansen, manager Maasstad Academie, Maasstad ziekenhuis 2 Vraagstelling E-health is meer dan het toepassen van technologie. Goede implementatie is een organisatieverandering

Nadere informatie

CarrièreBoost. Jezelf succesvol presenteren op de arbeidsmarkt anno nu

CarrièreBoost. Jezelf succesvol presenteren op de arbeidsmarkt anno nu CarrièreBoost Jezelf succesvol presenteren op de arbeidsmarkt anno nu Op zoek naar een nieuwe baan waar begin ik?! Reorganisatie, inkrimping, u bent ontslagen! Veranderingen, verschuivingen u wordt herplaatst!

Nadere informatie

Transi4e%&% leiderschap%

Transi4e%&% leiderschap% Odin development compass Wanneer u in uw organisatie teams vormt of ontwikkelt, en mensen wilt ondersteunen in hun groei, wilt u ongetwijfeld weten wat de werkelijke kracht is van iedereen. Het Odin Development

Nadere informatie

Natuurlijk. MK2 Audiovisueel. MK2 Audiovisueel. Minervum 7352, 4817 ZH Breda. Postbus 5680, 4801 EB Breda. Tel: 088-652 65 65. Fax: 088-652 65 66

Natuurlijk. MK2 Audiovisueel. MK2 Audiovisueel. Minervum 7352, 4817 ZH Breda. Postbus 5680, 4801 EB Breda. Tel: 088-652 65 65. Fax: 088-652 65 66 Natuurlijk MK2 Audiovisueel MK2 Audiovisueel Minervum 7352, 4817 ZH Breda Postbus 5680, 4801 EB Breda Tel: 088-652 65 65 Fax: 088-652 65 66 info@mk2.nl www.mk2.nl MK2 heeft ook vestigingen in: Amsterdam

Nadere informatie

CASE STUDY MDM LEERT KLANTEN ZELF VISSEN

CASE STUDY MDM LEERT KLANTEN ZELF VISSEN Exact Online CASE STUDY MDM LEERT KLANTEN ZELF VISSEN www.exactonline.nl 2 EXACT ONLINE CASE STUDY ACCOUNTANCY MDM LEERT KLANTEN ZELF VISSEN MDM accountants & belastingadviseurs uit Den Haag is hard op

Nadere informatie

De kansen van online samenwerken

De kansen van online samenwerken De kansen van online samenwerken Independent Insurances Whitepaper 10/10 10-2015 De kansen van online samenwerken Independent Insurances Whitepaper 10/10 10-2015 INDEPENDENT INSURANCES Introductie De

Nadere informatie

Master in. Leadership MAAK HET VERSCHIL IN 2015 VERBIND HART EN HARD START: FEB 2015 KLANTWAARDERING:

Master in. Leadership MAAK HET VERSCHIL IN 2015 VERBIND HART EN HARD START: FEB 2015 KLANTWAARDERING: Master in Leadership MAAK HET VERSCHIL IN 2015 VERBIND HART EN HARD START: FEB 2015 KLANTWAARDERING: Master in Leadership Weet jij wat jouw hart sneller doet kloppen? Collega s die precies doen wat jij

Nadere informatie

Flight School Crisissimulatie. Online social media simulatietool

Flight School Crisissimulatie. Online social media simulatietool Flight School Crisissimulatie Online social media simulatietool Regie over crisiscommunicatie Digitalisering van nieuws, explosieve groei van social media en technologische innovaties die van iedere smartphone

Nadere informatie

ERVARINGEN VAN EEN CREATIEVE

ERVARINGEN VAN EEN CREATIEVE ERVARINGEN VAN EEN CREATIEVE DUIZENDPOOT IN ONLINE MEDIA LAND... 23 april Niels de Keizer - Freelance Creative Flash Developer ACHTERGROND Hij was vroeger Autonoom ontwerper student op de Mode academie

Nadere informatie

Van strategie naar praktijk: een case uit Den Haag

Van strategie naar praktijk: een case uit Den Haag Van strategie naar praktijk: een case uit Den Haag Door: Patrick Rancuret En wat levert het nu op? Dat is de vraag die menig manager in de gemeente Den Haag stelt als het gaat over het gebruik van sociale

Nadere informatie

Een kennis- en netwerkorganisatie voor professionals¹ >>

Een kennis- en netwerkorganisatie voor professionals¹ >> Een kennis- en netwerkorganisatie voor professionals¹ >> die organisaties adviseren over en begeleiden bij uiteenlopende innovaties op het gebied van organisatie- en werkvormen, arbeidsrelaties, leiderschap

Nadere informatie

Meer succes met je website

Meer succes met je website Meer succes met je website Hoeveel geld heb jij geïnvesteerd in je website? Misschien wel honderden of duizenden euro s in de hoop nieuwe klanten te krijgen. Toch levert je website (bijna) niets op Herkenbaar?

Nadere informatie

COMMUNICATIE training. effectief communiceren met iedereen

COMMUNICATIE training. effectief communiceren met iedereen COMMUNICATIE training effectief communiceren met iedereen Een training van COMMUNICERENENZO Mensen zijn belangrijk. Resultaten ook Mensen zijn belangrijk en waardevol. Resultaten worden behaald dankzij

Nadere informatie

Minigids Event Network Hoe en waarom faciliteer ik netwerken op mijn bedrijfsevenement?

Minigids Event Network Hoe en waarom faciliteer ik netwerken op mijn bedrijfsevenement? Minigids Event Network Hoe en waarom faciliteer ik netwerken op mijn bedrijfsevenement? Introductie Evenementen en congressen zijn nog steeds een belangrijk moment om nieuwe klanten aan te trekken en bestaande

Nadere informatie

Uw bedrijf in beeld. Uw bedrijf in beeld versie 3.1 Pagina 1

Uw bedrijf in beeld. Uw bedrijf in beeld versie 3.1 Pagina 1 Uw bedrijf in beeld De manier waarop en de vorm waarin uw bedrijf zich presenteert, bepaalt in grote mate de beeldvorming van het bedrijf bij uw huidige en toekomstige relaties en klanten. Dit geldt voor

Nadere informatie

SCHATTEN VAN ADVOCATEN

SCHATTEN VAN ADVOCATEN SCHATTEN VAN ADVOCATEN PRAKTIJKOPLEIDINGEN VOOR DE ADVOCATUUR Vaardigheden in de praktijk Coachen in de praktijk Leidinggeven in de praktijk Teamwork in de praktijk SCHATTEN VAN ADVOCATEN Wij zijn er van

Nadere informatie

2. Zijn die aan te geven in categorieën? Zo ja welke? In leren, denken, creëren en delen. Er bestaan vier typen gebruik van interactieve media

2. Zijn die aan te geven in categorieën? Zo ja welke? In leren, denken, creëren en delen. Er bestaan vier typen gebruik van interactieve media 1. Wat voor een interactieve media producten zijn er? Er bestaan vele verschillende media producten: E- Learnings, Wikipedia, Roamler, Flickr, Facebook, Twitter, Youtube, Linked in, Wordpress, Blogger,

Nadere informatie

Ik ben benieuwd naar de conclusies. CU Karin. Beste collega taaldocent,

Ik ben benieuwd naar de conclusies. CU Karin. Beste collega taaldocent, Dag Petra, Zie hier mijn antwoorden. Ik heb ze roze gemaakt. Mijn belangrijkste antwoord is eigenlijk dat ik vind dat er in ALLE lokalen faciliteiten moeten zijn omdat docenten in andere vakken (weet ik

Nadere informatie

Unicomedia biedt een totaal oplossing voor narrowcasting en adviseert over hardware, implementatie en beheer van deze netwerken.

Unicomedia biedt een totaal oplossing voor narrowcasting en adviseert over hardware, implementatie en beheer van deze netwerken. Retail Digital Signage heeft zich in verschillende vormen effectief bewezen om doelgericht met consumenten te communiceren. Digitale media wordt ingezet om merkenherkenning te ondersteunen, winkel promoties

Nadere informatie

18 december 2012. Social Media Onderzoek. MKB Nederland

18 december 2012. Social Media Onderzoek. MKB Nederland 18 december 2012 Social Media Onderzoek MKB Nederland 1. Inleiding Er wordt al jaren veel gesproken en geschreven over social media. Niet alleen in kranten en tijdschriften, maar ook op tv en het internet.

Nadere informatie

Doelstelling. Presentatie onderzoek. CASINO SPELERS VAN DE TOEKOMST Holland Casino als marktspeler in de transformerende gokwereld.

Doelstelling. Presentatie onderzoek. CASINO SPELERS VAN DE TOEKOMST Holland Casino als marktspeler in de transformerende gokwereld. Presentatie onderzoek CASINO SPELERS VAN DE TOEKOMST Holland Casino als marktspeler in de transformerende gokwereld Wie zijn wij Programma Inleiding Wat is holland casino Holland Casino is de enige legale

Nadere informatie

Tactus Verslavingszorg. Programma. Tactus op De Rede. Gamen & Internet. Gamen. Bianca Swart Preventiewerker

Tactus Verslavingszorg. Programma. Tactus op De Rede. Gamen & Internet. Gamen. Bianca Swart Preventiewerker Tactus Verslavingszorg Stedendriehoek, Twente, Zwolle/Noord Veluwe en Flevoland Informatie, advies en hulp Alcohol, drugs, medicijnen, gamen, gokken Bianca Swart Preventiewerker Preventie basisonderwijs

Nadere informatie

ConQuaestor Summer Game Week

ConQuaestor Summer Game Week ConQuaestor Summer Game Week Glue It: lean management bij productiebedrijven Alles moet snel én alles moet goed. U heeft te maken met (toenemende) eisen en wensen van klanten op het gebied van kwaliteit,

Nadere informatie

Wegwijzer: Een geschikt medium kiezen

Wegwijzer: Een geschikt medium kiezen Wegwijzer: Een geschikt medium kiezen Vandaag de dag heb je verschillende media ter beschikking om je doelgroep te bereiken. Maar welk medium kies je? Dat hangt af van je doel, doelgroep en de context

Nadere informatie

De ambtenaar als ambassadeur aan de slag met social business Door: Jochem Koole

De ambtenaar als ambassadeur aan de slag met social business Door: Jochem Koole De ambtenaar als ambassadeur aan de slag met social business Door: Jochem Koole Sociale media hebben individuen meer macht gegeven. De wereldwijde beschikbaarheid van gratis online netwerken, zoals Facebook,

Nadere informatie

HOOFDSTUK 6: MARKETINGPROGRAMMA S OM MERKMEERWAARDE OP TE BOUWEN

HOOFDSTUK 6: MARKETINGPROGRAMMA S OM MERKMEERWAARDE OP TE BOUWEN HOOFDSTUK 6: MARKETINGPROGRAMMA S OM MERKMEERWAARDE OP TE BOUWEN 1 INTRODUCTIE H:6 Dit hoofdstuk bekijkt het meest flexibele element van marketingprogramma s. Marketingcommunicatie-instrumenten zijn die

Nadere informatie

APQ rapportage. Bea Voorbeeld. support@meurshrm.nl. Naam: Datum: 16.06.2015. Email:

APQ rapportage. Bea Voorbeeld. support@meurshrm.nl. Naam: Datum: 16.06.2015. Email: APQ rapportage Naam: Bea Voorbeeld Datum: 16.06.2015 Email: support@meurshrm.nl Bea Voorbeeld / 16.06.2015 / APQ rapportage 2 Inleiding Dit rapport geeft inzicht in jouw inzetbaarheid. We bespreken hoe

Nadere informatie

Productencatalogus. www.ondernemrslabtwente.nl

Productencatalogus. www.ondernemrslabtwente.nl 1 Productencatalogus www.ondernemrslabtwente.nl 2 Voorwoord Ondernemerslab Het Ondernemerslab Twente is een samenwerking van het ROC van Twente en ROZ (Regionale Organisatie Zelfstandigen). Het Ondernemerslab

Nadere informatie

Minigids Hybride Evenementen Het evenement dat niemand wil missen is hybride Een wereld waar offline en online samenkomen!

Minigids Hybride Evenementen Het evenement dat niemand wil missen is hybride Een wereld waar offline en online samenkomen! Minigids Hybride Evenementen Het evenement dat niemand wil missen is hybride Een wereld waar offline en online samenkomen! Introductie In een wereld die op alle vlakken steeds meer digitaal verbonden raakt,

Nadere informatie

Intuïtief Website Stappen Plan voor een Doorlopende Stroom Klanten

Intuïtief Website Stappen Plan voor een Doorlopende Stroom Klanten Intuïtief Website Stappen Plan voor een Doorlopende Stroom Klanten 2015 Annie Massop Hart en Ziel Marketing - Alle rechten voorbehouden - 1 Inleiding Dit stappenplan sluit aan op de workshop Hoe je intuïtief

Nadere informatie

Recruitment viral: documentatie

Recruitment viral: documentatie Silvy Alblas CMD - 0774079 Major: DesignThis! Recruitment viral: documentatie 15 jan 09 INHOUDSOPGAVE: 1. Onderzoek 2. Concept 3. Schetsen 4. Definitief concept ontwerp 5. Bronnen Major: DesignThis! 1

Nadere informatie

Google Adwords INTRODUCTIE ADWORDS IS HET TE VERTROUWEN?

Google Adwords INTRODUCTIE ADWORDS IS HET TE VERTROUWEN? Google Adwords INTRODUCTIE Online advertising of online adverteren stijgt de afgelopen jaren absurd snel. Mensen gebruiken nu meer dan ooit het medium internet. Men bereikt meer mensen dan via radio, TV

Nadere informatie

Waarom is Click to Call de ontbrekende link voor online succes

Waarom is Click to Call de ontbrekende link voor online succes Waarom is Click to Call de ontbrekende link voor online succes Oktober 2013 ONDERWERPEN Managementsamenvatting 2 Introductie 3 Online blijft 4 Waarom is Click-to-Call vandaag de dag relevant? De nieuwe

Nadere informatie

Innoveren met een hoofdletter 'I'

Innoveren met een hoofdletter 'I' Innoveren met een hoofdletter 'I' Home Artikelen Innoveren met een hoofdletter 'I' Auteur: Syntens Wijzigingsdatum: 29 mei 2013 Pillo Games succesvol met eerste kussencontroller in de geschiedenis van

Nadere informatie

Bedrijven safari. Daphne Meijer 0821393 CMD 1c

Bedrijven safari. Daphne Meijer 0821393 CMD 1c Bedrijven safari Daphne Meijer 0821393 CMD 1c TamTam Korte historie van het bedrijf Tam Tam is in 1996 opgericht door Paul en Bart Manuel. Paul en Bart zijn als partners aan Tam Tam verbonden en spelen

Nadere informatie

Hét complete Uitzendbureau in de Cloud. matcher

Hét complete Uitzendbureau in de Cloud. matcher Hét complete Uitzendbureau in de Cloud matcher Een processysteem in plaats van een administratiesysteem Meer dan twee keer zoveel tijd besteden aan sales en zo uw omzet verhogen. e-matcher maakt het mogelijk.

Nadere informatie

Aanspreekpunt voor studenten Informatica van Avans Hogeschool voor stage en afstuderen.

Aanspreekpunt voor studenten Informatica van Avans Hogeschool voor stage en afstuderen. Aanspreekpunt voor studenten Informatica van Avans Hogeschool voor stage en afstuderen. Innovatie & inspiratieprogramma + werkplek @ Jamfabriek (code A02) Heeft u een idee, project of opdracht, neem dan

Nadere informatie

Adviesbureau nieuwe stijl Strategie leiderschap - coaching

Adviesbureau nieuwe stijl Strategie leiderschap - coaching Adviesbureau nieuwe stijl Strategie leiderschap - coaching Samenvatting InmensGroeien is opgericht door Joop Egmond en Maarten Smits. Het bedrijf is ontstaan uit de wens om voor mensen binnen organisaties

Nadere informatie

Menukaart Loopbaanevents. Investeer in jouw talent

Menukaart Loopbaanevents. Investeer in jouw talent Menukaart Loopbaanevents Investeer in jouw talent Inhoud 1. LOOPBAANEVENTS OP LOCATIE... 3 Inleiding... 3 Praktisch... 3 2. TALENT ONTWIKKELEN ( TALENTMANAGEMENT)... 4 (her)ken je Talent/ Kernkwaliteiten...

Nadere informatie

Junior medewerker Bezwaar en Beroep

Junior medewerker Bezwaar en Beroep Kennis van de Overheid Junior medewerker Bezwaar en Beroep Talentprogramma voor jonge professionals Investeer in de toekomst van uw afdeling Junior talenten kunnen een bijzondere rol spelen bij de transformatie

Nadere informatie

Lesbrief verslaving aan games of sociale media

Lesbrief verslaving aan games of sociale media Lesbrief verslaving aan games of sociale media Tijd: 45 55 minuten Leerjaar 1-Profiel1,2,3 Introduceer het onderwerp kort: gamen en actief zijn op sociale media zijn superleuk. Hoe komt dat eigenlijk?

Nadere informatie

Meer omzet uit uw beurs- en eventdeelnames!

Meer omzet uit uw beurs- en eventdeelnames! Meer omzet uit uw beurs- en eventdeelnames! Wie wij zijn... ExpoSynergy is een onderdeel van de Online Leads Group (OLG). OLG is opgericht door Mike Stern, bekend door zijn boeken: In drie stappen naar

Nadere informatie

GLOBAL TALENT SOLUTIONS HEALTHCARE PHARMACEUTICALS & MEDICAL DEVICES

GLOBAL TALENT SOLUTIONS HEALTHCARE PHARMACEUTICALS & MEDICAL DEVICES GLOBAL TALENT SOLUTIONS HEALTHCARE PHARMACEUTICALS & MEDICAL DEVICES HUDSON RECRUITMENT & TALENT MANAGEMENT DE BESTE PROFESSIONALS VOOR SALES, MARKETING, HR EN GENERAL MANAGEMENT Ze zijn schaars: professionals

Nadere informatie

Xcellent. in performance ontwikkeling van mens en organisatie

Xcellent. in performance ontwikkeling van mens en organisatie Xcellent in performance ontwikkeling van mens en organisatie Xpertise Xpert Xact Xcellent + Xpertise Een geslaagd opleidingstraject begint met kennis. Onze kennis, maar ook die van u. P3transfer heeft

Nadere informatie

Case Development Centre

Case Development Centre Case Development Centre Toepassing van cases in het onderwijs Kenniscentrum Innovatief Ondernemerschap Hoe kan Rotterdam bestaande kennis op nieuwe wijze inzetten om de innovatiegraad van de industrie

Nadere informatie

Social Employee Platform

Social Employee Platform SUCCESVOL GEREALISEERD VOOR Social Employee Platform Een nieuw platform voor interne communicatie en kennisdeling 1 Social media in een corporate context Het internet is niet langer een plek waar we alleen

Nadere informatie

Inhoudsopgave. 1 van 11

Inhoudsopgave. 1 van 11 Inhoudsopgave Leerlingen werven was nog nooit zo makkelijk... 2 Hoe komen we aan meer leerlingen? 2 Door wie wordt de schoolkeuze beïnvloed?. 2 Door wat wordt de schoolkeuze beïnvloed?...2 Hoe komen ouders

Nadere informatie

ESSAY. Hoe kan Oxford House efficiënter online communiceren naar zijn potentiele opdrachtgevers? Essay. Lexington Baly 1592180

ESSAY. Hoe kan Oxford House efficiënter online communiceren naar zijn potentiele opdrachtgevers? Essay. Lexington Baly 1592180 ESSAY Hoe kan Oxford House efficiënter online communiceren naar zijn potentiele opdrachtgevers? Essay Lexington Baly 1592180 Seminar: Dream Discover Do Essay Docent: Rob van den Idsert Effectief gebruik

Nadere informatie

Kraan- en Straddle carrier simulator trainingen

Kraan- en Straddle carrier simulator trainingen Kraan- en Straddle carrier simulator trainingen WWW.STC-BV.NL STC B.V. is een onderdeel van de STC-Group en voorziet in trainingen en opleidingen voor alle transportmodaliteiten en haven gerelateerde werkgebieden,

Nadere informatie

Uw partner in personeel. PersonnelSearch WERVING EN SELECTIE INTERIM

Uw partner in personeel. PersonnelSearch WERVING EN SELECTIE INTERIM Uw partner in personeel PersonnelSearch WERVING EN SELECTIE INTERIM Personnel Search is een Werving & Selectie - Interim bureau opgericht in 2002 binnen de diciplines senior Finance & ICT. Door onze zeer

Nadere informatie

De ontwikkeling en toepassing van games voor gezondheid. Een verkenning van de Nederlandse situatie in internationaal perspectief

De ontwikkeling en toepassing van games voor gezondheid. Een verkenning van de Nederlandse situatie in internationaal perspectief De ontwikkeling en toepassing van games voor gezondheid Een verkenning van de Nederlandse situatie in internationaal perspectief HKU, Applied Games R&D programma Lector Jeroen van Mastrigt In opdracht

Nadere informatie