Verpleegkundige Instructie Palliatieve Zorg Obstipatie

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Verpleegkundige Instructie Palliatieve Zorg Obstipatie"

Transcriptie

1 Verpleegkundige Instructie Palliatieve Zorg Obstipatie 5-Folder Obstipatie.indd :30:32

2 1. Hoe herkent u obstipatie? 1.1. Definities Obstipatie: Het weinig frequent (minder dan 3x p.w.) en met moeite (langer dan 10 minuten) produceren van (meestal) harde ontlasting. Fecale impactie: Is ingedikte ontlasting die niet spontaan geloosd kan worden, meestal in het rectum gelokaliseerd Kenmerken Verminderde frequentie Vol gevoel in de buik, gevoel dat rectum gevuld is, opgezette buik Gasvorming en winden Misselijkheid Slechte eetlust Pijn bij de stoelgang Krampende buikpijn Rusteloosheid/ verwardheid Paradoxale diarree (lekkage van dunne ontlasting langs ingedikte fecesprop) Urineretentie/ incontinentie 1.3. Mogelijke oorzaken (meestal multifactorieel) : Ziektegerelateerd: Secundaire factoren: Tumor in buikgebied Onaangepaste (obstructie of toiletvoorzieningen compressie) Te weinig privacy Neurologische ziekten Gewoonte gebruik Hypercalciëmie laxantia Bijkomende Angst voor pijn bij aandoeningen: Diabetes, defecatie hypokaliëmie, anusfissuur, Dehydratie uterusprolaps, Inactiviteit, bedlegerig hemorroïden Algemene zwakte Medicatie: Opiaten Middelen met anticholinerge werking (bijv. antiparkinson, antidepressiva, spasmolytica) Cytostatica (m.n. vinca-alkaloïden) Serotonineantagonisten (anti-emetica eindigend op...setron) Diversen (bijv. ijzerpreparaten, antacida, diuretica, verapamil) 5-Folder Obstipatie.indd :30:32

3 1.4. Voorkeurslijst van producten Overzicht van de meest gebruikte producten Laxans Werking Werkzaam na Opmerking Macrogol/elektrolyten Movicolon Osmotisch 1-2 dagen Vieze smaak, minder bij oplossen in ijswater Magnesiumoxide Osmotisch 2-8 uur Niet gelijktijdig innemen met tetracyclines, ijzer of chinolonen, niet bij gestoorde nierfunctie Lactulose (stroop of poeder) Psyllium (Metamucil/Agiolax) Osmotisch, peristaltiek bevorderend Volumevergrotend, mechanische prikkeling Bisacodyl Contactlaxans 5-10 uur min. 1-2 dagen Soms vieze smaak, opgeblazen gevoel winderigheid 2-3 dagen Vochtopname meer dan 1500 ml per dag! Soms buikkrampen niet gelijktijdig met melk of antacida Sennosiden (X-Praep) Contactlaxans 6-12 uur Vieze smaak Soms buikkrampen Natriumlaurylsulfoacetaat (Microlax) Emolliens 5-20 min. Bij vol rectum Natriumfosfaatklysma (Colex/Practo) Natriumdocusaat + sorbitol klysma (Klyx) Osmotisch min. Bij harde feces in het rectum Emolliens 5-20 min. Kan bij harde feces in het rectum voorafgaande aan fosfaatklysma worden gegeven 5-Folder Obstipatie.indd :30:33

4 2. Hoe signaleert u obstipatie? Is er een verhoogd risico? (meer dan 1 van de mogelijke oorzaken is aanwezig) (zie 1.3.) JA Interventie A NEE Is de obstipatie aangetoond? (zie 1.1.) JA Interventie A + B NEE Is er sprake van fecale impactie? (zie 1.1.) JA Interventie A + B + C NEE Is de obstipatie aangetoond en is de patiënt in de laatste levensdagen? JA Interventie D 5-Folder Obstipatie.indd :30:33

5 3. Hoe behandelt u obstipatie? Interventie A Algemeen: Geef voorlichting en advies over signalen obstipatie Neem een stoelganganamnese af (zie 4. Stoelgang Anamese) Leg misvatting uit over geen eten = geen ontlasting Bespreek wat gedaan kan worden: - Voldoende beweging (indien haalbaar) - Zorg voor privacy bij toiletgang - Na elke maaltijd (of op vaste tijden) minstens 10 minuten op toilet/postoel - Houding op de postoel: voeten op een voetenbankje (ondersteunt de buikspieren) Stel doel vast (bijv. zachte feces die gemakkelijk geproduceerd kan worden per 1-2 dagen) Observeer de klachten van patiënt en rapporteer ontlastingspatroon Dieet: Stimuleren van eten van fruit (pruimen)/vezels (bij voldoende vochtintake) Op nuchtere maag warm water drinken Veel vocht drinken per dag (indien haalbaar minstens 1,5 liter) Interventie B Spreek laxeerbeleid met arts af - Spreek anticiperend laxeerbeleid af bij meer dan 2 dagen geen ontlasting Rapporteer ontlastingspatroon en effect laxantia in zorgdossier Interventie C Bespreek (hoog) klysma met arts - Voor een hoog opgaand klysma wordt gebruik gemaakt van een rectumcanule of een urinekatheter die (na bijknippen) op de tuit van het klysma wordt geplaatst. De patiënt dient op de linkerzij te liggen - Risico van collaberen is tijdens hoog klysma aanwezig Bespreek manuele verwijdering met arts Interventie D Comfort bieden: Geen interventies tenzij er sprake is van onrust en klachten! Starten met opiaten = Starten met laxantia 5-Folder Obstipatie.indd :30:33

6 4. Stoelganganamese Datum! Afnemen bij klachten of beoordeling van de stoelgang Wanneer was er voor het laatst stoelgang? Hoe vaak heeft de patiënt gewoonlijk ontlasting? Hoe zag de laatste ontlasting eruit? kleur consistentie geur Zit er bloed of slijm bij de ontlasting? ja nee Gebruikt de patiënt laxantia? ja, nl. frequentie gebruik nee Helpt de gebruikte laxantia voldoende? ja nee Wordt er nog iets anders gebruikt wat helpt? ja, nl. frequentie gebruik nee 5-Folder Obstipatie.indd :30:34

7 Algemene vragen Is er pijn? ja, bij de stoelgang ja, in de buik nee Is er aandrang zonder resultaat? ja nee Is er sprake van een opgezette buik? ja nee Is er sprake van flatulentie (windjes)? ja nee Is er sprake van incontinentie van ontlasting? ja nee Is er sprake van fecale impactie (ophoping)? ja nee Is er een anale uitstulping na hard persen? ja nee Is er sprake van onrust, sufheid? ja nee Is de patiënt bedlegerig? ja nee Hoe is de vochtinname? normaal matig minislokjes niets Hoe is de voedinginname? normaal matig minislokjes niets Welke van deze medicatie gebruikt de patiënt? opiaten middelen met anticholinerge werking (bijv. antiparkinson, antidepressiva, spasmolytica) cytostatica (m.n. vinca-alkaloïden) serotonineantagonisten (anti-emetica eindigt op...setron) overig (bijv. ijzerpreparaten, antacida, diuretica, verapamil) 5-Folder Obstipatie.indd :30:34

8 Voor informatie kunt u contact opnemen met het IKA Plesmanlaan 125, 1066 CX Amsterdam, tel.: Dit is een uitgave van de Netwerken Palliatieve Zorg in Midden- en Zuid-Kennemerland, Amstelland en Meerlanden. Met ondersteuning van het IKA. Bron richtlijn: Palliatieve zorg, richtlijnen voor de praktijk. VIKC Folder Obstipatie.indd :30:35

Verpleegkundige Instructie Palliatieve Zorg Misselijkheid

Verpleegkundige Instructie Palliatieve Zorg Misselijkheid Verpleegkundige Instructie Palliatieve Zorg Misselijkheid 5-Folder misselijk.indd 1 15-07-2008 09:23:15 5-Folder misselijk.indd 2 15-07-2008 09:23:16 1. Hoe herkent u misselijkheid? Misselijkheid is een

Nadere informatie

Obstipatie in de palliatieve fase

Obstipatie in de palliatieve fase Obstipatie in de palliatieve fase C. Verhagen, coordinator Palliatieve Zorg UMC St Radboud IKO Nijmegen Nationaal Palliatief Congres, Lunteren 13 november 2008 Verstopt? 2 Alles wat u altijd al wilde weten

Nadere informatie

Obstipatie. mw. N. Beelen, huisarts mw. B. van Merrienboer, verpleegkundig specialist mw. L. Schipper, MDL arts

Obstipatie. mw. N. Beelen, huisarts mw. B. van Merrienboer, verpleegkundig specialist mw. L. Schipper, MDL arts Obstipatie mw. N. Beelen, huisarts mw. B. van Merrienboer, verpleegkundig specialist mw. L. Schipper, MDL arts Palliatieve Zorg Symposium : Diversiteit en imperfectie in de dagelijkse praktijk 7 November

Nadere informatie

Moeite met poepen. Voorkomen of verhelpen

Moeite met poepen. Voorkomen of verhelpen Moeite met poepen Voorkomen of verhelpen Inleiding U bent opgenomen in ons ziekenhuis en heeft een verhoogde kans op verstopping of hardlijvigheid. Dit wordt obstipatie genoemd. Het betekent dat u minder

Nadere informatie

Obstipatie door gebruik pijnmedicatie

Obstipatie door gebruik pijnmedicatie Obstipatie door gebruik pijnmedicatie Maatschap Anesthesiologie IJsselland Ziekenhuis www.anesthesiologie-ysl.nl U heeft zwak of sterk werkende morfine of morfineachtige pijnstillers voorgeschreven gekregen.

Nadere informatie

Prikkelbare Darm Syndroom (PDS/IBS)

Prikkelbare Darm Syndroom (PDS/IBS) Prikkelbare Darm Syndroom (PDS/IBS) MDL-centrum IJsselland Ziekenhuis www.mdlcentrum.nl U heeft van uw arts gehoord dat u een Prikkelbare Darm heeft. Een andere benaming voor Prikkelbare Darm Syndroom

Nadere informatie

Chronisch Hartfalen. Wat is chronisch hartfalen?

Chronisch Hartfalen. Wat is chronisch hartfalen? Chronisch Hartfalen Wat is chronisch hartfalen? Omschrijving Hartfalen Hartfalen is een aandoening van het hart waarbij het hart niet meer in staat is om voldoende bloed uit te pompen en rond te pompen.

Nadere informatie

een bepaalde ziekte, zoals een darmontsteking, het prikkelbare darmsyndroom (IBS), diabetes of een kwaadaardige aandoening.

een bepaalde ziekte, zoals een darmontsteking, het prikkelbare darmsyndroom (IBS), diabetes of een kwaadaardige aandoening. Verstopping Regelmatig ontlasting hebben, is voor veel mensen een teken van goede gezondheid. De regelmaat verschilt van mens tot mens: de een heeft drie keer per dag ontlasting, de ander drie keer per

Nadere informatie

Beslisboom bij obstipatie en/of incontinentie van feces ofwel bowelmanagement (managen van de darmen)

Beslisboom bij obstipatie en/of incontinentie van feces ofwel bowelmanagement (managen van de darmen) Beslisboom bij obstipatie en/of incontinentie van feces ofwel bowelmanagement (managen van de darmen) Hoe wordt ontlasting geloosd? Rond het anaalkanaal liggen twee kringspieren: De inwendige kringspier:

Nadere informatie

Verstopping VRAAG OVER UW MEDICIJNEN! WWW.APOTHEEK.NL

Verstopping VRAAG OVER UW MEDICIJNEN! WWW.APOTHEEK.NL Verstopping WAT IS VERSTOPPING WAT KUNT U ZELF DOEN WAT KAN UW APOTHEKER VOOR U DOEN WANNEER KUNT U BETER NAAR UW HUISARTS GAAN VRIJ VERKRIJGBARE MEDICIJNEN VRAAG OVER UW MEDICIJNEN! WWW.APOTHEEK.NL VERSTOPPING

Nadere informatie

Obstipatie en faecale incontinentie bij ouderen

Obstipatie en faecale incontinentie bij ouderen Obstipatie en faecale incontinentie bij ouderen when the going gets tough Judith Jonker Geriater Inhoud Obstipatie Definitie Prevalentie Typen Secundaire factoren Rode vlaggen Kliniek Behandelopties Fecale

Nadere informatie

Buikpijn, obstipatie en fecale incontinentie bij kinderen

Buikpijn, obstipatie en fecale incontinentie bij kinderen Buikpijn, obstipatie en fecale incontinentie bij kinderen Congres Kinderverpleegkunde 2.0 laat je upgraden! Rita van den Tooren-de Groot Kinderarts HMC Haaglanden Medisch Centrum Den Haag 27 september

Nadere informatie

Divertikels en diverticulitis. Oorzaak en behandeling

Divertikels en diverticulitis. Oorzaak en behandeling Divertikels en diverticulitis Oorzaak en behandeling In deze folder krijgt u informatie over divertikels en diverticulitis. Deze folder geeft informatie over de oorzaak van divertikels en diverticulitis.

Nadere informatie

Onderbuikklachten. buikklachten

Onderbuikklachten. buikklachten 13 Onderbuikklachten Prof. dr. H.E. van der Horst De moeilijkheidsgraad van diagnostiek bij buikklachten is hoog. Er is geen lichaamsdomein waar de klachten zo variëren en zo weinig specifiek in de richting

Nadere informatie

Prikkelbare Darm Syndroom

Prikkelbare Darm Syndroom MEDISCH CENTRUM Prikkelbare Darm Syndroom 2 Wat is een prikkelbare darm? We spreken van het Prikkelbare Darm Syndroom (PDS) of spastisch colon wanneer iemand gedurende tenminste 12 weken in de loop van

Nadere informatie

BIJSLUITER: INFORMATIE VOOR GEBRUIKERS DUPHALAC FRUIT 10 g / 15 ml Siroop Lactulose

BIJSLUITER: INFORMATIE VOOR GEBRUIKERS DUPHALAC FRUIT 10 g / 15 ml Siroop Lactulose BIJSLUITER: INFORMATIE VOOR GEBRUIKERS DUPHALAC FRUIT 10 g / 15 ml Siroop Lactulose Lees goed de hele bijsluiter voordat u dit geneesmiddel gaat gebruiken want er staat belangrijke informatie in voor u.

Nadere informatie

Obstipatie bij kinderen en jongeren van 0 tot 18 jaar

Obstipatie bij kinderen en jongeren van 0 tot 18 jaar Obstipatie bij kinderen en jongeren van 0 tot 18 jaar Samenwerkingsafspraak voor kinderartsen, huisartsen, jeugdartsen en artsen voor mensen met een verstandelijke beperking (AVG) uit het adherentiegebied

Nadere informatie

Ontlastingsproblemen bij aangeboren afwijkingen aan de darmen

Ontlastingsproblemen bij aangeboren afwijkingen aan de darmen Ontlastingsproblemen bij aangeboren afwijkingen aan de darmen In deze folder krijgt u informatie over de problemen met de ontlasting die anorectale misvorming en de ziekte van Hirschsprung met zich mee

Nadere informatie

Richtlijn Zindelijkheid van urine en feces (2011)

Richtlijn Zindelijkheid van urine en feces (2011) Richtlijn Zindelijkheid van urine en feces (2011) Begeleiding en behandeling door de JGZ Inleiding De meeste kinderen met fecale incontinentie kunnen, als uit de anamneselijsten en het lichamelijk onderzoek

Nadere informatie

Voedingsadviezen bij obstipatie

Voedingsadviezen bij obstipatie Voedingsadviezen bij obstipatie In deze folder vindt u informatie over de oorzaken en behandeling van obstipatie. Verder leest u hoe dit toe te passen is in het dagelijks leven. Inhoud Wat is obstipatie?

Nadere informatie

Een gestructureerde evaluatie bij chronische obstipatie en/of bij laxantia gebruik

Een gestructureerde evaluatie bij chronische obstipatie en/of bij laxantia gebruik Een gestructureerde evaluatie bij chronische obstipatie en/of bij laxantia gebruik Door: Marijke Lohbeck, AVG i.o. bij Ipse de Bruggen, Nieuwveen Inleiding: Obstipatie komt veelvuldig voor binnen de doelgroep

Nadere informatie

Diverticulitis. chirurgie

Diverticulitis. chirurgie Diverticulitis chirurgie Bij u is door uw behandelend arts de darmaandoening diverticulitis vastgesteld. Voor de behandeling hiervan bent u opgenomen op de afdeling chirurgie. In deze brochure krijgt u

Nadere informatie

Divertikels. Afdeling Diëtetiek

Divertikels. Afdeling Diëtetiek Divertikels Afdeling Diëtetiek Voedingsadvies bij divertikels Deze informatie is bedoeld als ondersteuning van het consult door een diëtist. De informatie in deze folder kan een persoonlijk dieetadvies

Nadere informatie

3.2 Afwijkende defecatie

3.2 Afwijkende defecatie 3.2 Afwijkende defecatie Ten gevolge van een aandoening en/of beperking in het spijsverteringsstelsel kunnen defecatieproblemen ontstaan. Zo kunnen bijvoorbeeld darmtumoren leiden tot obstipatie en ontstekingen

Nadere informatie

Geschreven door Diernet Team zaterdag, 11 december 2010 15:44 - Laatst aangepast vrijdag, 17 december 2010 13:16

Geschreven door Diernet Team zaterdag, 11 december 2010 15:44 - Laatst aangepast vrijdag, 17 december 2010 13:16 Omschrijving Oorzaken Verschijnselen Diagnose Therapie Prognose Omschrijving Chronische diarree is een verandering in de frequentie, consistentie, of het volume van de stoelgang (ontlasting) voor meer

Nadere informatie

Oorzaken Diagnose stellen Medische behandeling

Oorzaken Diagnose stellen Medische behandeling Prikkelbare darm Een prikkelbare darm is een onschuldige darmaandoening, die wel veel lichamelijke klachten kan geven. Men spreekt niet van een ziekte omdat een prikkelbare darm niet samengaat met zichtbare

Nadere informatie

Constipatie en aambeien

Constipatie en aambeien STUDENTENGEZONDHEIDSCENTRUM Constipatie en aambeien CONSTIPATIE, OBSTIPATIE EN VERSTOPPING Wat is het? Bij constipatie is het moeilijk en soms zelfs pijnlijk om stoelgang te maken. De gemiddelde stoelgangsfrequentie

Nadere informatie

Verschijnselen Pijn bij het plassen Pijn in de onderbuik Vaak kleine beetjes plassen Troebele urine,vlokjes, soms met bloed erin (roze) Urine riekt

Verschijnselen Pijn bij het plassen Pijn in de onderbuik Vaak kleine beetjes plassen Troebele urine,vlokjes, soms met bloed erin (roze) Urine riekt Verschijnselen Pijn bij het plassen Pijn in de onderbuik Vaak kleine beetjes plassen Troebele urine,vlokjes, soms met bloed erin (roze) Urine riekt Soms lichte temperatuursverhoging Veel (water) drinken.

Nadere informatie

De ontlasting is M(i)S. Literatuur. Incidentie 19-2-2014. Joke Beekman. MSMS 2 december 2013

De ontlasting is M(i)S. Literatuur. Incidentie 19-2-2014. Joke Beekman. MSMS 2 december 2013 De ontlasting is M(i)S MSMS 2 december 2013 Joke Beekman Verpleegkundig specialist Revalidatiegeneeskunde en Continentie- en retentiezorg Sint Maartenskliniek, Nijmegen Literatuur Incidentie 68% darm problemen

Nadere informatie

Intakeformulier Coloscopie

Intakeformulier Coloscopie Datum intake: Datum Coloscopie Sticker patiënt Indicatie Coloscopie: BVO Ja/Nee Medische informatie vragen cursief alleen bij BVO intake van toepassing Is medische informatie van huisarts aanwezig? Heeft

Nadere informatie

BIJSLUITER: INFORMATIE VOOR DE GEBRUIK(ST)ER. Duphalac, stroop 667 mg /ml

BIJSLUITER: INFORMATIE VOOR DE GEBRUIK(ST)ER. Duphalac, stroop 667 mg /ml BIJSLUITER: INFORMATIE VOOR DE GEBRUIK(ST)ER Duphalac, stroop 667 mg /ml Lees de hele bijsluiter zorgvuldig door voordat u start met het gebruik van dit geneesmiddel. - Bewaar deze bijsluiter, het kan

Nadere informatie

Refaja Ziekenhuis Stadskanaal. Kinderen, jongeren en problemen met ontlasting

Refaja Ziekenhuis Stadskanaal. Kinderen, jongeren en problemen met ontlasting Kinderen, jongeren en problemen met ontlasting KINDEREN, JONGEREN EN PROBLEMEN MET ONTLASTING INLEIDING Er zijn regelmatig kinderen of jongeren die in het ziekenhuis komen met ontlastingsproblemen. Dit

Nadere informatie

CT-Colon. U wordt verwacht op de afdeling radiologie, route 22. Op.dag, datum.

CT-Colon. U wordt verwacht op de afdeling radiologie, route 22. Op.dag, datum. CT-Colon U wordt verwacht op de afdeling radiologie, route 22 Op.dag, datum. Om uur. Het is belangrijk dat u deze folder aandachtig doorleest. Hierdoor kunt u zich goed op het onderzoek voorbereiden. Goede

Nadere informatie

Nieuwe ESPGHAN richtlijnen bij obstipatie

Nieuwe ESPGHAN richtlijnen bij obstipatie Nieuwe ESPGHAN richtlijnen bij obstipatie Dr. S. Vande Velde Dienst kindergastro-enterologie UZ Gent Prof Dr Van Winckel Prof Dr Van Biervliet Dr De Bruyne 1 Meisje 8 jaar oud Op spoed met mama, al 2 maand

Nadere informatie

Sigmoïdoscopie (darmonderzoek)

Sigmoïdoscopie (darmonderzoek) Wilhelmina Ziekenhuis Assen Vertrouwd en dichtbij Informatie voor patiënten Sigmoïdoscopie (darmonderzoek) z 1 In deze brochure vindt u informatie over een sigmoïdoscopie. Met dit onderzoek is het mogelijk

Nadere informatie

Diverticulose en diverticulitis

Diverticulose en diverticulitis Diverticulose en diverticulitis U heeft last van uitstulpingen in uw dikke darm (diverticulose) of van een ontsteking van deze uitstulpingen (diverticulitis). In deze folder leest u meer over het ontstaan

Nadere informatie

Bijsluiter: Informatie voor gebruikers. Forlax Junior 4 g, poeder voor drank in sachet. Macrogol 4000

Bijsluiter: Informatie voor gebruikers. Forlax Junior 4 g, poeder voor drank in sachet. Macrogol 4000 Bijsluiter: Informatie voor gebruikers Forlax Junior 4 g, poeder voor drank in sachet Macrogol 4000 Lees goed de hele bijsluiter voordat u dit geneesmiddel gaat geven aan uw kind Bewaar deze bijsluiter.

Nadere informatie

BIJSLUITER: INFORMATIE VOOR DE GEBRUIKER

BIJSLUITER: INFORMATIE VOOR DE GEBRUIKER Bijsluiter: Normacol Page 1 of 5 BIJSLUITER: INFORMATIE VOOR DE GEBRUIKER NORMACOL 620 mg/g granules Lees goed de hele bijsluiter voordat u dit geneesmiddel gaat gebruiken want er staat belangrijke informatie

Nadere informatie

Obstipatie bij kinderen

Obstipatie bij kinderen Obstipatie bij kinderen Chronische verstopping (obstipatie) ontstaat doordat de knedende en voortstuwende bewegingen van de spierwand van de dikke darm niet goed op elkaar zijn afgestemd. De darminhoud

Nadere informatie

OBSTIPATIE FRANCISCUS VLIETLAND

OBSTIPATIE FRANCISCUS VLIETLAND OBSTIPATIE FRANCISCUS VLIETLAND Wat is obstipatie? Voedsel komt via de slokdarm en de maag in de darm terecht. Water en voedingsstoffen worden in de darm gedeeltelijk in de bloedbaan opgenomen. De stoffen

Nadere informatie

Naam : Datum : Specialist : Diëtist : Telefoonnummer : o (0223) 69 69 16 o (0223) 69 69 27 o (0223) 69 62 81 o (0223) 69 63 29

Naam : Datum : Specialist : Diëtist : Telefoonnummer : o (0223) 69 69 16 o (0223) 69 69 27 o (0223) 69 62 81 o (0223) 69 63 29 Diverticulitis Naam : Datum : Specialist : Diëtist : Telefoonnummer : o (0223) 69 69 16 o (0223) 69 69 27 o (0223) 69 62 81 o (0223) 69 63 29 1 Inhoud pag. Inhoud...2 Wat is diverticulitis?...3 Oorzaken

Nadere informatie

De rol van voeding bij darmkanker

De rol van voeding bij darmkanker De rol van voeding bij darmkanker Stefanie Mortier Oncologisch centrum 26 maart 2015 Inhoud 1. Oorzaken 2. Preventie 3. De nog niet behandelde patiënt 4. Radio- en chemotherapie 5. Chirurgie 6. Herstel,

Nadere informatie

Stappenplan urine-incontinentie in de eerste lijn

Stappenplan urine-incontinentie in de eerste lijn Stappenplan urine-incontinentie in de eerste lijn Preventie van urine-incontinentie en complicaties bij zelfstandig wonende ouderen Stap 1: Screenen op urine-incontinentie in de eerste lijn Verliest u

Nadere informatie

VERSTOPPING (OBSTIPATIE)

VERSTOPPING (OBSTIPATIE) VERSTOPPING (OBSTIPATIE) 17521 Wat is obstipatie? Met obstipatie bedoelen we een chronische darmverstopping, waarbij de dikke darm en de endeldarm gevuld zijn met ontlasting. Dit gaat meestal gepaard met

Nadere informatie

Sigmoïdoscopie Informatie over inwendig onderzoek van het laatste stuk van de dikke darm

Sigmoïdoscopie Informatie over inwendig onderzoek van het laatste stuk van de dikke darm Patiënteninformatie Sigmoïdoscopie Informatie over inwendig onderzoek van het laatste stuk van de dikke darm Sigmoïdoscopie Informatie over inwendig onderzoek van het laatste stuk van de dikke darm. Een

Nadere informatie

Zorg voor mensen die bewust afzien van eten en drinken om het levenseinde te bespoedigen: een begaanbare weg

Zorg voor mensen die bewust afzien van eten en drinken om het levenseinde te bespoedigen: een begaanbare weg Zorg voor mensen die bewust afzien van eten en drinken om het levenseinde te bespoedigen: een begaanbare weg Jeroen Janssens Specialist Ouderengeneeskunde, commissielid 8-12-2016 Opbouw Workshop 1. Vragen

Nadere informatie

LAR-syndroom Klachten na een endeldarmoperatie

LAR-syndroom Klachten na een endeldarmoperatie LAR-syndroom Klachten na een endeldarmoperatie Afdeling algemene chirurgie Low Anterior Resectie-syndroom Het LAR-syndroom is een verzamelnaam voor klachten die kunnen ontstaan na een endeldarmoperatie.

Nadere informatie

Als je poep er niet uit wil

Als je poep er niet uit wil Als je poep er niet uit wil 1 De meeste kinderen poepen elke dag wel een keer. Of één keer in de twee dagen. Maar soms poep je vaker, bijvoorbeeld als je diaree hebt. Of je poept minder vaak. Als je niet

Nadere informatie

COELIAKIE Coeliakie bij kinderen

COELIAKIE Coeliakie bij kinderen COELIAKIE Coeliakie bij kinderen Bij uw kind is de diagnose coeliakie gesteld en misschien al een tijd geleden. Coeliakie bij kinderen wordt vaak rond het 2e levensjaar gediagnosticeerd. Wanneer er via

Nadere informatie

Bekkenfysiotherapie bij verstopping

Bekkenfysiotherapie bij verstopping Bekkenfysiotherapie bij verstopping Albert Schweitzer ziekenhuis Regionaal Bekkenboden Centrum juni 2010 pavo 0681 Inleiding In deze folder leest u meer over verstopping (obstipatie) en wat de bekkenfysiotherapeut

Nadere informatie

Darmkanker: Het openbaren van het onbekende. Vasilios Kousoulas MDL-arts ziekenhuis Nij Smellinghe, Drachten

Darmkanker: Het openbaren van het onbekende. Vasilios Kousoulas MDL-arts ziekenhuis Nij Smellinghe, Drachten Darmkanker: Het openbaren van het onbekende Vasilios Kousoulas MDL-arts ziekenhuis Nij Smellinghe, Drachten Wanneer kun je spreken van een normale dikke darm? (1) Wanneer kun je spreken van een normale

Nadere informatie

Anaal fissuur. Kloofje of scheurtje in de anus. mca.nl

Anaal fissuur. Kloofje of scheurtje in de anus. mca.nl Anaal fissuur Kloofje of scheurtje in de anus mca.nl Inhoudsopgave Wat is een anaal fissuur? 3 Hoe ontstaat een anaal fissuur? 3 Onderzoek en behandeling in MCA 4 De ingreep 6 Wat kunt u na de ingreep

Nadere informatie

Dietisten Geldrop Februari 2016 PRIKKELBARE DARM, KAN DE DIETIST U HELPEN?

Dietisten Geldrop Februari 2016 PRIKKELBARE DARM, KAN DE DIETIST U HELPEN? Dietisten Geldrop Februari 2016 PRIKKELBARE DARM, KAN DE DIETIST U HELPEN? Inhoud Klachten Beïnvloeding van Darmen Leefadviezen Voedingsadviezen, vezels, vocht Feiten en fabels Gasvorming Vezels: 30-40

Nadere informatie

BEHANDELING RECTUMPROLAPS (ENDELDARMVERZAKKING) 443 A

BEHANDELING RECTUMPROLAPS (ENDELDARMVERZAKKING) 443 A BEHANDELING RECTUMPROLAPS (ENDELDARMVERZAKKING) 443 A Inleiding Uw chirurg heeft bij u een verzakking(prolaps) van het weefsel in het anale kanaal/de endeldarm geconstateerd en u een behandeling geadviseerd.

Nadere informatie

Obstipatie & Ileus in de palliatieve fase. Jeroen Joosten & Bob Ekdom Consulenten PalliatieTeam Midden Nederland

Obstipatie & Ileus in de palliatieve fase. Jeroen Joosten & Bob Ekdom Consulenten PalliatieTeam Midden Nederland Obstipatie & Ileus in de palliatieve fase Jeroen Joosten & Bob Ekdom Consulenten PalliatieTeam Midden Nederland Vandaag Welke vraag wil je vandaag graag beantwoord zien? 1e deel casus voorleggen; obstipatie

Nadere informatie

BIJSLUITER: INFORMATIE VOOR GEBRUIKERS. DUPHALAC DRY 10 g Poeder voor oraal gebruik Lactulose

BIJSLUITER: INFORMATIE VOOR GEBRUIKERS. DUPHALAC DRY 10 g Poeder voor oraal gebruik Lactulose BIJSLUITER: INFORMATIE VOOR GEBRUIKERS DUPHALAC DRY 10 g Poeder voor oraal gebruik Lactulose Lees goed de hele bijsluiter voordat u dit geneesmiddel gaat gebruiken want er staat belangrijke informatie

Nadere informatie

Behandeling met sandostatine

Behandeling met sandostatine Behandeling met sandostatine NEURO-ENDOCRIENE TUMOR (NET) Bij u is een neuro-endocriene tumor met uitzaaiingen geconstateerd. Neuro-endocriene tumoren (afgekort NET) kunnen op verschillende locaties in

Nadere informatie

BIJSLUITER: INFORMATIE VOOR DE GEBRUIKER. Lactulose EG 670 mg/ml, siroop Lactulose EG 10 g, poeder voor drank. lactulose

BIJSLUITER: INFORMATIE VOOR DE GEBRUIKER. Lactulose EG 670 mg/ml, siroop Lactulose EG 10 g, poeder voor drank. lactulose BIJSLUITER: INFORMATIE VOOR DE GEBRUIKER Lactulose EG 10 g, poeder voor drank lactulose Lees goed de hele bijsluiter voordat u dit geneesmiddel gaat gebruiken want er staat belangrijke informatie in voor

Nadere informatie

SAMENVATTING VAN DE PRODUCTKENMERKEN

SAMENVATTING VAN DE PRODUCTKENMERKEN SAMENVATTING VAN DE PRODUCTKENMERKEN BIbv pagina 1 van 6 Dulcodruppels SPC 1205 1. NAAM VAN HET GENEESMIDDEL Dulcodruppels, druppelvloeistof 7,5 mg/ml 2. KWALITATIEVE EN KWANTITATIEVE SAMENSTELLING Dulcodruppels,

Nadere informatie

Zetpil en klysma. Informatiefolder. bij de ziekte van Crohn en colitis ulcerosa. N-ICC folder SUPP/KLYSMA uitgave november 2014

Zetpil en klysma. Informatiefolder. bij de ziekte van Crohn en colitis ulcerosa. N-ICC folder SUPP/KLYSMA uitgave november 2014 Zetpil en klysma bij de ziekte van Crohn en colitis ulcerosa Informatiefolder N-ICC folder SUPP/KLYSMA uitgave november 2014 Deze folder is tot stand gekomen door samenwerkende IBD verpleegkundigen en

Nadere informatie

Verzakking van de endeldarm Ventrale rectopexie (kijkoperatie)

Verzakking van de endeldarm Ventrale rectopexie (kijkoperatie) Verzakking van de endeldarm Ventrale rectopexie (kijkoperatie) In overleg met uw chirurg wordt u binnenkort in het Rode Kruis ziekenhuis (RKZ) geopereerd aan een verzakking van de endeldarm (laatste stukje

Nadere informatie

SPIJSVERTERINGSKOLDER

SPIJSVERTERINGSKOLDER Ik wil de Maag Lever Darm Stichting steunen: Ja, natuurlijk steun ik het belangrijke werk van de MLDS en stort mijn gift op giro 2737 Ja, natuurlijk steun ik het belangrijke werk van de MLDS. Ik betaal

Nadere informatie

Voedingsadviezen bij obstipatie

Voedingsadviezen bij obstipatie Voedingsadviezen bij obstipatie In deze folder vindt u informatie over de oorzaken en behandeling van obstipatie. Verder leest u hoe dit toe te passen is in het dagelijks leven. Inhoud Wat is obstipatie?

Nadere informatie

Cyclofosfamide (Endoxan ) tabletten bij reumatische aandoeningen

Cyclofosfamide (Endoxan ) tabletten bij reumatische aandoeningen Cyclofosfamide (Endoxan ) tabletten bij reumatische aandoeningen Uw behandelend arts heeft aangegeven u met het geneesmiddel cyclofosfamide te willen gaan behandelen. Deze folder geeft informatie over

Nadere informatie

Prikkelbare Darm Syndroom (PDS)

Prikkelbare Darm Syndroom (PDS) Prikkelbare Darm Syndroom (PDS) Afdeling interne geneeskunde mca.nl Inhoudsopgave Wat is PDS? 3 Behandeling van PDS 4 Wat kunt u zelf doen? 5 Behandeling met medicijnen 6 Uw vragen 8 Bijlage 9 Notities

Nadere informatie

1 NAAM VAN HET GENEESMIDDEL. Molaxole, poeder voor orale suspensie 2 KWALITATIEVE EN KWANTITATIEVE SAMENSTELLING

1 NAAM VAN HET GENEESMIDDEL. Molaxole, poeder voor orale suspensie 2 KWALITATIEVE EN KWANTITATIEVE SAMENSTELLING 1 NAAM VAN HET GENEESMIDDEL Molaxole, poeder voor orale suspensie 2 KWALITATIEVE EN KWANTITATIEVE SAMENSTELLING Elk sachet bevat de volgende werkzame bestanddelen: Macrogol 3350 13,125 g Natriumchloride

Nadere informatie

2.2 Afwijkende mictie

2.2 Afwijkende mictie 2.2 Afwijkende mictie Ten gevolge van een aandoening en/of beperking kunnen mictieproblemen ontstaan. Een functiestoornis van de nieren kan leiden tot inadequate urineproductie en daardoor tot vergiftiging

Nadere informatie

Scholingstraject voorbehouden en risicovolle handelingen

Scholingstraject voorbehouden en risicovolle handelingen Scholingstraject voorbehouden en risicovolle handelingen Module Klysma s Opleidings Centrum Zuidwester November 2010 Inhoudsopgave Doel van de module -------------------------------------------------------------------------------

Nadere informatie

BIJSLUITER: INFORMATIE VOOR GEBRUIKERS. Lactulose

BIJSLUITER: INFORMATIE VOOR GEBRUIKERS. Lactulose BIJSLUITER: INFORMATIE VOOR GEBRUIKERS DUPHALAC DRY 10G POEDER VOOR ORAAL GEBRUIK Lactulose Lees goed de hele bijsluiter voordat u dit geneesmiddel gaat gebruiken want er staat belangrijke informatie in

Nadere informatie

BIJSLUITER: INFORMATIE VOOR DE GEBRUIKER. Dit middel 667 mg/ml, stroop. Lactulose

BIJSLUITER: INFORMATIE VOOR DE GEBRUIKER. Dit middel 667 mg/ml, stroop. Lactulose 1.3.1 Bijsluiter Rev.nr. 1410 Pag. 1 van 5 BIJSLUITER: INFORMATIE VOOR DE GEBRUIKER Dit middel 667 mg/ml, stroop Lactulose Lees goed de hele bijsluiter voordat u dit geneesmiddel gaat gebruiken, want deze

Nadere informatie

Klysma s en zetpillen bij inflammatoire darmziekten (Ziekte van Crohn en colitis ulcerosa) Maag-Darm-Levercentrum

Klysma s en zetpillen bij inflammatoire darmziekten (Ziekte van Crohn en colitis ulcerosa) Maag-Darm-Levercentrum Klysma s en zetpillen bij inflammatoire darmziekten (Ziekte van Crohn en colitis ulcerosa) Maag-Darm-Levercentrum Beter voor elkaar Uw behandelend arts heeft met u gesproken over het gebruik van zetpillen

Nadere informatie

Obstipatie (verstopping) bij kinderen Informatie voor ouders Polikliniek Kindergeneeskunde

Obstipatie (verstopping) bij kinderen Informatie voor ouders Polikliniek Kindergeneeskunde Obstipatie (verstopping) bij kinderen Informatie voor ouders Polikliniek Kindergeneeskunde Inhoud: Inleiding. Algemeen: o Wat is obstipatie? o Kenmerken van obstipatie. o Hoe herken ik obstipatie bij mijn

Nadere informatie

Sigmoïdoscopie / colonoscopie (darmonderzoek)

Sigmoïdoscopie / colonoscopie (darmonderzoek) Sigmoïdoscopie / colonoscopie (darmonderzoek) Sigmoïdoscopie / colonoscopie (darmonderzoek) Locatie Delfzicht: Scopie-afdeling (route G, locatie G.04.) Locatie Lucas: Endoscopiecentrum (afdeling Zuid 2)

Nadere informatie

BIJSLUITER: INFORMATIE VOOR DE GEBRUIKER. Lactulose EG 670 mg/ml, siroop Lactulose EG 10 g, poeder voor drank. lactulose

BIJSLUITER: INFORMATIE VOOR DE GEBRUIKER. Lactulose EG 670 mg/ml, siroop Lactulose EG 10 g, poeder voor drank. lactulose BIJSLUITER: INFORMATIE VOOR DE GEBRUIKER Lactulose EG 10 g, poeder voor drank lactulose Lees goed de hele bijsluiter voordat u dit geneesmiddel gaat innemen want er staat belangrijke informatie in voor

Nadere informatie

Klyx, klysma 25% natriumdocusaat en sorbitol

Klyx, klysma 25% natriumdocusaat en sorbitol BIJSLUITER: INFORMATIE VOOR DE GEBRUIKER Klyx, klysma 25% natriumdocusaat en sorbitol Lees goed de hele bijsluiter voordat u dit geneesmiddel gaat gebruiken, want er staat belangrijke informatie in voor

Nadere informatie

A12 KANKERCENTRUM Adviezen na operatie bij blaaskanker met aanleggen vervangblaas

A12 KANKERCENTRUM Adviezen na operatie bij blaaskanker met aanleggen vervangblaas A12 KANKERCENTRUM Adviezen na operatie bij blaaskanker met aanleggen vervangblaas Informatie voor patiënten Inleiding U heeft een vervangblaas gekregen. In het A12 Kankercentrum bent u zo goed mogelijk

Nadere informatie

Verwardheid bij een chronische leverziekte

Verwardheid bij een chronische leverziekte Mogelijk is bij u voor het eerst de diagnose hepatische encefalopathie gesteld is. Dit kan veel emotie en angst bij u teweeg brengen omdat u zichzelf niet terug herkent in het gedrag zoals door uw naasten

Nadere informatie

BIJSLUITER: INFORMATIE VOOR DE GEBRUIK(ST)ER Laxido Natuur Poeder voor drank

BIJSLUITER: INFORMATIE VOOR DE GEBRUIK(ST)ER Laxido Natuur Poeder voor drank BIJSLUITER: INFORMATIE VOOR DE GEBRUIK(ST)ER Laxido Natuur Poeder voor drank Lees de hele bijsluiter zorgvuldig door, want deze bevat belangrijke informatie voor u. Dit geneesmiddel kan zonder voorschrift

Nadere informatie

Richtlijn bespreking Anorexie en gewichtsverlies

Richtlijn bespreking Anorexie en gewichtsverlies Richtlijn bespreking Anorexie en gewichtsverlies Louise van der Knaap Eric-Jan Wissink Michael van t Hoff Renske Boogaard www.netwerkpalliatievezorg.nl/rotterdam Indeling Welkom Inleiding richtlijn - Renske

Nadere informatie

Overdrachtsformulier Palliatieve Zorg Ponsplaatje

Overdrachtsformulier Palliatieve Zorg Ponsplaatje Overdrachtsformulier Palliatieve Zorg Ponsplaatje Geboortedatum: M / V Adres: Woonplaats: Telnr : Zorgverzekeraar: Verzekeringsnr: BSN : Datum overplaatsing: Van : afd: Naar : Contactpersonen van de patiënt

Nadere informatie

Toedienen van zetpil/klysma. Interne geneeskunde

Toedienen van zetpil/klysma. Interne geneeskunde Toedienen van zetpil/klysma Interne geneeskunde Uw behandelend arts en/of verpleegkundige heeft met u gesproken over het gebruik van zetpillen/klysma s. In deze folder krijgt u informatie over de werking

Nadere informatie

Boots Pharmaceuticals Laxeerdrank Lactulose 667 mg/ml, stroop lactulose

Boots Pharmaceuticals Laxeerdrank Lactulose 667 mg/ml, stroop lactulose BIJSLUITER: INFORMATIE VOOR DE GEBRUIKER Boots Pharmaceuticals Laxeerdrank Lactulose 667 mg/ml, stroop lactulose LEES DEZE BIJSLUITER ZORGVULDIG DOOR, WANT DEZE BEVAT BELANGRIJKE INFORMATIE VOOR U. Dit

Nadere informatie

Kindergeneeskunde. De Poeppoli. www.catharinaziekenhuis.nl

Kindergeneeskunde. De Poeppoli. www.catharinaziekenhuis.nl Kindergeneeskunde De Poeppoli www.catharinaziekenhuis.nl Inhoud Wat zijn poepproblemen?... 3 Mogelijke factoren die poepproblemen veroorzaken... 4 Gevolgen van poepproblemen... 4 De Poeppoli... 5 Doel

Nadere informatie

BIJSLUITER: INFORMATIE VOOR DE GEBRUIK(ST)ER Laxido Sinaasappel Poeder voor drank

BIJSLUITER: INFORMATIE VOOR DE GEBRUIK(ST)ER Laxido Sinaasappel Poeder voor drank BIJSLUITER: INFORMATIE VOOR DE GEBRUIK(ST)ER Laxido Sinaasappel Poeder voor drank Lees de hele bijsluiter zorgvuldig door, want deze bevat belangrijke informatie voor u. Dit geneesmiddel kan zonder voorschrift

Nadere informatie

Trastuzumab (Herceptin )

Trastuzumab (Herceptin ) Trastuzumab (Herceptin ) Borstkanker (mammacarcinoom) De diagnose borstkanker is bij u vastgesteld. Dit wordt ook wel een mammacarcinoom genoemd. De behandeling van een mammacarcinoom bestaat uit een operatieve

Nadere informatie

Darmproblemen bij acute buikpijn

Darmproblemen bij acute buikpijn Darmproblemen bij acute buikpijn U bent voor onderzoek op de spoedeisende hulp geweest omdat u buikklachten heeft. De arts heet bij u geen acute oorzaak kunnen vaststellen. De klachten kunnen vele oorzaken

Nadere informatie

Röntgenonderzoek van de dunne darm

Röntgenonderzoek van de dunne darm Radiologie Röntgenonderzoek van de dunne darm www.catharinaziekenhuis.nl Patiëntenvoorlichting: patienten.voorlichting@catharinaziekenhuis.nl RAD045 / Röntgenonderzoek van de dunne darm / 10-11-2015 2

Nadere informatie

Een kloofje in de anus

Een kloofje in de anus Wilhelmina Ziekenhuis Assen Vertrouwd en dichtbij Informatie voor patiënten Chirurgie Een kloofje in de anus 1 Een kloofje in de anus In deze brochure kunt u lezen hoe een kloofje in de anus ontstaat en

Nadere informatie

Behandeling met Bisfosfonaat bij kanker

Behandeling met Bisfosfonaat bij kanker Behandeling met Bisfosfonaat bij kanker Inleiding Samen met uw arts heeft u besloten dat u wordt behandeld met een Bisfosfonaat per infuus of tablet. Een Bisfosfonaat wordt voorgeschreven om de botten

Nadere informatie

De casus is bedoeld voor medisch studenten in de doctoraalfase van de opleiding.

De casus is bedoeld voor medisch studenten in de doctoraalfase van de opleiding. Casus 04L Fase A Titel Problemen met de stoelgang Onderwerp Slow transit obstipatie Inhoudsdeskundige Dr. A.A.M. Masclee, gastroenteroloog LUMC Technisch verantwoordelijke E. Beekhuizen, ontwikkelaar DPS

Nadere informatie

Versneld herstel na een dikke darmoperatie

Versneld herstel na een dikke darmoperatie Versneld herstel na een dikke darmoperatie ERAS Kwaliteitsprogramma Inleiding U wordt binnenkort opgenomen voor een dikke darmoperatie. Bij deze operatie wordt het ERAS Kwaliteitsprogramma toegepast. Dit

Nadere informatie

Functionele obstipatie: wat te doen? Merit Tabbers Kinderarts MDL EKZ/AMC NKD, Utrecht, 11 sept 2014

Functionele obstipatie: wat te doen? Merit Tabbers Kinderarts MDL EKZ/AMC NKD, Utrecht, 11 sept 2014 Functionele obstipatie: wat te doen? Merit Tabbers Kinderarts MDL EKZ/AMC NKD, Utrecht, 11 sept 2014 Obstipatie Obstipatie is de meest voorkomende gastro-intestinale aandoening op de kinderleeftijd. Naar

Nadere informatie

Casuïstiek bespreking. delier

Casuïstiek bespreking. delier Casuïstiek bespreking delier Bernarda Heslinga Huisarts, kaderarts palliatieve zorg, lid consultatieteam palliatieve zorg Helma Mebius Verpleegkundige, lid consultatieteam palliatieve zorg Palliatieve

Nadere informatie

Refaja Ziekenhuis Stadskanaal. Ventrale rectopexie

Refaja Ziekenhuis Stadskanaal. Ventrale rectopexie Ventrale rectopexie VENTRALE RECTOPEXIE INLEIDING Binnenkort zult u worden geopereerd aan een verzakking van het laatste stuk van de darm, de endeldarm. Dit zal gebeuren via een zogenaamde kijkoperatie,

Nadere informatie

Diarree is een verstoring van het normale ontlastingpatroon. De ontlasting bevat meer water dan gewoonlijk en u moet vaker naar het toilet.

Diarree is een verstoring van het normale ontlastingpatroon. De ontlasting bevat meer water dan gewoonlijk en u moet vaker naar het toilet. DIARREE In het dagelijks leven noemen we het liever buikgriep of voedselvergiftiging. Voor het woord diarree schamen we ons een beetje. Toch heeft iedereen er wel eens last van. Op vakantie of gewoon thuis.

Nadere informatie

Het prikkelbare darmsyndroom (PDS)

Het prikkelbare darmsyndroom (PDS) Het prikkelbare darmsyndroom (PDS) Maag-Darm-Levercentrum Beter voor elkaar 2 Het prikkelbare darmsyndroom Voor sommige darmklachten die langdurig aanhouden of steeds terugkomen, is geen lichamelijke oorzaak

Nadere informatie

Multiple sclerose en blaasklachten

Multiple sclerose en blaasklachten Multiple sclerose en blaasklachten Zaterdag 8 februari 2014 Dr. Evert Koldewijn uroloog Catharina Ziekenhuis Eindhoven Vanuit dit gebied wordt de blaas en de plasbuis bestuurd f-mri beelden 4 Urine opslag

Nadere informatie

VOEDINGSVEZELVERRIJKTE VOEDING

VOEDINGSVEZELVERRIJKTE VOEDING VOEDINGSVEZELVERRIJKTE VOEDING 1056 Inleiding In deze folder vindt u informatie over de rol van voeding en leefstijl in de behandeling van obstipatie, diverticulosis (uitstulpingen in de darm) of van een

Nadere informatie

Pijn en pijnbehandeling bij Kanker 23-04-2014 Centrum Cabane

Pijn en pijnbehandeling bij Kanker 23-04-2014 Centrum Cabane Pijn en pijnbehandeling bij Kanker 23-04-2014 Centrum Cabane Drs. A.M. Karsch, anesthesioloog pijnspecialist UMC Utrecht Drs. G. Hesselmann, oncologieverpleegkundige, epidemioloog UMCU Wat is pijn? lichamelijk

Nadere informatie

Ileus in de palliatieve setting. Patricia Quarles van Ufford Internist-oncoloog Palliatief consult team Hagaziekenhuis

Ileus in de palliatieve setting. Patricia Quarles van Ufford Internist-oncoloog Palliatief consult team Hagaziekenhuis Ileus in de palliatieve setting Patricia Quarles van Ufford Internist-oncoloog Palliatief consult team Hagaziekenhuis Inleiding Richtlijn palliatieve zorg 2009 www.pallialine.nl Richtlijn ileus Praktijkervaring

Nadere informatie