Obstipatie en faecale incontinentie bij ouderen

Save this PDF as:
 WORD  PNG  TXT  JPG

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Obstipatie en faecale incontinentie bij ouderen"

Transcriptie

1 Obstipatie en faecale incontinentie bij ouderen when the going gets tough Judith Jonker Geriater

2 Inhoud Obstipatie Definitie Prevalentie Typen Secundaire factoren Rode vlaggen Kliniek Behandelopties Fecale incontinentie orisicofactoren otypen okliniek obehandelopties

3

4 Wat is obstipatie?: wetenschap

5 Wat is obstipatie?: klinisch

6 Prevalentie Afhankelijk van criteria 15-20% thuiswonende ouderen Vrouwen 2-3x vaker dan mannen 50% ouderen in verpleeghuis 50-74% gebruiken laxantia

7 Gevolg Afname QoL Toename angst, stress, depressie Afname sociale activiteit Toename doktersbezoek, laxatia meest voorgeschreven medicatie Urine retentie en UWI Faeces impactie, faeces incontinentie Hemoroïden, fissuren, prolaps en volvulus Anorexie, delier Irvine et al ;Koch et al; O Keefe et al; Witheheadet al; Donald et al

8 Ouder wordende darm Mogelijk afname effectiviteit perilstaltiek Minder en kleinere contracties Toename segmentale contracties Toename bindweefsel colon: toename interluminale druk en vorming divertikels Verminderde rectale compliance en sensatie Vrouwen: verminderde anaal kanaal persdruk Verminderde anale rustdruk Pudendus neuropathie Belai et al; Santer et al; Belai et al.; Gomes et al; Wade, 2001Sheng et al, Roberts et al

9 Typen obstipatie

10 Slow transit obstipatie Verlengde intestinale transit-time HAPCS: 2 ipv 10 Primaire dysfunctie gladde spieren colon, innervatie hiervan of beide Reageert niet op dieet; juist vezel-arm dieet Mogelijk profijt van stimulant laxantia Bassotti et al, bazzochi et al

11 Normal transit obstipatie Normale transit tijd, normale frequentie Gevoel moeilijke stoelgang te hebben: harde onlasting die moeilijk komt Buikpijn, flatulentie en psychische stress Toegenomen rectale compliance, afgenomen rectale sensatie of beide Dieet vezels of osmotische laxantie (ouderen vaak laatste) Overlap met IBS

12 Bekkenbodem dysfunctie Normaal bij persen: afname puborectale hoek Paradoxale contractie (EAS, PRS) Verminderde rectale contractie Inadequate anaal relaxatie

13 Bekkenbodem dysfunctie Defecagrafie: Toename puborectale hoek bij persen: moeizame evacuatie

14 Bekkenbodem dysfunctie Symptomen: incompete evacuatie en persen Na zwangerschap en seksueel misbruik Geassocieerd met fissuren, stricturen en rectocele Reageerd vaak niet op laxantia Behandeling: Bio feedback training Chiarioni et al, Rao et al Heymen et al

15 Vraag Wat is de meest voorkomende secundaire oorzaak van obstipatie bij ouderen? a) Neuromusculaire aandoening b) Medicatie c) Inactiviteit d) Verandering dieët

16 Vraag Wat is de meest voorkomende secundaire oorzaak van obstipatie bij ouderen? a) Neuromusculaire aandoening b) Medicatie c) Inactiviteit d) Verandering dieët

17 Secundaire oorzaken

18 Bijwerking medicatie

19 Aandoeningen geassocieerd met constipatie

20 Kans op obstipatie: Verminderde vocht 1.5 Verminderde activiteit 1.7 Lopen met hulp 3.4 Stoelgebonden 7.2

21 Correlatie met symptomen van persen en evacuatie ontlasting Type 1-2: slow transit obstipatie Meeste mensen met obstipatie type Degen et al

22 Rode vlaggen Gewichtsverlies Rectaal bloedverlies Anemie, laag ferritine Acuut veranderd defaecatie patroon en onverklaarde buikpijn Familie/voorgeschiedenis coloncarcinoom Refractaire obstipatie

23 Geriatrische praktijk:anamnese Frequentie en duur Bijkomende klachten/factoren persen, buikpijn, flatulentie, onvolledige evacuatie, gevoel tot defecatie, etc perineum ondersteunen, digitaal verwijderen Alarmsymptomen Tioletgang: privacy, toegang, hulp etc Bristol stool scale Risico factoren obstipatie/medicatie review

24 Geriatrische praktijk: LO Hydratie toestand, gewicht Onderzoek buik zwellingen, pijn Anale inspectie hemorroïden, prolaps, sensibiliteit Vraag patient te persen Rectocele, komt anus en peroneum naar beneden Anale palpatie/rectaal toucher: Pijn, verhoogde tonus, fissuur, harde faeces, lege ampul

25 Verder aanvullend onderzoek X-BOZ Ip geen verder aanvullend onderzoek nodig Bij refractaire obstipatie 1 Anorectale manometrie Ballon expulsie test Colon transit studies Bharucha et al

26 Behandeling; niet medicamenteus Tiolettraining Dieet vezels > g/dg Bewegen en veel drinken Medicatie review/sanering Bekkenbodem/biofeedback training1 Bekkenbodem dysfunctie Minder effectief bij slow transit obstipatie Chiarioni et al, Rao et al, Heymen et al

27 Welke patiënt reageren niet Slow transit obstipatie of ernstige bekkenbodem dysfunctie Verpleeghuis/ immobiele patienten Patienten met obstiperende medicatie Dan liever Dieët vezels beperken Osmotische of stimulerende laxantia

28 Medicamenteuze behandeling

29 Bulkvormers Zemelen, psyllium en metamucil Binding water, vermindering consistentie Flatuentie, opgeblazen gevoel, buikpijn Veel bij drinken 80 % normal transit obstipatie verbeterd Niet geschikt bij slow transit of bekkenbodem dysfunctie (20 en 37%) Tramonte et al

30 Bulkvormers: review Tegengestelde resultaten Zemelen mogelijk verbetering frequentie Metamucil met name in jongere patiënten onderzocht Conclusie: alleen bulkvormers waarschijnlijk niet voldoende

31 Osmotisch werkende laxantia Lactulose, magnesiumoxide, movicolon Moeilijk absorberende ionen/moleculen Osmotische gradient Zachtere ontlasting, betere propulsie Opgeblazen gevoel, flatulentie

32 Osmotische laxantia: review Lactulose significante reductie obstipatie MgOx significante verbetering consistentie en frequentie minder andere laxantia nodig tov bulkvormers. meer bijwerkingen Polyethyleenglycol/macrogol (movicolon) verbetering frequentie, minder persen grotere patiënt tevredenheid vergeleken met placebo en lactulose meer losse ontlasting dan lactulose, meer GI klachten dan placebo Conclusie: PEG waarschijnlijk beste optie

33 Contact laxantia Bisacodyl Direct stimulerend effect plexus myentericus Inhibitie water resorptie, toename intestinale motaliteit Snelle werking Bij chronisch gebruik kans beschadiging plexus myentericus

34 Contact laxantia: review Geen vergelijking met placebo bij ouderen Combinatie contactlaxantia/bulkvormers beter dan lactulose qua frequentie, wel meer losse ontlasting Conclusie: tijdelijk gebruik, nadat bulkvormers of osmotische laxantia niet geholpen hebben Patiënten met slow transit of neurologische aandoeningen intermittend nodig

35 Prucalopride Hoog selectieve 5-HT4 receptor agonist Verminderde colon transit time Stoelgang significant verbeterd 69% Symptomen verminderden zoals opgeblazen gevoel, buikpijn, loze aandrang Verbetering patient tevredenheid en QoL Bijwerkingen hoofdpijn en maafdarm bezwaren Alleen geregisteerd bij vrouwen Cailleri et al, Mueller-lissnet et al

36

37

38

39 Vraag Hoe vaak komt fecale incontinentie voor bij thuiswonende ouderen en hoe vaak bij ouderen in een verpleeghuis a) 5 % versus 20% b) 8% versus 35% c) 10% versus 40% d) 10% versus 50%

40 Vraag Hoe vaak komt fecale incontinentie voor bij thuiswonende ouderen en hoe vaak bij ouderen in een verpleeghuis a) 5 % versus 20% b) 8% versus 35% c) 10% versus 40% d) 10% versus 50%

41 Risicofactoren fecale incontinentie

42 Verhoogde kans bij volgende aandoeningen DM 20% IBS 20% CVA, recent 30% en na 3 jaar 15% MS 51% Traumatische wervelkolom letsel 27% Spida bifida 80%

43 Continentie -Constistentie en volume faeces -Capaciteit en compliance rectum -Anorectale sensatie - Anale spier (IAS en EAS), rust spanning -Anorectale hoek (PRM) -Motivatie om continent te zijn

44 FI bij ouderen Multifactorieel Zwakte door persen Anale spierscheurtjes na bevalling Denervatie PBR en EAS Zenuwbeknelling Verzakking bekkenbodem Centrale en perifere neuropathie

45 RF: Diarree en obstipatie Diarree: IBD, IBS, bacteriele overgroei, short bowel syndrome, malabsorptie, coeliakie Obstipatie Perianale sensatie verminderd in 74% en afwezig in 77% Gevolg: geen actieve aanspanning EAS en PBR

46 3 soorten faecale diarree Overflow incontinentie Reservoir incontinentie Rectosfincter incontinentie

47 Overflow incontinence

48 Overflow incontinenece

49 Reservoir incontinentie

50 Rectosfincter incontinentie

51 Evdentueel aanvullend onderzoek

52 Klinische evaluatie Duur, frequentie Normale stoelgang Consistentie ontlasting Gevoel aandrang tot ontlasting Analyse risicofactoren, medicatie

53 Rectaal toucher Verlaagde sfincter spanning in rust: interne sfincter Verlaagde knijpkracht: externe sfincter Fecale impactie Tumor Littekens, fissuren, pijn Bekkenbodem beweging, Anale sensatie en anaal reflex

54 Behandeling opties Leefstijl: voeding, toiletregels Bulkvormers; weinig evidence Loperamide Overloop: behandelen als obstipatie Lage rust spanning en zwakke PBR -> bekkenbodem denervatie: geen chirurgie Lage rust spanning maar goede knijpkracht ; biofeedback niet zinvol Verminderde sensibiliteit en anaal reflex: neurologische evaluatie

55 Geïsoleerde interne anaal sfincter zwakte Sioling zonder waarschuwing Vaker bij oude mannen Oorzaken: geisoleerde autonome dysfunctie, degeneratie of gefibroseerde sfincter, na ok Kantoen anaal plug als verdragen

56 Neurogene (pudentale) incontinentie Zwakte externe anale sfincter en puborectale spieren Vaak bij oude vrouwen Oorzaak: DM, bevalling, jaren lange obstipatie Behandeling: vezel beperking, loperamide, indien nodig stimlant laxantia of klysma biofeedback

57 Traumatische sfincter incontinentie Sfincteroplastiek overwegen Resultaten op lange termijn teleurstellend (28% continent na 40 maanden) Strenge selectie nodig

58

59 Medicamenteuze behandeling

60

61

Obstipatie bij kinderen. Dr. Ilse Hoffman Kindergastro-enterologie U.Z. Gasthuisberg, Leuven

Obstipatie bij kinderen. Dr. Ilse Hoffman Kindergastro-enterologie U.Z. Gasthuisberg, Leuven Obstipatie bij kinderen Dr. Ilse Hoffman Kindergastro-enterologie U.Z. Gasthuisberg, Leuven Normaal stoelgangspatroon postnataal: 99% defaecatie binnen 48 uren borstvoeding volwassenen: 3x/dag tot 3x/week

Nadere informatie

Darmfunctiestoornissen na low anterior resectie behandeling en preventie

Darmfunctiestoornissen na low anterior resectie behandeling en preventie Darmfunctiestoornissen na low anterior resectie behandeling en preventie Isala Dr. H.L. van Westreenen gastro-intestinaal chirurg ~9:00 uur ~16:00 uur Isala Titel van de presentatie 01-01-2013 pagina 2

Nadere informatie

Verpleegkundige Instructie Palliatieve Zorg Obstipatie

Verpleegkundige Instructie Palliatieve Zorg Obstipatie Verpleegkundige Instructie Palliatieve Zorg Obstipatie 5-Folder Obstipatie.indd 1 15-07-2008 09:30:32 1. Hoe herkent u obstipatie? 1.1. Definities Obstipatie: Het weinig frequent (minder dan 3x p.w.) en

Nadere informatie

Nieuwe ESPGHAN richtlijnen bij obstipatie

Nieuwe ESPGHAN richtlijnen bij obstipatie Nieuwe ESPGHAN richtlijnen bij obstipatie Dr. S. Vande Velde Dienst kindergastro-enterologie UZ Gent Prof Dr Van Winckel Prof Dr Van Biervliet Dr De Bruyne 1 Meisje 8 jaar oud Op spoed met mama, al 2 maand

Nadere informatie

INHOUD. SHK nascholing Kindergeneeskunde 31 januari 2017

INHOUD. SHK nascholing Kindergeneeskunde 31 januari 2017 INHOUD 1. Defecatieproblemen/definitie obstipatie 2. Benadering patiënt met obstipatie 3. Rol van aanvullende diagnostiek; wie doet wat en wanneer 4. Behandelingsstappenplan 5. Multidisciplinaire behandeling;

Nadere informatie

Buikpijn, obstipatie en fecale incontinentie bij kinderen

Buikpijn, obstipatie en fecale incontinentie bij kinderen Buikpijn, obstipatie en fecale incontinentie bij kinderen Congres Kinderverpleegkunde 2.0 laat je upgraden! Rita van den Tooren-de Groot Kinderarts HMC Haaglanden Medisch Centrum Den Haag 27 september

Nadere informatie

De ontlasting is M(i)S. Literatuur. Incidentie 19-2-2014. Joke Beekman. MSMS 2 december 2013

De ontlasting is M(i)S. Literatuur. Incidentie 19-2-2014. Joke Beekman. MSMS 2 december 2013 De ontlasting is M(i)S MSMS 2 december 2013 Joke Beekman Verpleegkundig specialist Revalidatiegeneeskunde en Continentie- en retentiezorg Sint Maartenskliniek, Nijmegen Literatuur Incidentie 68% darm problemen

Nadere informatie

Obstipatie bij kinderen en jongeren van 0 tot 18 jaar

Obstipatie bij kinderen en jongeren van 0 tot 18 jaar Obstipatie bij kinderen en jongeren van 0 tot 18 jaar Samenwerkingsafspraak voor kinderartsen, huisartsen, jeugdartsen en artsen voor mensen met een verstandelijke beperking (AVG) uit het adherentiegebied

Nadere informatie

Obstipatie. mw. N. Beelen, huisarts mw. B. van Merrienboer, verpleegkundig specialist mw. L. Schipper, MDL arts

Obstipatie. mw. N. Beelen, huisarts mw. B. van Merrienboer, verpleegkundig specialist mw. L. Schipper, MDL arts Obstipatie mw. N. Beelen, huisarts mw. B. van Merrienboer, verpleegkundig specialist mw. L. Schipper, MDL arts Palliatieve Zorg Symposium : Diversiteit en imperfectie in de dagelijkse praktijk 7 November

Nadere informatie

Multiple sclerosis en incontinentie. Ondersteund door Prinses Beatrix Fonds

Multiple sclerosis en incontinentie. Ondersteund door Prinses Beatrix Fonds 1 Multiple sclerosis en incontinentie Dé vereniging voor mensen met MS en hun betrokkenen 3 De blaas De blaas is een spier die zorgt voor: De opslag van urine => 300 tot 500 ml Het lozen van urine man

Nadere informatie

Kennismaking en presentatie in overleg gynaecologenverloskundigen-verpleegkundigen

Kennismaking en presentatie in overleg gynaecologenverloskundigen-verpleegkundigen Kennismaking en presentatie in overleg gynaecologenverloskundigen-verpleegkundigen BovenIJ Ziekenhuis 14-04-2014 Cora van Senten Carla de Winter Geregistreerd Bekkenfysiotherapeuten Onderwerpen Oefeningen

Nadere informatie

Functionele buikklachten

Functionele buikklachten Functionele buikklachten Achtergronden Behandeling Nieuwe medicamenten Discussie Signalen wijzend op somatisch substraat Acute klachten Algemene ziekteverschijnselen (koorts/ hemodynamiek) Ongewenst gewichtsverlies

Nadere informatie

3 onderwerpen. Irritable bowel syndrome (PDS) vanuit het Patientenperspectief

3 onderwerpen. Irritable bowel syndrome (PDS) vanuit het Patientenperspectief 3 onderwerpen Irritable bowel syndrome (PDS) vanuit het Patientenperspectief 1 IBS in het kort 2 Kennis van IBS patienten over hun aandoening 3 Het patientenperspectief/vooroordelen Carla Flik Klinisch

Nadere informatie

Prikkelbare Darm Syndroom

Prikkelbare Darm Syndroom Prikkelbare Darm Syndroom Prikkelbare Darm Syndroom Te behandelen of behelpen? Synoniemen Prikkelbare darm syndroom Irritable bowel syndrome Spastische dikke darm Spastisch colon Definitie Chronische buikpijn

Nadere informatie

Dokter, ik krijg mijn poep er niet uit! BekkenbodemDAG 24-1-2015. Charlotte Deen, chirurg

Dokter, ik krijg mijn poep er niet uit! BekkenbodemDAG 24-1-2015. Charlotte Deen, chirurg Dokter, ik krijg mijn poep er niet uit! Charlotte Deen, chirurg Overzicht 1. Achtergrond 2. De klacht 3. De oorzaak 4. Diagnostisch onderzoek 5. De behandeling 6. Take home message 7. Toekomst Achtergrond

Nadere informatie

Multiple sclerose en blaasklachten

Multiple sclerose en blaasklachten Multiple sclerose en blaasklachten Zaterdag 8 februari 2014 Dr. Evert Koldewijn uroloog Catharina Ziekenhuis Eindhoven Vanuit dit gebied wordt de blaas en de plasbuis bestuurd f-mri beelden 4 Urine opslag

Nadere informatie

Functionele obstipatie: wat te doen? Merit Tabbers Kinderarts MDL EKZ/AMC NKD, Utrecht, 11 sept 2014

Functionele obstipatie: wat te doen? Merit Tabbers Kinderarts MDL EKZ/AMC NKD, Utrecht, 11 sept 2014 Functionele obstipatie: wat te doen? Merit Tabbers Kinderarts MDL EKZ/AMC NKD, Utrecht, 11 sept 2014 Obstipatie Obstipatie is de meest voorkomende gastro-intestinale aandoening op de kinderleeftijd. Naar

Nadere informatie

Onderbuikklachten. buikklachten

Onderbuikklachten. buikklachten 13 Onderbuikklachten Prof. dr. H.E. van der Horst De moeilijkheidsgraad van diagnostiek bij buikklachten is hoog. Er is geen lichaamsdomein waar de klachten zo variëren en zo weinig specifiek in de richting

Nadere informatie

Irritable bowel syndrome (PDS) vanuit het Patientenperspectief. 3 onderwerpen. 1 IBS in het kort. 2 Kennis van IBS patienten over hun aandoening

Irritable bowel syndrome (PDS) vanuit het Patientenperspectief. 3 onderwerpen. 1 IBS in het kort. 2 Kennis van IBS patienten over hun aandoening Irritable bowel syndrome (PDS) vanuit het Patientenperspectief Carla Flik Klinisch Psycholoog / Psychotherapeut St. Antonius Ziekenhuis 3 onderwerpen 1 IBS in het kort 2 Kennis van IBS patienten over hun

Nadere informatie

CAP : Darmproblemen. Maart 2008 PROBLEEM

CAP : Darmproblemen. Maart 2008 PROBLEEM CAP : Darmproblemen Maart 2008 I PROBLEEM Deze CAP behandelt drie van de meest voorkomende aandoeningen bij ouderen en invalide volwassenen: constipatie, diarree en fecale incontinentie. Fecale incontinentie

Nadere informatie

Rectale viscerale sensitiviteit, compliance en motiliteit studies in gezondheid en chronische obstipatie

Rectale viscerale sensitiviteit, compliance en motiliteit studies in gezondheid en chronische obstipatie Rectale viscerale sensitiviteit, compliance en motiliteit studies in gezondheid en chronische obstipatie Samenvatting van het proefschrift: Motility and Endosonographic Studies in Patients with Anorectal

Nadere informatie

Faecale incontinentie én obstipatie bij neurologische aandoeningen

Faecale incontinentie én obstipatie bij neurologische aandoeningen UNIVERSITEIT GENT Faecale incontinentie én obstipatie bij neurologische aandoeningen D. De Looze VLAS 1.12.09 Brugge Prevalentie van obstipatie bij neurologische aandoeningen C.V.A. Dementie Spina bifida

Nadere informatie

De bekkenfysiotherapeut helpt met diagnostiek en behandeling van klachten in het gebied van buik, bekken, bekkenbodem en lage rug

De bekkenfysiotherapeut helpt met diagnostiek en behandeling van klachten in het gebied van buik, bekken, bekkenbodem en lage rug De bekkenfysiotherapeut helpt met diagnostiek en behandeling van klachten in het gebied van buik, bekken, bekkenbodem en lage rug folder voor verwijzers Bekkenfysiotherapie Als huisarts of specialist ziet

Nadere informatie

Hoofdstuk 1 Hoofdstuk 2

Hoofdstuk 1 Hoofdstuk 2 179 In dit proefschrift werden de resultaten beschreven van studies die zijn verricht bij volwassen vrouwen met symptomen van bekkenbodem dysfunctie. Deze symptomen komen frequent voor en kunnen de kwaliteit

Nadere informatie

Dr. Marijke C.Ph. Slieker-ten Hove. Bekkenfysiotherapeut

Dr. Marijke C.Ph. Slieker-ten Hove. Bekkenfysiotherapeut Naam Bekkenfysiotherapeut Titel proefschrift/thesis Samenvatting Dr. Marijke C.Ph. Slieker-ten Hove Ja Pelvic Floor Function and Disfunction in a general female population Algemeen Het hoofdonderwerp van

Nadere informatie

BEHANDELING RECTUMPROLAPS (ENDELDARMVERZAKKING) 443 A

BEHANDELING RECTUMPROLAPS (ENDELDARMVERZAKKING) 443 A BEHANDELING RECTUMPROLAPS (ENDELDARMVERZAKKING) 443 A Inleiding Uw chirurg heeft bij u een verzakking(prolaps) van het weefsel in het anale kanaal/de endeldarm geconstateerd en u een behandeling geadviseerd.

Nadere informatie

BEKKENBODEMPATHOLOGIE EEN OVERZICHT. Frank van Sprundel dienst algemene heelkunde ZNA Stuivenberg

BEKKENBODEMPATHOLOGIE EEN OVERZICHT. Frank van Sprundel dienst algemene heelkunde ZNA Stuivenberg BEKKENBODEMPATHOLOGIE EEN OVERZICHT Frank van Sprundel dienst algemene heelkunde ZNA Stuivenberg Bekkenbodempathologie (pelvic floor disorders) uitgebreide variabiliteit aan klachten presenteert zich

Nadere informatie

Diverticulose en diverticulitis

Diverticulose en diverticulitis Diverticulose en diverticulitis U heeft last van uitstulpingen in uw dikke darm (diverticulose) of van een ontsteking van deze uitstulpingen (diverticulitis). In deze folder leest u meer over het ontstaan

Nadere informatie

een bepaalde ziekte, zoals een darmontsteking, het prikkelbare darmsyndroom (IBS), diabetes of een kwaadaardige aandoening.

een bepaalde ziekte, zoals een darmontsteking, het prikkelbare darmsyndroom (IBS), diabetes of een kwaadaardige aandoening. Verstopping Regelmatig ontlasting hebben, is voor veel mensen een teken van goede gezondheid. De regelmaat verschilt van mens tot mens: de een heeft drie keer per dag ontlasting, de ander drie keer per

Nadere informatie

Het prikkelbare darmsyndroom (PDS)

Het prikkelbare darmsyndroom (PDS) Het prikkelbare darmsyndroom (PDS) Maag-Darm-Levercentrum Beter voor elkaar 2 Het prikkelbare darmsyndroom Voor sommige darmklachten die langdurig aanhouden of steeds terugkomen, is geen lichamelijke oorzaak

Nadere informatie

Geschreven door Diernet Team zaterdag, 11 december 2010 15:44 - Laatst aangepast vrijdag, 17 december 2010 13:16

Geschreven door Diernet Team zaterdag, 11 december 2010 15:44 - Laatst aangepast vrijdag, 17 december 2010 13:16 Omschrijving Oorzaken Verschijnselen Diagnose Therapie Prognose Omschrijving Chronische diarree is een verandering in de frequentie, consistentie, of het volume van de stoelgang (ontlasting) voor meer

Nadere informatie

Bekkenfysiotherapie. multidisciplinair samenwerken

Bekkenfysiotherapie. multidisciplinair samenwerken Bekkenfysiotherapie multidisciplinair samenwerken MSc Bekkenfysiotherapie: Lieke Wiggers (Fysiotherapie Noordman) Margo Versteeg (Fysiotherapie de Werfheegde) 3 november 2016, EZH-conferentie Inhoud Bekkenbodem

Nadere informatie

Prikkelbare Darm Syndroom (PDS/IBS)

Prikkelbare Darm Syndroom (PDS/IBS) Prikkelbare Darm Syndroom (PDS/IBS) MDL-centrum IJsselland Ziekenhuis www.mdlcentrum.nl U heeft van uw arts gehoord dat u een Prikkelbare Darm heeft. Een andere benaming voor Prikkelbare Darm Syndroom

Nadere informatie

Prolaps Rectum en anus. Chirurgie

Prolaps Rectum en anus. Chirurgie Prolaps Rectum en anus Chirurgie Inhoudsopgave Anale prolaps / Rectumprolaps 4 Onderzoek 6 Behandeling 7 Vragen 9 3 Anale prolaps / Rectumprolaps Er is sprake van een prolaps als weefsel, dat zich normaal

Nadere informatie

Oorzaken Diagnose stellen Medische behandeling

Oorzaken Diagnose stellen Medische behandeling Prikkelbare darm Een prikkelbare darm is een onschuldige darmaandoening, die wel veel lichamelijke klachten kan geven. Men spreekt niet van een ziekte omdat een prikkelbare darm niet samengaat met zichtbare

Nadere informatie

Kennislacunes NHG-Standaard Buikpijn bij kinderen

Kennislacunes NHG-Standaard Buikpijn bij kinderen Kennislacunes Buikpijn bij kinderen Kennislacunes 1. Prevalentie prikkelbare darm syndroom bij kinderen met chronische buikpijn (noot 5, 15). 2. Verschil in prognose van kinderen met prikkelbare darm syndroom

Nadere informatie

Beslisboom bij obstipatie en/of incontinentie van feces ofwel bowelmanagement (managen van de darmen)

Beslisboom bij obstipatie en/of incontinentie van feces ofwel bowelmanagement (managen van de darmen) Beslisboom bij obstipatie en/of incontinentie van feces ofwel bowelmanagement (managen van de darmen) Hoe wordt ontlasting geloosd? Rond het anaalkanaal liggen twee kringspieren: De inwendige kringspier:

Nadere informatie

Kronkels in een normaal buikje: obstipatie van consultatie tot diagnose bij een normaal traject

Kronkels in een normaal buikje: obstipatie van consultatie tot diagnose bij een normaal traject Kronkels in een normaal buikje: obstipatie van consultatie tot diagnose bij een normaal traject Prof. Dr. I. Hoffman Normaal stoelgangspatroon Postnataal: 99% defaecatie binnen 48 uren Borstvoeding Volwassenen:

Nadere informatie

OBSTIPATIE BIJ KINDEREN boweldysfunction. Dr. Liesbet Vercammen Kindergastro-enterologie AZ Turnhout

OBSTIPATIE BIJ KINDEREN boweldysfunction. Dr. Liesbet Vercammen Kindergastro-enterologie AZ Turnhout OBSTIPATIE BIJ KINDEREN boweldysfunction Dr. Liesbet Vercammen Kindergastro-enterologie AZ Turnhout Normaalwaarden neonaat: 90% meconium < 24 u. zuigeling 0-3 maanden: BV: gemiddeld 3 x per dag ontlasting.

Nadere informatie

De casus is bedoeld voor medisch studenten in de doctoraalfase van de opleiding.

De casus is bedoeld voor medisch studenten in de doctoraalfase van de opleiding. Casus 04L Fase A Titel Problemen met de stoelgang Onderwerp Slow transit obstipatie Inhoudsdeskundige Dr. A.A.M. Masclee, gastroenteroloog LUMC Technisch verantwoordelijke E. Beekhuizen, ontwikkelaar DPS

Nadere informatie

Testen funktionaliteit kleine bekken Anorectale functietesten. André Smout AMC Amsterdam

Testen funktionaliteit kleine bekken Anorectale functietesten. André Smout AMC Amsterdam Testen funktionaliteit kleine bekken Anorectale functietesten André Smout AMC Amsterdam Disclosures Sponsoring onderzoek Medical Measurement Systems Given Imaging Honorarium Reckitt Benckiser AstraZeneca

Nadere informatie

Bekkenfysiotherapie. bij een overactieve bekkenbodem

Bekkenfysiotherapie. bij een overactieve bekkenbodem Bekkenfysiotherapie bij een overactieve bekkenbodem Naar het ziekenhuis? Lees eerst de informatie op www.asz.nl/brmo. Een overactieve bekkenbodem Bekkenbodemspieren kunnen te zwak maar ook te gespannen

Nadere informatie

Anaal fissuur. Kloofje of scheurtje in de anus. mca.nl

Anaal fissuur. Kloofje of scheurtje in de anus. mca.nl Anaal fissuur Kloofje of scheurtje in de anus mca.nl Inhoudsopgave Wat is een anaal fissuur? 3 Hoe ontstaat een anaal fissuur? 3 Onderzoek en behandeling in MCA 4 De ingreep 6 Wat kunt u na de ingreep

Nadere informatie

PowerPoint presentatie

PowerPoint presentatie PowerPoint presentatie Urine-incontinentie bij ouderen Doreth Teunissen huisarts/onderzoeker 2 december 2010, RAI Amsterdam Opzet - (patho)fysiologie continentie - prevalentie - wie zoekt hulp - behandelingsmogelijkheden

Nadere informatie

Downloaded from UvA-DARE, the institutional repository of the University of Amsterdam (UvA)

Downloaded from UvA-DARE, the institutional repository of the University of Amsterdam (UvA) Downloaded from UvA-DARE, the institutional repository of the University of Amsterdam (UvA) http://hdl.handle.net/11245/2.137985 File ID Filename Version uvapub:137985 Samenvatting, discussie, toekomst

Nadere informatie

Drukmeting van de anus en endeldarm (anorectale manometrie)

Drukmeting van de anus en endeldarm (anorectale manometrie) ENDOSCOPIE Drukmeting van de anus en endeldarm (anorectale manometrie) ONDERZOEK Drukmeting van de anus en endeldarm (anorectale manometrie) Binnenkort krijgt u een onderzoek, waarbij de druk in uw endeldarm

Nadere informatie

BIJSLUITER: INFORMATIE VOOR GEBRUIKERS. Dulcolax bisacodyl 10 mg zetpillen (bisacodyl)

BIJSLUITER: INFORMATIE VOOR GEBRUIKERS. Dulcolax bisacodyl 10 mg zetpillen (bisacodyl) BIJSLUITER: INFORMATIE VOOR GEBRUIKERS Dulcolax bisacodyl 10 mg zetpillen (bisacodyl) Lees goed de hele bijsluiter, want deze bevat belangrijke informatie Dit geneesmiddel kunt u zonder voorschrift krijgen.

Nadere informatie

De bekkenbodem Klachten

De bekkenbodem Klachten Bekkenfysiotherapie U heeft deze folder gekregen omdat u door uw arts verwezen bent naar een bekkenfysiotherapeut. Een geregistreerd bekkenfysiotherapeut is gespecialiseerd in bekkenbodemproblemen en kan

Nadere informatie

Verstopping VRAAG OVER UW MEDICIJNEN! WWW.APOTHEEK.NL

Verstopping VRAAG OVER UW MEDICIJNEN! WWW.APOTHEEK.NL Verstopping WAT IS VERSTOPPING WAT KUNT U ZELF DOEN WAT KAN UW APOTHEKER VOOR U DOEN WANNEER KUNT U BETER NAAR UW HUISARTS GAAN VRIJ VERKRIJGBARE MEDICIJNEN VRAAG OVER UW MEDICIJNEN! WWW.APOTHEEK.NL VERSTOPPING

Nadere informatie

Een gestructureerde evaluatie bij chronische obstipatie en/of bij laxantia gebruik

Een gestructureerde evaluatie bij chronische obstipatie en/of bij laxantia gebruik Een gestructureerde evaluatie bij chronische obstipatie en/of bij laxantia gebruik Door: Marijke Lohbeck, AVG i.o. bij Ipse de Bruggen, Nieuwveen Inleiding: Obstipatie komt veelvuldig voor binnen de doelgroep

Nadere informatie

Chapter 15. Samenvatting

Chapter 15. Samenvatting Chapter 15 Samenvatting Dit proefschrift handelt over de gevolgen van gynaecologische operaties voor de functie van de bekkenbodem. De gynaecologische operaties die worden bestudeerd zijn operaties vanwege

Nadere informatie

Het LAR syndroom (low anterior syndroom) JOSE S MIT SENIORVERPLEEGKUNDIGE POLI HEELKUNDE UMCU

Het LAR syndroom (low anterior syndroom) JOSE S MIT SENIORVERPLEEGKUNDIGE POLI HEELKUNDE UMCU Het LAR syndroom (low anterior syndroom) JOSE S MIT SENIORVERPLEEGKUNDIGE POLI HEELKUNDE UMCU Optredend bij: (Low )anterior resectie Rectosigmoidresectie Na voorbehandeling met chemoradiatie of radiatie

Nadere informatie

Kloofje bij de anus (fissura ani)

Kloofje bij de anus (fissura ani) Kloofje bij de anus (fissura ani) Uw behandelend arts heeft bij u een kloofje bij de anus geconstateerd. In deze folder vindt u informatie over deze aandoening en de behandelingsmogelijkheden. Wat zijn

Nadere informatie

Ileus in de palliatieve setting. Patricia Quarles van Ufford Internist-oncoloog Palliatief consult team Hagaziekenhuis

Ileus in de palliatieve setting. Patricia Quarles van Ufford Internist-oncoloog Palliatief consult team Hagaziekenhuis Ileus in de palliatieve setting Patricia Quarles van Ufford Internist-oncoloog Palliatief consult team Hagaziekenhuis Inleiding Richtlijn palliatieve zorg 2009 www.pallialine.nl Richtlijn ileus Praktijkervaring

Nadere informatie

Samenvatting Lichamelijk onderzoek Aanvullend onderzoek

Samenvatting Lichamelijk onderzoek Aanvullend onderzoek Anorectale klachten zijn buitengewoon hinderlijk en sociaal invaliderend. Vaak voorkomende anorectale klachten zijn fecale incontinentie, bekkenbodem hypertonie met obstipatie, hemorroïden, fissura ani,

Nadere informatie

Stoelgangreëducatie bij kinderen

Stoelgangreëducatie bij kinderen Stoelgangreëducatie bij kinderen Renson Catherine UZ Gent Bekkenbodemtherapie urotherapie 1 Pediatrisch Uro-Nefrologisch Centrum Kinder-bekkenbodemkinesisten Kinder-psychologen Pediatrische verpleegkundigen

Nadere informatie

Moeite met poepen. Voorkomen of verhelpen

Moeite met poepen. Voorkomen of verhelpen Moeite met poepen Voorkomen of verhelpen Inleiding U bent opgenomen in ons ziekenhuis en heeft een verhoogde kans op verstopping of hardlijvigheid. Dit wordt obstipatie genoemd. Het betekent dat u minder

Nadere informatie

Geneeskundige Dagen Antwerpen 2014

Geneeskundige Dagen Antwerpen 2014 Geneeskundige Dagen Antwerpen 2014 Constipatie bij Ouderen: Het Gebruik van Laxativa in Woonzorgcentra Dr. Inge Bruynseels ASO geriatrie Overzicht Constipatie Inleiding/definitie Epidemiologie en risicofactoren

Nadere informatie

Kloofje in de anus (Fissura ani)

Kloofje in de anus (Fissura ani) Kloofje in de anus (Fissura ani) Deze folder geeft u een globaal overzicht van de klachten en oorzaak van een fissura ani (kloofje in de anus) en de meest gebruikelijke behandelingsmogelijkheden. Het is

Nadere informatie

Rode Kruis ziekenhuis. Patiënteninformatie. Anaal fissuur Kloofje of scheurtje in de anus. rkz.nl

Rode Kruis ziekenhuis. Patiënteninformatie. Anaal fissuur Kloofje of scheurtje in de anus. rkz.nl Patiënteninformatie Anaal fissuur Kloofje of scheurtje in de anus rkz.nl In overleg met uw chirurg wordt u binnenkort in het Rode Kruis ziekenhuis behandeld voor een zogenoemde anaal fissuur. Dit is een

Nadere informatie

Incontinentie bij kwetsbare ouderen. Zorg voor normale toiletgang WWW.ZORGVOORBETER.NL

Incontinentie bij kwetsbare ouderen. Zorg voor normale toiletgang WWW.ZORGVOORBETER.NL Incontinentie bij kwetsbare ouderen Zorg voor normale toiletgang WWW.ZORGVOORBETER.NL Dr P van Houten specialist ouderengeneeskunde 2015 Waarom aandacht voor normale toiletgang en incontinentie Eigenwaarde

Nadere informatie

ONDERBUIK KLACHTEN pathofysiologie en behandeling

ONDERBUIK KLACHTEN pathofysiologie en behandeling ONDERBUIK KLACHTEN pathofysiologie en behandeling Lisbeth Mathus-Vliegen Academisch Medisch Centrum Universiteit van Amsterdam e.mathus-vliegen@amc.uva.nl ONDERBUIK KLACHTEN Obstipatie 13,2 per 1000 Diarree

Nadere informatie

ONDERBUIK KLACHTEN pathofysiologie en behandeling

ONDERBUIK KLACHTEN pathofysiologie en behandeling ONDERBUIK KLACHTEN pathofysiologie en behandeling Lisbeth Mathus-Vliegen Academisch Medisch Centrum Universiteit van Amsterdam e.mathus-vliegen@amc.uva.nl ONDERBUIK KLACHTEN Obstipatie 13,2 per 1000 Diarree

Nadere informatie

Refaja Ziekenhuis Stadskanaal. Ventrale rectopexie

Refaja Ziekenhuis Stadskanaal. Ventrale rectopexie Ventrale rectopexie VENTRALE RECTOPEXIE INLEIDING Binnenkort zult u worden geopereerd aan een verzakking van het laatste stuk van de darm, de endeldarm. Dit zal gebeuren via een zogenaamde kijkoperatie,

Nadere informatie

De relatie tussen incontinentie, toiletgangvaardigheden en morbiditeit in verpleeghuizen.

De relatie tussen incontinentie, toiletgangvaardigheden en morbiditeit in verpleeghuizen. Samenvatting De relatie tussen incontinentie, toiletgangvaardigheden en morbiditeit in verpleeghuizen. Continentie gaat in de westerse wereld samen met het gebruik van het water closet, in de volksmond

Nadere informatie

Anale fissuur. Centrum voor Algemene Heelkunde. Dr. Tom Feryn. www.dokterferyn.be

Anale fissuur. Centrum voor Algemene Heelkunde. Dr. Tom Feryn. www.dokterferyn.be Centrum voor Algemene Heelkunde Dr. Tom Feryn www.dokterferyn.be Anale fissuur www.proctologiekliniek.be www.facebook.com/doktertomferyn www.youtube.com/doktertomferyn Wat is een anale fissuur? Een anale

Nadere informatie

1. Bekkenbodemspiertraining

1. Bekkenbodemspiertraining 1. Bekkenbodemspiertraining Vrouwen: Er is bewijs dat bekkenbodemspiertraining bij oudere vrouwen met urine-incontinentie (met name bij stress, maar ook bij aandrang en gemengde urine-incontinentie) effectiever

Nadere informatie

Frailty en ondervoeding doet (veel) vallen

Frailty en ondervoeding doet (veel) vallen www.hhzhlier.be 1 h.-hartziekenhuis vzw Frailty en ondervoeding doet (veel) vallen Ann Gryp, Hoofdverpleegkundige geriatrie Frailty Frailty heeft te maken met kwetsbaarheid. Frailty zegt iets over de ernst

Nadere informatie

DIABETES EN MAAG-DARM-LEVER ZIEKTEN

DIABETES EN MAAG-DARM-LEVER ZIEKTEN DIABETES EN MDL ZIEKTEN: OPBOUW Klachten van MDL origine bij diabeten DIABETES EN MAAGDARMLEVER ZIEKTEN Lisbeth MathusVliegen Academisch Medisch Centrum Universiteit van Amsterdam e.mathusvliegen@amc.uva.nl

Nadere informatie

Bekkenfysiotherapie bij bekkenbodemklachten

Bekkenfysiotherapie bij bekkenbodemklachten Bekkenfysiotherapie bij bekkenbodemklachten Albert Schweitzer ziekenhuis Regionaal Bekkenbodem Centrum maart 2010 pavo 0682 Inleiding Problemen met de bekkenbodem beginnen vaak met kleine klachten. Licht

Nadere informatie

. J '. : c : : i i v'-'i M.'! > ' : ' ;! ', v : ' * ' ' ** ;>" '! ' " ( " ;. ' ' ' ;. ;, : T : i «- ;; '.' i -, /

. J '. : c : : i i v'-'i M.'! > ' : ' ;! ', v : ' * ' ' ** ;> '! '  (  ;. ' ' ' ;. ;, : T : i «- ;; '.' i -, / Samenvatting I 757 S a m e n v a t t i n g ^"-; ''"-"' '""' "' ""' '' - - *' ^ ' w ^'^?.-. J '. : c : : i i v'-'i M.'! > ' : ' ;! ', v : ' * ' ' ** ;>" '! ' " ( " ;. ' ' ' ;. ;, : T : i «- ;; '.' i -,

Nadere informatie

26 Fecale incontinentie

26 Fecale incontinentie 59-Chirurgie 26 01-06-2005 11:35 Pagina 473 473 26 Fecale incontinentie C.G.M.I. Baeten Een 40-jarige vrouw meldt zich op de polikliniek omdat ze veel problemen heeft met het ophouden van de ontlasting.

Nadere informatie

LAR Syndroom. Dr DERUYTER LIEVEN. Low Anterior Resectie Syndroom A Z S I N T - J A N B R U G G E - O O S T E N D E A V

LAR Syndroom. Dr DERUYTER LIEVEN. Low Anterior Resectie Syndroom A Z S I N T - J A N B R U G G E - O O S T E N D E A V LAR Syndroom Low Anterior Resectie Syndroom Dr DERUYTER LIEVEN Het LAR Syndroom staat voor klachten die ontstaan na een volledige of gedeeltelijke verwijdering van de endeldarm. A Z S I N T - J A N B R

Nadere informatie

Diverticulitis. chirurgie

Diverticulitis. chirurgie Diverticulitis chirurgie Bij u is door uw behandelend arts de darmaandoening diverticulitis vastgesteld. Voor de behandeling hiervan bent u opgenomen op de afdeling chirurgie. In deze brochure krijgt u

Nadere informatie

ONDERBUIK KLACHTEN pathofysiologie en behandeling

ONDERBUIK KLACHTEN pathofysiologie en behandeling pathofysiologie en behandeling Lisbeth Mathus-Vliegen Academisch Medisch Centrum Universiteit van Amsterdam e.mathus-vliegen@amc.uva.nl 13,2 per 1000 21,7 per 1000 1,2 per 1000 2-3 per 1000 4,5 per 1000

Nadere informatie

Chronische bekkenpijn oorzaken en aanpak. Sanne Nooteboom, huisarts Doreth Teunissen, kaderhuisarts uro-gynaecologie

Chronische bekkenpijn oorzaken en aanpak. Sanne Nooteboom, huisarts Doreth Teunissen, kaderhuisarts uro-gynaecologie Chronische bekkenpijn oorzaken en aanpak Sanne Nooteboom, huisarts Doreth Teunissen, kaderhuisarts uro-gynaecologie Doel Deelnemers zijn in staat om: te exploreren o.a. door de belangrijkste alarmsymptomen

Nadere informatie

Kloofje bij de anus (fissura ani)

Kloofje bij de anus (fissura ani) Kloofje bij de anus (fissura ani) 1 Uw behandelend arts heeft bij u een kloofje bij de anus geconstateerd. In deze folder vindt u informatie over deze aandoening en de behandelingsmogelijkheden. Wat zijn

Nadere informatie

Kloofje in de anus (Fissura ani)

Kloofje in de anus (Fissura ani) Kloofje in de anus (Fissura ani) Chirurgie Beter voor elkaar 2 Inleiding Deze folder geeft u informatie over een kloofje in de anus en de behandelings mogelijkheden. Het is goed u te realiseren dat voor

Nadere informatie

Behandeling van een anale fissuur Chirurgie Waregem O.L.V. van Lourdes Ziekenhuis

Behandeling van een anale fissuur Chirurgie Waregem O.L.V. van Lourdes Ziekenhuis Behandeling van een anale fissuur Chirurgie Waregem O.L.V. van Lourdes Ziekenhuis Chirurgie Waregem_Versie 1_Jan 2016 Inleiding Deze folder geeft uitleg over de behandeling van een anale fissuur. Een anale

Nadere informatie

BIJSLUITER: INFORMATIE VOOR GEBRUIKERS. Dulcolax bisacodyl 10 mg zetpillen

BIJSLUITER: INFORMATIE VOOR GEBRUIKERS. Dulcolax bisacodyl 10 mg zetpillen DULCOLAX BISACODYL BIJSLUITER: INFORMATIE VOOR GEBRUIKERS Dulcolax bisacodyl 10 mg zetpillen (bisacodyl) Lees goed de hele bijsluiter, want deze bevat belangrijke informatie Dit geneesmiddel kunt u zonder

Nadere informatie

OBSTIPATIE FRANCISCUS VLIETLAND

OBSTIPATIE FRANCISCUS VLIETLAND OBSTIPATIE FRANCISCUS VLIETLAND Wat is obstipatie? Voedsel komt via de slokdarm en de maag in de darm terecht. Water en voedingsstoffen worden in de darm gedeeltelijk in de bloedbaan opgenomen. De stoffen

Nadere informatie

TOTAALRUPTUUR. De rol van de bekkenfysiotherapeut

TOTAALRUPTUUR. De rol van de bekkenfysiotherapeut TOTAALRUPTUUR De rol van de bekkenfysiotherapeut Inhoud Achtergronden totaalruptuur Anatomie anale kanaal Mechanisme defecatie en continentie Definities en indelingen sfincterrupturen Risicofactoren, therapie.

Nadere informatie

Neurogene darmdisfunctie

Neurogene darmdisfunctie encathopedia Volume 8 Neurogene darmdisfunctie en darmspoelen Constipatie Ontlastingsverlies Opgeblazen gevoel Darmspoelen kan helpen Controle Zelfvertrouwen Waardigheid Neurogene darmdisfunctie Er is

Nadere informatie

Voedingsadviezen bij obstipatie

Voedingsadviezen bij obstipatie Voedingsadviezen bij obstipatie In deze folder vindt u informatie over de oorzaken en behandeling van obstipatie. Verder leest u hoe dit toe te passen is in het dagelijks leven. Inhoud Wat is obstipatie?

Nadere informatie

Een kloofje in de anus

Een kloofje in de anus Wilhelmina Ziekenhuis Assen Vertrouwd en dichtbij Informatie voor patiënten Chirurgie Een kloofje in de anus 1 Een kloofje in de anus In deze brochure kunt u lezen hoe een kloofje in de anus ontstaat en

Nadere informatie

Bekkenfysiotherapie bij pijn in het bekkengebied

Bekkenfysiotherapie bij pijn in het bekkengebied Bekkenfysiotherapie bij pijn in het bekkengebied U heeft pijnklachten in uw buik- en/of bekkengebied. De bekkenfysiotherapeut kan u helpen om deze klachten te verminderen. Neem altijd uw verzekeringsgegevens

Nadere informatie

heelkunde 2 informatiebrochure Altemeier

heelkunde 2 informatiebrochure Altemeier heelkunde 2 informatiebrochure Altemeier Inhoudstafel 1. Inleiding 4 2. Wat is een rectale prolaps? 4 3. Voorbereiding 5 4. De operatie 5 5. Mogelijke verwikkelingen 6 6. Na de operatie 6 7. Ontslag 7

Nadere informatie

Urge-incontinentie Marina Hovius, uroloog

Urge-incontinentie Marina Hovius, uroloog Urge-incontinentie Marina Hovius, uroloog Anatomie Terminologie Prevalentie Onderzoek Co-morbiditeit Conservatieve maatregelen Medicamenteuze therapie Operatieve therapie Anatomie Terminologie: richtlijn

Nadere informatie

Verzakking van de endeldarm Ventrale rectopexie (kijkoperatie)

Verzakking van de endeldarm Ventrale rectopexie (kijkoperatie) Verzakking van de endeldarm Ventrale rectopexie (kijkoperatie) In overleg met uw chirurg wordt u binnenkort in het Rode Kruis ziekenhuis (RKZ) geopereerd aan een verzakking van de endeldarm (laatste stukje

Nadere informatie

MACROGOL EN ELECTROLYTEN 13,7 G TEVA poeder voor drank. MODULE I : ALGEMENE GEGEVENS Datum : 27 september 2013 1.3.1 : Productinformatie Bladzijde : 1

MACROGOL EN ELECTROLYTEN 13,7 G TEVA poeder voor drank. MODULE I : ALGEMENE GEGEVENS Datum : 27 september 2013 1.3.1 : Productinformatie Bladzijde : 1 1.3.1 : Productinformatie Bladzijde : 1 1. NAAM VAN HET GENEESMIDDEL Macrogol en electrolyten 13,7 g Teva, 2. KWALITATIEVE EN KWANTITATIEVE SAMENSTELLING Elke sachet bevat de volgende werkzame stoffen:

Nadere informatie

Vormen en oorzaken van urine-incontinentie Er zijn verschillende vormen van urine-incontinentie:

Vormen en oorzaken van urine-incontinentie Er zijn verschillende vormen van urine-incontinentie: INCONTINENTIE Inleiding Incontinentie (urine-incontinentie en/of ontlastingsincontinentie) is vooral bij ouderen een veelvoorkomend probleem. Toch zoekt maar een klein deel van de mensen hulp. Hierbij

Nadere informatie

Richtlijn Zindelijkheid van urine en feces (2011)

Richtlijn Zindelijkheid van urine en feces (2011) Richtlijn Zindelijkheid van urine en feces (2011) Begeleiding en behandeling door de JGZ Inleiding De meeste kinderen met fecale incontinentie kunnen, als uit de anamneselijsten en het lichamelijk onderzoek

Nadere informatie

De behandelmogelijkheden zijn: Bekkenfysiotherapie

De behandelmogelijkheden zijn: Bekkenfysiotherapie Bekkenfysiotherapie De bekkenfysiotherapeut Mignon Lamers-Bolk Wat is bekkenfysiotherapie? Bekkenfysiotherapie is een erkende specialisatie binnen de fysiotherapie, welke zich richt op klachten in of rondom

Nadere informatie

Sacrale Neurostimulatie voor Fecale Incontinentie.. Dr. Henk Thieren Dr.Jean-Marc Gillardin Abdominale Heelkunde AZ Sint-Lucas Brugge Overzicht : Definities + Scores. Cijfers bekkenbodempathologie. Geschiedenis

Nadere informatie

Darm chirurgie. Nascholing huisartsen Istanbul 2012. Anke Smits Gastrointestinaal Chirurg St Antonius ziekenhuis Nieuwegein

Darm chirurgie. Nascholing huisartsen Istanbul 2012. Anke Smits Gastrointestinaal Chirurg St Antonius ziekenhuis Nieuwegein Darm chirurgie Nascholing huisartsen Istanbul 2012 Anke Smits Gastrointestinaal Chirurg St Antonius ziekenhuis Nieuwegein Colorectale chirurgie Anke Smits, chirurg Sint Antonius Ziekenhuis Nieuwegein/Utrecht

Nadere informatie

ACHTERGRONDEN BIJ DE CASUSSCHETSEN INCLUSIEF LEERDOELEN EN STELLINGEN

ACHTERGRONDEN BIJ DE CASUSSCHETSEN INCLUSIEF LEERDOELEN EN STELLINGEN INTERLINE DEVENTER BEKKENBODEMPROBLEMATIEK Maart 2010 ACHTERGRONDEN BIJ DE CASUSSCHETSEN INCLUSIEF LEERDOELEN EN STELLINGEN Inleiding De werkgroep is een multidisciplinaire werkgroep gynaecologie / urologie

Nadere informatie

BIJSLUITER: INFORMATIE VOOR DE GEBRUIK(ST)ER. Duphalac, stroop 667 mg /ml

BIJSLUITER: INFORMATIE VOOR DE GEBRUIK(ST)ER. Duphalac, stroop 667 mg /ml BIJSLUITER: INFORMATIE VOOR DE GEBRUIK(ST)ER Duphalac, stroop 667 mg /ml Lees de hele bijsluiter zorgvuldig door voordat u start met het gebruik van dit geneesmiddel. - Bewaar deze bijsluiter, het kan

Nadere informatie

Wat zijn divertikels?

Wat zijn divertikels? Diverticulitis Wat zijn divertikels? Divertikels zijn ballonachtige uitstulpingen van de wand van het maagdarmkanaal. Divertikels stulpen naar buiten uit, door de spierlaag heen. Je kunt ze vergelijken

Nadere informatie