Vertaling en pilotering van de Palliative Performance Scale PPS als een prognoseinstrument voor het Zorgpad Palliatieve Zorg

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Vertaling en pilotering van de Palliative Performance Scale PPS als een prognoseinstrument voor het Zorgpad Palliatieve Zorg"

Transcriptie

1 Vertaling en pilotering van de Palliative Performance Scale PPS als een prognoseinstrument voor het Zorgpad Palliatieve Zorg Marie Luise Streffer Promotor: Bart Van den Eynden Co promotoren: Bart Van den Eynden, Universiteit Antwerpen Master of Family Medicine Masterproef Huisartsgeneeskunde

2 Abstract Context Voor het onderwerp van mijn Manama heb ik ervoor gekozen om mee te werken in een groter onderzoeksproject, Ontwikkeling van een Zorgpad palliatieve Zorg, een project dat doorgaat in opdracht van de Vlaamse Overheid en de Vlaamse Federatie Palliatieve Zorg. De onderzoeksgroep Palliatieve Zorg van de Vakgroep Eerste Lijns en Interdisciplinaire Gezondheidszorg van de Universiteit Antwerpen, Christine Waerenburgh, Bart Van den Eynden, en mijzelf, volgde daarbij de methodologie van het Netwerk Zorgpaden van de Katholieke Universiteit Leuven. Doelstelling van dit project is om patiënten met een ongeneeslijke ziekte in hun laatste levensjaar optimaal en multidisciplinair te kunnen begeleiden. Voor dit zorgpad uitgetekend voor de laatste 12 maanden van een palliatieve patiënt waren wij op zoek naar een prognose instrument dat een patiënt circa 12 maanden voor overlijden zou kunnen identificeren en daardoor een duidelijk startteken aan de zorgverlener zou kunnen geven de verdere achteruitgang van de patiënt zou kunnen monitoren de communicatie tussen alle zorgverleners zou kunnen vereenvoudigen. Dit zonder behulp van ingewikkelde klinische of labo parameters of punten scores Eén enkel prognose instrument dat aan al deze criteria voldoet bestaat op dit moment echter nog niet. We hebben de oplossing uiteindelijk in de keuze van twee instrumenten gevonden, de Surprise Question en de Palliative Performance Scale. Voor de PPS bestond er in het begin van het onderzoek nog geen Nederlandse versie, maar dit leek ons toch essentiëel te zijn voor het gebruik in de Vlaamse Eerstelijnssituatie. We hebben getracht om deze twee instrumenten in een helder includeringsproces en tegelijkertijd startimpuls voor het Zorgpad Palliatieve Zorg samen te voegen. Onderzoeksvraagen Deze Manama stelde zich tot doel: 1. Vertaling en pilotering van de Palliative Performance Scale 2. Pilotstudie van het valideringsproces van de Nederlandse PPS bij huisartsen en verpleegkundigen aan de hand van casuïstieken en bijkomende vragen 3. Ontwikkeling van een includeringsproces voor het Zorgpad Palliatieve Zorg Methode 1. Literatuurzoektocht naar een bruikbaar, niet ziekte specifiek prognose instrument, geschikt voor de eerstelijnssituatie via een Medline zoektocht en vrije web zoektocht. Als resultaat 1

3 van deze literatuurzoektocht hebben we de Palliative Performance Scale (PPS) en de Surprise Question (SQ) als voorlopig toch de twee meest geschikte tools voor het Zorgpad Palliatieve Zorg gekozen. 1. Vertaling van de Palliative Performance Scale volgens de aanbevolen methode van de EORTC Quality of Life groep translation procedure: via meerdere forward en backward vertalingen door telkens native speakers werd een Nederlandse versie van de PPSvs2 bereikt die voldoende overeenstemming met de originele Engelse versie vertoonde om er de piloteringsfase mee te starten. 2. Pilotering van de Nederlandse versie van de PPS volgens de aanbevelingen van de EORTC Quality of Life groep: er werd via een gestructureerd interview bij 9 verpleegkundigen, 1 sociaal medewerkster en 8 Huisartsen in opleiding de Nederlandse vertaling van de PPS op begrijpbaarheid, duidelijkheid en confronterende begrippen getoetst. 3. Voorstudie voor de validering van de Nederlandse PPS: aan de hand van 7 casuïstieken werd de toepassing van de PPS door 14 verpleegkundigen, 8 verpleegkundigen gespecialiserd in de palliatieve zorg, 7 huisartsen en 9 huisartsen in opleiding getoetst. Er dienden ook bijkomende vragen over leeftijd, beroepservaring, ervaring in palliatieve zorg en enkele vragen gericht op het gebruik van de PPS beantwoord te worden. Er konden 14 verpleegkundigen, 8 verpleegkundigen in de palliatieve zorg, 7 huisartsen en 9 huisartsen in opleiding bevraagd worden in totaal dus 38 proefpersonen, waarvan 25 vrouwen (66%) en 13 mannen (34%). De resultaten werden in een EXCEL tabel voor berekening van mean, median en range per gescoorde casus samengevat. 4. Combineren van de Surprise Question met de Palliative Performance Scale tot een includeringsmodus voor het Zorgpad Palliatieve Zorg Resultaten Er kon een officiëel door de Victoria Hospice Society (copyright PPS) erkende Nederlandse versie van de PPS worden geregistreerd. Er werd in een bevraging van huisartsen, verpleegkundigen en HAIOs bij de toepassing van de PPS op casuïstieken een zeer homogeen scoringsresultaat en een hoge overeenstemming met de voorgegeven scoringsresultaten (in totaal 62,3% overeenstemming) bereikt en een vrij positieve instelling tegenover de PPS kon worden geregistreerd. Er kon uit de combinatie van de Surprise Question en de PPS een includeringsproces voor het Zorgpad Palliatieve Zorg worden ontwikkeld. Conclusies Door de PPS naar het Nederlands te hebben vertaald hopen we voor zorgverleners in de Eerstelijnssituatie in Vlaanderen naast de surprise question twee nuttige prognose instrumenten te kunnen bieden. We hopen in de combinatie van de Surprise Question met de Palliative Performance Scale een manier te hebben gevonden om patiënten vroeg genoeg in hun ziektetraject te kunnen opsporen en van de mogelijkheden van het Zorgpad Palliatieve Zorg te laten profiteren. Dit zal in verder prospectief onderzoek moeten aangetoond worden. Er is nood aan verder onderzoek in het kader van het valideringsproces van de Nederlandse versie van de PPS met meer proefpersonen en in 2

4 bijzonder over de test retest reliability van de Nederlandse PPS en de rekrutering van data over PPS gerelateerde overlevingstijden in de Vlaamse huisartsenpopulatie. E mail: ICPC code: A00, A20, A25,Z14, Z23 3

5 Inhoud Abstract... 1 Context... 1 Onderzoeksvraagen... 1 Methode... 1 Resultaten... 2 Conclusies... 2 E mail:... 3 ICPC code:... 3 Inleiding... 6 Context... 6 Probleemstelling... 6 Prognosehulpmiddel in de Palliatieve Geneeskunde... 7 Prognosehulpmiddel in de Eerstelijnssituatie in Vlaanderen... 7 Surprise Question... 8 De Palliative Performance Scale PPS... 9 Deel 1: Vertaling en pilotering van de PPS Methode Vertaling PPS Pilotering PPS Correcties aan de PPS Resultaten: Discussie Deel 2: Pilootstudie voor de validering van de PPS aan de hand van casuïstieken: Methode Resultaten Discussie Deel 3: De combinatie van de Surprise Question en de Palliative Performance Scale Discussie Conclusies Referenties Bijlagen Bijlage 1: Definitie van termen voor de PPS

6 Bijlage 2: Formulier gebruikt voor de pilotering van de PPS: Bijlage 3: formulier gebruikt voor de pilotstudie voor de validering van de PPS

7 Inleiding Context Ondanks talloze reeds bestaande guidelines en referentiewerken over problemen in de palliatieve zorg is er tot nu toe geen samenvattende richtlijn voor de gehele aanpak van de verzorging van een palliatieve patiënt in de thuissituatie. In opdracht van de Vlaamse Overheid en van de Federatie Palliatieve Zorg Vlaanderen startte in 2009 het project: Ontwikkeling van een Zorgpad Palliatieve Zorg met de doelstelling, palliatieve patiënten in de thuissituatie adequaat door een multidisciplinair team in hun laatste levensjaar tot aan hun overlijden te kunnen begeleiden. In kader van mijn Manama kreeg ik de kans hieraan mee te werken en deel uit te maken van de Onderzoeksgroep Palliatieve Zorg van de Vakgroep Eerste Lijns en Interdisciplinaire Gezondheidszorg van de Universiteit Antwerpen: Christine Waerenburgh, Bart van den Eynden en Marie Luise Streffer. Probleemstelling De reeds bestaande zorgpaden voor palliatieve zorg, zoals bvb. het Zorgpad Stervensfase, gebaseerd op de Liverpool Care Pathway, richten zich op de eigenlijke stervensfase, dus op de ca. drie laatste dagen van een patiënt. Het project Zorgpad Palliatieve Zorg heeft als streefdoel, de patiënt vroegtijdig, dus reeds circa een jaar voor zijn overlijden, te includeren en vanaf dan te begeleiden. Bijzonder oogmerk in het proces van ontwikkeling van het zorgpad moest op de inclusieproces gericht worden: hoe kan een zorgverlener van een palliatieve patiënt in de regel is het de huisarts die zich deze vraag moet stellen te weten komen wanneer zijn patiënt aan zijn laatste jaar begonnen is? Kanker Orgaanfalen Dementie/Ouderdom Figuur 1: Gold Standards Framework, Prognostic Indicator Guidance Paper 2008 Heel duidelijk wordt deze problematiek, als we naar de Golden Standards Framework trajecten van levensbedreigende ziekten kijken, welke in drie ondergroepen verdeeld zijn: kanker, orgaanfalen en broze ouderdom resp. dementie [1]. Twaalf maanden voor het overlijden kunnen patiënten uit deze drie groepen zich nog in heel uiteenlopende klinische toestand bevinden. Voor het eerste traject, dus de patiënt met kanker, kan het begin aan de laatste 12 levensmaanden zelfs nog in een fase van 6

8 weinig of geen symptomen vallen terwijl een patiënt uit het derde traject heel lang op een lage functionele status kan verblijven. Er is dus nood aan een prognose instrument dat in al deze drie trajecten even goed kan functioneren. Prognosehulpmiddel in de Palliatieve Geneeskunde De vaardigheid van artsen de resterende overlevingstijd van ongeneeslijk zieke patiënten te kunnen inschatten is een verloren kunst geworden [2]. Ondanks de grote impact van deze vaardigheid op het verdere traject van een palliatief patiënt wordt zij nauwelijks meer aangeleerd. De vraag van een patiënt aan zijn behandelende arts hoe lang heb ik nog te leven? is een stresserende vraag voor de arts geworden, die zich hiervoor slecht opgeleid voelt [3]. Door een Pubmed Medline search met de zoektermen (("palliative care"[mesh Terms] OR ("palliative"[all Fields] AND "care"[all Fields]) OR "palliative care"[all Fields]) AND prognostic[all Fields] AND tools[all Fields] AND [4]Terms])) AND Review[ptyp] en met de limieten review werden er 8 reviews gevonden, waarvan 4 op basis van hun inhoud voor verdere studie geselecteerd warden [3, 5 7]. Er zijn in de literatuur vier grote lijnen van benadering van de overlevingsinschatting van palliatieve patiënten te vinden: 1. Toepassing van klinische ervaring = clinical predicition of survival = CPS, al of niet in combinatie met klinische of labochemische parameters [8, 9] 2. Niet ziektespecifieke prognosehulpmiddel (bvb. PPS, PPI, PaP...)[10 12] 3. Ziektespecifieke prognosehulpmiddel (bvb. voor longkanker, borstkanker, prostaatkanker, colonkanker) 4. Online prognosetools (Prognostigram, Prognostat, Adjuvant! Online)[13 15] Voor het project Zorgpad Palliatieve Zorg komen in principe slechts de eerste twee categoriëen in aanmerking. Daarom worden de andere categoriëen hier niet verder besproken. Via een aansluitende handmatige zoektocht per in aanmerking komende prognose instrument en via een aanvullende vrije web zoektocht werd er geprobeerd, nog een overzicht over de stand van zaken op vlak van prognosevorming in de Vlaamse palliatieve zorglandschap te krijgen: Prognosehulpmiddel in de Eerstelijnssituatie in Vlaanderen Er is reeds belangrijk onderzoek rond het gebruik van Prognostische hulpmiddelen in Vlaanderen gebeurd. 1. Manama thesis Jan Verbakel: Gebruik van Prognostische Hulpmiddelen bij niet oncologische patiënten in de Huisartsenpraktijk [16]: In de fase waar wij op zoek waren naar een includeringsproces voor het Zorgpad vielen de resultaten van de Manama thesis van Jan Verbakel, Huisarts in Opleiding. Jan Verbakel heeft zeer zorgvuldig met behulp van een online enquête de nood aan prognostische hulpmiddelen bij Vlaamse huisartsen onderzocht en kunnen aantonen dat er wel degelijk nood is aan een prognose instrument voor palliatieve patiënten. Bovendien heeft hij op basis van een uitgebreid literatuuronderzoek twee prognose instrumenten gekozen, de PPI (Palliative Prognostic Index), een uitbreiding van de PPS, en de PPS. De resultaten van zijn studie tonen aan, dat de PPS betere voorspellende waarden oplevert dan de PPI in een 7

9 Vlaamse huisartsenpopulatie. We beschouwen de studie van Jan Verbakel als heel waardevol onderzoek en bekrachtiging in de keuze van de PPS voor het Zorgpad Palliatieve Zorg. 2. Studie inzake ontwikkeling van een registratie instrument voor palliatieve zorg (VUB in opdracht van het FOD): In het kader van deze studie wordt na zorgvuldig literatuuronderzoek een vrij uitgebreid overzicht over onmiddellijk beschikbare meetinstrumenten in de palliatieve sector gegeven en wordt tot de conclusie gekomen dat het weinig zinvol is om erg tijdrovende instrumenten te willen implementeren in zorgsettings waar de werkdruk reeds zeer hoog ligt [17]. Ook in deze studie wordt de eenvoud van de PPS als groot voordeel beschouwd en toegegeven, dat een ideaal meetinstrument op dit moment nog niet bestaat. Bij de uiteindelijke keuze van de te gebruikende hulpmiddelen voor het Zorgpad Palliatieve Zorg lieten we ons heel sterk door deze bovengenoemde conclusies leiden. Surprise Question De Surprise question is de vraag: Would you be surprised if the patient were to die in the next year or month or week or days then if you would not be surprised, in what way can you better support them?. [1, 4] Meer toegespitst op het Zorgpad Palliatieve Zorg is dit de vraag: Zou ik verrast zijn moest deze patiënt binnen de volgende 12 maanden overlijden? Met als antwoord twee mogelijkheden: Ja, ik zou verrast zijn moest deze patiënt binnen de volgende 12 maanden overlijden, dus men verwacht dat de patiënt nog een prognose boven 12 maanden heeft. Nee, ik zou niet verrast zijn moest deze patiënt binnen de volgende 12 maanden overlijden, dus met een grote waarschijnlijkheid gaat de patiënt binnen het volgende jaar overlijden. De surprise question werd onderzocht in verschillende settings, oncologisch en niet oncologisch. Oorspronkelijk maakt zij deel uit van de three triggers in de Gold Standards Framework [1], een Brits programma voor end of life care in verschillende settings, om een patiënt voor het naderende levenseinde te identificeren [1]. In 2008 kon in een prospectieve studie met hemodialysepatiënten worden aangetoond dat met de surprise question de patiënten met een hoger mortaliteitsrisico efficiënt kunnen geïdentificeerd worden [18]. Dit kon ook voor een grote populatie van kankerpatiënten worden aangetoond [19]. In Vlaanderen werd de Surprise Question (verrassingsvraag) in het HIPP Programma als prognosehulpmiddel opgenomen [20]. 8

10 De Palliative Performance Scale PPS Deze schaal werd 1996 ontwikkeld aan het Virginia Hospice in Baltimore Canada en is eigenlijk een modificatie van de Karnofsky Index voor palliatieve patiënten [21]. Zij is gebaseerd op 5 parameters: mobiliteit, activiteit en tekens van ziekte, zelfzorg, inname van voedsel en drank en bewustzijn. Gescored wordt van 100% (volledig mobiel, geen tekens van ziekte) tot 0% (overleden). De PPS werd gevalideerd in verschillende settings voor alle drie de ziektetrajecten, dus oncologisch en nietoncologisch, wat wij een belangrijke voorwaarde vonden. Oorspronkelijk was de PPS een modificatie van de Karnowsky Index, ontwikkeld voor het meten van de functiestatus palliatieve patiënten in het Victoria Hospice, Canada, 1999; Ondertussen kon in meerdere studies de voorspellende waarde van de PPS voor overlevingstijden worden aangetoond [22 24]. Zij kan inmiddels in zes talen van de site van de Victoria Hospice Society worden gedownload: professionals volunteers/clinical tools. Alhoewel de PPS alle functieniveaus van een patiënt weergeeft dus op niveau 100% met een nog volledig normale functiestatus begint wordt haar eigenlijk maar vanaf een niveau van 70% en minder een voorspellende waarde toegekend [22] (vergelijk tabel 1): dit hangt ook samen met de context van de tot nu toe gebeurde studies met de PPS, die allemaal in min of meer reeds palliatieve settings, zowel in de thuissituatie als ook in Palliative Care Units of in ziekenhuismilieu, zijn gebeurd [11, 12, 25, 26]. Er ontbreken tot nu toe nog data uit de Eerstelijnszorg, in het bijzonder voor de situatie in Vlaanderen. Een eerste stap in deze richting is door het onderzoek van Jan Verbakel [16] gebeurd, zoals boven beschreven. PPS Level Mediane overlevingstijd in dagen Range in dagen 70% 78 25,131 60% 48 17,79 50% 37 32,42 40% 24 21,27 30% 13 12,14 20% 4 3,5 10% 2 2,2 Tabel 1: de tabel geeft de mediane overlevingstijden met range (min,max) weer. De datas komen uit een Meta studie ter vergelijking van PPS scores en overlevingstijden [22] 9

11 Deel 1: Vertaling en pilotering van de PPS Onderzoeksvraag: vertaling en pilotering van de PPS van het Engels naar het Nederlands volgens de aanbeveling van de EORTC Quality of Life Goup translation procedure Methode Vertaling PPS Door de EORTC Quality of Life groep is er een gedetailleerd uitgeschreven procedure beschikbaar voor de correcte vertaling van vragenlijsten (EORTC Quality of Life group translation procedure) [27]. Deze procedure is oorspronkelijk bedoeld voor het vertalen van de EORTC QLQ C30, een vragenlijst voor de bevraging van kankerpatiënten ten opzichte van hun levenskwaliteit, die ondertussen in meer dan 40 talen vertaald en cultureel geadapteerd werd. Van daar geldt deze vertalingsmodus bijna als garantie voor een kwaliteitsvolle manier om een medische schaal te vertalen. Principiëel bestaat deze vertalingsmodus uit een forward en een backward vertaling, telkens door een vertaler wiens moedertaal de taal is in welke vertaald wordt, met een goed niveau in de taal waarin het instrument staat. Deze procedure wordt net zo lang herhaald, tot er een bevredigend resultaat is bereikt. Voor de voorliggende vertaling van de PPS versie 2 van het Engels naar het Nederlands werden de volgende stappen doorlopen: Forward Vertaling: van Engels naar Nederlands: De eerste vertaling gebeurde door een native speaker Nederlands, van Nederlandse origine. Backward Vertaling: van Nederlands naar het Engels De terugvertaling gebeurde in tweevoud door twee native speakers Engels, waarbij vertaler 1 van Amerikaanse origine en vertaler 2 van Britse origine was. Vergelijking van de twee Engelse Backward vertalingen Deze twee Engelse versies vertoonden nog geen bevredigende overeenstemming, zo werd bvb. bewijs van ziekte door vertaler 1 als evidence of sickness, wat vrij dicht bij het originele evidence of disease ligt, door vertaler 2 werd dit als sickness certificate benoemd, wat inhoudelijk inderdaad niet overeenkomt. Naar ons vermoeden was dit te wijten aan het begrip bewijs van ziekte. Aanpassingen in de Nederlandse versie Er volgde dus een tweede forward vertaling van de gehele PPS, deze keer door een native speaker Nederlands van Vlaamse origine. Deze keer werd evidence of disease vertaald met tekens van ziekte. 10

12 Tweede backwardvertaling van Nederlands naar het Engels Een enkele vertaling volgde door een native speaker Engels, Amerikaanse origine. Hierbij werd uit tekens van ziekte dan signs of illness in het Engels. Vergelijking van deze Engelse versie met de Originele versie Deze laatste terugvertaling werd samen met de laatste Nederlandse versie van de PPS aan MD Michael Downing, Director of Research & Development, Victoria Hospice gestuurd en kreeg van hem goedkeuring op basis van voldoende overeenstemming met de originele versie van de PPS om gepiloteerd te worden. Pilotering PPS De EORTC Quality of Life groep voorziet een piloteringsfase van de vertaalde versie ten opzichte van Moeilijk te beantwoorden vragen? Verwarrende begrippen? Moeilijk verstaanbare begrippen? Confronterende of provocerende begrippen? En/of of dat de patiënt ( in dit geval de arts of de verpleegkundige) een andere uitdrukking zou gebruikt hebben? Er wordt voorgesteld om de vragenlijst (in ons geval de PPSvs2) aan 10 tot 15 proefpersonen vraag per vraag te laten zien en een gestructureerd interview af te nemen. Voor de PPSvs2 hebben we dus per level (op een niveau, bvb. 60% horizontaal door de tabel gelezen) de volgende vragen gesteld: Zijn er woorden gebruikt die u onduidelijk vond? Zo ja, welke woorden zijn het en op welke manier zou u het liever willen formuleren? Vormt deze beschrijving een duidelijk beeld voor u van de toestand van de patiënt? Zo nee, welk aspect zou u anders formuleren? Zijn er woorden gebruikt die u als onethisch of denigrerend ervaart? Zo ja, over welke woorden gaat het? Hoe zou u het liever willen formuleren? (bijlage 2) Deze vragen dienden met Ja of Nee beantwoord te worden, met een bijkomende verduidelijkende vraag als er een opmerking was. We konden de PPS door één sociaal medewerkster palliatieve zorg, negen verpleegkundigen gespecialiseerd in de palliatieve zorg en door zeven huisartsen in opleiding laten beoordelen. Alle opmerkingen hebben we in onderstaande tabel samengevat. 11

13 Drie verpleegkundigen en een huisarts in opleiding (HAIO)hadden geen enkele opmerking. De resterende 6 verpleegkundigen (VPL) en 6 HAIOs, evenals de sociaal medewerkster hadden ten minste een opmerking. Het ging in alle 13 gevallen over onduidelijke begrippen. Daarnaast was er een enkele verpleegkundige van mening dat er een onethisch of denigrerend begrip was. Dit ging over bijna volledige zorg nodig wat zij liever in praktisch volledig hulpbehoevend zou willen uitdrukken. Er heerste toch wat onduidelijkheid rond het begrip werk. Drie HAIOs en een VPL stellen voor om in plaats van werk liever het begrip beroepsactiviteit te gebruiken. Er wordt ook voorgesteld werk door activiteiten te vervangen of tenminste te verduidelijken, wat met werk bedoeld wordt. De meeste commentaren kregen we op de begrippen significant extensief en gereduceerd verminderd. Het verschil tussen significante ziektetekens en extensieve ziektetekens was voor 5 VPLs, 4 HAIOs en 1sociaal medewerkster niet duidelijk. Evenmin het verschil tussen gereduceerd en verminderd voor hetzelfde aantal proefpersonen. Er werd duidelijk voor gepleit om maar éen van de twee begrippen te gebruiken, omdat zij als synoniem of zelfs vaag werden ondervonden. De overige opmerkingen werden maar telkens door éen enkele persoon genoemd en zijn in onderstaande tabel weergegeven: Tekst PPS opmerking proefpersoon werk beroepsactiviteiten VPL, 3HAIOs Beter activiteiten VPL werk verduidelijken VPL Significant /extensief Onduidelijk wat het verschil is 5VPLs, 4HAIOs SOCMED Vage begripsomschrijving VPL Gereduceerd/verminderd Verschil niet duidelijk 5VPLs, 4HAIOs SOCMED Beter éen van de twee begrippen 2VPLs, 5HAIOs ziektetekens Enkel fysieke tekens of ook psychologische problemen? 1 VPL Liefst aparte kolom hiervoor 1 VPL Enkele ziektetekens Meer verduidelijken 1 VPL onduidelijk 1 VPL Bijna volledige zorg nodig Beter: praktisch volledig hulpbehoevend, anders 1 VPL onethisch e zorg hulpbehoevend 1 VPL Alleen mondzorg Mondzorg is geen inname van voedsel en drank 1 VPL Wijst op zorg, niet op inname 1 VPL Vooral in bed Beter: meestal bedlegerig 1 VPL Minimaal tot alleen slokjes Er ontbreekt [ ]drinken 1 VPL Beter: alleen slokjes of minimale lepeltjes 1 VPL +/? 1 VPL 40%:Meeste Is hier 30% niet tot meer in staat dan 40% 1 VPL activiteiten/30%: enig werk Tabel 2: pilotering PPS (VPL = verpleegkundige, HAIO = Huisarts in opleiding, SOCMED = sociaal medewerkster) 12

14 Correcties aan de PPS Op basis van deze resultaten kwamen we tot de conclusie dat er aan de voorliggende versie van de PPS toch nog drie aanpassingen zouden moeten gebeuren: 1. Er was de duidelijke vraag om iets aan de begrippen significant en extensief te veranderen. We hebben er uiteindelijk voor gekozen om de gradatie (of graduering) van de ziektetekens in enkele significante extensieve te veranderen in enkele duidelijke en uitgebreide ziektetekens. We hopen daardoor een duidelijker crescendo in de vooruitgang van het ziekteproces te kunnen leggen. Een positief neveneffect van deze verandering is ook, dat de PPS zo volledig (behalve activiteiten en coma )in het Nederlands staat zonder beroep op Latijnse begrippen te moeten doen. 2. Gereduceerd werd vervangen door verminderd. Ook hier is het vermijden van Latijnse termini (of termen) mooi meegenomen en de vertaling wint aan overzichtelijkheid als er maar een van de twee begrippen gebruikt wordt. 3. Uit de werkgroep zelf kwam het impuls om op PPS 0% het enig woord dat daar staat, weliswaar dood te vervangen door overleden. We voelden ons gesteund in deze beslissing door het feit dat we daarop mondeling, quasi bij het terugkrijgen van de formulieren opmerkingen kregen, maar helaas niet schriftelijk. Een mogelijke verklaring hiervoor zou kunnen zijn, dat dit PPS niveau minder opmerkzaam beschouwd werd, omdat het maar éen enkel woord omvat. Omdat het uiteindelijk toch wat grof zou kunnen opgevat worden, hebben we deze aanpassing dan toch gedaan. Laatste backwardvertaling van het Nederlands naar het Engels Deze gefinaliseerde versie werd wederom terugvertaald naar het Engels door een vertaaldienst gespecialiseerd in medische vertalingen en samen met de voorliggende Nederlandse versie (FIG. X) door de Victoria Hospice Society geaccepteerd. 13

15 Resultaten: Tabel 1: De Palliative Performance Scale PPS vertaald naar het Nederlands en als officiële Nederlandse versie gepubliceerd op de website van de Victoria Hospice Society (PPS Dutch). PPS Level Mobiliteit Activiteit & tekens van ziekte Zelfzorg Inname van voedsel en drank Bewustzijnsniveau PPS 100% Normale activiteit & werk Geen ziektetekens Normaal bewust PPS 90% Normale activiteit & werk Enkele ziektetekens Normaal bewust PPS 80% Normale activiteit & werk met moeite Enkele ziektetekens Normaal of verminderd bewust PPS 70% Verminderd Niet in staat om normale activiteit/ werk uit te voeren Duidelijke ziektetekens Normaal of verminderd bewust PPS 60% Verminderd Niet in staat hobby /huishoudelijke taken uit te voeren Duidelijke ziektetekens Af en toe hulp nodig Normaal of verminderd bewust of verwardheid PPS 50% Vooral zitten/liggen Niet in staat om ook maar enig werk uit te voeren Uitgebreide ziektetekens Veel hulp nodig Normaal of verminderd bewust of slaperig of verwardheid PPS 40% Vooral in bed Niet in staat de meeste activiteiten uit te voeren Uitgebreide ziektetekens Bijna volledige zorg nodig Normaal of verminderd bewust of slaperig +/ verwardheid PPS 30% bedlegerig Niet in staat enige activiteiten uit te voeren Uitgebreide ziektetekens e zorg verminderd bewust of slaperig +/ verwardheid PPS 20% bedlegerig Niet in staat enige activiteiten uit te voeren Uitgebreide ziektetekens e zorg Minimaal tot alleen slokjes bewust of slaperig +/ verwardheid PPS 10% bedlegerig Niet in staat enige activiteiten uit te voeren Uitgebreide ziektetekens e zorg Alleen mondzorg slaperig of coma PPS 0% Overleden 14

16 Een PPS level wordt bepaald door van links naar rechts te lezen en zo een best passend horizontaal niveau te vinden. Begonnen wordt met de linker kolom (mobiliteit) naar beneden te lezen en bij het best passend mobiliteitsniveau te stoppen. Vervolgens leest u horizontaal naar rechts en kiest u van daar uit het best passende niveau, naar boven of naar beneden. Op die manier bepaald u in elke kolom het best passende niveau. Normalerwijze overwegen linker kolommen over rechter kolommen. Zie ook de Definitie van de termen beneden. Palliative Performance Scale Dutch translation (PPS Dutch). The Palliative Performance Scale (PPS) is copyright to Victoria Hospice Society at. The official Dutch translation is provided by ML Streffer, C Waerenburgh and B Van den Eynden at the University of Antwerp, Belgium. PPSv2 may be used with consent; contact or De Definitie van de termen werd als bijlage 1 toegevoegd. Discussie Het was de bedoeling van het eerste deel van deze Manama om de PPS te vertalen en te piloteren volgens de kwaliteitsstandaard zoals voorgegeven door de EORTC Quality of Life groep [27]. Dit is echter een grote uitdaging om een dergelijk proces in kader van een Manama afgewerkt te krijgen. Er wordt in begin van het vertalingsprocess afgeweken van het EORTC schema door met maar een enkele forward vertaling te starten ipv twee. Een ander mogelijk kritiekpunt zou bvb. kunnen zijn dat de vertaling, behalve de laatste backward vertaling, wel door artsen, verpleegkundigen en biologen telkens native speaker werd uitgevoerd, maar niet door professionele vertalers. We hebben daarom de beslissing genomen om de eindcontrole van heel de vertalingsprocedure, met name de laatste backward vertaling terug naar het Engels door een professionele vertalingsdienst te laten uitvoeren. Deze laatste vertaling werd wederom goedgekeurd door de uitvindende instantie zelf, zodat we er vanuit gaan, dat we een valide Nederlandse versie hebben bereikt. 15

17 Deel 2: Pilootstudie voor de validering van de PPS aan de hand van casuïstieken: Onderzoeksvraag: Hoe gaat een multidisciplinaire cohorte met de PPS om? Is er overeenstemming in de resultaten bij de verschillende zorgverleners? Hoeveel instructies voor de correcte toepassing van de PPS zijn er nodig of kan men van een intuïtief gebruik van de PPS door de zorgverleners uitgaan? Welk zouden de pijnpunten naar een valideringsprocess toe kunnen zijn? Methode In een tweede stap werden zeven casuïstieken geschreven, deels in analogie met voorbeeldcasussen van de Victoria Hospice Society, deels vrij uitgevonden, die bepaalde informatie over de diagnose bevatten en de klinische toestand van patiënten op verschillende PPS niveau s beschrijven. De lezer wordt per casus van de nodige informatie voorzien om de PPS te kunnen toepassen zonder dat deze duidelijk op de PPS afgestemd is. Er werd naar getracht om de beschrijvingen zo realistisch mogelijk te houden. Het correcte PPS niveau werd door de onderzoeksgroep op voorhand vastgelegd. Deze casuïstieken hebben we samen met de PPS in een paper en pencil bevraging door verpleegkundige, artsen en huisartsen in opleiding laten scoren. Als instructie kreeg elke deelnemer de schriftelijke instructie onderaan de PPS tabel zelf en de bijkomende begrippenlijst voor de PPS. Verdere instructies worden niet gegeven en ook niet gevraagd. Een lid van de onderzoeksgroep was telkens aanwezig. (Bijlage 2) Resultaten Er konden 14 verpleegkundigen, 8 verpleegkundigen gespecialiseerd in de palliatieve zorg, 7 huisartsen en 9 huisartsen in opleiding bevraagd worden in totaal dus 38 proefpersonen, waarvan Figuur 2: samenstelling van de testgroep voor de pilootstudie voor de validering van de PPS in het Nederlands 16

18 25 vrouwen (66%) en 13 mannen (34%). De gemiddelde leeftijd bedroeg 35.6 jaar met een range van 25 tot 60 jaar, 8 personen wilden hun leeftijd niet aangeven. De gemiddelde beroepservaring bedroeg 15.9 jaar met een range van 0 tot 40 jaar. Vijftien personen gaven aan over speciale beroepservaring in de palliatieve zorg te beschikken. Het ging gemiddeld over 4.3 jaar, met een maximum van 28 jaar. Het minimum was geen ervaring in palliatieve zorg. CASUS 1: Mvr. Janssens,. 67j., gemetastaseerde borstkanker, heeft recent een pleura effusie ontwikkeld, die haar heel kortademig maakt, zodat zij zelfs in haar kleine appartement moeilijk kan rondstappen. Het grootste deel van de dag zit zij in haar zetel naar tv te kijken. Zij is sinds kort ook te zwak om het breiwerk voor haar kleindochter af te maken. Recent is er ook familiehulp gestart om haar bij het wassen en aankleden te helpen. Haar kinderen wonen dichtbij en brengen haar maaltijden waarvan zij slechts de helft opeet. Figuur 3: de PPS scoringsresultaten voor casus 1 per aantal zorgverleners (0 25) Deze casus beschrijft een patiënt uit traject 1(kanker) op een PPS niveau van 60%. Tweeëntwintig proefpersonen schatten de PPS score 10% lager, op 50% in, 13 proefpersonen scoorden op het van de auteurs bedoelde niveau van 60%. Door telkens 1 zorgverlener werd deze casus op 30%, 40% en op 70% gescoord. CASUS 2: Bram is een 32 jarige man met AML. Ondanks agressieve chemotherapie is hij niet in remissie gegaan. Hij leeft samen met zijn echtgenote en zijn twee jonge kinderen. Zij hebben hun woonkamer omgevormd tot een kamer voor Bram omdat hij niet in staat is om zich naar hun slaapkamer te verplaatsen en hij wenst deel uit te maken van het dagelijkse gezinsleven. De voorbije week was Bram totaal bed gebonden, totaal aangewezen op hulp voor al zijn alledaagse activiteiten. Hij geniet van de maaltijden die zijn familie klaarmaakt, maar kan slechts enkele hapjes eten. Om zijn 17

19 voedingsstatus te behouden drinkt hij voornamelijk Ensure. Gewoonlijk is hij volledig alert en georiënteerd, maar doorheen de dag slaapt hij meer en meer. Figuur 4: de PPS scoringsresultaten voor casus 2 per aantal zorgverleners (0 16) Deze casus gaat ook over een patiënt met gevorderde kanker (traject 1) die op een PPS score van 20% geschetst is. Telkens 15 zorgverleners schatten zijn PPS score op 20%, evenveel proefpersonen duiden 30% aan, 2 vonden 40% de juiste score en 6 waren van mening, dat deze patiënt een PPSniveau van zelfs 50% zou hebben. CASUS 3: Mvr. Peeters is een 75 jarige dame die last heeft van toenemende vergeetachtigheid in de afgelopen 3 jaar. Zij verzorgt zichzelf onder toezicht van haar echtgenoot. Soms moet hij haar daarbij helpen. Ze rijdt niet langer met de auto maar stapt wel naar de groentewinkel twee straten verder, altijd recht vooruit. Zij heeft een boodschappenlijst nodig en draagt een kaartje met haar naam, adres en de naam van haar echtgenoot, zodat iemand haar zou kunnen helpen, indien zij de weg zou kwijt raken, wat tot nu toe nog niet gebeurde. Gewoonlijk is zij overdag op en slaapt de grootste deel van de nacht. Vroeger breide en las zij `s nachts, maar dat doet zij nu niet meer. Ze kijkt liever naar televisie, ook al weet zij daarna vaak niet meer wat zij zag. Voor het koken maakt haar echtgenoot vooraf de ingrediënten klaar en zij bereidt dan de maaltijd. Gewoonlijk eet zij een hele maaltijd, maar de laatste tijd vergt dit soms een beetje stimulatie. 18

20 Figuur 5: de PPS scoringsresultaten voor casus 3 per aantal zorgverleners (0 14) Hier gaat het over een patiënte uit traject 3 (broze ouderdom/dementie) die van 13 personen op het juiste niveau, met name 60% geschat werd, van telkens 9 personen op 70% en 80% en van 5 zorgverleners zelfs op 90%. CASUS 4: Bij Ann 34j., moeder van twee kinderen, werd 10 maanden geleden borstkanker in haar rechter borst gediagnosticeerd. Zij kreeg initiëel unilateraal een borstamputatie en werd bestraald. Omwille van een bij follow up ontdekte botmetastase in haar lumbale wervelzuil werd nu toch een tweede reeks bestralingen gestart. Zij is nog maar pas terug in haar oude baan als kleuterjuf, maar omdat zij nu telkens na de bestralingssessies toch vermoeid is, werkt zij nu nog maar vier halve dagen per week als zorgjuf. Bij het huishouden en de zorg voor de twee kinderen die al naar school gaan kan zij op hulp van haar echtgenoot rekenen, ook al blijft het meeste toch voor haar over. Haar man is meestal `s avonds laat thuis van zijn werk. De kinderen zijn dan al in bed. 19

Is er in Nederland behoefte aan de Palliative Performance Scale om terminale zorg te indiceren?

Is er in Nederland behoefte aan de Palliative Performance Scale om terminale zorg te indiceren? Is er in Nederland behoefte aan de Palliative Performance Scale om terminale zorg te indiceren? Wim Jansen coördinator Netwerk Palliatieve Zorg Amsterdam-Diemen coördinator Expertisecentrum Palliatieve

Nadere informatie

SAMENVATTING. Samenvatting

SAMENVATTING. Samenvatting SAMENVATTING. 167 Met de komst van verpleegkundigen gespecialiseerd in palliatieve zorg, die naast de huisarts en verpleegkundigen van de thuiszorg, thuiswonende patiënten bezoeken om te zorgen dat patiënten

Nadere informatie

Feedback rapport Kwaliteitsindicatoren palliatieve zorg. Fictief voorbeeld feedbackrapport TEAM X

Feedback rapport Kwaliteitsindicatoren palliatieve zorg. Fictief voorbeeld feedbackrapport TEAM X Feedback rapport Kwaliteitsindicatoren palliatieve zorg Fictief voorbeeld feedbackrapport TEAM X Auteurs: Kathleen Leemans, Joachim Cohen Contact: kleemans@vub.ac.be 02/477.47.64 De indicatorenset is ontwikkeld

Nadere informatie

Samenvatting Deel I Onderzoeksmethodologie in onderzoek naar palliatieve zorg in instellingen voor langdurige zorg

Samenvatting Deel I Onderzoeksmethodologie in onderzoek naar palliatieve zorg in instellingen voor langdurige zorg Samenvatting Palliatieve zorg is de zorg voor mensen waarbij genezing niet meer mogelijk is. Het doel van palliatieve zorg is niet om het leven te verlengen of de dood te bespoedigen maar om een zo hoog

Nadere informatie

Hoofdstuk 1. Inleiding.

Hoofdstuk 1. Inleiding. 159 Hoofdstuk 1. Inleiding. Huisartsen beschouwen palliatieve zorg, hoewel het maar een klein deel van hun werk is, als een belangrijke taak. Veel ongeneeslijk zieke patiënten zijn het grootse deel van

Nadere informatie

De lange weg is vaak te kort.

De lange weg is vaak te kort. www.hhzhlier.be 1 h.-hartziekenhuis vzw De lange weg is vaak te kort. Dr. F. Krekelbergh Geriater Verantwoordelijke arts palliatieve zorgen Levenseinde is belangrijk moment Vroeg of laat Leven : veel verlieservaringen

Nadere informatie

Vier kernvragen in de palliatieve zorg:

Vier kernvragen in de palliatieve zorg: Palliatieve thuiszorg in het nieuws In deze presentatie: 1. Palliatieve zorg in de 21 e eeuw, de stand van zaken Het PaTz project Een andere focus op palliatieve zorg 2. Het PaTz project in de praktijk

Nadere informatie

Wat als ik niet meer beter word...

Wat als ik niet meer beter word... Wat als ik niet meer beter word... 1 Deze folder is bedoeld voor mensen die ongeneeslijk ziek zijn en voor hen die betrokken zijn bij een ziek familielid of een andere zieke naaste waarvan het levenseinde

Nadere informatie

Zorgmodule Palliatieve Zorg 1.0. Welkom bij: De Zorgmodule Palliatieve Zorg en de Palliative Performance Scale. Inhoud. Definitie Palliatieve Zorg

Zorgmodule Palliatieve Zorg 1.0. Welkom bij: De Zorgmodule Palliatieve Zorg en de Palliative Performance Scale. Inhoud. Definitie Palliatieve Zorg Zorgmodule Palliatieve Zorg 1.0 Welkom bij: De Zorgmodule Palliatieve Zorg en de Palliative Performance Scale Symposium V&VN Verpleegkundigen Maatschappij & Gezondheid Els M. L. Verschuur namens V&VN Palliatieve

Nadere informatie

Palliatieve Thuiszorg: doe je samen. Bart Schweitzer, huisarts 11 april 2012 Amsterdam

Palliatieve Thuiszorg: doe je samen. Bart Schweitzer, huisarts 11 april 2012 Amsterdam PaTz Palliatieve Thuiszorg: doe je samen Bart Schweitzer, huisarts 11 april 2012 Amsterdam Palliatieve zorg in de eerste lijn: vooruitgang? Technische mogelijkheden Deskundigheid Continuiteit Samenwerking

Nadere informatie

Zorgpad Stervensfase. Lia van Zuylen, internist-oncoloog. Kenniscentrum Palliatieve Zorg Erasmus MC, Rotterdam

Zorgpad Stervensfase. Lia van Zuylen, internist-oncoloog. Kenniscentrum Palliatieve Zorg Erasmus MC, Rotterdam Zorgpad Stervensfase Lia van Zuylen, internist-oncoloog Kenniscentrum Palliatieve Zorg Erasmus MC, Rotterdam Inhoud Herkenning stervensfase Inhoud van Zorgpad Stervensfase Onderzoeksresultaten Zorgpad

Nadere informatie

Basisscholing Palliatieve Zorg voor artsen 2 november 2006 Nationaal Congres Palliatieve Zorg Sasja Mulder Onderwijs in palliatieve zorg in de medische specialisten opleiding 2001 2003 COPZ project ontwikkeling

Nadere informatie

Grenzeloos einde: zorg tegen beter weten in of geplande zorg?

Grenzeloos einde: zorg tegen beter weten in of geplande zorg? Grenzeloos einde: zorg tegen beter weten in of geplande zorg? Prof.dr.K.C.P.Vissers, MD, PhD, FIPP Kenniscentrum Palliatieve Zorg UMC St Radboud Nijmegen Doodgaan behoort tot het zeer weinige dat niet

Nadere informatie

Organisatie van de palliatieve zorg: zorgmodule, zorgpaden en gedeelde besluitvorming Masterclass Palliatieve Zorg. Kees Ahaus.

Organisatie van de palliatieve zorg: zorgmodule, zorgpaden en gedeelde besluitvorming Masterclass Palliatieve Zorg. Kees Ahaus. Organisatie van de palliatieve zorg: zorgmodule, zorgpaden en gedeelde besluitvorming Masterclass Palliatieve Zorg Kees Ahaus 9 september 2014 Ontwikkelingen in de gezondheidszorg Goed en duur: toegankelijk,

Nadere informatie

Kwaliteit van zorg en kwaliteit van leven: Een aantal onderzoeksprojecten. Michael A. Echteld

Kwaliteit van zorg en kwaliteit van leven: Een aantal onderzoeksprojecten. Michael A. Echteld Kwaliteit van zorg en kwaliteit van leven: Een aantal onderzoeksprojecten Michael A. Echteld Overzicht van activiteiten Onderzoeksprojecten: Evaluatie van zorg in units voor terminale zorg bij verpleeghuizen:

Nadere informatie

De Savera Schaal. De SAVERA Schaal. De Savera Schaal. Inleiding. Definitie. Terminale zorg. Kantelmoment. Onderzoeksvraag

De Savera Schaal. De SAVERA Schaal. De Savera Schaal. Inleiding. Definitie. Terminale zorg. Kantelmoment. Onderzoeksvraag De SAVERA Schaal 1. Inleiding 2. Definitie 3. Onderzoeksvraag 4. Voorwaarden 5. Methode 6. Toepassingen 7. Resultaten 8. Besluiten 9. De schaal De Savera Schaal Inleiding 1. De behoefte aan een consensus

Nadere informatie

In deze presentatie: The Quality of Death Index. 1. Voor Wie? Vier kernvragen in de palliatieve zorg: Het wereld sterftecijfer blijft 100%..

In deze presentatie: The Quality of Death Index. 1. Voor Wie? Vier kernvragen in de palliatieve zorg: Het wereld sterftecijfer blijft 100%.. In deze presentatie: 1.Palliatieve zorg in de 21e eeuw, de stand van zaken 2. PaTz in de praktijk Ook voor chronische ziekten en dementie? September 2013 Dr. Bart Schweitzer, huisarts, projectleider Het

Nadere informatie

Welke vragenlijst voor mijn onderzoek?

Welke vragenlijst voor mijn onderzoek? Welke vragenlijst voor mijn onderzoek? NHG wetenschapsdag 2010 Caroline Terwee Kenniscentrum Meetinstrumenten VUmc Afdeling Epidemiologie en Biostatistiek VU medisch centrum Inhoud 1. Presentatie 2. Kritisch

Nadere informatie

Ervaringen thuiszorgcliënten V&V Huize het Oosten Gemeten met de CQI index

Ervaringen thuiszorgcliënten V&V Huize het Oosten Gemeten met de CQI index Ervaringen thuiszorgcliënten V&V Huize het Oosten Gemeten met de CQI index April 2014 Samenstelling: drs. Jeroen J. Haamers, Versie: april 2014 Inhoudsopgave 1. Inleiding 1 CQI-onderzoek; achtergrond en

Nadere informatie

Hospital ABCD studie Pinnummer: H 3. Ontslag. Extra benodigdheden: - Horloge - Pen - Leeg A4 vel - MMSE formulier

Hospital ABCD studie Pinnummer: H 3. Ontslag. Extra benodigdheden: - Horloge - Pen - Leeg A4 vel - MMSE formulier H 3 Ontslag Extra benodigdheden: - Horloge - Pen - Leeg A4 vel - MMSE formulier Uw ervaringen zijn waardevol In dit interview gaan we het hebben over uw dagelijkse bezigheden en hoe u zich voelt. Uw ervaringen

Nadere informatie

samenvatting 127 Samenvatting

samenvatting 127 Samenvatting 127 Samenvatting 128 129 De ziekte van Bechterew, in het Latijn: Spondylitis Ankylopoëtica (SA), is een chronische, inflammatoire reumatische aandoening die zich vooral manifesteert in de onderrug en wervelkolom.

Nadere informatie

Algemene informatie. Voorkom onnodige achteruitgang in het ziekenhuis - Kom uit het bed -

Algemene informatie. Voorkom onnodige achteruitgang in het ziekenhuis - Kom uit het bed - Algemene informatie Voorkom onnodige achteruitgang in het ziekenhuis - Kom uit het bed - 1 U zult misschien wel schrikken als u leest dat drie maanden na ontslag ongeveer 30% van de ouderen die behandeld

Nadere informatie

Kwaliteit van leven vragenlijst

Kwaliteit van leven vragenlijst Kwaliteit van leven vragenlijst DRAINAGE STUDIE Endoscopic versus percutaneous biliary drainage Academisch Medisch Centrum Amsterdam (AMC) Dr. T. M. van Gulik, M.D, PhD. Dr. J. K. Wiggers, MD Dr. R.J.S.

Nadere informatie

Chapter 9 Samenvatting CHAPTER 9. Samenvatting

Chapter 9 Samenvatting CHAPTER 9. Samenvatting Chapter 9 Samenvatting CHAPTER 9 Samenvatting 155 Chapter 9 Samenvatting SAMENVATTING Richtlijnen en protocollen worden ontwikkeld om de variatie van professioneel handelen te reduceren, om kwaliteit van

Nadere informatie

Vragenlijst voor patiënt en mantelzorger

Vragenlijst voor patiënt en mantelzorger Vragenlijst voor patiënt en mantelzorger 1. Waar verblijft u momenteel? 2. Waar zou u momenteel willen verblijven? 3. Wie van de volgende mensen heeft vorige week aan u hulp, verzorging of een behandeling

Nadere informatie

Roland Disability Questionnaire

Roland Disability Questionnaire Roland 1983 Nederlandse vertaling G.J. van der Heijden 1991 Naampatiënt...Datum:. Uw rugklachten kunnen u belemmeren bij uw normale dagelijkse bezigheden. Deze vragenlijst bevat een aantal zinnen waarmee

Nadere informatie

Nederlandse samenvatting

Nederlandse samenvatting Nederlandse samenvatting 119 120 Samenvatting 121 Inleiding Vermoeidheid is een veel voorkomende klacht bij de ziekte sarcoïdose en is geassocieerd met een verminderde kwaliteit van leven. In de literatuur

Nadere informatie

Take-home toets klinisch redeneren 2

Take-home toets klinisch redeneren 2 Take-home toets klinisch redeneren 2 Naam: Sanne Terpstra Studentnummer: 500646500 Klas: 1F2 Datum: 23-01-2012 Deel 1: Casus Mevrouw Alberts is een 81 jarige weduwe. Haar man is 5 maanden geleden overleden

Nadere informatie

Zorgpad Palliatieve Zorg in de eerste lijn Handboek

Zorgpad Palliatieve Zorg in de eerste lijn Handboek 2012 Zorgpad Palliatieve Zorg in de eerste lijn Handboek Handboek bij Zorgpad Palliatieve Zorg in de eerste lijn - versie 13/02/2012 INHOUD....2 VOORWOORD 6 INLEIDING.. 7 HET STROOMDIAGRAM... 9 Definitie:

Nadere informatie

Tijdig spreken over het levenseinde

Tijdig spreken over het levenseinde Tijdig spreken over het levenseinde foto (c) Ben Biondina voor DNA-beeldbank op www.laatzeelandzien.nl Cliëntenbrochure van Goedleven foto (c) Jan Kooren voor DNA-beeldbank op www.laatzeelandzien.nl 1.

Nadere informatie

Refaja Ziekenhuis Stadskanaal. Voorkom onnodige achteruitgang in het ziekenhuis -Kom uit bed-

Refaja Ziekenhuis Stadskanaal. Voorkom onnodige achteruitgang in het ziekenhuis -Kom uit bed- Voorkom onnodige achteruitgang in het ziekenhuis -Kom uit bed- VOORKOM ONNODIGE ACHTERUITGANG IN HET ZIEKENHUIS -KOM UIT BED- INLEIDING U zult misschien wel schrikken als u leest dat drie maanden na ontslag

Nadere informatie

Zou het u verbazen als deze patiënt over een jaar nog leeft?

Zou het u verbazen als deze patiënt over een jaar nog leeft? Zou het u verbazen als deze patiënt over een jaar nog leeft? Het belang van een integraal anticiperend beleid 22 maart 2012 Bernardina Wanrooij Huisarts, consulent palliatieve zorg AMC Palliatieve zorg

Nadere informatie

Samenvatting, met de AAA checklist

Samenvatting, met de AAA checklist Samenvatting, met de AAA checklist 187 Huisarts-patiënt communicatie in de palliatieve zorg Aanwezigheid, actuele onderwerpen en anticiperen Huisartsen spelen in veel landen een centrale rol in de palliatieve

Nadere informatie

Ongeneeslijk ziek. Samen uw zorg tijdig plannen

Ongeneeslijk ziek. Samen uw zorg tijdig plannen Ongeneeslijk ziek Samen uw zorg tijdig plannen Inhoudsopgave 1. Inleiding...3 1.1 Een naaste die met u meedenkt...3 1.2 Gespreksonderwerpen...3 2. Belangrijke vragen...3 2.1 Lichamelijke veranderingen...3

Nadere informatie

over? referatenagz @referatenagz

over? referatenagz @referatenagz Durf jij de drempel over? referatenagz @referatenagz referatenagz @referatenagz Agenda Referaten AGZ referatenagz @referatenagz WIFI WIFI 1. Inlognaam: g110621 Wachtwoord: XPZ3VKO 2. Inlognaam: g110641

Nadere informatie

Richtlijnen Palliatieve en Supportieve zorg

Richtlijnen Palliatieve en Supportieve zorg Laarbeeklaan 101 1090 Brussel Oncologisch Handboek Palliatieve zorg V1.2008 PALLIATIEVE ZORG: TOELICHTING EN PRAKTISCHE RICHTLIJNEN 1 Inleiding In 2002 werden drie wetten met betrekking tot de zorg voor

Nadere informatie

Palliatieve zorg bij copd. Minisymposium 22 maart 2012

Palliatieve zorg bij copd. Minisymposium 22 maart 2012 Palliatieve zorg bij copd Minisymposium 22 maart 2012 Palliatieve zorg Hans Timmer, longarts ZGT Caroline Braam, huisarts Hengelo PALLIATIEVE ZORG CASUS 75-jarige terminale COPD-patient Mantelzorger valt

Nadere informatie

Marrit-10-H10 24-06-2008 11:05 Pagina 131. chapter 10 samenvatting

Marrit-10-H10 24-06-2008 11:05 Pagina 131. chapter 10 samenvatting Marrit-10-H10 24-06-2008 11:05 Pagina 131 chapter 10 samenvatting Marrit-10-H10 24-06-2008 11:05 Pagina 132 Marrit-10-H10 24-06-2008 11:05 Pagina 133 Zaadbalkanker wordt voornamelijk bij jonge mannen vastgesteld

Nadere informatie

Vlaams Indicatorenproject VIP²: Kwaliteitsindicatoren Borstkanker

Vlaams Indicatorenproject VIP²: Kwaliteitsindicatoren Borstkanker Vlaams Indicatorenproject VIP²: Kwaliteitsindicatoren Borstkanker INDICATOR B1 Proportie van patiënten gediagnosticeerd met invasieve borstkanker bij wie een systeembehandeling voorafgegaan werd door ER/PR-

Nadere informatie

Samenvatting (Summary in Dutch)

Samenvatting (Summary in Dutch) Samenvatting (Summary in Dutch) Zowel beleidsmakers en zorgverleners als het algemene publiek zijn zich meer en meer bewust van de essentiële rol van kwaliteitsmeting en - verbetering in het verlenen van

Nadere informatie

Zorgpad Stervensfase

Zorgpad Stervensfase Zorgpad Stervensfase de laatste stand van zaken Lia van Zuylen, internist-oncoloog Kenniscentrum Palliatieve Zorg Erasmus MC, Rotterdam Inhoud Belang markering stervensfase Zorgpad Stervensfase Nieuwe

Nadere informatie

Familie perspectief op palliatieve zorg bij dementie

Familie perspectief op palliatieve zorg bij dementie Familie perspectief op palliatieve zorg bij dementie Jenny T. van der Steen, PhD Deel presentatie: met alleen gepubliceerde gegevens Department Quality of General of Practice Care & Elderly Care Medicine

Nadere informatie

beslisschijf evaluatie pilot Besluitvorming in de palliatieve fase palliatieve zorg

beslisschijf evaluatie pilot Besluitvorming in de palliatieve fase palliatieve zorg evaluatie pilot Besluitvorming in de palliatieve fase beslisschijf palliatieve zorg Begin 2006 zijn de VIKC-richtlijnen voor de palliatieve zorg en het zakboekje verschenen. Het IKMN en het UMC Utrecht

Nadere informatie

1. Nood en complexiteit kanteling

1. Nood en complexiteit kanteling Start Palliatieve Zorg Een donderslag bij heldere hemel? Gerda Okerman Leden ad hoc werkgroep Ingrid Mels Hoofdverpleegkundige PST en OST AZ Nikolaas Isabelle Debruyne Hoofdverpleegkundige en palliatief

Nadere informatie

Dit moet gemotiveerd worden in het projectvoorstel en wordt mee beoordeeld bij de evaluatie.

Dit moet gemotiveerd worden in het projectvoorstel en wordt mee beoordeeld bij de evaluatie. 0 OP ESF Vlaanderen 2014-2020 FAQ oproep 315 Innovatie door adaptatie Prioriteit uit OP: 5 Innovatie en Transnationaliteit 1. Moeten de promotor en partners Vlaamse dienstverleners zijn? De promotor en

Nadere informatie

COMMUNICEREN OVER HET LEVENSEINDE : WAAROM???

COMMUNICEREN OVER HET LEVENSEINDE : WAAROM??? Ik wil niet leven zoals een plant Als ik mijn familie niet meer ken, wil ik liever dood Ik wil niet afzien! Mijn broer denkt zus, en ik zo, wat moeten we nu doen? Hebben wij nu wel de juiste keuzes gemaakt?

Nadere informatie

Dit proefschrift presenteert de resultaten van het ALASCA onderzoek wat staat voor Activity and Life After Survival of a Cardiac Arrest.

Dit proefschrift presenteert de resultaten van het ALASCA onderzoek wat staat voor Activity and Life After Survival of a Cardiac Arrest. Samenvatting 152 Samenvatting Ieder jaar krijgen in Nederland 16.000 mensen een hartstilstand. Hoofdstuk 1 beschrijft de achtergrond van dit proefschrift. De kans om een hartstilstand te overleven is met

Nadere informatie

Inleiding Deel I. Ontwikkelingsfase

Inleiding Deel I. Ontwikkelingsfase Inleiding Door de toenemende globalisering en bijbehorende concurrentiegroei tussen bedrijven over de hele wereld, de economische recessie in veel landen, en de groeiende behoefte aan duurzame inzetbaarheid,

Nadere informatie

Palliatieve zorg bij COPD in onze regio. Karin Janssen-van Hemmen Jeroen Verheul

Palliatieve zorg bij COPD in onze regio. Karin Janssen-van Hemmen Jeroen Verheul Palliatieve zorg bij COPD in onze regio Karin Janssen-van Hemmen Jeroen Verheul Inhoud Stellingen Wie zijn we? Wat is ons doel? En waarom? Wat hebben we tot nu toe gedaan? Toekomst? Antwoorden op stellingen

Nadere informatie

Palliatieve zorg in het ZGT

Palliatieve zorg in het ZGT 30 oktober 2014 Mw. Dr. I.M. Oving Internist-Oncoloog Palliatieve zorg in het ZGT Op het juiste moment en de juiste plaats Namens het palliatief consult team Palliatieve zorg, op het juiste moment en de

Nadere informatie

Zorg rond het levenseinde

Zorg rond het levenseinde Groeningelaan 7 8500 Kortrijk Tel.nr. 056/24 52 71 Faxnr. 056/24.52.64 Zorg rond het levenseinde Zorg rond het levenseinde 12 Voor meer informatie over voorgaande onderwerpen, kan u contact opnemen met

Nadere informatie

Advance Care Planning bij chronisch orgaanfalen: praat voor het te laat is!

Advance Care Planning bij chronisch orgaanfalen: praat voor het te laat is! Advance Care Planning bij chronisch orgaanfalen: praat voor het te laat is! Carmen Houben MSc. Wetenschappelijk onderzoeker Medisch Psycholoog 24 november 2015 Chronische ziekten - 1900: overlijden door

Nadere informatie

Informatiebrochure gebruik van de Flexibiliteits Index Test (FIT-60)

Informatiebrochure gebruik van de Flexibiliteits Index Test (FIT-60) Informatiebrochure gebruik van de Flexibiliteits Index Test (FIT-60) Auteurs: T. Batink, G. Jansen & H.R.A. De Mey. 1. Introductie De Flexibiliteits Index Test (FIT-60) is een zelfrapportage-vragenlijst

Nadere informatie

palliatieve eenheid ten oever

palliatieve eenheid ten oever palliatieve eenheid ten oever Korte voorstelling Een palliatieve eenheid richt zich tot patiënten die ongeneeslijk ziek zijn, hiervoor geen behandeling meer krijgen en die een korte levensverwachting hebben.

Nadere informatie

Complexe zorg in de eerstelijn. Een confronterend verhaal uit de dagelijkse praktijk

Complexe zorg in de eerstelijn. Een confronterend verhaal uit de dagelijkse praktijk Complexe zorg in de eerstelijn. Een confronterend verhaal uit de dagelijkse praktijk Visie vanuit een Huisartsenpraktijk Solo huisartsenpraktijk sedert 1982 Permanentie Avondwachtdienst Weekenddienst Bij

Nadere informatie

Palliatieve sedatie is geen euthanasie. Medische aspecten

Palliatieve sedatie is geen euthanasie. Medische aspecten Palliatieve sedatie is geen euthanasie Medische aspecten Hoe kwam deze richtlijn er? Werkgroep artsen met interesse in palliatieve zorg Uit meerdere regionale ziekenhuizen en 1 ste lijn Meerdere specialiteiten

Nadere informatie

VERDUIDELIJKING WETGEVING ROND HET LEVENSEINDE

VERDUIDELIJKING WETGEVING ROND HET LEVENSEINDE VERDUIDELIJKING WETGEVING ROND HET LEVENSEINDE Alle wetteksten en/of documenten, beschreven in dit document zijn te downloaden op www.palliatieve.org > professionele gebruiker > wetgeving en documenten

Nadere informatie

DEELNAME AAN EEN KLINISCHE STUDIE

DEELNAME AAN EEN KLINISCHE STUDIE DEELNAME AAN EEN KLINISCHE STUDIE MB2948 Brochure: Klinische studies l Ziekenhuis Oost-Limburg 1 WELKOM U kreeg deze brochure omdat u meer wilt weten over klinische studies. We informeren u daarom over

Nadere informatie

Goede scores voor het OLV Ziekenhuis

Goede scores voor het OLV Ziekenhuis Toelichting bij de resultaten van het OLV Ziekenhuis voor de kwaliteitsindicatoren van het Vlaams Ziekenhuisnetwerk Goede scores voor het OLV Ziekenhuis Het project Sinds enkele jaren is er meer aandacht

Nadere informatie

The Disability Assessment Structured Interview

The Disability Assessment Structured Interview RIJKSUNIVERSITEIT GRONINGEN The Disability Assessment Structured Interview Its reliability and validity in work disability assessment Proefschrift ter verkrijging van het doctoraat in de Medische Wetenschappen

Nadere informatie

Medische Beslissingen rond het levenseinde

Medische Beslissingen rond het levenseinde Medische Beslissingen rond het levenseinde Jo Lisaerde Eric Triau Maartje Wils Bewonersadviesraad 7 december 2011 Definitie Palliatieve Zorg Palliatieve zorg is een totaalzorg voor mensen die aan een ziekte

Nadere informatie

Rapport Het recht op informationele zelfbeschikking in de zorg

Rapport Het recht op informationele zelfbeschikking in de zorg Rapport Het recht op informationele zelfbeschikking in de zorg in opdracht van de Raad voor Volksgezondheid & Zorg Datum 24 april 2014 Versie 1.0 Auteur Miquelle Marchand T: +31 13 466 8323 E: m.marchand@uvt.nl

Nadere informatie

De Zorgmodule Palliatieve Zorg

De Zorgmodule Palliatieve Zorg De Zorgmodule Palliatieve Zorg - wat betekent dit voor de professional en zijn werkveld?- 2e regionale symposium palliatieve zorg s Hertogenbosch, 2 oktober 2014 Drs. Jaap R.G. Gootjes Alg. directeur /

Nadere informatie

Samenvatting Westerman_v3.indd 111 Westerman an v3.in _v3.indd dd 11 111 18-07-2007 13:01 8-07-2007 13:01:1 :12

Samenvatting Westerman_v3.indd 111 Westerman an v3.in _v3.indd dd 11 111 18-07-2007 13:01 8-07-2007 13:01:1 :12 Westerman_v3.indd Westerman an_v3.indd v3.indd 111 111 18-07-2007 8-07-2007 13:01 13:01:1 :12 2 112 In de klinische praktijk en met name in de palliatieve geneeskunde wordt kwaliteit van leven als een

Nadere informatie

INFORMATIEBRIEF HOSPITAL-ADL STUDIE

INFORMATIEBRIEF HOSPITAL-ADL STUDIE INFORMATIEBRIEF HOSPITAL-ADL STUDIE Titel van het onderzoek: Ontrafelen van het mechanisme achter ziekenhuis-gerelateerd functieverlies (Hospital-ADL studie). Geachte heer/mevrouw, Wij vragen u vriendelijk

Nadere informatie

Bijlage B 2.1 Leidraad bij de kwalitatieve interviews 1

Bijlage B 2.1 Leidraad bij de kwalitatieve interviews 1 Bijlage B 2.1 Leidraad bij de kwalitatieve interviews 1 Toelichting (leidraad) bij de wijze waarop tekst is afgedrukt: CAPS Vet Normaal Cursief aanduiding van onderdelen de vraag zo stellen aspecten die

Nadere informatie

Tijd voor de dood. Stilstaan bij en tijd nemen voor de dood Oprecht en stap voor stap afscheid nemen. Beleidsnotitie Palliatieve Zorg

Tijd voor de dood. Stilstaan bij en tijd nemen voor de dood Oprecht en stap voor stap afscheid nemen. Beleidsnotitie Palliatieve Zorg Beleidsnotitie Palliatieve Zorg Tijd voor de dood Stilstaan bij en tijd nemen voor de dood Oprecht en stap voor stap afscheid nemen Beleidsnotitie Tijd voor de dood Auteur(s) A.Trienekens Datum September

Nadere informatie

STUDIE INZAKE DE ONTWIKKELING VAN EEN REGISTRATIE-INSTRUMENT VOOR PALLIATIEVE ZORG

STUDIE INZAKE DE ONTWIKKELING VAN EEN REGISTRATIE-INSTRUMENT VOOR PALLIATIEVE ZORG Directoraat-Generaal Organisatie Gezondheidszorgvoorzieningen Cel Chronische, Ouderen- en Palliatieve Zorg Victor Hortaplein 40, bus 10 1060 Brussel STUDIE INZAKE DE ONTWIKKELING VAN EEN REGISTRATIE-INSTRUMENT

Nadere informatie

Advance care planning Laatste stand van zaken palliatieve zorg. Karin van der Rijt Hoogleraar palliatieve oncologische zorg

Advance care planning Laatste stand van zaken palliatieve zorg. Karin van der Rijt Hoogleraar palliatieve oncologische zorg Advance care planning Laatste stand van zaken palliatieve zorg Karin van der Rijt Hoogleraar palliatieve oncologische zorg Advance care planning Open communicatie met patiënt en naasten over: Situatie

Nadere informatie

Zijn distress en ziektestatus gerelateerd aan lichamelijke en emotionele problemen bij vrouwen met ovariumkanker?*

Zijn distress en ziektestatus gerelateerd aan lichamelijke en emotionele problemen bij vrouwen met ovariumkanker?* Zijn distress en ziektestatus gerelateerd aan lichamelijke en emotionele problemen bij vrouwen met ovariumkanker?* Floor Ploos van Amstel, RN, MSc, verpleegkundig expert, afd. Medische Oncologie Maaike

Nadere informatie

INTERACT-in-HF. Improving knowldege To Efficaciously RAise level of Contemporary Treatment in Heart Failure. A European Heart Failure Network

INTERACT-in-HF. Improving knowldege To Efficaciously RAise level of Contemporary Treatment in Heart Failure. A European Heart Failure Network INTERACT-in-HF Improving knowldege To Efficaciously RAise level of Contemporary Treatment in Heart Failure A European Heart Failure Network RECAP - Regional Care Portals InterReg IVB, e-ucare, WP2 Inhoudsopgave

Nadere informatie

Nederlandse samenvatting

Nederlandse samenvatting Docenten in het hoger onderwijs zijn experts in wát zij doceren, maar niet noodzakelijk in hóe zij dit zouden moeten doen. Dit komt omdat zij vaak weinig tot geen training hebben gehad in het lesgeven.

Nadere informatie

Als genezing niet meer mogelijk is

Als genezing niet meer mogelijk is Algemeen Als genezing niet meer mogelijk is www.catharinaziekenhuis.nl Patiëntenvoorlichting: patienten.voorlichting@catharinaziekenhuis.nl ALG043 / Als genezing niet meer mogelijk is / 06-10-2015 2 Als

Nadere informatie

3.6 Diversiteit is meer dan verschil in cultuur 91 3.7 Antwoorden uit de gezondheidswetenschappen

3.6 Diversiteit is meer dan verschil in cultuur 91 3.7 Antwoorden uit de gezondheidswetenschappen Inhoud Inleiding 7 1 Diversiteit in jouw leven 13 1.1 Identiteit 13 1.2 Sociale identiteit 15 1.3 Sociale deelidentiteiten 17 1.4 Multiculturele persoonlijkheden 20 1.5 Aspecten van persoonlijkheden 24

Nadere informatie

De ziektelastmeter COPD: de betrouwbaarheid en de ervaringen van huisartsen tot nu toe. Onno van Schayck. Cahag Conferentie 15-1-2015.

De ziektelastmeter COPD: de betrouwbaarheid en de ervaringen van huisartsen tot nu toe. Onno van Schayck. Cahag Conferentie 15-1-2015. De ziektelastmeter COPD: de betrouwbaarheid en de ervaringen van huisartsen tot nu toe Onno van Schayck Cahag Conferentie 15-1-2015 Disclosure belangen spreker (Potentiële) belangenverstrengeling Voor

Nadere informatie

Handleiding voor het invullen van het Overdrachtsdocument palliatieve zorg

Handleiding voor het invullen van het Overdrachtsdocument palliatieve zorg Handleiding voor het invullen van het Overdrachtsdocument palliatieve zorg A. Algemeen Proactieve zorgplanning: markering Het palliatief overdrachtsdocument is bedoeld voor palliatieve patiënten. Vaak

Nadere informatie

STAPPENPLAN BIJ HET MODEL STUURYSTEEM DECUBITUS (PROJECT DECUBITUSZORG IN DE DAGELIJKSE PRAKTIJK; DOOR STUREN STEEDS BETER)

STAPPENPLAN BIJ HET MODEL STUURYSTEEM DECUBITUS (PROJECT DECUBITUSZORG IN DE DAGELIJKSE PRAKTIJK; DOOR STUREN STEEDS BETER) STAPPENPLAN BIJ HET MODEL STUURYSTEEM DECUBITUS (PROJECT DECUBITUSZORG IN DE DAGELIJKSE PRAKTIJK; DOOR STUREN STEEDS BETER) Juni 2004 INLEIDING Voor u ligt een stappenplan dat gebaseerd is op de CBO-richtlijn

Nadere informatie

Achtergrondinformatie LOKK en LOKK-activiteiten

Achtergrondinformatie LOKK en LOKK-activiteiten Achtergrondinformatie voor de LOKKorganisator Achtergrondinformatie LOKK en LOKK-activiteiten Inhoud 1. Info over LOKK, peer review en gewone LOKK-activiteit... 2 2. Wie doet wat?... 2 3. LOKK-activiteit...

Nadere informatie

Informatiebrief voor de deelnemers

Informatiebrief voor de deelnemers Reumatologie Bijlage 4 pagina 1 van 5 Informatiebrief voor de deelnemers 1 Titel van het onderzoek: AS IN BEWEGING spondyloarthritis. - Registratie van de sportbeoefening bij patiënten met 2 Doel van het

Nadere informatie

BEVORDERING VAN DE COMMUNICATIE TUSSEN ZORGVERLENERS BETROKKEN BIJ DE ZORG VOOR OUDERE AFHANKELIJKE PERSONEN EINDRAPPORT - PERIODE : 2007

BEVORDERING VAN DE COMMUNICATIE TUSSEN ZORGVERLENERS BETROKKEN BIJ DE ZORG VOOR OUDERE AFHANKELIJKE PERSONEN EINDRAPPORT - PERIODE : 2007 BEVORDERING VAN DE COMMUNICATIE TUSSEN ZORGVERLENERS BETROKKEN BIJ DE ZORG VOOR OUDERE AFHANKELIJKE PERSONEN EINDRAPPORT - PERIODE : 2007 COORDINATEN VAN DE GDT : GDT van de regio: oostende Adres :Hospitaalstraat

Nadere informatie

adviesnota de 20-20-doelstelling m.b.t. de hogeronderwijsmobiliteit

adviesnota de 20-20-doelstelling m.b.t. de hogeronderwijsmobiliteit adviesnota de 20-20-doelstelling m.b.t. de hogeronderwijsmobiliteit definities en criteria die gebruikt worden om de studentenmobiliteit te meten en te registreren 1/6 Situering Het Leuven / Louvain-la-Neuve

Nadere informatie

Samenvatting Beloop van beperkingen in activiteiten bij oudere patiënten met artrose van heup of knie

Samenvatting Beloop van beperkingen in activiteiten bij oudere patiënten met artrose van heup of knie Beloop van beperkingen in activiteiten bij oudere patiënten met artrose van heup of knie Zoals beschreven in hoofdstuk 1, is artrose een chronische ziekte die vaak voorkomt bij ouderen en in het bijzonder

Nadere informatie

Klanttevredenheidsonderzoek Wmo 2012 Wmo-hulpmiddelen onder de loep. Gemeente Ubbergen Juni 2013

Klanttevredenheidsonderzoek Wmo 2012 Wmo-hulpmiddelen onder de loep. Gemeente Ubbergen Juni 2013 Klanttevredenheidsonderzoek Wmo 2012 Wmo-hulpmiddelen onder de loep Gemeente Ubbergen Juni 2013 Colofon Uitgave I&O Research BV Zuiderval 70 7543 EZ Enschede tel. (053) 4825000 Rapportnummer 2013/033 Datum

Nadere informatie

SAMENWERKEN IN DE PALLIATIEVE ZORG IN DE EERSTELIJN

SAMENWERKEN IN DE PALLIATIEVE ZORG IN DE EERSTELIJN SAMENWERKEN IN DE PALLIATIEVE ZORG IN DE EERSTELIJN een onderzoek naar de ontwikkeling en implementatie van het Zorgprogramma Palliatieve Eerstelijnszorg in de deelgemeente Rotterdam Kralingen - Crooswijk

Nadere informatie

AP6 Delen om samen te werken

AP6 Delen om samen te werken AP6 Delen om samen te werken AP6 Partager afin de Collaborer Basisinformatie + hoe ze te bewaren/toegankelijk te maken 1. Een EPD voor alle zorgberoepen Om gegevens te kunnen delen dient elk zorgberoep

Nadere informatie

Pijn als verzorg -probleem

Pijn als verzorg -probleem Pijn als verzorg -probleem Mimmie Wouters Netwerk Palliatieve Zorg Aalst Dendermonde Ninove Pijnbestrijding bij palliatieve patiënten De huidige versie richtlijn Pijn werd in de periode van 2010-2013 geschreven

Nadere informatie

Obductie Informatie voor nabestaanden

Obductie Informatie voor nabestaanden 00 Obductie Informatie voor nabestaanden 1 Inleiding U heeft deze folder gekregen omdat uw echtgenoot, familielid of dierbare is overleden. De behandelend arts heeft u gevraagd of obductie gedaan mag worden.

Nadere informatie

Overdracht in de palliatieve zorg Regionale Transmurale Afspraak Zuidoost Brabant

Overdracht in de palliatieve zorg Regionale Transmurale Afspraak Zuidoost Brabant Overdracht in de palliatieve zorg Regionale Transmurale Afspraak Zuidoost Brabant Marlie Spijkers Arts symptoombestrijding en palliatieve zorg Sint Annaziekenhuis Medisch adviseur netwerk palliatieve zorg

Nadere informatie

Ervaring in palliatieve zorg

Ervaring in palliatieve zorg De psychologische invalshoek in de palliatieve zorg Wie doet wat? Dr. Judith Prins klinisch psycholoog Medische Psychologie Congres NPTN 2 november 2006 1 Ervaring in palliatieve zorg 1986-1990 1992-1996

Nadere informatie

Bent u gevraagd voor medisch wetenschappelijk onderzoek?

Bent u gevraagd voor medisch wetenschappelijk onderzoek? Bent u gevraagd voor medisch wetenschappelijk onderzoek? Inhoud Pagina Inleiding... 2 Medisch wetenschappelijk onderzoek... 3 Waarom zou u meedoen... 4 Onderzoeksfasen... 5 Medisch Ethische Commissie...

Nadere informatie

Het PaTz project : Een ander focus op palliatieve zorg. Dr. Bart Schweitzer, huisarts, projectleider

Het PaTz project : Een ander focus op palliatieve zorg. Dr. Bart Schweitzer, huisarts, projectleider Het PaTz project : Een ander focus op palliatieve zorg Dr. Bart Schweitzer, huisarts, projectleider De Volkskrant 8 oktober 2013 In deze presentatie: 1.Palliatieve zorg in de 21 e eeuw, de stand van zaken

Nadere informatie

Zorgmogelijkheden in de palliatieve zorg

Zorgmogelijkheden in de palliatieve zorg Zorgmogelijkheden in de palliatieve zorg Inleiding Met deze brochure informeren we u graag over de mogelijkheden in de palliatieve zorg. Palliatieve zorg kan verleend worden op verschillende plaatsen:

Nadere informatie

Online Psychologische Hulp Overspanning & Burn-out

Online Psychologische Hulp Overspanning & Burn-out Online Psychologische Hulp 2 Therapieland 3 Therapieland Online Psychologische Hulp In deze brochure maak je kennis met de online behandeling Overspanning & Burn-out van Therapieland. Je krijgt uitleg

Nadere informatie

Wetenschappelijke vorming in de huisartsopleiding

Wetenschappelijke vorming in de huisartsopleiding Versiedatum: 0-0-06 Pagina van 5 De wetenschappelijke onderbouwing van het huisartsgeneeskundig handelen vormt een belangrijke leidraad voor de huisarts. Deze moet een wetenschappelijke onderbouwing kunnen

Nadere informatie

Project Kwaliteitsindicatoren Borstkanker 2007-2008

Project Kwaliteitsindicatoren Borstkanker 2007-2008 Project Kwaliteitsindicatoren 2007-2008 De borstkliniek: Iedere nieuwe diagnose van een borsttumor dient door de borstkliniek te worden geregistreerd bij het Nationaal Kankerregister. Het Project Kwaliteitsindicatoren

Nadere informatie

Zoeken naar evidence

Zoeken naar evidence Zoeken naar evidence Faridi van Etten-Jamaludin Clinical librarian Medische Bibliotheek AMC 2 december 2008 Evidence Based Practice? Bij EBP worden klinische beslissingen genomen op basis van het best

Nadere informatie

Beperkte proactieve aanpak leidt tot ongeplande bezoeken aan de SEH bij patiënten in de palliatieve fase;

Beperkte proactieve aanpak leidt tot ongeplande bezoeken aan de SEH bij patiënten in de palliatieve fase; Beperkte proactieve aanpak leidt tot ongeplande bezoeken aan de SEH bij patiënten in de palliatieve fase; verschillen tussen de ziektegerichte en symptoomgerichte fase Ellen de Nijs, Leanne Smit, Jaap

Nadere informatie

Vroegtijdige Zorgplanning Richtlijn, Versie: 1.0 Datum goedkeuring: 26 juni 2014

Vroegtijdige Zorgplanning Richtlijn, Versie: 1.0 Datum goedkeuring: 26 juni 2014 Vroegtijdige Zorgplanning Richtlijn, Versie: 1.0 Datum goedkeuring: 26 juni 2014 Colofon De richtlijn Vroegtijdige Zorgplanning (VZP) is tot stand gekomen in samenwerking met de Federatie Palliatieve Zorg

Nadere informatie