4. SER-visie op Europese en nationale CO 2 -emissiehandel

Save this PDF as:
 WORD  PNG  TXT  JPG

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "4. SER-visie op Europese en nationale CO 2 -emissiehandel"

Transcriptie

1 4. SER-visie op Europese en nationale CO 2 -emissiehandel 4.1 Emissiehandel: nationaal of Europees? De raad heeft grote waardering voor het werk en het eindresultaat van de Commissie CO 2 -handel. De voorstellen hebben oog voor de Europese context en sluiten aan bij de huidige beleidspraktijk, in het bijzonder bij een aantal convenanten. Daarmee houdt de Commissie rekening met belangrijke aandachtspunten die de SER in zijn advies Emissiehandel in klimaatbeleid naar voren bracht (zie paragraaf 2.3). Nu er ongeveer gelijktijdig een voorstel voor emissiehandel binnen de EU en een voorstel voor nationale emissiehandel is ontwikkeld, is de vraag opportuun of Nederland zal wachten op de definitieve richtlijn of alvast kan beginnen met een nationaal systeem dat op het moment dat de richtlijn van kracht wordt, zonder grote moeite aan die richtlijn wordt aangepast. De Commissie CO 2 -handel heeft verschillende scenario s opgesteld voor de afstemming tussen EU-emissiehandel en nationale emissiehandel (zie kader op p. 48). Het is uiteraard onvermijdelijk dat Nederlandse emissiehandel aan de (definitieve) richtlijn voldoet. Het is daarom niet zo zinvol om sterk aan een specifiek nationaal systeem vast te houden. Het realiseren van emissiehandel op EU-niveau onder de juiste voorwaarden en de Nederlandse inbreng in de besluitvorming daarover moeten in eerste instantie het richtpunt zijn van beleid. Idealiter wordt het instrument emissiehandel ingezet op breed internationaal niveau. Internationale emissiehandel, te beginnen met Europese, sluit aan bij het mondiale schaalniveau waarop het klimaatprobleem zich voordoet. Met een internationaal cap and trade-systeem kan het meest effectief de emissiedoelstelling worden gehaald 1. Zowel de milieueffectiviteit als de kosteneffectiviteit van klimaatbeleid is het grootst bij internationale emissiehandel in broeikasgassen. Bovendien is op internationaal niveau het gevaar van aantasting van de internationale concurrentiepositie van bedrijven veel minder aan de orde. Daardoor kan het systeem adequater worden vormgegeven; er is een eenduidiger en in principe eenvoudiger systeem mogelijk. 1 SER-advies Emissiehandel in klimaatbeleid, op.cit., p

2 Commissie CO 2 -handel: scenario s voor afstemming met EU-emissiehandel Voor de afstemming van Europese en nationale emissiehandel heeft de Commissie CO 2 -handel vier scenario s opgesteld. Als het richtlijnvoorstel tijdig wordt aangenomen, zodat in 2005 emissiehandel in de lidstaten van start kan gaan, acht de Commissie CO 2 -handel het niet zinvol daaraan voorafgaand een eigen nationaal systeem in te voeren. Mocht de besluitvorming over het richtlijnvoorstel vertraging oplopen of zelfs vastlopen, dan stelt de Commissie CO 2 -handel voor wel nationaal een systeem van emissiehandel in te voeren. Daarbij kan zo mogelijk worden aangesloten bij emissiehandel in andere (Europese) landen. Ook als dat niet mogelijk is, is het volgens genoemde Commissie zinvol om nationale emissiehandel volgens het voorgestelde hybride systeem in te voeren, mits er voldoende handel zal kunnen zijn. De studie van het CPB laat zien dat wanneer alle emittenten deelnemen aan emissiehandel, er een behoorlijke handelsstroom zal ontstaan tussen de niet-afgeschermde en de afgeschermde sectoren. Er bestaan binnen de niet-afgeschermde sectoren kennelijk veel opties voor emissiereductie die deze sectoren gegeven hun prestatienorm zelf niet benutten, maar voor afgeschermde sectoren gegeven hun emissieplafond aantrekkelijker zijn dan het reduceren van de eigen emissie. Bij een ander instrument dan emissiehandel (zoals een heffing in combinatie met de bestaande convenanten) kan van deze mogelijkheden geen gebruik worden gemaakt. Daarom concludeert de Commissie CO 2 -handel dat ook nationale emissiehandel kostenefficiënt klimaatbeleid is. Bron: Commissie CO 2 -handel, Handelen voor een beter milieu, op.cit., pp. 60 en Internationale handel in emissierechten is in het Kyoto-protocol voorzien voor Handel op het niveau van de EU heeft al veel van de genoemde voordelen en kan hieraan vooraf gaan. Op termijn kan het uitgroeien tot een systeem met een boven-europees bereik, waarmee de milieu- en kosteneffectiviteit van klimaatbeleid verder worden vergroot. Emissiehandel op nationaal niveau kan vooraf gaan aan EU-emissiehandel, mits het past in de route naar emissiehandel binnen de EU. De SER is tegen deze achtergrond verheugd dat de Europese Commissie een voorstel voor emissiehandel binnen de Europese Unie heeft uitgebracht. Dit is een belangrijke en onmisbare stap vooruit op de weg naar internationale emissiehandel. De raad vindt het daarom van het grootste belang dat de conceptrichtlijn zonder langdurig uitstel leidt tot een definitieve richtlijn. In dit advies doet de raad verschillende suggesties voor de Nederlandse inbreng in de besluitvorming over de richtlijn. De allocatie van rechten gaat volgens het voorstel via nationale allocatieplannen die in Brussel worden getoetst. De hoeveelheid uit te geven rechten 48

3 SER-VISIE OP EUROPESE EN NATIONALE CO 2 -EMISSIEHANDEL is gerelateerd aan het uitstootplafond dat met de Europese lastenverdelingovereenkomst voor de lidstaten is vastgesteld voor de periode Idealiter vindt allocatie op EU-niveau plaats, met één Europese reductiedoelstelling, zodat er geen verschillende normen ontstaan voor dezelfde sectoren in verschillende landen. Anders kunnen alsnog de concurrentieverhoudingen worden beïnvloed door emissiehandel 2. In de startfase is nationale allocatie goed verdedigbaar. Nationale instituties moeten worden opgezet voor de toekenning van rechten, de monitoring van emissies en emissiehandel. Als dat goed functioneert, kan worden gedacht aan integratie van nationale instituties in een Europees instituut. De Commissie CO 2 -handel schrijft overigens weinig over de opzet van benodigde instituties voor emissiehandel. Een goede organisatie van de handel in emissierechten is echter cruciaal voor het slagen van het systeem. In het eerdere advies van de raad over emissiehandel is daar aandacht aan besteed 3. De raad bekijkt in dit hoofdstuk de route naar een Europees emissiehandelssysteem voor CO 2. De raad hoopt op snelle acceptatie van een EU-richtlijn, waardoor de introductie van emissiehandel op nationale schaal niet nodig is. In de volgende paragraaf gaat de raad in op het Europese systeem voor emissiehandel, waarbij ook de aansluiting met de Nederlandse beleidspraktijk aan de orde komt. In paragraaf 4.3 geeft de raad enkele overwegingen bij de invoering van nationale emissiehandel voor het geval Europese invoering van emissiehandel vertraging oploopt. In paragraaf 4.4 gaat de raad in op de vormgeving van een nationaal systeem. Daarmee plaatst hij enkele kanttekeningen bij het rapport van de Commissie CO 2 -handel. 4.2 Europese emissiehandel De raad waardeert de inzet van de Europese Commissie positief om emissiehandel voor CO 2 direct op EU-niveau te introduceren. De omgekeerde weg waarbij de lidstaten eerst op nationaal niveau (waarschijnlijk ongelijksoortige) systemen opzetten, die later worden gekoppeld tot een Europees systeem kan tot onnodige vertraging leiden. De SER is het eens met de Commissie CO 2 -handel dat wanneer de EU op afzienbare termijn een richtlijn aanneemt waarmee in 2005 of daaromtrent kan worden begonnen met emissiehandel in de EU, het niet zinvol is om 2 De Europese lastenverdelingovereenkomst van de in het Kyoto-protocol vastgelegde EU-reductiedoelstelling pakt niet voor elke lidstaat even zwaar uit. Dit kan ervoor zorgen dat bedrijven in verschillende landen uit dezelfde sectoren verschillend belast worden door de plafonds die zij in het kader van emissiehandel krijgen opgelegd. 3 SER-advies Emissiehandel in klimaatbeleid, op.cit., pp De brochure Handleiding Verhandelbare rechten van het Ministerie van Economische Zaken (juli 2001) biedt bouwstenen voor het vormgeven van een markt en een juridische regeling voor emissiehandel. 49

4 daarop vooruit te lopen met een nationaal systeem. Het huidige richtlijnvoorstel betreft een cap and trade-systeem met gratis toedelen van emissierechten via nationale allocatieplannen die in Brussel worden getoetst aan een aantal criteria. Het vervolg van deze paragraaf gaat nader op deze aspecten in. EU-systeem en toedeling van emissierechten Het Nederlandse bedrijfsleven heeft al behoorlijke inspanningen geleverd en levert die nog voor de reductie van de CO 2 -uitstoot van zijn productie. De industrie is positief over de werking van de efficiëntienormen in de daartoe afgesproken convenanten. Op Europees niveau is een goed functionerend systeem van CO 2 -emissiehandel een nog effectiever en efficiënter instrument van klimaatbeleid, waar ook het Nederlandse bedrijfsleven vanwege de relatief hoge kosten voor reductiemaatregelen van zal profiteren. Vanwege de relatief zekere milieueffectiviteit van een cap and trade-systeem en omdat met een prestatienormsysteem voor alle ondernemingen ook de kleinere in heel Europa de complexiteit van een systeem te groot zou worden, heeft de Europese Commissie een cap and trade-systeem voor de EU voorgesteld. Een cap and trade-systeem is, volgens de Europese Commissie en de Commissie CO 2 -handel, eenvoudiger van opzet, gemakkelijker aan te sturen en milieu- en kosteneffectiever dan een prestatienormsysteem. Het belangrijkste argument voor een prestatienorm in plaats van een cap is het behoud van de internationale concurrentiepositie van het Nederlandse en Europese bedrijfsleven. Dit argument valt bij Europese emissiehandel weg, voorzover bedrijven hun activiteiten tot de EU beperken; voor spelers op de wereldmarkt blijft de internationale concurrentiepositie ook dan een punt van aandacht. De SER stemt in met de aanbeveling van de Commissie CO 2 -handel nader onderzoek te doen naar de mogelijke aantasting van de mondiale concurrentiepositie van Europese bedrijven als gevolg van emissiehandel in de EU. Daarnaast beveelt de raad aan nadere ervaring op te doen met emissiehandel in de EU en daarbij de mogelijke concurrentieverstoring binnen de EU als gevolg van emissiehandel goed te monitoren. Als deze verstoringen gering blijken, is een cap and trade-systeem met een Europese doelstelling en Europese allocatie een goede optie. Uiteindelijk heeft Europese allocatie met één Europese doelstelling de voorkeur. De verschillen in zwaarte van de CO 2 -doelstellingen voor lidstaten die resulteerden uit de lastenverdelingovereenkomst (de burden sharing) worden dan geëlimineerd. De SER beseft dat een systeem met één Europese doelstelling een ideaaltype is. Hierbij horen ten minste twee kanttekeningen. De eerste is dat dit alleen mogelijk en relevant is als alle CO 2 -emissies onder een handelssysteem worden gebracht. Dat is voorlopig niet het geval. Dan kan alleen het deel van de emissieruimte (afgeleid van de doelstelling) dat via emissiehandel wordt verdeeld op Europees niveau worden toebedeeld. De 50

5 SER-VISIE OP EUROPESE EN NATIONALE CO 2 -EMISSIEHANDEL tweede kanttekening betreft de achterliggende gedachte van de lastenverdeling van de Kyoto-doelstelling voor de EU over de lidstaten. De lastenverdeling is een uiting van de verschillende prioriteiten die lidstaten geven aan klimaatbeleid en van de draagkracht van landen. Een verdeling over lidstaten heeft geen effect op de efficiëntie van het systeem van emissiehandel, maar wel op de financiële lastenverdeling. De Nederlandse inbreng in de besluitvorming over de conceptrichtlijn moet in de eerste plaats gericht zijn op snelle acceptatie van een richtlijn waardoor emissiehandel binnen de EU een feit wordt. Zoals eerder aangegeven zal Nederland economisch baat hebben van de mogelijkheid op EU-niveau te handelen in emissierechten voor CO 2. Voorwaarde is wel dat de huidige nationale beleidspraktijk in belangrijke mate in het op te zetten Europese systeem kan worden ingepast. Daarbij gaat het er vooral om dat bij de allocatie van rechten rekening wordt gehouden met eerder geleverde inspanningen om de CO 2 -uitstoot te reduceren. Wat betreft de, vooralsnog nationale, allocatie van rechten stelt de conceptrichtlijn dat deze gratis moet gebeuren. Dit zal het draagvlak voor het systeem vergroten en is daarom, zeker bij de start van het systeem, goed te verdedigen. Het is daarbij vanuit het oogpunt van rechtvaardigheid en legitimiteit van groot belang dat ondernemingen die al maatregelen hebben getroffen om de CO 2 -uitstoot te verminderen daarvoor worden beloond in de initiële allocatie van rechten. De meest zuivere manier daarvoor is een toekenning van rechten met behulp van een prestatienorm. Dit sluit ook goed aan bij de huidige Nederlandse convenanten met betrekking tot energie-efficiëntie. In een EU-systeem geldt dan: een prestatienorm (CO 2 -uitstoot per eenheid product; norm is gerelateerd aan de nationale CO 2 -doelstelling) maal het (verwachte) productievolume resulteert in de gratis toegekende emissieruimte (de initiële cap) van een onderneming, waarbij het totaal van alle toegekende rechten de nationale CO 2 -emissieruimte niet te boven mag gaan. De Nederlandse inbreng in de besluitvorming over een EU-richtlijn moet erop gericht zijn dat de (nationale) allocatie van rechten plaats kan vinden met behulp van een prestatienorm. De criteria die de EC stelt aan de nationale allocatieplannen moeten deze mogelijkheid toestaan. Bestaande afspraken De overheid en de Nederlandse industrie zijn in verschillende convenanten reeds langlopende verplichtingen aangegaan met betrekking tot energieefficiëntie. Het Convenant Benchmarking energie-efficiency uit 1999, het GLAMIconvenant met de glastuinbouw en de recente meerjarenafspraken energieefficiency (MJA2) zijn de belangrijkste. Ze hebben een looptijd tot Deze afspraken betreffen Nederlands beleid en bevatten specifieke regelingen om aantasting van de internationale concurrentiepositie te voorkomen. 51

6 Zo is in het benchmarkconvenant afgesproken dat de desbetreffende bedrijven geen aanvullend specifiek beleid zal worden opgelegd. Het convenant laat onverlet de heffing van een generieke nationale energiebelasting. Ook biedt het convenant, mits daar aanleiding toe is, de mogelijkheid tot hernieuwd overleg over doelstellingen. Daarbij zal de overheid altijd rekening houden met de gevolgen voor de ondernemingen die deelnemen aan het convenant, dan wel trachten deze ondernemingen zoveel mogelijk te ontzien 4. De vraag laat zich stellen of indien het voorstel van de Europese Commissie wordt gevolgd een Europees cap and trade-systeem in de periode zonder meer aan de deelnemers in de convenanten kan worden opgelegd. Strikt genomen betreft het generiek Europees beleid en is er een duidelijk onderscheid met de nationale afspraken. Als er een EU-richtlijn is, is deelname voor de aangewezen bedrijven in principe verplicht en moeten de convenanten tijdig en zorgvuldig worden aangepast. Er is echter sprake van een nationale toekenning van rechten in het nu voorgestelde EU-systeem, die in eerste instantie niet volledig generiek, maar aan de grote energieverbruikers zal plaatsvinden. De raad vindt het daarom redelijk om in die situatie voor de Nederlandse industrie een periode in acht te nemen, waarin de afgesproken prestatienorm, die wordt vertaald in CO 2 -efficiëntie, de basisdoelstelling voor de desbetreffende bedrijven blijft. In het geval dat deze normen ontoereikend zouden zijn voor het deel van de nationale CO 2 -doelstelling dat redelijkerwijs aan de industrie kan worden toegerekend, kunnen deze in overleg worden aangepast. Het benchmarkconvenant biedt de mogelijkheid dat partijen bij gewijzigde omstandigheden nog voor het einde van de looptijd in overleg treden over het al dan niet wijzigen van het convenant. Mogelijke veranderde omstandigheden zijn 5 : het in betekenende mate achterblijven van de als gevolg van de uitvoering van dit convenant feitelijk gerealiseerde respectievelijk door partijen verwachte vermeden CO 2 -emissies; wijziging van economische groei, de internationale concurrentiepositie en de ontwikkeling van de bedrijfsrendementen. Overigens is in het benchmarkconvenant al in een automatische aanscherping van de normen voorzien doordat de internationale benchmark elke vier jaar moet worden herhaald. Deze aanscherping is echter niet gericht op de nationale CO 2 -doelstelling voor , maar op de wereldtop op het gebied van energie-efficiëntie. 4 SER-advies Uitvoeringsnota klimaatbeleid, deel 1, op.cit., p. 46. Convenant Benchmarking energie-efficiency, Den Haag 1999, artikel Convenant Benchmarking energie-efficiency, artikel 19, lid f. en g. 52

7 SER-VISIE OP EUROPESE EN NATIONALE CO 2 -EMISSIEHANDEL Gedurende de bedoelde periode wijkt het Nederlandse systeem met prestatienormen voor de energie-intensieve industrie mogelijk af van het EU-systeem van emissiehandel. De compatibiliteit van beide systemen is dan een belangrijk aandachtspunt. De raad kan op dit moment niet overzien of die problemen op zal leveren of de efficiëntie en effectiviteit van emissiehandel zal beperken. Ruim voor het aflopen van de genoemde convenanten zou nader moeten worden nagedacht over volledige integratie in het EU-systeem. 4.3 Mogelijke vertraging bij introductie EU-richtlijn De raad hoopt op een snelle acceptatie van een EU-richtlijn, waarna het pad voor de introductie van emissiehandel nader kan worden ingevuld. Bij snelle invoering van de richtlijn kan emissiehandel direct op het gewenste Europese niveau worden ingevoerd en is het niet nodig om een nationaal systeem te beginnen dat op een later tijdstip aangepast wordt aan een EU-systeem. Als de besluitvorming over of de invoering van emissiehandel op EU-niveau (substantiële) vertraging oploopt, zijn de andere scenario s van de Commissie CO 2 -handel aan de orde. De vraag is of, en zo ja wanneer, het zinvol is een nationaal systeem voor emissiehandel op te zetten vooruitlopend op een EUsysteem. Algemene overwegingen bij de nationale invoering van emissiehandel zijn voor de raad: Nationale emissiehandel moet worden ingevoerd als er inderdaad, zoals de Commissie CO 2 -handel stelt, voldoende verschillen in de kosten voor emissiereductiemaatregelen tussen sectoren zijn, waarmee uitzicht op voldoende handelsvolume is gewaarborgd. Met een goed vormgegeven systeem van emissiehandel wordt een economisch efficiënter instrument in klimaatbeleid geïntroduceerd dan de huidige instrumenten. Voor het realiseren van mogelijk verdergaande CO 2 - reductiedoelstellingen in de toekomst (na de eerste Kyoto-budgetperiode van ) biedt dat een goede uitgangssituatie. Met invoering worden het huidige draagvlak voor het instrument en het momentum benut. Los van de wetenschap van het definitieve EU-handelssysteem kan in Nederland in ieder geval worden begonnen met institutionele voorbereidingen voor CO 2 -emissiehandel. De introductie van emissiehandel vergt ook praktisch allerlei aanpassingen. Daarbij is te denken aan het opzetten van de benodigde instituties voor monitoring van uitstoot en handel (een registratiesysteem), voor allocatie van rechten en het vertalen van de convenantafspraken over energie-efficiëntie naar CO 2 -rechten. 53

8 De SER acht het niet zinvol voor een korte periode op nationaal niveau emissiehandel in te voeren als zicht is op de introductie van een EU-systeem op een termijn van pakweg vijf à acht jaar. De introductie van emissiehandel op louter Nederlandse schaal zal immers een behoorlijk complexe operatie zijn. Een nationaal systeem zal anders van vormgeving zijn dan een Europees systeem omdat expliciet rekening moet worden gehouden met de internationale concurrentiepositie van bedrijven, zoals ook de Commissie CO 2 -handel doet. Indien de invoering van EU-emissiehandel niet binnen vijf tot acht jaar wordt gerealiseerd, staat de SER positief tegenover een start op nationaal niveau. De Commissie CO 2 -handel geeft aan dat binnenlandse emissiehandel goed uitvoerbaar is en tot kostenbesparingen zal leiden. 4.4 Nationale emissiehandel In deze paragraaf geeft de raad aan hoe in zijn ogen een Nederlands systeem van emissiehandel eruit zou kunnen zien, als emissiehandel binnen de EU niet binnen vijf tot acht jaar wordt gerealiseerd. Voorkeur voor één systeem De Commissie CO 2 -handel maakt in haar rapport een onderscheid tussen afgeschermde en niet-afgeschermde sectoren. Vanwege de mogelijke aantasting van de internationale concurrentiepositie van exportgerichte energieintensieve bedrijven krijgen deze (niet-afgeschermde) bedrijven in het voorgestelde hybride systeem geen absoluut uitstootplafond opgelegd, maar een prestatienorm. Zo n norm heeft bovendien als voordeel dat zij goed aansluit bij de bestaande convenanten en meerjarenafspraken energie-efficiëntie in de desbetreffende sectoren. De SER plaatst nadrukkelijk kanttekeningen bij de door de Commissie CO 2 - handel voorgestelde tweedeling in afgeschermde en niet-afgeschermde sectoren. Deze is op zich te verdedigen met de verschillende positie van de sectoren in een nationale context, maar heeft ook verschillende economische effecten op de sectoren (zie paragraaf 3.4). Daarnaast kunnen er bij de indeling problemen ontstaan rond de grens. De raad heeft daarom een voorkeur voor emissiehandel met één systeem. Indien tijdens de nadere uitwerking van dit systeem blijkt dat het werken met één systeem niet effectief of efficiënt is, is een hybride systeem de voor de hand liggende terugvaloptie. Vanwege de internationale concurrentiepositie van Nederlandse bedrijven en vanwege de aansluiting bij het huidige beleid zou het nationale systeem een prestatienormsysteem moeten zijn voor de grote emittenten. Dit zijn de deelnemers aan de eerste fase uit het voorstel van de Commissie CO 2 -handel, te weten de deelnemers aan de convenanten benchmarking en Glami alsmede 54

9 SER-VISIE OP EUROPESE EN NATIONALE CO 2 -EMISSIEHANDEL aan de meerjarenafspraken 2 energie-efficiëntie en de overige emittenten met een energieverbruik van meer dan m 3 gas en/of kwh elektriciteit. Deze verbruikscijfers komen overeen met de hoogste schijven in de regulerende energiebelasting (REB). De praktische uitvoerbaarheid van het vaststellen van een prestatienorm voor deze laatste categorie bedrijven is hierbij een beperkende voorwaarde. Dat geldt ook voor de op zich wenselijke openstelling van het systeem voor (kleinere) emittenten die vrijwillig willen deelnemen. De complexiteit en bewerkelijkheid van de registratie van uitstoot en handel in rechten door kleinere emittenten moet daarbij niet te groot worden. In de relevante lopende convenanten zijn afspraken gemaakt over energieefficiëntie die lopen tot Voor het halen van de nationale CO 2 -doelstelling kan het daarna nodig zijn de vastgestelde prestatienorm periodiek aan te scherpen. Daartoe moeten na 2010 elementen van doeloriëntatie in de PSR-systematiek worden gebracht. In het handelssysteem voor stationaire bronnen van stikstofoxiden (NO x ) dat in 2003 van start zal gaan is daarvoor een mechanisme afgesproken (zie de kadertekst in paragraaf 3.3). Ook voor de nationale handel in CO 2 -emissies moet een procedure worden vastgelegd, die erin voorziet dat de afgesproken prestatienormen afgestemd blijven op de nationale CO 2 -doelstelling. Met een dergelijk doelgeoriënteerd PSR-systeem is de milieueffectiviteit van het instrument gewaarborgd. Voor de periode tot 2012 biedt het voorgestelde nationale PSR-systeem voor grote emittenten voornamelijk efficiëntiewinst voor bedrijven die nu deelnemen aan het benchmarkconvenant, aan de meerjarenafspraken energieefficiëntie of aan het Glami-convenant voor de glastuinbouw 6. Tegelijkertijd zullen transactiekosten worden gemaakt om de markt voor emissierechten te organiseren. Uiteraard moeten deze kosten op lange termijn in verhouding staan tot de efficiëntiewinst van het instrument. Ook moet worden voorkomen dat de kosten van het systeem worden afgewenteld op de sectoren die al via de regulerende energiebelasting (REB) bijdragen aan het klimaatbeleid. Ten dele kan dit gebeuren doordat bedrijven die aan het PSRsysteem deelnemen hun milieuadministratie ten aanzien van de monitoring via door henzelf te betalen milieuaccountants op orde houden. De overheid heeft de verantwoordelijkheid voor de noodzakelijke verificatie. Dit is analoog aan de systematiek in het benchmarkconvenant. Daarnaast kan met betrekking tot de feitelijke emissiehandel de aanpak worden gehanteerd, dat handelende partijen voor de financiering zorgdragen van het beurssysteem, analoog aan de wijze waarop financiële beurzen worden gefinancierd. 6 Voor de overige deelnemers (de emittenten die nu in de hoogste verbruiksschalen van de REB vallen) is het effect nog ongewis. 55

10 Verder is het aan te bevelen de tijd tot aan de (vertraagde) introductie van emissiehandel in de EU te benutten voor het nader verhelderen van een aantal zaken met betrekking tot emissiehandel voor de kleinere emittenten. De SER denkt daarbij aan de volgende vragen: Wat zijn de mogelijkheden voor kleinere emittenten om aan te haken bij een nationaal PSR-systeem voor grote emittenten? Is de midstream-benadering voor kleinere emittenten, waarbij de handel via de energieleverancier plaatsvindt, de enig mogelijke of zijn ook andere clusteringen werkbaar? En wegen voor kleinere deelnemers de kostenvoordelen van emissiehandel op tegen de administratieve lasten? Welke verdelingseffecten treden op op bedrijfsniveau? Waar zullen kosten en opbrengsten terechtkomen? Overgang naar EU-systeem Op het moment dat een EU-richtlijn van kracht wordt, is de overgang van het nationale PSR-systeem naar het EU-systeem aan de orde. Dat is het moment dat ook kleinere Nederlandse emittenten mee gaan doen met binnenlandse emissiehandel. De EU zal waarschijnlijk starten met een systeem voor grote emittenten. Als dat een cap and trade-systeem wordt waar de grote Nederlandse emittenten aan deelnemen, maakt dat het voor kleine emittenten mogelijk om, zonder tweedeling in de markt, deel te nemen aan het systeem en op nationale schaal te handelen met elkaar en met de grote emittenten. Voor de deelname van kleinere emittenten moet nog wel ruimte worden gecreëerd in het huidige EU-richtlijnvoorstel. De overgang van een nationaal PSR-systeem naar een internationaal cap and trade-systeem is op zich goed mogelijk. Bij gebruik van een PSR voor de allocatie van rechten onder een cap is de overstap eenvoudig. Bij omzetting van een PSR naar een individuele initiële cap is de toegestane uitstoot, ofwel de hoeveelheid toegedeelde rechten, gelijk aan de PSR maal het verwachte productievolume. Bij de aan de niet-afgeschermde sectoren uitgedeelde rechten kan eventueel worden bepaald dat de rechten vervallen als het bedrijf afziet van productie. Zo blijven de rechten, net als een PSR, gekoppeld aan de productie. Toetreders op de markt kunnen op het moment van toetreding een aantal rechten ontvangen op grond van de PSR en de verwachte productie in de rest van de periode, mits dit alles de absolute cap op macroniveau niet in gevaar brengt. 56

11 SER-VISIE OP EUROPESE EN NATIONALE CO 2 -EMISSIEHANDEL Overigens kan een tussenstap voor handel op EU-niveau emissiehandel zijn met omringende op dit terrein gevorderde landen, zoals het Verenigd Koninkrijk. De compatibiliteit van het Nederlandse systeem met systemen in omringende landen moet steeds in het oog worden gehouden. Den Haag, 22 maart 2002 H.H.F. Wijffels voorzitter N.C.M. van Niekerk algemeen secretaris 57

2. Beschrijving voorstellen voor CO 2 - emissiehandel

2. Beschrijving voorstellen voor CO 2 - emissiehandel 2. Beschrijving voorstellen voor CO 2 - emissiehandel 2.1 Korte weergave eindrapport Commissie CO 2 -handel 2.1.1 Commissie CO 2 -handel Opdracht Commissie CO 2 -handel De Commissie Plafonnering CO 2 -emissies

Nadere informatie

3. Analyse en beoordeling van de voorstellen op kernelementen

3. Analyse en beoordeling van de voorstellen op kernelementen 3. Analyse en beoordeling van de voorstellen op kernelementen 3.1 Vergelijking van de voorstellen In het vorige hoofdstuk zijn de hoofdlijnen van het SER-advies over emissiehandel, het voorstel van de

Nadere informatie

CPB Document. Economische effecten van nationale systemen van CO 2 -emissiehandel. No 018 januari 2002. Nationale dilemma s bij een mondiaal vraagstuk

CPB Document. Economische effecten van nationale systemen van CO 2 -emissiehandel. No 018 januari 2002. Nationale dilemma s bij een mondiaal vraagstuk CPB Document No 018 januari 2002 Economische effecten van nationale systemen van CO 2 -emissiehandel Nationale dilemma s bij een mondiaal vraagstuk Peter Broer, Machiel Mulder en Martin Vromans Centraal

Nadere informatie

Bijlage E: samenvatting convenanten energie efficiency

Bijlage E: samenvatting convenanten energie efficiency Bijlage E: samenvatting convenanten energie efficiency 1. Het Convenant Benchmarking energie efficiency Op 6 juli 1999 sloot de Nederlandse overheid met de industrie het Convenant Benchmarking energieefficiency.

Nadere informatie

Instrumentkeuze in het milieubeleid

Instrumentkeuze in het milieubeleid Instrumentkeuze in het milieubeleid Theorie en 25 jaar praktijk Netwerk Groene Groei Den Haag, 8 december 2015 Carl Koopmans (SEO Economisch Onderzoek, Vrije Universiteit) www.seo.nl c.koopmans@seo.nl

Nadere informatie

BIJLAGE Samenvatting klimaatbeleid industrie buurlanden

BIJLAGE Samenvatting klimaatbeleid industrie buurlanden BIJLAGE Samenvatting klimaatbeleid industrie buurlanden 1 2 INLEIDING Deze nota bevat een synthese van maatregelen uit het klimaatbeleid ten aanzien van de industrie in onze buurlanden. Maatregelen naar

Nadere informatie

Emissiehandel in Europa

Emissiehandel in Europa Emissiehandel in Europa Emissiehandel (EU ETS) is een marktinstrument waarmee de EU uitstoot van broeikasgassen wil verminderen en zo haar klimaatdoelstelling wil behalen. Er zijn twee emissiehandelssystemen:

Nadere informatie

verstoren. Dit kan worden bereikt door bij de start van het systeem rechten uit te geven voor bijvoorbeeld een periode van vijf jaar.

verstoren. Dit kan worden bereikt door bij de start van het systeem rechten uit te geven voor bijvoorbeeld een periode van vijf jaar. SAMENVATTING Vanaf het moment dat het versterkte broeikaseffect op de milieu-agenda verscheen hebben economen gewezen op de geschiktheid van economische instrumenten zoals belastingen en verhandelbare

Nadere informatie

CO2 reductiedoelstellingen niveau 5

CO2 reductiedoelstellingen niveau 5 CO2 reductiedoelstellingen niveau 5 Aannemingsbedrijf van der Meer B.V. Benthuizen 19 november 2014 J. van der Meer. Afdeling KAM Akkoord directie: Datum: Handtekening: 0.0 Inhoudsopgave 0.0 Inhoud 1.0

Nadere informatie

Energie Management Programma 3.B.2

Energie Management Programma 3.B.2 Energie Management Programma 3.B.2 Inhoudsopgave 1 Inleiding... 2 2 Reductiedoelstellingen 2012-2016... 3 3 Reductiemaatregelen... 5 4 Budgettering... 6 Schuuring Pagina 1 van 6 1 Inleiding Dit document

Nadere informatie

CO 2 Reductie doelstellingen

CO 2 Reductie doelstellingen CO 2 Reductie doelstellingen Gebr. Griekspoor BV Innovatief Proactief Duurzaam Betrokken Nieuw-Vennep 5 november 2013 Dilia van der Want. Afdeling KAM Akkoord directie: Datum: Handtekening: 0.0 Inhoudsopgave

Nadere informatie

Klimaatverandering en internationaal beleid: de weg van Kyoto naar Kopenhagen.

Klimaatverandering en internationaal beleid: de weg van Kyoto naar Kopenhagen. Open klimaatlezingen 2009 Klimaatverandering en internationaal beleid: de weg van Kyoto naar Kopenhagen. Hans Bruyninckx De eerste stappen in internationaal klimaatbeleid 1979: 1ste World Climate Conference

Nadere informatie

14 april 2013 (JF) Energie Management Actieplan 2013 1

14 april 2013 (JF) Energie Management Actieplan 2013 1 Energie Management Actieplan 2013 14 april 2013 (JF) Energie Management Actieplan 2013 1 Inhoudsopgave 6.1 Reductiedoelstellingen 3 6.2 Plan van aanpak 3 6.3 Samenvatting 6 Energie Management Actieplan

Nadere informatie

WKK: de energiebesparingtechnologie bij uitstek!

WKK: de energiebesparingtechnologie bij uitstek! WKK: de energiebesparingtechnologie bij uitstek! Deze notitie belicht puntsgewijs de grote rol van WKK bij energiebesparing/emissiereductie. Achtereenvolgens worden de volgende punten besproken en onderbouwd:

Nadere informatie

Factsheet. Klimaatverandering: Beleid en maatregelen

Factsheet. Klimaatverandering: Beleid en maatregelen Factsheet Klimaatverandering: Beleid en maatregelen Sinds het begin van het Industriële Tijdperk (circa 1860) is de gemiddelde temperatuur op aarde met 0,8 C gestegen. Wetenschappers kennen het grootste

Nadere informatie

Energiezorgplan Van Dorp Installaties bv 2011 2015. Versie 2.0 (summary)

Energiezorgplan Van Dorp Installaties bv 2011 2015. Versie 2.0 (summary) Energiezorgplan Van Dorp Installaties bv 2011 2015 Versie 2.0 (summary) Auteurs: Van Dorp Dienstencentrum Datum: Februari 2012 Inhoudsopgave 1. Inleiding... 2 2. Energiebeleid... 3 2.1 Continue verbetering...

Nadere informatie

Nederlandse samenvatting

Nederlandse samenvatting Nederlandse samenvatting 1. Inleiding Klimaatverandering is een urgent probleem waarmee de samenleving vrijwel dagelijks wordt geconfronteerd. De Conventie voor Klimaatverandering van de Verenigde Naties

Nadere informatie

Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds 1814.

Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds 1814. STAATSCOURANT Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds 1814. Nr. 36114 29 december 2014 Regeling van de Staatssecretaris van Economische Zaken van 8 december 2014, nr. WJZ/14011574, tot

Nadere informatie

Artikel Chemie Magazine VNCI BASF reductie lachgas emissies Cursief rode tekst maakt geen deel uit van het artikel Max 1200 woorden

Artikel Chemie Magazine VNCI BASF reductie lachgas emissies Cursief rode tekst maakt geen deel uit van het artikel Max 1200 woorden Artikel Chemie Magazine VNCI BASF reductie lachgas emissies Cursief rode tekst maakt geen deel uit van het artikel Max 1200 woorden Titel: Subtitel: Een win-win situatie Vlaamse Kyoto-doelstelling komt

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2015 2016 21 501-33 Raad voor Vervoer, Telecommunicatie en Energie Nr. 612 BRIEF VAN DE MINISTER VAN ECONOMISCHE ZAKEN Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer

Nadere informatie

Energiezorgplan Van Dorp installaties bv 2011 2015. Versie 3.0 (Summary)

Energiezorgplan Van Dorp installaties bv 2011 2015. Versie 3.0 (Summary) Energiezorgplan Van Dorp installaties bv 2011 2015 Versie 3.0 (Summary) Auteurs: Van Dorp Dienstencentrum Datum: Update: Augustus 2013 Inhoudsopgave 1. Inleiding... 2 2. Energiebeleid... 3 2.1 Continue

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2013 2014 33 883 Wijziging van de Wet milieubeheer (verbetering kostenvereveningssysteem in titel 15.13) Nr. 4 ADVIES AFDELING ADVISERING RAAD VAN STATE

Nadere informatie

Voortgang CO 2 Reductie doelstellingen

Voortgang CO 2 Reductie doelstellingen Voortgang CO 2 Reductie doelstellingen M. van der Spek Hoveniers BV Benthuizen 30-10-2015 Hendrik-Jan Konijn Akkoord directie: Datum: Handtekening: 0.0 Inhoudsopgave 0.0 Inhoud 1.0 Inleiding 2.0 Referentie

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2014 2015 21 501-33 Raad voor Vervoer, Telecommunicatie en Energie Nr. 538 BRIEF VAN DE MINISTER VAN ECONOMISCHE ZAKEN Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer

Nadere informatie

Regionaal Energie Convenant 2014-2016

Regionaal Energie Convenant 2014-2016 Regionaal Energie Convenant 2014-2016 Mede mogelijk gemaakt met steun van: Regio Rivierenland Provincie Gelderland RCT-Rivierenland Pagina 1 Ondertekenaars, hier tezamen genoemd: partijen 1. Hebben het

Nadere informatie

Energiemanagement actieplan 2016

Energiemanagement actieplan 2016 Energiemanagement actieplan 2016 Energie Management Actieplan 2016 Inhoudsopgave 1. Inleiding 3 2. Reductiedoelstellingen 4 2.1 Bedrijfsdoelstelling 4 2.2 Scope 1 4 2.3 Scope 2 4 3. Plan van Aanpak 5 3.1

Nadere informatie

Energiemanagement actieplan 2015. 25 september 2015

Energiemanagement actieplan 2015. 25 september 2015 Energiemanagement actieplan 2015 25 september 2015 Energie Management Actieplan 2015 Inhoudsopgave 1. Inleiding 3 2. Reductiedoelstellingen 4 2.1 Bedrijfsdoelstelling 4 3. Plan van Aanpak 5 4. Deelname

Nadere informatie

ETS in het SER- Energieakkoord

ETS in het SER- Energieakkoord PBL-Notitie ETS in het SER- Energieakkoord Macro-economische doorrekening met WorldScan Corjan Brink (corjan.brink@pbl.nl) 4 september 2013 Publicatienummer 1213 Pagina 1 van 9 Samenvatting Het Nationaal

Nadere informatie

Energie Management Actieplan 2014 tot Extern

Energie Management Actieplan 2014 tot Extern Energie Management Actieplan 2014 tot 2017 -Extern Conform niveau 3 op de CO2-prestatieladder Opgesteld door: G.J. Bos (Directie) E. Drijfhout (CO2-functionaris) CO2-Prestatieladder Niveau 3 Energie Management

Nadere informatie

Green-Consultant - info@green-consultant.nl - Tel. 06-51861495 Triodos Bank NL17TRIO0254755585 - KvK 58024565 - BTW nummer NL070503849B01 1

Green-Consultant - info@green-consultant.nl - Tel. 06-51861495 Triodos Bank NL17TRIO0254755585 - KvK 58024565 - BTW nummer NL070503849B01 1 Bestemd voor: Klant t.a.v. de heer GoedOpWeg 27 3331 LA Rommeldam Digitale offerte Nummer: Datum: Betreft: CO 2 -Footprint & CO 2 -Reductie Geldigheid: Baarn, 24-08-2014 Geachte heer Klant, Met veel plezier

Nadere informatie

Het effect van toewijzingsregels op de doelmatigheid

Het effect van toewijzingsregels op de doelmatigheid Amsterdam, april 2007 In opdracht van het ministerie van VROM Het effect van toewijzingsregels op de doelmatigheid Rob Aalbers De wetenschap dat het goed is SEO Economisch Onderzoek doet onafhankelijk

Nadere informatie

Reactie op consultatie over wijziging van Uitvoeringswet huurprijzen woonruimte in verband met mogelijkheid energieprestatievergoeding

Reactie op consultatie over wijziging van Uitvoeringswet huurprijzen woonruimte in verband met mogelijkheid energieprestatievergoeding Vereniging Energie-Nederland Ministerie van Wonen en Rijksdienst via www.internetconsultatie.nl Lange Houtstraat 2 2511 CW Den Haag T. 070 311 43 50 Ons kenmerk Behandeld door ENL-2014-00799 Roel Kaljee

Nadere informatie

Windenergie op zee discussiebijeenkomst Kivi. Annemiek Verrips

Windenergie op zee discussiebijeenkomst Kivi. Annemiek Verrips Windenergie op zee discussiebijeenkomst Kivi Annemiek Verrips 2 Discussie windenergie op Zee Kivi Stelling in MKBA Windenergie op Zee Duurzame energiesubsidies windenergie hebben geen effect op CO2- uitstoot

Nadere informatie

10819/03 Interinstitutioneel dossier: 2001/0245 (COD)

10819/03 Interinstitutioneel dossier: 2001/0245 (COD) RAAD VAN DE EUROPESE UNIE Brussel, 8 juli 2003 (14.07) (OR. en) 10819/03 Interinstitutioneel dossier: 2001/0245 (COD) CODEC 891 JUR 273 ENV 362 MI 157 IND 96 ENER 204 NOTA van: aan: Betreft: het secretariaat-generaal

Nadere informatie

Emissies, emissierechten, hernieuwbare bronnen en vermeden emissies

Emissies, emissierechten, hernieuwbare bronnen en vermeden emissies Emissies, emissierechten, hernieuwbare bronnen en vermeden emissies Door Harry Kloosterman en Joop Boesjes (Stichting E.I.C.) Deel 1 (Basis informatie) Emissies: Nederland heeft als lidstaat van de Europese

Nadere informatie

Datum 23 december 2016 Betreft Voortgangsrapportage Energieakkoord 2016 en uitvoering Urgendavonnis

Datum 23 december 2016 Betreft Voortgangsrapportage Energieakkoord 2016 en uitvoering Urgendavonnis > Retouradres Postbus 20401 2500 EK Den Haag De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 4 2513 AA DEN HAAG Directoraat-generaal Bezoekadres Bezuidenhoutseweg 73 2594 AC Den Haag Postadres

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2007 2008 31 362 Voorstel van wet van het lid Duyvendak tot wijziging van de Wet belastingen op milieugrondslag in verband met het beperken van de emissies

Nadere informatie

wet aangenomen, maar ratificatie nog niet bekendgemaakt

wet aangenomen, maar ratificatie nog niet bekendgemaakt Brussel, 23 Mei 2001 Bijna zes jaar nadat de overeenkomst aangaande de bescherming van de financiële belangen van de Europese Gemeenschappen (de BFB-overeenkomst) werd opgesteld, werkt het ontbreken van

Nadere informatie

CO2-reductieplan. Samen zorgen voor minder CO2. Rapportage M

CO2-reductieplan. Samen zorgen voor minder CO2. Rapportage M CO2-reductieplan Samen zorgen voor minder CO2 Rapportage 2016-6M 1 Inleiding Dit CO₂-reductieplan heeft, net zoals het volledige energiemanagementsysteem, zowel betrekking op de totale bedrijfsvoering

Nadere informatie

CO 2 Reductie doelstellingen

CO 2 Reductie doelstellingen CO 2 Reductie doelstellingen J.M. de Wit Groenvoorziening BV Hazerswoude-Rijndijk 11 juni 2015 Marco Hoogenboom. Afdeling KAM Akkoord directie: Datum: Handtekening: 0.0 Inhoudsopgave 0.0 Inhoud 1.0 Inleiding

Nadere informatie

Berekening van de standaard CO 2 -emissiefactor aardgas t.b.v. nationale monitoring 2014 en emissiehandel 2014

Berekening van de standaard CO 2 -emissiefactor aardgas t.b.v. nationale monitoring 2014 en emissiehandel 2014 Berekening van de standaard CO 2 -emissiefactor aardgas t.b.v. nationale monitoring 2014 en emissiehandel 2014 Datum 19 december 2013 Status Definitief Pagina 1 van 1 Colofon Projectnaam Jaarlijkse vaststelling

Nadere informatie

Energie management Actieplan

Energie management Actieplan Energie management Actieplan Conform niveau 3 op de CO 2 -prestatieladder 2.2 Auteur: Mariëlle de Gans - Hekman Datum: 30 september 2015 Versie: 1.0 Status: Concept Inhoudsopgave 1 Inleiding... 2 2 Doelstellingen...

Nadere informatie

Document: Energiemanagementplan

Document: Energiemanagementplan Energiemanagementplan Certificering op CO2-prestatieladder CO 2 -prestatieladder Niveau 3 Auteur(s): De heer W. de Vries De heer H. Kosse 26 juni 2014 Definitief rapport Inhoudsopgave: blz. 1. Inleiding

Nadere informatie

Inhoud. Voorwoord. Leeswijzer 7. 1 Toelichting op het benchmark-convenant 9. 2 Stappenplan bevoegd gezag 11

Inhoud. Voorwoord. Leeswijzer 7. 1 Toelichting op het benchmark-convenant 9. 2 Stappenplan bevoegd gezag 11 Inhoud Voorwoord Leeswijzer 7 1 Toelichting op het benchmark-convenant 9 2 Stappenplan bevoegd gezag 11 3 Vergunningverlening bij convenantbedrijven 17 4 Vergunningverlening bij bedrijven die niet deelnemen

Nadere informatie

Derde voortgangsrapportage CO2-emissiereductie.

Derde voortgangsrapportage CO2-emissiereductie. Derde voortgangsrapportage CO2-emissiereductie. Graag informeren wij u over de uitkomsten van onze Carbon Footprint en de derde CO 2 Emissie-inventarisatie, dit alles over 2014. Hierin zijn de hoeveelheden

Nadere informatie

Sector- en keteninitiatieven 2014-2016 CO 2 -prestatie

Sector- en keteninitiatieven 2014-2016 CO 2 -prestatie Sector- en keteninitiatieven 2014-2016 CO 2 -prestatie Cable Partners B.V. Venneveld 34 4705 RR ROOSENDAAL tel. 0031 165 523 000 fax 0031 165 520 033 www.cablepartners.nl Opgesteld d.d.: Mei 2015 Revisie:

Nadere informatie

23 maart 2004 O/O/ Reactie op inspraak ontwerp Allocatieplan CO2-emissierechten

23 maart 2004 O/O/ Reactie op inspraak ontwerp Allocatieplan CO2-emissierechten Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 4 2513 AA s-gravenhage Datum Uw kenmerk Ons kenmerk Bijlage(n) 23 maart 2004 O/O/4018078 Onderwerp Reactie op inspraak ontwerp Allocatieplan

Nadere informatie

Energie Management Actieplan

Energie Management Actieplan Energie Management Actieplan Rijssen, Juli 2013 Auteur: L.J. Hoff Geaccodeerd door: M. Nijkamp Directeur Inhoudsopgave 1. Inleiding Pagina 3 2. Beleid CO₂ reductie Pagina 4 3. Borging CO₂ prestatieladder

Nadere informatie

Provinciaal blad 2010, 79

Provinciaal blad 2010, 79 ISSN 0920-105X Provinciaal blad 2010, 79 Besluit van gedeputeerde staten van Utrecht van 26 oktober 2010, nr. 2010INT264154 houdende nadere regels op grond van de Algemene subsidieverordening provincie

Nadere informatie

Suggesties voor het Belastingplan 2016

Suggesties voor het Belastingplan 2016 Suggesties voor het Belastingplan 2016 Het Register Belastingadviseurs (hierna: RB) heeft het afgelopen jaar met waardering kennis genomen van de verschillende fiscale maatregelen die het kabinet heeft

Nadere informatie

CO 2 Reductie doelstellingen

CO 2 Reductie doelstellingen CO 2 Reductie doelstellingen Gebr. Griekspoor BV Innovatief Proactief Duurzaam Betrokken Nieuw-Vennep 09 oktober 2014 Dilia van der Want. Afdeling KAM Akkoord directie: Datum: Handtekening: 0.0 Inhoudsopgave

Nadere informatie

Behoort bij agendapunt 5 Cie. Voedingstuinbouw dd. 28-2-2013

Behoort bij agendapunt 5 Cie. Voedingstuinbouw dd. 28-2-2013 ONTWERP-VERORDENING TOT WIJZIGING VAN DE VERORDENING PT CO 2 SECTORSYSTEEM GLASTUINBOUW 2011 (2013-l) Verordening van het bestuur van het Productschap Tuinbouw van (datum) houdende wijziging van de Verordening

Nadere informatie

Reactie Second opinion op de Beoordeling programma Transitiealternatief Zuiderzeelijn

Reactie Second opinion op de Beoordeling programma Transitiealternatief Zuiderzeelijn CPB Notitie Nummer : 2006/14 Datum : 12 april 2006 Aan : Ministerie van Verkeer en Waterstaat Projectorganisatie Zuiderzeelijn Reactie Second opinion op de Beoordeling programma Transitiealternatief Zuiderzeelijn

Nadere informatie

Participatie Deelname en initiatieven m.b.t. energiereductie Genap B.V.

Participatie Deelname en initiatieven m.b.t. energiereductie Genap B.V. Participatie Deelname en initiatieven m.b.t. energiereductie Genap B.V. Dit document is tot stand gekomen in samenwerking met Will2Sustain Copyright 2015 Genap B.V. Inhoud Inleiding... 2 1 Deelname en

Nadere informatie

Allocatieplan CO2-emissierechten 2005 t/m 2007

Allocatieplan CO2-emissierechten 2005 t/m 2007 Allocatieplan CO2-emissierechten 2005 t/m 2007 Concept plan van de Minister van Economische Zaken en de Staatssecretaris van Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Milieubeheer inzake de toewijzing

Nadere informatie

WATER- SCHAPPEN & ENERGIE

WATER- SCHAPPEN & ENERGIE WATER- SCHAPPEN & ENERGIE Resultaten Klimaatmonitor Waterschappen 2014 Waterschappen willen een bijdrage leveren aan een duurzame economie en samenleving. Hiervoor hebben zij zichzelf hoge ambities gesteld

Nadere informatie

CO2-reductieplan 2015

CO2-reductieplan 2015 CO2-reductieplan 2015 Samen zorgen voor minder CO2 Rapportage 2015 1 Inleiding Dit CO₂-reductieplan heeft, net zoals het volledige energiemanagementsysteem, zowel betrekking op de totale bedrijfsvoering

Nadere informatie

WKK en decentrale energie systemen, in Nederland

WKK en decentrale energie systemen, in Nederland WKK en decentrale energie systemen, in Nederland Warmte Kracht Koppeling (WKK, in het engels CHP) is een verzamelnaam voor een aantal verschillende manieren om de restwarmte die bij elektriciteitsproductie

Nadere informatie

3.B.1 CO2-reductiedoelstellingen

3.B.1 CO2-reductiedoelstellingen 3.B.1 CO2-reductiedoelstellingen Samen zorgen voor minder CO2 Renesse, 26 april 2016 dhr. T.T. Nieuwenhuizen Akkoord directie: Datum: Handtekening: 1 Inleiding Dit CO2-reductieplan heeft, net zoals het

Nadere informatie

Klimaatakkoord Rijk en UvW

Klimaatakkoord Rijk en UvW Klimaatakkoord Rijk en UvW Politieke en beleidsmatige context (klimaatbeleid) Rafaël Lazaroms 25 mei 2010 1 Inhoud presentatie Voorstellen Internationaal en nationaal klimaatbeleid Positie waterschappen

Nadere informatie

CO 2 - en energiereductiedoelstellingen 2013-2014 Alfen B.V. Auteur: H. van der Vlugt Versie: 1.1 Datum: 26-mei-2014 Doc.nr: Red1314 Alfen B.V. CO 2-reductierapport 2013-2014 Doc. nr. Red1314 26-mei-2014

Nadere informatie

CO 2 Energie reductie plan

CO 2 Energie reductie plan Tijssens Electrotechniek B.V. De Boelakkers 25 5591 RA Heeze CO 2 Energie reductie plan 2015 Pagina 1 Inhoud 1. Introductie 3 2. Organisatiegrens 3 3. Reductiedoelstellingen 3 4. Energie en CO 2 -reductie

Nadere informatie

Staatssteun nr. N 506/2003 - Nederland Vrijstelling van energiebelasting voor energie-intensieve eindverbruikers

Staatssteun nr. N 506/2003 - Nederland Vrijstelling van energiebelasting voor energie-intensieve eindverbruikers EUROPESE COMMISSIE Brussel, 16.12.2003 C (2003) 4498 fin Betreft: Staatssteun nr. N 506/2003 - Nederland Vrijstelling van energiebelasting voor energie-intensieve eindverbruikers Excellentie, Bij brief

Nadere informatie

Meerjarenplan Energie-efficiency Nederlandse Universiteiten 2013-2016. Samenvatting van de universitaire Energie Efficiency Planne n

Meerjarenplan Energie-efficiency Nederlandse Universiteiten 2013-2016. Samenvatting van de universitaire Energie Efficiency Planne n Meerjarenplan Energie-efficiency Nederlandse Universiteiten 2013-2016 Samenvatting van de universitaire Energie Efficiency Planne n Context Vanaf 1992 heeft de overheid in het kader van het energiebesparingsbeleid

Nadere informatie

Financiën, ruimtelijke Ordening & Gemeentelijke Organisatie 2.6 Voor de Lelystedeling

Financiën, ruimtelijke Ordening & Gemeentelijke Organisatie 2.6 Voor de Lelystedeling Voorstel aan de raad Nummer: B11-20215 Portefeuille: Programma: Programmaonderdeel: Financiën, ruimtelijke Ordening & Gemeentelijke Organisatie 2.6 Voor de Lelystedeling 2.6.3 Financiën Steller: R. van

Nadere informatie

Commissie Benchmarking Vlaanderen

Commissie Benchmarking Vlaanderen Commissie Benchmarking Vlaanderen 023-0180 TOELICHTING 18 OMGAAN MET ECONOMISCHE CRISIS Interpretatie van het convenant en de toelichtingen in het kader van de economische crisis In de huidige economische

Nadere informatie

STICHTING VAN DE ARBEID. Aan: decentrale cao-partijen. Geachte mevrouw, heer,

STICHTING VAN DE ARBEID. Aan: decentrale cao-partijen. Geachte mevrouw, heer, STICHTING VAN DE ARBEID Bezuidenhoutseweg 60 Postbus 90405 2509 LK DEN HAAG Aan: decentrale cao-partijen T 070. 3 499 577 F 070. 3 499 796 E info@stvda.ni www.stvda.ni Den Haag : 17 april 2015 Ons kenmerk

Nadere informatie

2. CONCLUSIES EN AANBEVELINGEN. 2.1 Hoofdconclusie

2. CONCLUSIES EN AANBEVELINGEN. 2.1 Hoofdconclusie 2. CONCLUSIES EN AANBEVELINGEN 2.1 Hoofdconclusie De energiebesparing die in Nederland wordt gerealiseerd blijft achter bij de doelen van de rijksoverheid. Zo is het energiegebruik in Nederland in de periode

Nadere informatie

Energiemanagement actieplan CO2-prestatieladder Update mei 2015. Aboma Holding bv

Energiemanagement actieplan CO2-prestatieladder Update mei 2015. Aboma Holding bv Energiemanagement actieplan CO2-prestatieladder Update mei 2015 Aboma Holding bv Alle rechten uitdrukkelijk voorbehouden. Vermenigvuldiging of mededeling aan derden, in welke vorm dan ook, is zonder schriftelijke

Nadere informatie

Informatiebijeenkomst. Overwegingen. Herstructurering

Informatiebijeenkomst. Overwegingen. Herstructurering 19 januari 2016 Informatiebijeenkomst Overwegingen Herstructurering Opdelen van de onderneming in onderdelen is onvermijdelijk Centrales & Trade Levering Retail Multimedia Zelfstandig levensvatbaar Verlieslatend

Nadere informatie

Lessen voor het Milieubeleid: het Tinbergen perspectief

Lessen voor het Milieubeleid: het Tinbergen perspectief Lessen voor het Milieubeleid: het Tinbergen perspectief Prof. dr. Frank den Butter VU, Den Butter Economisch Advies Seminar Netwerk Groene Groei 8 September 2015, Den Haag Vraagstelling Welke doelstellingen

Nadere informatie

Energiemanagement Actieplan

Energiemanagement Actieplan 1 van 8 Energiemanagement Actieplan Datum 18 04 2013 Rapportnr Opgesteld door Gedistribueerd aan A. van de Wetering & H. Buuts 1x Directie 1x KAM Coördinator 1x Handboek CO₂ Prestatieladder 1 2 van 8 INHOUDSOPGAVE

Nadere informatie

Advies inzake de wijziging van de Wet op het financieel toezicht in verband met introductie van een meldingsplicht voor bepaalde cash settled

Advies inzake de wijziging van de Wet op het financieel toezicht in verband met introductie van een meldingsplicht voor bepaalde cash settled Advies inzake de wijziging van de Wet op het financieel toezicht in verband met introductie van een meldingsplicht voor bepaalde cash settled instrumenten (32783) (het "Wetsvoorstel") 7 juli 2011 secretaris

Nadere informatie

Energie Audit verslag 2014 Energie Management Actieplan 2015

Energie Audit verslag 2014 Energie Management Actieplan 2015 Energie Audit verslag 2014 Energie Management Actieplan 2015 Energie Audit Verslag 2014/Energie Management Actieplan 2015 1 Inhoudsopgave 1. Inleiding 3 2. Bedrijf 4 3. Energieverbruik en energiegebruikers

Nadere informatie

Vragen en antwoorden verhoging btw-tarief

Vragen en antwoorden verhoging btw-tarief Vragen en antwoorden verhoging btw-tarief Onlangs is een wetswijziging aangenomen waardoor het algemene btw-tarief in Nederland van 19% naar 21% zal worden verhoogd. In de praktijk leidt dit tot verschillende

Nadere informatie

Datum : 12 juni 2009 Aan : Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid; Ministerie van Financiën

Datum : 12 juni 2009 Aan : Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid; Ministerie van Financiën CPB Notitie Datum : 12 juni 2009 Aan : Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid; Ministerie van Financiën Budget deeltijd-ww 1 Inleiding Per 1 april 2009 is de regeling deeltijd-ww tot behoud van

Nadere informatie

Vragen voor burgers die deelnemen aan WWViews

Vragen voor burgers die deelnemen aan WWViews Vragen voor burgers die deelnemen aan WWViews WWViews C/o The Danish Board of Technology Antonigade 4 DK-1106 Copenhagen K Denemarken Tel +45 3332 0503 Fax +45 3391 0509 wwviews@wwviews.org www.wwviews.org

Nadere informatie

2015 [Energiemeetplan CO2- reductiesyteem 2017-2020]

2015 [Energiemeetplan CO2- reductiesyteem 2017-2020] 2015 [Energiemeetplan CO2- reductiesyteem 2017-2020] Transportbedrijf R.Vels & Zn. B.V. Co2-prestatieladder 3.0 2015 Inhoud Inleiding... 2 1.1. Doelstellingen... 3 1.2. Planning meetmomenten... 3 1.3.

Nadere informatie

Windmolens voor en na de verkiezingen. Geachte aanwezigen,

Windmolens voor en na de verkiezingen. Geachte aanwezigen, Windmolens voor en na de verkiezingen. Geachte aanwezigen, Ik wil u in vogelvlucht meenemen hoe de gehele huidige situatie van windenergie is ontstaan. Vervolgens zal ik aangeven waar we nu staan en wat

Nadere informatie

Commissie Benchmarking Vlaanderen

Commissie Benchmarking Vlaanderen Commissie Benchmarking Vlaanderen 023-0170 TOELICHTING 17 ART. 6.4 VAN HET BENCHMARKINGCONVENANT HET GEBRUIK VAN ALTERNATIEVE MAATREGELEN 1. Inleiding Art. 6.4 van het benchmarkingconvenant biedt de mogelijkheid

Nadere informatie

3.B.1 CO2-reductiedoelstellingen

3.B.1 CO2-reductiedoelstellingen 3.B.1 CO2-reductiedoelstellingen Samen zorgen voor minder CO2 Kruiningen, 04 november 2016 dhr. W. Sinke Akkoord directie: Datum: Handtekening: 1 Inleiding Dit CO 2 -reductieplan heeft, net zoals het volledige

Nadere informatie

O R D E O P Z AKE N. Een rechtvaardiging voor meer maatregelen op het gebied van energie-efficiëntie in woongebouwen S T L L E N

O R D E O P Z AKE N. Een rechtvaardiging voor meer maatregelen op het gebied van energie-efficiëntie in woongebouwen S T L L E N O R D E O P Z AKE N Een rechtvaardiging voor meer maatregelen op het gebied van energie-efficiëntie in woongebouwen S T L L E N E DE VERONTRUSTENDE WAARHEID De mondiale uitdaging Het is verontrustend maar

Nadere informatie

Kansen voor warmte. Frans Rooijers Lustrumcongres Stichting Warmtenetwerk, 13-2-2014

Kansen voor warmte. Frans Rooijers Lustrumcongres Stichting Warmtenetwerk, 13-2-2014 Kansen voor warmte Frans Rooijers Lustrumcongres Stichting Warmtenetwerk, 13-2-2014 Centrale boodschap Er is een groot potentieel aan duurzame warmte en warmtebesparing in Nederland beschikbaar. Per situatie

Nadere informatie

Onder dankzegging van het door u toegestuurde Voorontwerp voor een Klimaatwet geven wij u graag het volgende ter overweging mee.

Onder dankzegging van het door u toegestuurde Voorontwerp voor een Klimaatwet geven wij u graag het volgende ter overweging mee. Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 4 DEN HAAG Lange Voorhout 8 Postbus 20015 2500 EA Den Haag T 070-3424344 E voorlichting@rekenkamer.nl W www.rekenkamer.nl D A T U M 3 maart

Nadere informatie

D e n H a a g 12 juni 2012

D e n H a a g 12 juni 2012 Aan de voorzitter en de leden van de Vaste Commissie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG B r i e f n u m m e r 12/10.937/12-017/MF/Gau

Nadere informatie

N Mensenrechten A Brussel, 15 december 2015 MH/JC/AS ADVIES. over HET VOORONTWERP VAN NATIONAAL ACTIEPLAN BEDRIJVEN EN MENSENRECHTEN

N Mensenrechten A Brussel, 15 december 2015 MH/JC/AS ADVIES. over HET VOORONTWERP VAN NATIONAAL ACTIEPLAN BEDRIJVEN EN MENSENRECHTEN N Mensenrechten A Brussel, 15 december 2015 MH/JC/AS 740-2015 ADVIES over HET VOORONTWERP VAN NATIONAAL ACTIEPLAN BEDRIJVEN EN MENSENRECHTEN Hoge Raad voor de Zelfstandigen en de KMO WTC III (17 e verd.)

Nadere informatie

MJA3 ICT-sector. Jeroen van der Tang. Manager Duurzaamheid & Milieu Nederland ICT

MJA3 ICT-sector. Jeroen van der Tang. Manager Duurzaamheid & Milieu Nederland ICT MJA3 ICT-sector Jeroen van der Tang Manager Duurzaamheid & Milieu Nederland ICT Duurzaamheid @ Nederland ICT Resultaten en initiatieven Nederland ICT op energiebesparing & milieu» MJA3 energie-efficiëntie

Nadere informatie

5.B.1 CO2 reductiedoelstellingen niveau 5

5.B.1 CO2 reductiedoelstellingen niveau 5 5.B.1 CO2 reductiedoelstellingen niveau 5 Aannemingsbedrijf van der Meer B.V. Benthuizen 10 november 2016 J. van der Meer. Afdeling KAM Akkoord directie: Datum: Handtekening: 1 Inleiding Dit CO2-reductieplan

Nadere informatie

Energie Management ACTIE Plan

Energie Management ACTIE Plan 1. Inleiding Het Energie Management ACTIE Plan (EMAP) geeft weer hoe binnen Schulte en Lestraden B.V. de zogenaamde stuurcyclus (Plan-Do-Check-Act) wordt ingevuld om de prestaties en doelstellingen van

Nadere informatie

Inhoudsopgave: 1. Inleiding 3. 2. Reductiedoelstellingen 4 2.1 Algemeen 2.2 Per scope

Inhoudsopgave: 1. Inleiding 3. 2. Reductiedoelstellingen 4 2.1 Algemeen 2.2 Per scope Energie management actieplan Conform 3.B.2 Op basis van de internationale norm ISO 50001 4.4.3, 4.4.4, 4.4.5, 4.4.6, 4.6.1 en 4.6.4 CO 2 -prestatieladder Niveau 3 Auteur(s): F. Reijm () A.T. Zweers (A.T.

Nadere informatie

Bedrijven en consumenten laten (Vermeden) emissies onbenut!!!

Bedrijven en consumenten laten (Vermeden) emissies onbenut!!! Bedrijven en consumenten laten (Vermeden) emissies onbenut!!! Door Harry Kloosterman en Joop Boesjes (Stichting E.I.C.) Deel 3 (Vervolg informatie) Voor het niet-ets zijn er geen emissies en emissierechten

Nadere informatie

3.C.1 Voortgangrapportage CO H1 Ketenanalyse Ter Riele BV Aanschaf en onderhoud klein gereedschap: motorisch versus elektrisch

3.C.1 Voortgangrapportage CO H1 Ketenanalyse Ter Riele BV Aanschaf en onderhoud klein gereedschap: motorisch versus elektrisch Datum: 31-08- Versie: 1 3.C.1 Voortgangrapportage CO 2 H1 Ketenanalyse Ter Riele BV Aanschaf en onderhoud klein gereedschap: motorisch versus elektrisch A.J.J ter Riele Directeur 1. Inleiding Middels deze

Nadere informatie

De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 4 2513 AA s-gravenhage. Datum 14 maart 2012

De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 4 2513 AA s-gravenhage. Datum 14 maart 2012 > Retouradres Postbus 20401 2500 EK Den Haag De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 4 2513 AA s-gravenhage Directoraat-generaal voor Bezoekadres Bezuidenhoutseweg 30 2594 AV Den

Nadere informatie

Bijlage 1: klimaatdoelstellingen & ambities

Bijlage 1: klimaatdoelstellingen & ambities Bijlage 1: klimaatdoelstellingen & ambities Mondiale ambities In 1992 is in Rio de Janeiro in het VN-Klimaatverdrag de doelstelling vastgelegd om de concentraties van broeikasgassen in de atmosfeer te

Nadere informatie

Reductiebeleid en (kwantitatieve) doelstellingen (3.B.1)

Reductiebeleid en (kwantitatieve) doelstellingen (3.B.1) Reductiebeleid en (kwantitatieve) doelstellingen (3.B.1) Directie: K.J. de Jong Handtekening: KAM-Coördinator: D.T. de Jong Handtekening: Inhoudsopgave 1. Inleiding... 3 2. Het CO 2 -reductiebeleid van

Nadere informatie

Datum 29 september 2011

Datum 29 september 2011 Beleidsnotitie duurzame openbare verlichting 2011-2016 Kerngegevens Projectleider Afdeling B.I.C. Stolk Ruimte 3 Datum 29 september 2011 3 Behandeling Gemeenteraad Planstatus Casenummer Vastgesteld AB11.00502

Nadere informatie

Workshop J De kracht van een klimaatfonds. 05 april 2011

Workshop J De kracht van een klimaatfonds. 05 april 2011 Workshop J De kracht van een klimaatfonds 05 april 2011 Presentatie Ad Phernambucq Zeeuws Klimaatfonds: Klimaatneutraal met Zeeuwse Projecten Nationaal Energie- en klimaatbeleid Doelstelling: Duurzame

Nadere informatie

3.B.1 CO 2 Reductie doelstellingen

3.B.1 CO 2 Reductie doelstellingen 3.B.1 CO 2 Reductie doelstellingen J.M. de Wit Groenvoorziening BV Hazerswoude-Rijndijk 28 mei 2016 Marco Hoogenboom. Afdeling KAM Akkoord directie: Datum: Handtekening: 1 Inleiding Dit CO2-reductieplan

Nadere informatie

2015-686 HERZIEN. Spelregelkader EU-cofinanciering

2015-686 HERZIEN. Spelregelkader EU-cofinanciering 2015-686 HERZIEN Spelregelkader EU-cofinanciering Voorgestelde behandeling: - Statencommissie Financiën, Cultuur, Bestuur en Economie op 9 september 2015 - Provinciale Staten op 23 september 2015 - fatale

Nadere informatie

Wij Beatrix, bij de gratie Gods, Koningin der Nederlanden, Prinses van Oranje-Nassau, enz. enz. enz.

Wij Beatrix, bij de gratie Gods, Koningin der Nederlanden, Prinses van Oranje-Nassau, enz. enz. enz. TWEEDE KAMER DER STATEN- 2 GENERAAL Vergaderjaar 2012-2013 33 428 Wijziging van de Wet milieubeheer en de Wet op de economische delicten ten behoeve van de intrekking van het stelsel van handel in NOx-emissierechten

Nadere informatie