Faecale incontinentie én obstipatie bij neurologische aandoeningen

Save this PDF as:
 WORD  PNG  TXT  JPG

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Faecale incontinentie én obstipatie bij neurologische aandoeningen"

Transcriptie

1 UNIVERSITEIT GENT Faecale incontinentie én obstipatie bij neurologische aandoeningen D. De Looze VLAS Brugge

2 Prevalentie van obstipatie bij neurologische aandoeningen C.V.A. Dementie Spina bifida Mentale retardatie Parkinson M.S. Dwarslaesie Controle McCarthy 97 Di Lorenzo 97 Böhmer 97 Singer 92 Hinds 90 De Looze 98 Talley

3 Prevalentie van faecale incontinentie bij neurologische aandoeningen C.V.A. Dementie Spina bifida Mentale retardatie Parkinson M.S. Dwarslaesie Controles Thomas 84 Di Lorenzo 97 Van Winckel 99? Hinds 90 De Looze 98 Drossman

4 Michel, Dwarslaesie D7 na correctie skoliose Neurogene blaas (sondage) Tot vorig jaar goede controle over darmen: dagelijks manuele evacuatie van vaste faeces door de moeder of spontane evacuatie van faeces in bed. Nooit op toilet. Zelden incontinentie. Laatste jaar: om de 2 weken plots opkomende abdominale borrelingen, drukkend gevoel en ongewilde evacuatie van grote hoeveelheid vloeibare stoelgang. Tussendoor dagelijks manuele / spontane evacuatie van harde faeces. Geen effect van inname van loperamide. KO: soepel abdomen, gesloten anus, hoge sphinctertonus, lege ampulla recti.

5 Tabel 1. Gastro-intestinale problemen in de acute en chronische fase na spinale laesie. Acute fase abdominaal trauma peptisch ulcus / bloeding maagdilatatie ileus Chronische fase obstipatie faecale impactie faecale incontinentie gastro-oesophageale reflux gastroparese abdominale pijn/opzetting hemorrhoïden 46-58% 48% uitz/4% reg 41 % 22-32% De Looze et al. Spinal Cord 1998 Ng et al. Dis Colon Rectum 2005 Evolutie in de tijd? Denemarken: vgl. cohorte 1996 vs Toename van obstipatie en gerelateerde klachten (digitatie, tijd bezig met toilet, ) Geen toename van faecale incontinentie. Faaborg et al. Spinal Cord 2007

6 De anale continentie NORMALE CONTINENTIE Dwarslaesie Interne anale sphincter (rust) = of Externe anale sphincter (willekeurige actie) Anorectale hoek (m. puborectalis) 0 of 0 of Intacte sensatie van rectum en anodermis 0 of of = Compliance van het rectum = of

7 De normale defaecatie / continentie Rectale distensie door faeces Defaecatiedrang Rectale contractie Relaxatie interne anale sphincter Urge door contact anodermis Gunstig ogenblik Ongunstig ogenblik Buikpers Willekeurige relaxatie EAS/PR Contractie rectum/colon Willekeurige contractie EAS PR Expulsie Uitstel van de defaecatie

8 De normale defaecatie/continentie Dwarslaesie Rectale distensie door faeces Defaecatiedrang Rectale contractie Relaxatie interne anale sphincter Urge door contact anodermis Gunstig ogenblik Ongunstig ogenblik Buikpers Willekeurige relaxatie EAS/PR Contractie rectum/colon Willekeurige contractie EAS PR Expulsie Uitstel van de defaecatie

9 Defaecatiestoornissen bij dwarslaesie OBSTIPATIE FAECALE INCONTINENTIE VERTRAAGDE COLONTRANSIT ANORECTALE DYSFUNCTIE

10 Defaecatieproblemen bij neurologische aandoeningen IMPACT! Psychologisch Sociaal

11 Aanpak van obstipatie en faecale incontinentie bij chronische dwarslaesie Authors' conclusions There is still remarkably little research on this common and, to patients, very significant condition. It is not possible to draw any recommendation for bowel care in people with neurological diseases from the trials included in this review. Bowel management for these people must remain empirical until well-designed controlled trials with adequate numbers and clinically relevant outcome measures become available. Coggrave et al. Cochrane Database Syst Rev, 2006

12 Darmbeleid bij chronische dwarslaesie Dieet: vezels / vocht Toilettraining Anorectale stimulatie Manuele evacuatie Zachte laxativa Anale tampon Lavementen Colonirrigatie Chirurgie

13 Darmbeleid bij chronische dwarslaesie Dieet : vezels / vocht Toilettraining Anorectale stimulatie 5 porties fruit/groenten per dag voldoende drinken (8 glazen) tijdstip (na ontbijt) zachte abdominale druk/massage positie anale stimulatie (vinger) rectale stimulatie (suppo) (Bij dwarslaesies, niet bij cauda equina) Manuele evacuatie manuele evacuatie

14 Multicentrische trial bij 837 SCI patiënten i.v.m. darmbeleid % S=suppo D=digitale stimulatie M=manuele evacuatie 5 0 Suppo Spontaan S+D+M S+D M S+M Enema Digitale stimulatie en/of manuele evacuatie gaan gepaard met de laagste kans op ongewild stoelgangsverlies, een kortere duur aan tijd op het toilet en meer harde stoelgangsconsistentie. D+M Haas et al. Spinal Cord 2005;43:

15 Rectale stimulatie Werking: rectale contractie (glycerine suppo s, bisacodyl of Dulcolax suppo, micro-lavement: Microlax, Norgalax ). Neveneffecten: rectitis

16 Darmbeleid bij chronische dwarslaesie Dieet : vezels / vocht Toilettraining Anorectale stimulatie Manuele evacuatie Zachte laxativa Anale tampon Lavementen Colonirrigatie Chirurgie Colontransit versnellen dmv Zwelmiddelen Osmotische laxativa Contactlaxativa (Prokinetica) (Paraffine)

17 Laxativa 1. Zwelmiddelen VOCHT!! a. Voedingsvezel (bvb. Psylliumzaad of Metamucil, Fibion, Natuvit, All-Bran, Colofiber ) b. Niet verteerbare polysacchariden (bvb. Normacol, Spagulax ) Werking : volumeverhogend, bacteriële omzetting tot osmotisch actieve stoffen Neveneffecten : winderigheid, opzetting, (obstructie) MINDER EFFICIENT BIJ STERKE TRANSITVERTRAGING *Colofiber (ispaghula) bij wisselende stoelgangsconsistentie (pers. med.)

18 Michel, Dwarslaesie D7 na correctie skoliose Neurogene blaas (sondage) Tot vorig jaar goede controle over darmen: dagelijks manuele evacuatie van vaste faeces door de moeder of spontane evacuatie van faeces in bed. Nooit op toilet. Zelden incontinentie. Laatste jaar: om de 2 weken plots opkomende abdominale borrelingen, drukkend gevoel en ongewilde evacuatie van grote hoeveelheid vloeibare stoelgang. Tussendoor dagelijks manuele / spontane evacuatie van harde faeces. Geen effect van inname van loperamide. KO: soepel abdomen, gesloten anus, hoge sphinctertonus, lege ampulla recti. R/ Colofiber 2 x 1 per dag. Na initiële toename van diarree (om de 2 dagen kleine hoeveelheden ongewild verlies) regularisatie van het oude stoelgangspatroon.

19 Laxativa 2. Osmotische laxativa a. Lactulose (bvb.duphalac, Importal) Sorbitol 1ste keuze Werking : bacteriële omzetting - osmose Neveneffecten : flatulentie, rommelingen b. PEG molecules (bvb. Movicol, Transipeg, Forlax) Werking : osmose

20 Laxativa 3. Contactlaxativa Werking : rechtstreekse stimulatie van secretie en motiliteit Neveneffecten : diarree, electrolietstoornissen, dehydratatie Bisacodyl (Dulcolax, Carters, Softene) Picosulfaat (Laxoberon, Guttalax, pillules de Vichy ) Sennosiden (Prunasine, Manceau, Senokot e.a. natuurprodukten )

21 Multicentrische trial bij 837 SCI patiënten i.v.m. darmbeleid 55 % neemt laxativa: Stimul= stimulerende laxativa Osmot= osmotische laxativa Zwelm= zwelmiddelen Paraff= paraffine en lubrifiantia % Stimul Osmot Zwelm Paraff Het gebruik van laxativa, vooral van stimulerende producten, gaat gepaard met een hogere kans op ongewild stoelgangsverlies. Haas et al. Spinal Cord 2005;43:

22 Darmbeleid bij chronische dwarslaesie Dieet : vezels / vocht Toilettraining Anorectale stimulatie Manuele evacuatie Zachte laxativa Anale tampon/plug Lavementen Colonirrigatie Chirurgie

23 Anale plug / tampon

24 Deutekom M, Dobben AC. Plugs for containing faecal incontinence. Cochrane Database of Systematic Reviews 2005, Issue 3. Art. No.: CD Beperkt aantal studies (4). - Beperkte tolerantie van een anale tampon (1/3 verdraagt het niet) - Als wel verdragen kan het BEHULPZAAM zijn en een aanvulling bij andere continentiemaatregelen.

25 Darmbeleid bij chronische dwarslaesie Dieet : vezels / vocht Toilettraining Anorectale stimulatie Manuele evacuatie Zachte laxativa Anale tampon Lavementen Colonirrigatie Chirurgie Faecale impactie Abdominale opzetting +++ (Sub) obstructie Toename spasticiteit Autonome dysreflexie Overloopincontinentie

26 Darmbeleid bij chronische dwarslaesie Lavementen en lavage bij faecale impactie - Verwijderen faecalomen - Desimpactie oraal (KleanPrep ) anaal (Fleet ) Hôpital Notre Dame à la Rose Lessines/Lessen - Lavementen hoog toedienen via maagsonde eventueel of sluitende rectale sonde cave: anale / rectale kwetsuren

27 Darmbeleid bij chronische dwarslaesie Dieet : vezels / vocht Toilettraining Anorectale stimulatie Manuele evacuatie Zachte laxativa Anale tampon Lavementen Colonirrigatie Chirurgie

28 Darmbeleid bij chronische dwarslaesie RETROGRAAD COLONIRRIGATIE ANTEGRAAD

29 Colonirrigatie bij chronische dwarslaesie 87 patiënten met dwarslaesie (3/4 > T9) 42 transanale colonirrigatie 45 conservatief darmbeleid Lagere obstipatiescore Lagere incontinentiescore Betere algemene tevredenheid Hogere levenskwaliteitsscore p=0,0016 p=0,015 p=0,023 p=0,00009 Evaluatie na 10 weken Christensen et al, Gastroenterology 2006;131:738

30 Colonirrigatie bij chronische dwarslaesie 42 transanale colonirrigatie 45 conservatief darmbeleid Tijd bezig met «darmen» 47 min per dag 75 min. p=0,040 «Ernstige» incontinentie 0,2-0,3 0,2-0,4 p=0,71 (nood aan verversen) Autonome dysreflexie < p=0,09 Urineweginfecties 6 % 15 % p=0,005 Gebruik laxativa = Christensen et al, Gastroenterology 2006;131:738

31 Colonirrigatie bij chronische dwarslaesie Lange termijn opvolging Opvolging gedurende gem. 21 maanden (1 116 m) 63 % (67/107) van de personen met neurologisch lijden doen verder met colonirrigatie met grote tevredenheid. Complicaties: 2 colonperforaties op irrigaties. 34% succesvol op langere termijn bij niet-neurologische obstipatie 51 % succesvol op langere termijn bij niet-neurologische faec. incont. Christensen et al, Dis Colon Rectum 2009;52:

32 Karakteristieken in de irrigatiegroep Gemiddeld volume 700 ml ( ml) 1/3 scheuren in de rectale ballon 40 % rapporteert lekkage naast de sonde 40 % heeft hulp nodig van derden bij het spoelen, maar evenveel patiënten rapporteren minder afhankelijk te zijn van derden tov voor het irrigeren. Frequentie van spoelen: 1/d 1-3/w 1/2 d Noodzaak aan toegewijde en efficiënte verpleegkundige Christensen et al, Gastroenterology 2006;131:738

33 Retrograde colonirrigatie bij chronische dwarslaesie Coloplast Iryflex

34

35 Retrograde colonirrigatie bij neurologisch lijden -Overwegen in geval van obstipatie + faecale incontinentie. - Proefspoelen houdt weinig risico in. -Goede omkadering is noodzakelijk (verpleegkundige, evt. hulpmiddelen bij het spoelen) - Start met 750 cc lauw water 1x per dag. - Goed resultaat: evt. 1x om de 2 dagen - Geen goed resultaat: volume verhogen naar 1 (max 1,5) l

36 Colonirrigatie bij neurogene darm ANTEGRAAD SPOELEN Spina bifida Interval Resultaten Verwikkelingen 24 u - 72 u kinderen > 80 % gunstig volwassenen 50 % (Gerharz 97) stenose Dwarslaesie Beperkte literatuurervaring (Teichmann et al, Urology 2003, n=6 Christensen et al, Spinal Cord 2000, n=3) Cave: lekkage via stoma, dunne darmobstructie, wondinfecties.

37 Darmbeleid bij chronische dwarslaesie Dieet : vezels / vocht Toilettraining Anorectale stimulatie Manuele evacuatie Zachte laxativa Anale tampon Lavementen Colonirrigatie - Sacrale anterieure wortelstimulatie volgens Brindley - Artificiële sphincter - Colostoma Chirurgie

38 Darmbeleid bij chronische dwarslaesie - Sacrale anterieure wortelstimulatie volgens Brindley (vnl urologisch)

39 Artificiële sphincter (vnl. urologisch)

40 Colostoma bij chronische dwarslaesie Safadi et al. Am J Surgery patiënten met SCI. Retrospectief. Indicaties: Perineale decubitus Chronische obstipatie Resultaten: 21 linkszijdig 20 rechtszijdig 7 ileostoma 5 j tevredenheid 100 % 88 % 83 % Tijd ivm darm Voor 123 min 102 min 73 min Na 15 min * 11 min * * 13 min Levenskwaliteitscore Voor 50 * 49 * 60 * Na * P < 0,05

41 Colostoma bij chronische dwarslaesie Luther et al. J Spinal Cord Med Retrospectief. 74 SCI pts met colostoma vs. 296 SCI pts met conservatief beleid Resultaten: - geen verschillen in levenskwaliteit (maar wel globaal goed) - in beide groepen even ON-tevreden met hun darmfuncties: 56 % in colostomiegroep 42 % in conservatieve groep (p NS)

42 Darmbeleid bij chronische dwarslaesie Trial and error Dieet: vezels / vocht Toilettraining Anorectale stimulatie Manuele evacuatie Zachte laxativa Anale tampon Lavementen Colonirrigatie Chirurgie

Obstipatie bij kinderen. Dr. Ilse Hoffman Kindergastro-enterologie U.Z. Gasthuisberg, Leuven

Obstipatie bij kinderen. Dr. Ilse Hoffman Kindergastro-enterologie U.Z. Gasthuisberg, Leuven Obstipatie bij kinderen Dr. Ilse Hoffman Kindergastro-enterologie U.Z. Gasthuisberg, Leuven Normaal stoelgangspatroon postnataal: 99% defaecatie binnen 48 uren borstvoeding volwassenen: 3x/dag tot 3x/week

Nadere informatie

Obstipatie en faecale incontinentie bij ouderen

Obstipatie en faecale incontinentie bij ouderen Obstipatie en faecale incontinentie bij ouderen when the going gets tough Judith Jonker Geriater Inhoud Obstipatie Definitie Prevalentie Typen Secundaire factoren Rode vlaggen Kliniek Behandelopties Fecale

Nadere informatie

Verkorte SKP - MOVICOL Vloeibaar Sinaasappelsmaak - Juni 2013

Verkorte SKP - MOVICOL Vloeibaar Sinaasappelsmaak - Juni 2013 Verkorte SKP - MOVICOL Vloeibaar Sinaasappelsmaak - Juni 2013 Naam van het geneesmiddel: MOVICOL Vloeibaar Sinaasappelsmaak, concentraat voor drank Kwalitatieve en kwantitatieve samenstelling: Elke 25

Nadere informatie

De ontlasting is M(i)S. Literatuur. Incidentie 19-2-2014. Joke Beekman. MSMS 2 december 2013

De ontlasting is M(i)S. Literatuur. Incidentie 19-2-2014. Joke Beekman. MSMS 2 december 2013 De ontlasting is M(i)S MSMS 2 december 2013 Joke Beekman Verpleegkundig specialist Revalidatiegeneeskunde en Continentie- en retentiezorg Sint Maartenskliniek, Nijmegen Literatuur Incidentie 68% darm problemen

Nadere informatie

info voor de ouders man, vrouw en kind Colonspoelen

info voor de ouders man, vrouw en kind Colonspoelen info voor de ouders man, vrouw en kind Colonspoelen Inhoud 01 Hoe werken de darmen?... 04 02 Wat is fecale incontinentie?... 05 03 Oorzaken van fecale incontinentie?... 06 04 Wat verstaan we onder constipatie?...

Nadere informatie

Multiple sclerosis en incontinentie. Ondersteund door Prinses Beatrix Fonds

Multiple sclerosis en incontinentie. Ondersteund door Prinses Beatrix Fonds 1 Multiple sclerosis en incontinentie Dé vereniging voor mensen met MS en hun betrokkenen 3 De blaas De blaas is een spier die zorgt voor: De opslag van urine => 300 tot 500 ml Het lozen van urine man

Nadere informatie

Verpleegkundige Instructie Palliatieve Zorg Obstipatie

Verpleegkundige Instructie Palliatieve Zorg Obstipatie Verpleegkundige Instructie Palliatieve Zorg Obstipatie 5-Folder Obstipatie.indd 1 15-07-2008 09:30:32 1. Hoe herkent u obstipatie? 1.1. Definities Obstipatie: Het weinig frequent (minder dan 3x p.w.) en

Nadere informatie

Richtlijn Defecatiebeleid. bij volwassenen met een dwarslaesie, multiple sclerose of spina bifida

Richtlijn Defecatiebeleid. bij volwassenen met een dwarslaesie, multiple sclerose of spina bifida Richtlijn Defecatiebeleid bij volwassenen met een dwarslaesie, multiple sclerose of spina bifida Richtlijn Defecatiebeleid bij volwassenen met een dwarslaesie, multiple sclerose of spina bifida Samengesteld

Nadere informatie

Geneeskundige Dagen Antwerpen 2014

Geneeskundige Dagen Antwerpen 2014 Geneeskundige Dagen Antwerpen 2014 Constipatie bij Ouderen: Het Gebruik van Laxativa in Woonzorgcentra Dr. Inge Bruynseels ASO geriatrie Overzicht Constipatie Inleiding/definitie Epidemiologie en risicofactoren

Nadere informatie

CONSTIPATIE BIJ HEMODIALYSEPATIENTEN

CONSTIPATIE BIJ HEMODIALYSEPATIENTEN CONSTIPATIE BIJ HEMODIALYSEPATIENTEN auteur: Ria Molemans 1. Inleiding Constipatie van niet-obstructieve oorsprong bij hemodialysepatiënten kan andere oorzaken hebben dan dezelfde aandoening bij patiënten

Nadere informatie

Defecatie Expertise Centrum. Landelijk RIF Event 2014

Defecatie Expertise Centrum. Landelijk RIF Event 2014 Defecatie Expertise Centrum Landelijk RIF Event 2014 Waarom Coloplast ontwikkeling van Defecatie Expertise Centra (DEC s) ondersteunt Missie Coloplast Making life easier for people with intimate healthcare

Nadere informatie

Functionele obstipatie: wat te doen? Merit Tabbers Kinderarts MDL EKZ/AMC NKD, Utrecht, 11 sept 2014

Functionele obstipatie: wat te doen? Merit Tabbers Kinderarts MDL EKZ/AMC NKD, Utrecht, 11 sept 2014 Functionele obstipatie: wat te doen? Merit Tabbers Kinderarts MDL EKZ/AMC NKD, Utrecht, 11 sept 2014 Obstipatie Obstipatie is de meest voorkomende gastro-intestinale aandoening op de kinderleeftijd. Naar

Nadere informatie

CAP : Darmproblemen. Maart 2008 PROBLEEM

CAP : Darmproblemen. Maart 2008 PROBLEEM CAP : Darmproblemen Maart 2008 I PROBLEEM Deze CAP behandelt drie van de meest voorkomende aandoeningen bij ouderen en invalide volwassenen: constipatie, diarree en fecale incontinentie. Fecale incontinentie

Nadere informatie

1 Inleiding 1 1.1 Historie 1 1.2 Classificaties van revalidatieactiviteiten 1 1.3 Organisatie 2 1.4 Epidemiologie 3 Literatuur 7

1 Inleiding 1 1.1 Historie 1 1.2 Classificaties van revalidatieactiviteiten 1 1.3 Organisatie 2 1.4 Epidemiologie 3 Literatuur 7 Inhoud Woord vooraf bij de tweede, geheel herziene druk Auteurs I III 1 Inleiding 1 1.1 Historie 1 1.2 Classificaties van revalidatieactiviteiten 1 1.3 Organisatie 2 1.4 Epidemiologie 3 Literatuur 7 DEEL

Nadere informatie

urologische vragenlijst man

urologische vragenlijst man urologische vragenlijst man VIGNET Mantelzorg: Beroep: Hobby s: Naam en adres van huisarts: Telefoon: Mutualiteit: Is er een systemische ziekte en zo ja welke? diabetes - AHT - hartfalen - Gewicht: kg

Nadere informatie

Nieuwe ESPGHAN richtlijnen bij obstipatie

Nieuwe ESPGHAN richtlijnen bij obstipatie Nieuwe ESPGHAN richtlijnen bij obstipatie Dr. S. Vande Velde Dienst kindergastro-enterologie UZ Gent Prof Dr Van Winckel Prof Dr Van Biervliet Dr De Bruyne 1 Meisje 8 jaar oud Op spoed met mama, al 2 maand

Nadere informatie

Functionele darmproblemen na opheffen tijdelijk ileostoma na LAR LOW ANTERIOR RESECTIE SYNDROOM

Functionele darmproblemen na opheffen tijdelijk ileostoma na LAR LOW ANTERIOR RESECTIE SYNDROOM Functionele darmproblemen na opheffen tijdelijk ileostoma na LAR LOW ANTERIOR RESECTIE SYNDROOM Wilma van der Meer Stoma en continentieverpleegkundige ZLM ( Refaja ziekenhuis Stadskanaal ) Disclosure belangen

Nadere informatie

BIJSLUITER: INFORMATIE VOOR GEBRUIKERS. Dulcolax bisacodyl 10 mg zetpillen (bisacodyl)

BIJSLUITER: INFORMATIE VOOR GEBRUIKERS. Dulcolax bisacodyl 10 mg zetpillen (bisacodyl) BIJSLUITER: INFORMATIE VOOR GEBRUIKERS Dulcolax bisacodyl 10 mg zetpillen (bisacodyl) Lees goed de hele bijsluiter, want deze bevat belangrijke informatie Dit geneesmiddel kunt u zonder voorschrift krijgen.

Nadere informatie

Obstipatie. mw. N. Beelen, huisarts mw. B. van Merrienboer, verpleegkundig specialist mw. L. Schipper, MDL arts

Obstipatie. mw. N. Beelen, huisarts mw. B. van Merrienboer, verpleegkundig specialist mw. L. Schipper, MDL arts Obstipatie mw. N. Beelen, huisarts mw. B. van Merrienboer, verpleegkundig specialist mw. L. Schipper, MDL arts Palliatieve Zorg Symposium : Diversiteit en imperfectie in de dagelijkse praktijk 7 November

Nadere informatie

Chirurgische technieken voor fecale incontinentie

Chirurgische technieken voor fecale incontinentie Chirurgische technieken voor fecale incontinentie Dr. S. Van den Broeck Dienst Abdominale-, Kinder- en Reconstructieve Heelkunde UZ Antwerpen Chirurgische technieken Anterieur Sfincterherstel Sacral Nerve

Nadere informatie

Multiple sclerose en blaasklachten

Multiple sclerose en blaasklachten Multiple sclerose en blaasklachten Zaterdag 8 februari 2014 Dr. Evert Koldewijn uroloog Catharina Ziekenhuis Eindhoven Vanuit dit gebied wordt de blaas en de plasbuis bestuurd f-mri beelden 4 Urine opslag

Nadere informatie

Urologische vragenlijst

Urologische vragenlijst Urologische vragenlijst www.urologischcentrum.be Urologische vragenlijst Naam: Leeftijd: Geslacht: Datum: Is er een systemische ziekte en zo ja welke? Gewicht: BMI: Bladderscan: Neurologische en mentale

Nadere informatie

Bijsluiter: informatie voor de patiënt

Bijsluiter: informatie voor de patiënt Bijsluiter: informatie voor de patiënt MOVICOL Neutral 13,7 g zakje, poeder voor drank Lees goed de hele bijsluiter voordat u dit geneesmiddel gaat gebruiken want er staat belangrijke informatie in voor

Nadere informatie

Testen funktionaliteit kleine bekken Anorectale functietesten. André Smout AMC Amsterdam

Testen funktionaliteit kleine bekken Anorectale functietesten. André Smout AMC Amsterdam Testen funktionaliteit kleine bekken Anorectale functietesten André Smout AMC Amsterdam Disclosures Sponsoring onderzoek Medical Measurement Systems Given Imaging Honorarium Reckitt Benckiser AstraZeneca

Nadere informatie

Anatomie van de bekkenbodem. Dr. Carine Petré, medische beeldvorming

Anatomie van de bekkenbodem. Dr. Carine Petré, medische beeldvorming Anatomie van de bekkenbodem Dr. Carine Petré, medische beeldvorming BEKKENBODEM complexe multifunctionele eenheid : - actieve en passieve steun van viscerale organen - regelt continentie - coördineert

Nadere informatie

Low anterior resectie: vroege en late gevolgen van naadlekkage

Low anterior resectie: vroege en late gevolgen van naadlekkage Low anterior resectie: vroege en late gevolgen van naadlekkage Dr. Pieter J. Tanis, chirurg Academisch Medisch Centrum, Amsterdam Anatomische lokatie van CRC Coecum 14 % Colon ascendens 10 % Colon transversum

Nadere informatie

Ileus in de palliatieve setting. Patricia Quarles van Ufford Internist-oncoloog Palliatief consult team Hagaziekenhuis

Ileus in de palliatieve setting. Patricia Quarles van Ufford Internist-oncoloog Palliatief consult team Hagaziekenhuis Ileus in de palliatieve setting Patricia Quarles van Ufford Internist-oncoloog Palliatief consult team Hagaziekenhuis Inleiding Richtlijn palliatieve zorg 2009 www.pallialine.nl Richtlijn ileus Praktijkervaring

Nadere informatie

1 NAAM VAN HET GENEESMIDDEL. Molaxole, poeder voor orale suspensie 2 KWALITATIEVE EN KWANTITATIEVE SAMENSTELLING

1 NAAM VAN HET GENEESMIDDEL. Molaxole, poeder voor orale suspensie 2 KWALITATIEVE EN KWANTITATIEVE SAMENSTELLING 1 NAAM VAN HET GENEESMIDDEL Molaxole, poeder voor orale suspensie 2 KWALITATIEVE EN KWANTITATIEVE SAMENSTELLING Elk sachet bevat de volgende werkzame bestanddelen: Macrogol 3350 13,125 g Natriumchloride

Nadere informatie

OBSTIPATIE BIJ KINDEREN boweldysfunction. Dr. Liesbet Vercammen Kindergastro-enterologie AZ Turnhout

OBSTIPATIE BIJ KINDEREN boweldysfunction. Dr. Liesbet Vercammen Kindergastro-enterologie AZ Turnhout OBSTIPATIE BIJ KINDEREN boweldysfunction Dr. Liesbet Vercammen Kindergastro-enterologie AZ Turnhout Normaalwaarden neonaat: 90% meconium < 24 u. zuigeling 0-3 maanden: BV: gemiddeld 3 x per dag ontlasting.

Nadere informatie

Sacrale Neurostimulatie voor Fecale Incontinentie.. Dr. Henk Thieren Dr.Jean-Marc Gillardin Abdominale Heelkunde AZ Sint-Lucas Brugge Overzicht : Definities + Scores. Cijfers bekkenbodempathologie. Geschiedenis

Nadere informatie

De tumor is weg maar ik heb wel andere klachten: wat nu?

De tumor is weg maar ik heb wel andere klachten: wat nu? De tumor is weg maar ik heb wel andere klachten: wat nu? C. Gielen, verpleegkundig specialist MUMC+ Disclosure belangen spreker (potentiële) belangenverstrengeling Voor bijeenkomst mogelijk relevante relaties

Nadere informatie

Zorg aan de suprapubische katheter

Zorg aan de suprapubische katheter Zorg aan de suprapubische katheter -Wat? - Indicaties : chronische en tijdelijke evacuatie van urine - Voordelen - Nadelen - Hoe een suprapubische katheter plaatsen - Hoe een suprapubische katheter vervangen

Nadere informatie

SAMENVATTING VAN DE PRODUCTKENMERKEN

SAMENVATTING VAN DE PRODUCTKENMERKEN SAMENVATTING VAN DE PRODUCTKENMERKEN 1. NAAM VAN HET GENEESMIDDEL Lactulose EG 10 g, poeder voor drank 2. KWALITATIEVE EN KWANTITATIEVE SAMENSTELLING : Lactulose 670 mg/ml Lactulose EG 10 g, poeder voor

Nadere informatie

Darm chirurgie. Nascholing huisartsen Istanbul 2012. Anke Smits Gastrointestinaal Chirurg St Antonius ziekenhuis Nieuwegein

Darm chirurgie. Nascholing huisartsen Istanbul 2012. Anke Smits Gastrointestinaal Chirurg St Antonius ziekenhuis Nieuwegein Darm chirurgie Nascholing huisartsen Istanbul 2012 Anke Smits Gastrointestinaal Chirurg St Antonius ziekenhuis Nieuwegein Colorectale chirurgie Anke Smits, chirurg Sint Antonius Ziekenhuis Nieuwegein/Utrecht

Nadere informatie

Voedingsadviezen bij obstipatie

Voedingsadviezen bij obstipatie Voedingsadviezen bij obstipatie In deze folder vindt u informatie over de oorzaken en behandeling van obstipatie. Verder leest u hoe dit toe te passen is in het dagelijks leven. Inhoud Wat is obstipatie?

Nadere informatie

ERAS & GASTROINTESTINALE HEELKUNDE

ERAS & GASTROINTESTINALE HEELKUNDE ERAS & GASTROINTESTINALE HEELKUNDE q COLORECTALE HEELKUNDE q IMPACT LAPAROSCOPIE DR. RIK VERROKEN, DIENSTHOOFD ABDOMINALE HEELKUNDE AZ NIKOLAAS 21 NOVEMBER 2015 COLORECTALE HEELKUNDE IMPACT OP FAST TRACK

Nadere informatie

Postgraduaat onderwijs 2014. Ileo en colostoma. M. Schoneveld. abdominale heelkunde UZ-Brussel

Postgraduaat onderwijs 2014. Ileo en colostoma. M. Schoneveld. abdominale heelkunde UZ-Brussel Postgraduaat onderwijs 2014 Ileo en colostoma M. Schoneveld abdominale heelkunde UZ-Brussel Anus Praeter Anus praeter naturalis Een chirurgisch aangelegde uitgang, een kunstmatig aangelegde anus op de

Nadere informatie

Protocol Darmspoelen met Peristeen. bij volwassenen met een dwarslaesie, multiple sclerose of spina bifi da

Protocol Darmspoelen met Peristeen. bij volwassenen met een dwarslaesie, multiple sclerose of spina bifi da Protocol Darmspoelen met Peristeen bij volwassenen met een dwarslaesie, multiple sclerose of spina bifi da Protocol Darmspoelen met Peristeen bij volwassenen met een dwarslaesie, multiple sclerose of spina

Nadere informatie

Chirurgische behandeling darmcarcinoom

Chirurgische behandeling darmcarcinoom ONCOLOGISCH ZORGPROGRAMMA KEMPEN Regionale Vormingscel Oncologie Maandag 10 februari 2014 Dr. Maarten Michiels H.Hartziekenhuis Mol Chirurgische behandeling darmcarcinoom Fast facts Anatomie, fysiologie,

Nadere informatie

Darmoperatie bij Diverticulitis. Chirurgie Waregem O.L.V. van Lourdes Ziekenhuis

Darmoperatie bij Diverticulitis. Chirurgie Waregem O.L.V. van Lourdes Ziekenhuis Darmoperatie bij Diverticulitis Chirurgie Waregem O.L.V. van Lourdes Ziekenhuis Chirurgie Waregem_Versie 1_Feb 2016 Inleiding Deze folder geeft uitleg over een operatie van de dikkedarm bij diverticulitis.

Nadere informatie

Refaja Ziekenhuis Stadskanaal. Ventrale rectopexie

Refaja Ziekenhuis Stadskanaal. Ventrale rectopexie Ventrale rectopexie VENTRALE RECTOPEXIE INLEIDING Binnenkort zult u worden geopereerd aan een verzakking van het laatste stuk van de darm, de endeldarm. Dit zal gebeuren via een zogenaamde kijkoperatie,

Nadere informatie

aanleggen van een pouch (IPAA)

aanleggen van een pouch (IPAA) patiënteninformatie aanleggen van een pouch (IPAA) U heeft met uw arts gesproken over het maken van een verbinding tussen de dunne darm en de anus. Dit heet een Ileo Pouch Anale Anastomose (IPAA), in het

Nadere informatie

SAMENVATTING VAN DE PRODUCTKENMERKEN. Elk zakje MOVICOL bevat de volgende werkzame bestanddelen:

SAMENVATTING VAN DE PRODUCTKENMERKEN. Elk zakje MOVICOL bevat de volgende werkzame bestanddelen: SAMENVATTING VAN DE PRODUCTKENMERKEN 1. NAAM VAN HET GENEESMIDDEL MOVICOL 13,8 g zakje, poeder voor drank 2. KWALITATIEVE EN KWANTITATIEVE SAMENSTELLING Elk zakje MOVICOL bevat de volgende werkzame bestanddelen:

Nadere informatie

Last van verstopping?

Last van verstopping? Last van verstopping? Wat kunt u er zelf aan doen en waar moet u voor oppassen? www.drogistensite.nl De drogist heeft er gezond verstand van 1 VERSTOPPING - wat kunt u er zelf aan doen en waar moet u voor

Nadere informatie

Protocollen Voorbehouden, Risicovolle en Overige handelingen Heelkunde en overige handelingen 52

Protocollen Voorbehouden, Risicovolle en Overige handelingen Heelkunde en overige handelingen 52 Protocollen Voorbehouden, Risicovolle en Overige handelingen Heelkunde en overige handelingen 52 Stoma s Een stoma is een onnatuurlijke, chirurgisch aangelegde opening die een lichaamsholte verbindt met

Nadere informatie

Incontinentie bij kwetsbare ouderen. Zorg voor normale toiletgang WWW.ZORGVOORBETER.NL

Incontinentie bij kwetsbare ouderen. Zorg voor normale toiletgang WWW.ZORGVOORBETER.NL Incontinentie bij kwetsbare ouderen Zorg voor normale toiletgang WWW.ZORGVOORBETER.NL Dr P van Houten specialist ouderengeneeskunde 2015 Waarom aandacht voor normale toiletgang en incontinentie Eigenwaarde

Nadere informatie

SAMENVATTING VAN DE PRODUCTKENMERKEN

SAMENVATTING VAN DE PRODUCTKENMERKEN SAMENVATTING VAN DE PRODUCTKENMERKEN 1 NAAM VAN HET GENEESMIDDEL Fleet enema 11 g/24 g oplossing voor rectaal gebruik. Fleet enema pediatric 5 g/12 g oplossing voor rectaal gebruik. 2 KWALITATIEVE EN KWANTITATIEVE

Nadere informatie

Protocollen Voorbehouden, Risicovolle en Overige handelingen Heelkunde en overige handelingen 26

Protocollen Voorbehouden, Risicovolle en Overige handelingen Heelkunde en overige handelingen 26 Protocollen Voorbehouden, Risicovolle en Overige handelingen Heelkunde en overige handelingen 26 Stoma s Een stoma is een kunstmatige uitgang voor onder andere feces en urine. Bij een conventionele, ook

Nadere informatie

BBD: Bowel Bladder Dysfunction

BBD: Bowel Bladder Dysfunction BBD: Bowel Bladder Dysfunction Bladder Dysfunction Dr. Leen Geyskens Kinderarts, interesse in bedplassen en continentieproblematiek Symposium 5 jaar kindergeneeskunde 20/9/2014 Blaasdysfunctie: moeilijkheden

Nadere informatie

BIJSLUITER: INFORMATIE VOOR GEBRUIKERS

BIJSLUITER: INFORMATIE VOOR GEBRUIKERS BIJSLUITER: INFORMATIE VOOR GEBRUIKERS Curapeg 13,7 g,poeder voor drank, zakje Macrogol 3350,Natriumchloride,Natriumwaterstofcarbonaat,Kaliumchloride Lees goed de hele bijsluiter, want deze bevat belangrijke

Nadere informatie

ONDERBUIK KLACHTEN pathofysiologie en behandeling

ONDERBUIK KLACHTEN pathofysiologie en behandeling ONDERBUIK KLACHTEN pathofysiologie en behandeling Lisbeth Mathus-Vliegen Academisch Medisch Centrum Universiteit van Amsterdam e.mathus-vliegen@amc.uva.nl ONDERBUIK KLACHTEN Obstipatie 13,2 per 1000 Diarree

Nadere informatie

ONDERBUIK KLACHTEN pathofysiologie en behandeling

ONDERBUIK KLACHTEN pathofysiologie en behandeling ONDERBUIK KLACHTEN pathofysiologie en behandeling Lisbeth Mathus-Vliegen Academisch Medisch Centrum Universiteit van Amsterdam e.mathus-vliegen@amc.uva.nl ONDERBUIK KLACHTEN Obstipatie 13,2 per 1000 Diarree

Nadere informatie

Geschreven door Diernet Team zaterdag, 11 december 2010 15:44 - Laatst aangepast vrijdag, 17 december 2010 13:16

Geschreven door Diernet Team zaterdag, 11 december 2010 15:44 - Laatst aangepast vrijdag, 17 december 2010 13:16 Omschrijving Oorzaken Verschijnselen Diagnose Therapie Prognose Omschrijving Chronische diarree is een verandering in de frequentie, consistentie, of het volume van de stoelgang (ontlasting) voor meer

Nadere informatie

Oppervlakkig, diep & perianaal abces. Jan Bontinck

Oppervlakkig, diep & perianaal abces. Jan Bontinck Oppervlakkig, diep & perianaal abces Jan Bontinck Inhoud Oppervlakkigabces Diepabces Anaalabces anatomie kliniek behandeling 2 titel Oppervlakkig abces ubi pus, ibi evacua 3 titel Inhoud Oppervlakkigabces

Nadere informatie

ONDERBUIK KLACHTEN pathofysiologie en behandeling

ONDERBUIK KLACHTEN pathofysiologie en behandeling pathofysiologie en behandeling Lisbeth Mathus-Vliegen Academisch Medisch Centrum Universiteit van Amsterdam e.mathus-vliegen@amc.uva.nl 13,2 per 1000 21,7 per 1000 1,2 per 1000 2-3 per 1000 4,5 per 1000

Nadere informatie

VERPLEEGKUNDIGE OVERDRACHT PALLIATIEVE ZORG

VERPLEEGKUNDIGE OVERDRACHT PALLIATIEVE ZORG Naam : Geslacht m v Adres : Postcode + plaats : Geboortedatum : Geboorteplaats : Huisarts + telefoon huisarts : Verzekeringsnummer : VERPLEEGKUNDIGE OVERDRACHT PALLIATIEVE ZORG 1. Verzorging van het lichaam

Nadere informatie

CT-Colonografie. Datum: Tijd: U wordt verwacht voor dit onderzoek op de Radiologieafdeling van het TweeSteden ziekenhuis, vestiging Waalwijk

CT-Colonografie. Datum: Tijd: U wordt verwacht voor dit onderzoek op de Radiologieafdeling van het TweeSteden ziekenhuis, vestiging Waalwijk CT-Colonografie Afspraak Datum: Tijd: U wordt verwacht voor dit onderzoek op de Radiologieafdeling van het TweeSteden ziekenhuis, vestiging Waalwijk U meldt zich bij de balie van de radiologieafdeling.

Nadere informatie

Anale fissuur. Centrum voor Algemene Heelkunde. Dr. Tom Feryn. www.dokterferyn.be

Anale fissuur. Centrum voor Algemene Heelkunde. Dr. Tom Feryn. www.dokterferyn.be Centrum voor Algemene Heelkunde Dr. Tom Feryn www.dokterferyn.be Anale fissuur www.proctologiekliniek.be www.facebook.com/doktertomferyn www.youtube.com/doktertomferyn Wat is een anale fissuur? Een anale

Nadere informatie

Peri-anale fistel (Fistel bij de anus)

Peri-anale fistel (Fistel bij de anus) Peri-anale fistel (Fistel bij de anus) Inleiding Deze folder geeft u een globaal overzicht van de klachten en oorzaak van een peri-anale fistel (fistel bij de anus) en de meest gebruikelijke behandelingsmogelijkheden.

Nadere informatie

SAMENVATTING VAN DE PRODUCTKENMERKEN

SAMENVATTING VAN DE PRODUCTKENMERKEN SAMENVATTING VAN DE PRODUCTKENMERKEN BIbv pagina 1 van 6 Dulcodruppels SPC 1205 1. NAAM VAN HET GENEESMIDDEL Dulcodruppels, druppelvloeistof 7,5 mg/ml 2. KWALITATIEVE EN KWANTITATIEVE SAMENSTELLING Dulcodruppels,

Nadere informatie

een bepaalde ziekte, zoals een darmontsteking, het prikkelbare darmsyndroom (IBS), diabetes of een kwaadaardige aandoening.

een bepaalde ziekte, zoals een darmontsteking, het prikkelbare darmsyndroom (IBS), diabetes of een kwaadaardige aandoening. Verstopping Regelmatig ontlasting hebben, is voor veel mensen een teken van goede gezondheid. De regelmaat verschilt van mens tot mens: de een heeft drie keer per dag ontlasting, de ander drie keer per

Nadere informatie

Irrigeren. Informatieboekje

Irrigeren. Informatieboekje Irrigeren Informatieboekje Inleiding Darmirrigatie wordt in toenemende mate toegepast bij diverse lozingsproblemen van de darm. Deze brochure is in samenwerking met stoma- en incontinentieverpleegkundigen

Nadere informatie

Fistel bij de anus (peri-anale fistel)

Fistel bij de anus (peri-anale fistel) Fistel bij de anus (peri-anale fistel) Uw behandelend arts heeft een fistel bij uw anus geconstateerd. Binnenkort wordt u hieraan geholpen. In deze brochure treft u informatie over de aandoening en behandelingsmogelijkheden.

Nadere informatie

STOMAZORG UZGENT. leerdoelen. leerdoelen. Leerdoelen. leerdoelen. Praktische leerdoelen: De student kent het verschil tussen een

STOMAZORG UZGENT. leerdoelen. leerdoelen. Leerdoelen. leerdoelen. Praktische leerdoelen: De student kent het verschil tussen een leerdoelen STOMAZORG UZGENT Chantal Tielemans Isabel De Cocker stomaconsulenten De student kent het verschil tussen een tijdelijke en een definitieve stoma De student kent het verschil tussen een dubbelloops-

Nadere informatie

BIJSLUITER: INFORMATIE VOOR DE GEBRUIK(ST)ER

BIJSLUITER: INFORMATIE VOOR DE GEBRUIK(ST)ER BIJSLUITER: INFORMATIE VOOR DE GEBRUIK(ST)ER FLEET ENEMA 11 g/24 g oplossing voor rectaal gebruik FLEET ENEMA PEDIATRIC 5 g/12 g oplossing voor rectaal gebruik Dinatriumwaterstoffosfaatdodecahydraat /

Nadere informatie

Workshop de oudere huid. Henri Post MA-ANP Wond Expertisecentrum Evean Willem Masker Sales/productspecialist BiologiQ

Workshop de oudere huid. Henri Post MA-ANP Wond Expertisecentrum Evean Willem Masker Sales/productspecialist BiologiQ Workshop de oudere huid Henri Post MA-ANP Wond Expertisecentrum Evean Willem Masker Sales/productspecialist BiologiQ Skin tears Skin tears is een scheurwond bij ouderen die ontstaat door frictie en/of

Nadere informatie

Voeden via dunne darm, vele wegen. Anja Boot Nurse practitioner voedingsteam 29 mei 2012

Voeden via dunne darm, vele wegen. Anja Boot Nurse practitioner voedingsteam 29 mei 2012 Voeden via dunne darm, vele wegen. Anja Boot Nurse practitioner voedingsteam 29 mei 2012 Inhoud Sonde via jejunum Complicaties 2 Soorten sondes jejunum Jejunostomiekatheter Laparoscopisch Radiologisch

Nadere informatie

1. WAARVOOR WORDT DIT MIDDEL GEBRUIKT?

1. WAARVOOR WORDT DIT MIDDEL GEBRUIKT? BIJSLUITER: INFORMATIE VOOR GEBRUIKERS Lactucell 670 mg/ml, stroop Lactulose Lees goed de hele bijsluiter voordat u dit geneesmiddel gaat gebruiken want er staat belangrijke informatie in voor u. Gebruik

Nadere informatie

Een observationele studie over farmaceutische zorg bij constipatie

Een observationele studie over farmaceutische zorg bij constipatie FACULTEIT FARMACEUTISCHE WETENSCHAPPEN Vakgroep Bioanalyse Eenheid voor Farmaceutische Zorg Academiejaar 2010 2011 Een observationele studie over farmaceutische zorg bij constipatie Magali SEYNAEVE Eerste

Nadere informatie

AANDACHTSPUNTEN BIJ BRICKER EN VERVANGBLAAS. cathy.guldemont@uzleuven.be

AANDACHTSPUNTEN BIJ BRICKER EN VERVANGBLAAS. cathy.guldemont@uzleuven.be AANDACHTSPUNTEN BIJ BRICKER EN VERVANGBLAAS cathy.guldemont@uzleuven.be BRICKER OF UROSTOMA Zelfzorg nog niet mogelijk bij ontslag ZH Aandachtspunten bij verzorging stoma Stomaproblemen, specifiek voor

Nadere informatie

The RIGHT food is the best medicine

The RIGHT food is the best medicine The RIGHT food is the best medicine Nutritie Support Team : Dr G..Lambrecht, E. Museeuw, N. Baillieul Dienst gastro-enterologie: Dr. G. Deboever Dr. G. Lambrecht Dr. M. Cool Inhoud Ondervoeding Voedingsbeleid

Nadere informatie

High output stoma s Een multidisciplinaire uitdaging

High output stoma s Een multidisciplinaire uitdaging High output stoma s Een multidisciplinaire uitdaging Hester Wierda, diëtist Darmfalenteam Radboudumc Dansac 22 mei 2014ma (Potentiële) belangenverstrengeling Zie hieronder Voor deze bijeenkomst mogelijk

Nadere informatie

DIKKEDARMOPERATIE voor beeldverslagen, zie ingrepen in beeld

DIKKEDARMOPERATIE voor beeldverslagen, zie ingrepen in beeld DIKKEDARMOPERATIE voor beeldverslagen, zie ingrepen in beeld Inleiding Deze folder geeft u informatie over operaties aan de dikke darm. Informatie over aandoeningen, waarvoor een dikke darm operatie als

Nadere informatie

Start, afbouw en stop van voedingstherapie bij zware neuroschade. AZ Nikolaas

Start, afbouw en stop van voedingstherapie bij zware neuroschade. AZ Nikolaas Start, afbouw en stop van voedingstherapie bij zware neuroschade Dr. C. Jadoul Neuroloog AZ Nikolaas 1 Casus: recidief slikpneumonie Dame 75 jaar Spoed: algemeen achteruit (mentaal en fysiek) Antec: Parkinson

Nadere informatie

Misselijkheid en braken in de palliatieve fase

Misselijkheid en braken in de palliatieve fase Misselijkheid en braken in de palliatieve fase Annemieke Delhaas: oncologie verpleegkundige hospice, consulent PTMN Franca Horstink-Wortel: Specialist ouderengeneeskunde/kaderarts palliatieve zorg, consulent

Nadere informatie

Verstopping VRAAG OVER UW MEDICIJNEN! WWW.APOTHEEK.NL

Verstopping VRAAG OVER UW MEDICIJNEN! WWW.APOTHEEK.NL Verstopping WAT IS VERSTOPPING WAT KUNT U ZELF DOEN WAT KAN UW APOTHEKER VOOR U DOEN WANNEER KUNT U BETER NAAR UW HUISARTS GAAN VRIJ VERKRIJGBARE MEDICIJNEN VRAAG OVER UW MEDICIJNEN! WWW.APOTHEEK.NL VERSTOPPING

Nadere informatie

Multiple Sclerose en urologie

Multiple Sclerose en urologie Multiple Sclerose en urologie Bertil Blok, uroloog Blaasfunctiestoornissen vaak bij MS Meer dan 80% van de MS patienten heeft urologische symptomen 96% van de MS patienten met meer dan 10 jaar MS krijgen

Nadere informatie

Dr. Marijke C.Ph. Slieker-ten Hove. Bekkenfysiotherapeut

Dr. Marijke C.Ph. Slieker-ten Hove. Bekkenfysiotherapeut Naam Bekkenfysiotherapeut Titel proefschrift/thesis Samenvatting Dr. Marijke C.Ph. Slieker-ten Hove Ja Pelvic Floor Function and Disfunction in a general female population Algemeen Het hoofdonderwerp van

Nadere informatie

Erytrocytentransfusie: van literatuur naar praktijk.

Erytrocytentransfusie: van literatuur naar praktijk. Erytrocytentransfusie: van literatuur naar praktijk. Amerik de Mol Kinderarts-neonatoloog Albert Schweitzer ziekenhuis 1 e Symposium Regionale Neonatologie Inhoud Cochrane review Eén review, één richtlijn?

Nadere informatie

Ontlastingsproblemen bij aangeboren afwijkingen aan de darmen

Ontlastingsproblemen bij aangeboren afwijkingen aan de darmen Ontlastingsproblemen bij aangeboren afwijkingen aan de darmen In deze folder krijgt u informatie over de problemen met de ontlasting die anorectale misvorming en de ziekte van Hirschsprung met zich mee

Nadere informatie

MACROGOL EN ELECTROLYTEN 13,7 G TEVA poeder voor drank. MODULE I : ALGEMENE GEGEVENS Datum : 27 september 2013 1.3.1 : Productinformatie Bladzijde : 1

MACROGOL EN ELECTROLYTEN 13,7 G TEVA poeder voor drank. MODULE I : ALGEMENE GEGEVENS Datum : 27 september 2013 1.3.1 : Productinformatie Bladzijde : 1 1.3.1 : Productinformatie Bladzijde : 1 1. NAAM VAN HET GENEESMIDDEL Macrogol en electrolyten 13,7 g Teva, 2. KWALITATIEVE EN KWANTITATIEVE SAMENSTELLING Elke sachet bevat de volgende werkzame stoffen:

Nadere informatie

Aandachtspunten bij de verzorging van een zorgvrager met een verblijfskatheter. Bousery Patricia Docent KTA Brugge. Inleiding

Aandachtspunten bij de verzorging van een zorgvrager met een verblijfskatheter. Bousery Patricia Docent KTA Brugge. Inleiding Aandachtspunten bij de verzorging van een zorgvrager met een verblijfskatheter Inleiding KB februari 2006: Verpleegkundige handelingen die zorgkundigen, onder toezicht van een verpleegkundige, mogen verrichten.

Nadere informatie

Endeldarmoperatie. Poli Chirurgie

Endeldarmoperatie. Poli Chirurgie 00 Endeldarmoperatie Poli Chirurgie Deze folder geeft u informatie over operaties aan de endeldarm vanwege een kwaadaardig gezwel. Het is goed u te realiseren dat voor u persoonlijk de situatie anders

Nadere informatie

Behandelopties voor incontinentie na een prostaatkankeroperatie. K.C. van Dalen, uroloog 6 oktober 2015

Behandelopties voor incontinentie na een prostaatkankeroperatie. K.C. van Dalen, uroloog 6 oktober 2015 Behandelopties voor incontinentie na een prostaatkankeroperatie K.C. van Dalen, uroloog 6 oktober 2015 Incontinentie = ongewenst urineverlies Soorten incontinentie Stressincontinentie (SUI) Urineverlies

Nadere informatie

PATIËNTENINFORMATIE DIKKEDARMOPERATIE

PATIËNTENINFORMATIE DIKKEDARMOPERATIE PATIËNTENINFORMATIE DIKKEDARMOPERATIE 2 DIKKEDARMOPERATIE Inleiding Deze folder geeft u informatie over operaties aan de dikke darm. Uw persoonlijke situatie kan echter anders zijn dan beschreven. Informatie

Nadere informatie

Congres VLAS 8-11-2012. Dr. Sarah Roels, AZ Sint-Jan Brugge-Oostende AV

Congres VLAS 8-11-2012. Dr. Sarah Roels, AZ Sint-Jan Brugge-Oostende AV Congres VLAS 8-11-2012 Dr. Sarah Roels, AZ Sint-Jan Brugge-Oostende AV Overzicht Inleiding Radiotherapie bij RC colorectaal carcinoom bestralinstechniek effect op tumor neveneffecten symptomen diagnose

Nadere informatie

Fissura ani CHIRURGIE. Kloofje in de anus

Fissura ani CHIRURGIE. Kloofje in de anus CHIRURGIE Fissura ani Kloofje in de anus Deze folder geeft u algemene informatie over klachten van een kloofje bij de anus (fissura ani) en de behandeling ervan. Het is goed dat u zich bij het lezen van

Nadere informatie

Post operatieve follow-up broekprothese J.M. van Baalen, J.D.M. Feuth, S. Eggermont, P.M.Bloemendaal

Post operatieve follow-up broekprothese J.M. van Baalen, J.D.M. Feuth, S. Eggermont, P.M.Bloemendaal Post operatieve follow-up broekprothese J.M. van Baalen, J.D.M. Feuth, S. Eggermont, P.M.Bloemendaal In deze casus is de student als zaalarts verantwoordelijk voor een patiënt die na een buikoperatie als

Nadere informatie

BIJSLUITER: INFORMATIE VOOR GEBRUIKERS DUPHALAC FRUIT 10 g / 15 ml Siroop Lactulose

BIJSLUITER: INFORMATIE VOOR GEBRUIKERS DUPHALAC FRUIT 10 g / 15 ml Siroop Lactulose BIJSLUITER: INFORMATIE VOOR GEBRUIKERS DUPHALAC FRUIT 10 g / 15 ml Siroop Lactulose Lees goed de hele bijsluiter voordat u dit geneesmiddel gaat gebruiken want er staat belangrijke informatie in voor u.

Nadere informatie

Leefstijladviezen bij darmklachten

Leefstijladviezen bij darmklachten Leefstijladviezen bij darmklachten Inleiding Deze folder geeft informatie over darmklachten, de oorzaak ervan en wat ertegen te doen is. Het is belangrijk om de informatie aandachtig door te lezen want

Nadere informatie

SAMENVATTING VAN DE PRODUCTKENMERKEN

SAMENVATTING VAN DE PRODUCTKENMERKEN SAMENVATTING VAN DE PRODUCTKENMERKEN 1. NAAM VAN HET GENEESMIDDEL Dulcolax maagsapresistente tabletten 5 mg, maagsapresistente tabletten Dulcolax zetpillen 10 mg, zetpillen 2. KWALITATIEVE EN KWANTITATIEVE

Nadere informatie

Sophia Kinderziekenhuis. Darmspoelen. Informatie voor ouders/verzorgers

Sophia Kinderziekenhuis. Darmspoelen. Informatie voor ouders/verzorgers Sophia Kinderziekenhuis Darmspoelen Informatie voor ouders/verzorgers Nadat uw kind geopereerd is aan een anorectale misvorming, de ziekte van Hirschsprung of geboren is met een Spina Bifida, kunnen er

Nadere informatie

BIJSLUITER: INFORMATIE VOOR GEBRUIKERS. Molaxole, poeder voor drank. Macrogol 3350 Natriumchloride Natriumwaterstofcarbonaat Kaliumchloride

BIJSLUITER: INFORMATIE VOOR GEBRUIKERS. Molaxole, poeder voor drank. Macrogol 3350 Natriumchloride Natriumwaterstofcarbonaat Kaliumchloride BIJSLUITER: INFORMATIE VOOR GEBRUIKERS Molaxole, poeder voor drank Macrogol 3350 Natriumchloride Natriumwaterstofcarbonaat Kaliumchloride Lees goed de hele bijsluiter, want deze bevat belangrijke informatie.

Nadere informatie

BIJSLUITER: INFORMATIE VOOR GEBRUIKERS. MOVICOL 13,8 g zakje, poeder voor drank

BIJSLUITER: INFORMATIE VOOR GEBRUIKERS. MOVICOL 13,8 g zakje, poeder voor drank BIJSLUITER: INFORMATIE VOOR GEBRUIKERS 13,8 g zakje, poeder voor drank Lees goed de hele bijsluiter, want deze bevat belangrijke informatie. Dit geneesmiddel kunt u zonder voorschrift krijgen. Maar gebruik

Nadere informatie

MODULE I : ALGEMENE GEGEVENS Datum : 16 juli 2013 1.3.1 : productinformatie Bladzijde : 1 1. NAAM VAN HET GENEESMIDDEL

MODULE I : ALGEMENE GEGEVENS Datum : 16 juli 2013 1.3.1 : productinformatie Bladzijde : 1 1. NAAM VAN HET GENEESMIDDEL 1.3.1 : productinformatie Bladzijde : 1 1. NAAM VAN HET GENEESMIDDEL Metamucil Suikervrij Lemon, 581 mg/g, Metamucil Suikervrij Lemon, 3,4g/sachet, Metamucil Suikervrij Orange, 581 mg/g, Metamucil Suikervrij

Nadere informatie

BEHANDELING RECTUMPROLAPS (ENDELDARMVERZAKKING) 443 A

BEHANDELING RECTUMPROLAPS (ENDELDARMVERZAKKING) 443 A BEHANDELING RECTUMPROLAPS (ENDELDARMVERZAKKING) 443 A Inleiding Uw chirurg heeft bij u een verzakking(prolaps) van het weefsel in het anale kanaal/de endeldarm geconstateerd en u een behandeling geadviseerd.

Nadere informatie

Mijn kind heeft diarree

Mijn kind heeft diarree Mijn kind heeft diarree Beste ouders, Uw kind heeft diarree. In deze brochure vindt u een antwoord op de meeste vragen en ook praktische tips, opdat dit tijdelijk ongemak u geen onnodige hoofdbrekens zou

Nadere informatie

Videocapsule Endoscopie

Videocapsule Endoscopie Videocapsule Endoscopie Inleiding Het videocapsule endoscopie onderzoek is een onderzoek waarbij afbeeldingen van de maag en het darmkanaal worden gemaakt, met behulp van een capsule die een kleine camera

Nadere informatie

MDO september 2014 CAT: bewijs voor nimodipine bij SAB

MDO september 2014 CAT: bewijs voor nimodipine bij SAB MDO september 2014 CAT: bewijs voor nimodipine bij SAB B. J. Snel AIOS anesthesiologie Rowland MJ, Hadjipavlou G. Delayed cerebral ischemia after subarachnoid haemorrage: looking beyond vasospasm. Br J

Nadere informatie