Nederlandse samenvatting

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Nederlandse samenvatting"

Transcriptie

1 Nederlandse samenvatting 1. Inleiding Klimaatverandering is een urgent probleem waarmee de samenleving vrijwel dagelijks wordt geconfronteerd. De Conventie voor Klimaatverandering van de Verenigde Naties (oftewel United Nations Framework Convention on Climate Change, UNFCCC) heeft als doelstelling de concentratie van broeikasgassen (BKG) in de atmosfeer op een zodanig niveau te stabiliseren, dat een gevaarlijke menselijke invloed op het klimaat wordt voorkomen. De reductie van BKG emissies zal leiden tot kosten voor producenten als gevolg van investeringen in emissiereductietechnologieën of emissiehandel. Deze kosten zullen gedeeltelijk doorgegeven worden in de productketen en zullen uiteindelijke terecht komen bij huishoudens. Een ongelijke verdeling van de kosten van klimaatbeleid tussen en binnen landen kan een belangrijke barrière vormen voor de implementatie van klimaatbeleid. Het is daarom van groot belang om inzicht te krijgen in de verdeling van de kosten van klimaatbeleid. Beleidsmakers kunnen dan anticiperen op een mogelijke ongelijke lastenverdeling en zo de acceptatie van klimaatbeleid verhogen. 2. Doel van het proefschrift Dit proefschrift heeft als doel de mogelijke verdelingseffecten van klimaatbeleid tussen en binnen Europese landen in beeld te brengen. Het onderzoek combineert elementen uit eerdere studies naar huishoudelijke milieudruk en economische instrumenten, waardoor de verdeling van de kosten van klimaatbeleid op een gedetailleerd productniveau kunnen worden vergeleken en geïnterpreteerd. Op die manier wordt inzicht verkregen in de onderliggende oorzaken van de kostenverdeling. Het onderzoek is op verschillende manieren afgebakend. Ten eerste richt het onderzoek zich op huishoudens en landen in Europa, omdat klimaatbeleid vaak ontwikkeld wordt op Europees niveau. Ten tweede gaat het onderzoek alleen in op de kosten van klimaatbeleid, terwijl de lastenverdeling afhangt van zowel de kosten als de baten. Ten derde wordt de rechtvaardigheid van de kostenverdeling bepaald op basis van de ability to pay van huishoudens en landen. Met andere woorden, de verdeling van de kosten wordt als rechtvaardig beschouwd wanneer de kosten in verhouding staan tot het huishoudelijk inkomen of het Bruto Nationaal Product (BNP). 3. Huishoudelijke broeikasgas (BKG) emissies Huishoudens schaffen verschillende producten en diensten aan om in hun behoeften te voorzien. De huishoudelijke consumptie van producten en diensten leidt direct en indirect tot BKG emissies. Directe BKG emissies ontstaan tijdens het gebruik van een product. Het verwarmen van de woning of autorijden leidt direct tot emissies van koolstofdioxide (CO 2 ). Huishoudens veroorzaken echter ook BKG emissies door producten en diensten aan te schaffen, waarvan de productie, distributie of afvalverwerking tot de uitstoot van BKG leiden. Hierbij kan men denken aan producten als voedsel, kleding en diensten. De huishoudelijke BKG emissies kunnen variëren binnen landen als gevolg van verschillen in 93

2 huishoudkarakteristieken, zoals inkomen, het aantal leden in een huishouden en hun leeftijd, en de locatie van een huishouden in een stad of op het platteland. Het is aannemelijk dat huishoudelijke BKG emissies ook variëren tussen landen als gevolg van verschillen in nationale condities, zoals BNP, energieproductie en geografie. De variatie in huishoudelijke BKG emissies kunnen belangrijke consequenties hebben voor de verdeling van de kosten van klimaatbeleid. In het eerste deel van het proefschrift worden de directe en indirecte BKG emissies van huishoudens in verschillende inkomensgroepen en landen gekwantificeerd met behulp van input-output analyse (hoofdstuk 2) en hybride analyse (hoofdstuk 3) in combinatie met gegevens van huishoudelijke bestedingen. Uit de resultaten van hoofdstuk 2 en 3 blijkt dat de variatie in huishoudelijke BKG emissies tussen landen en inkomensgroepen afhangt van zowel het huishoudelijke consumptieniveau en patroon als de BKG emissie-intensiteiten (dit is de hoeveelheid BKG emissie per uitgegeven Euro) van basisgoederen en luxe goederen. Deze twee factoren kunnen dan ook in belangrijke mate inzicht geven in de verdelingseffecten van klimaatbeleid tussen en binnen landen. In hoofdstuk 2 wordt de relatie onderzocht tussen de bestedingen van Nederlandse huishoudens in het jaar 2000 en de emissies van de broeikasgassen koolstofdioxide (CO 2 ), methaan (CH 4 ) and lachgas (N 2 O). De resultaten laten zien dat de BKG emissies toenemen met stijgende huishoudelijke uitgaven. De BKG emissies nemen echter minder dan proportioneel toe met uitgaven. Uit de resultaten blijkt dat BKG emissies van Nederlandse huishoudens vooral gerelateerd zijn aan de consumptie van de productgroepen voedsel, woning en ontwikkeling, vrije tijd en verkeer. Met toenemende uitgaven verandert het consumptiepatroon zodanig, dat de uitgaven aan voedsel en woning procentueel afnemen, terwijl de uitgaven aan ontwikkeling, vrije tijd en verkeer procentueel toenemen. Aangezien voedsel en woning hogere BKG emissie-intensiteiten hebben dan ontwikkeling, vrije tijd en verkeer leidt deze verschuiving in het consumptiepatroon tot een afnemende BKG emissie-intensiteit van huishoudelijke consumptie. Huishoudens met een laag inkomen veroorzaken dus meer BKG emissies per uitgegeven Euro dan huishoudens met hoge inkomens. Als we aannemen dat de kosten van klimaatbeleid verdeeld worden over huishoudens op basis van de hoeveelheid BKG emissies van deze huishoudens, dan duiden de resultaten van het onderzoek op een ongelijke kostenverdeling. De kosten van klimaatbeleid zullen waarschijnlijk regressief verdeeld worden over huishoudens. Dat wil zeggen dat huishoudens met een laag inkomen een groter percentage van hun inkomen zullen moeten betalen aan klimaatbeleid dan huishoudens met een hoog inkomen. In hoofdstuk 3 worden de CO 2 emissies van huishoudens in een aantal Europese landen gekwantificeerd wat een regionale vergelijking mogelijk maakt. De resultaten laten zien dat gemiddelde huishoudens in Nederland en Engeland hogere CO 2 emissies en CO 2 emissieintensiteiten hebben dan gemiddelde huishoudens in Zweden en Noorwegen. Bovendien nemen de CO 2 emissie-intensiteiten van huishoudelijke consumptie af met stijgend inkomen in Nederland en Engeland, terwijl het tegenovergestelde is gevonden voor Zweden en Noorwegen waar de CO 2 emissie-intensiteiten toenemen met toenemend inkomen. Deze bevindingen duiden erop dat de relatie tussen huishoudelijke bestedingen en de hoeveelheid huishoudelijke CO 2 emissies kan verschillen per land. Een vergelijking van de resultaten op productniveau wijst uit dat nationale condities, zoals de energieproductie, populatiedichtheid en de beschikbaarheid van stadsverwarming, een grote invloed hebben 94

3 op de hoeveelheid BKG emissies van basisgoederen en luxe goederen. Nationale condities beïnvloeden dus de variatie in huishoudelijke CO 2 emissies tussen landen en binnen landen. Op basis van de resultaten in hoofdstuk 3, kunnen we concluderen dat Nederlandse en Engelse huishoudens hogere lasten zullen ervaren dan Zweedse en Noorse huishoudens in het geval van een uniform Europees klimaatbeleid. Voorts kunnen we concluderen dat huishoudens met een laag inkomen in Nederland en Engeland relatief hogere lasten zullen dragen dan huishoudens met een hoog inkomen. Het tegenovergestelde geldt voor huishoudens in Zweden en Noorwegen waar huishoudens in hogere inkomensgroepen iets CO 2 intensievere consumptiepatronen hebben dan huishoudens in lagere inkomensgroepen. Met andere woorden, klimaatbeleid zou kunnen leiden tot regressieve effecten in Nederland en Engeland en tot licht progressieve effecten in Zweden en Noorwegen. Dit kan erop wijzen dat de verdelingseffecten van klimaatbeleid een grotere rol spelen bij de acceptatie van klimaatbeleid in Nederland en Engeland dan in de twee Scandinavische landen. 4. Emissieprijs Economische instrumenten, zoals emissiehandel en belastingen, kunnen de reductie van BKG emissies stimuleren. Door de inzet van economische instrumenten krijgen BKG emissies een prijs. Dit kan leiden tot veranderingen in prijzen van zowel de input van productieprocessen als de prijzen van consumentenproducten. Zulke prijsveranderingen zullen het aankoopgedrag van producenten en consumenten beïnvloeden en uiteindelijk leiden tot de reductie van BKG emissies. Het is niet eenvoudig om een geschikte emissieprijs vast te stellen, omdat deze zowel afhangt van de milieukwaliteit die mensen prefereren als van de kosten die daarmee gepaard gaan. Het onderzoek in hoofdstuk 4 richt zich op methoden die milieukwaliteit uitdrukken in geld, de zogenoemde waarderingsmethoden. Hoofdstuk 4 gaat in op de verschillende schaalniveaus waarop de meest gebruikte methoden, zoals de contingent valuation method, hedonic pricing method en de travel cost method worden toegepast. In totaal zijn er 117 case studies ingedeeld naar één van de volgende ruimtelijke schaalniveaus: lokaal, landschap, regionaal en globaal. Daarnaast houdt het onderzoek rekening met het jaar van publicatie van de case studies. Uit de resultaten blijkt dat de meeste case studies gericht zijn op de waardering van natuur en milieu op lokaal- en landschapsniveau. Het aantal studies op regionale en globale schaal is echter de laatste jaren aan het toenemen. Dit zou het gevolg kunnen zijn van het toenemend besef dat milieudruk ook plaatsvindt op hoge schaalniveaus. Hoewel de literatuur aanknopingspunten biedt voor het vaststellen van een emissieprijs voor broeikasgassen wordt in dit proefschrift hiermee voorzichtig omgegaan. In hoofdstuk 4 wordt betoogd dat een verandering van schaalniveau gevolgen kan hebben voor de toepasbaarheid van conventionele waarderingsmethoden. Om toch de verdelingseffecten van klimaatbeleid te kunnen bepalen wordt in dit proefschrift een emissieprijs afgeleid van de marginale kosten van maatregelen die nodig zijn voor het behalen van een vastgestelde emissiereductie. Deze methode leidt in principe niet tot een optimale economische welvaart, maar is wel uitvoerbaar in de praktijk en kan beleidsdoelen realiseren tegen de laagste kosten. 95

4 5. Economische instrumenten In het tweede deel van het proefschrift worden de verdelingseffecten bepaald van klimaatbeleid in Nederland (hoofdstuk 5) en de EU27 (hoofdstuk 6) waarbij economische instrumenten worden ingezet. Er worden twee strategieën vergeleken, namelijk een strategie die gericht is op de vermindering van alleen CO 2 emissies en een strategie die gericht is op de vermindering van emissies van zowel CO 2 als niet-co 2 broeikasgassen. Het is interessant om deze twee strategieën te vergelijken, omdat uit eerder onderzoek is gebleken dat een strategie die gericht is op meerdere broeikasgassen kosteneffectiever is dan een strategie die alleen gericht is op CO 2. In hoofdstuk 5 wordt voor de Nederlandse situatie in 2000 bepaald wat de verdelingseffecten zouden zijn van een CO 2 belasting en een uitgebreide BKG belasting, die alle zes BKG van het Kyoto Protocol omvat. De verdelingseffecten zijn bepaald door emissie-intensiteiten en belastingtarieven te koppelen aan input-output analyse en dit vervolgens te combineren met bestedingsstatistieken. De belastingtarieven van de CO 2 belasting en de uitgebreide BKG belasting zijn gebaseerd op de marginale kosten van de duurste maatregel die nodig is om het doel van het Nederlandse klimaatbeleid in 2010 te bereiken. De resultaten van het onderzoek tonen aan dat de CO 2 belasting en de uitgebreide BKG belasting beide een regressief effect zullen hebben. De uitgebreide BKG belasting lijkt de kosten echter gelijkmatiger te verdelen over de inkomensgroepen dan de CO 2 belasting. Dit kan voor een groot deel verklaard worden door twee factoren. Ten eerste verschuift de belastingdruk van energie-intensieve producten naar voedsel wanneer de belasting wordt uitgebreid van alleen CO 2 naar alle broeikasgassen van het Kyoto Protocol. Ten tweede verschillen de uitgaven aan energie-intensieve producten en voedsel tussen inkomensgroepen. Huishoudens met een laag inkomen geven gemiddeld een groter deel van hun inkomen uit aan energie-intensieve producten, zoals gas en elektriciteit, dan huishoudens met een hoog inkomen. Hierdoor zal een CO 2 belasting de lage inkomens harder treffen dan een uitgebreide BKG belasting. Weliswaar besteden huishoudens met een laag inkomen gemiddeld ook een iets groter deel van hun inkomen aan voedsel dan huishoudens met een hoog inkomen, maar dit verschil is kleiner dan het verschil ten aanzien van energie-intensieve producten. Het onderzoek in hoofdstuk 6 is gericht op de kostenverdeling van klimaatbeleid over de Europese lidstaten. Ook in dit hoofdstuk wordt een strategie, die gericht is op enkel CO 2 emissies, vergeleken met een strategie, die gericht is op meerdere BKG emissies. Voor het onderzoek in hoofdstuk 6 is gebruik gemaakt van het GAINS (Greenhouse gas and Air Pollution INteractions and Synergies) model. Dit model selecteert beschikbare emissiereductiemaatregelen in verschillende landen op zodanige wijze dat de EU27 als geheel een bepaald klimaatdoel tegen de laagste kosten kan bereiken. De verdelingseffecten worden onderzocht in het geval de BKG emissies met 10% worden gereduceerd in 2020 ten opzichte van business-as-usual (inclusief de huidige wetgeving voor luchtvervuiling) in De resultaten laten zien dat een kosteneffectief klimaatbeleid zal leiden tot een regressieve verdeling van kosten over de Europese lidstaten. Dit houdt in dat Oost- Europese landen over het algemeen een hoger percentage van hun BNP zullen uitgeven aan de reductie van BKG dan West-Europese landen. Wanneer niet-co 2 BKG worden opgenomen in de strategie zal het regressieve effect zelfs sterker worden. 96

5 6. Conclusies In dit proefschrift zijn de verdelingseffecten van klimaatbeleid tussen en binnen Europese landen onderzocht. De resultaten tonen aan dat de variatie in huishoudelijke BKG emissies tussen landen en inkomensgroepen afhangt van het huishoudelijke consumptieniveau en patroon en de BKG emissie-intensiteiten van basisgoederen en luxe goederen. Deze twee factoren kunnen dan ook in belangrijke mate inzicht geven in de verdelingseffecten van klimaatbeleid tussen en binnen landen. Uit de Nederlandse case studies blijkt dat een groter deel van de totale BKG emissies is gerelateerd aan de consumptie van basisgoederen, zoals voedsel en huisvesting, dan aan de consumptie van luxe goederen. Dit leidt ertoe dat lage inkomensgroepen relatief zwaarder belast zullen worden met de kosten van klimaatbeleid dan hoge inkomensgroepen. Het onderzoek laat echter ook zien dat de regressieve effecten van een CO 2 belasting kunnen worden verminderd door de belasting uit te breiden naar niet-co 2 BKG. De resultaten van andere Europese landen geven aan dat klimaatbeleid ook tot regressieve effecten leidt in Engeland. In tegenstelling tot Nederland en Engeland zal klimaatbeleid licht progressief zijn in Zweden en Noorwegen. Een vergelijking van de resultaten op productniveau wijst uit dat nationale condities, zoals de energieproductie, populatiedichtheid en de beschikbaarheid van stadsverwarming, invloed hebben op de relatieve bijdrage van BKG emissies van basisgoederen en luxe goederen. Uniform klimaatbeleid in de EU27 zal waarschijnlijk ook leiden tot regressieve effecten. Dit houdt in dat Oost-Europese landen over het algemeen een hoger percentage van hun BNP uitgeven aan de reductie van BKG dan West-Europese landen. Wanneer niet- CO 2 BKG worden opgenomen in de strategie zal het regressieve effect zelfs sterker worden. Hierbij moet wel vermeld worden dat de resultaten op nationaal niveau (hoofdstuk 2, 3 en 5) en Europees niveau (hoofdstuk 6) niet vergelijkbaar zijn, doordat verschillende onderzoeksmethoden zijn gebruikt. Een gedetailleerde input-output tabel met daaraan gerelateerde milieu-intensiteiten wordt momenteel ontwikkeld voor de EU25 in het EXIOPOL project ( ). Deze input-output tabel kan mogelijkheden bieden voor toekomstig onderzoek naar de verdelingseffecten van klimaatbeleid tussen huishoudens en landen in Europa. 97

6 98

Het nieuwe Europese klimaatplan voor 2030: behoudt de EU haar voortrekkersrol?

Het nieuwe Europese klimaatplan voor 2030: behoudt de EU haar voortrekkersrol? Het nieuwe Europese klimaatplan voor 2030: behoudt de EU haar voortrekkersrol? Dr. Jos Delbeke, DG Klimaat Actie, Europese Commissie, Universiteit Hasselt, 25/2/2014 Overzicht 1. Klimaat en energie: waar

Nadere informatie

Klimaatverandering en internationaal beleid: de weg van Kyoto naar Kopenhagen.

Klimaatverandering en internationaal beleid: de weg van Kyoto naar Kopenhagen. Open klimaatlezingen 2009 Klimaatverandering en internationaal beleid: de weg van Kyoto naar Kopenhagen. Hans Bruyninckx De eerste stappen in internationaal klimaatbeleid 1979: 1ste World Climate Conference

Nadere informatie

Legrand Nederland B.V.

Legrand Nederland B.V. 1 van 10 Rapportage CO -voetafdruk Opgemaakt door Marieke Megens Legrand Nederland B.V. Periode: 1 januari t/m 31 december 013 Datum: 14 maart 014 Climate Neutral Group BV Donkerstraat 19a 3511 KB Utrecht

Nadere informatie

Achtergrond en doel presentatie

Achtergrond en doel presentatie Achtergrond en doel presentatie Achtergrond Uitnodiging van de raad; Nuon heeft reeds wind turbines in de Hoofdplaatpolder; Nuon ziet mogelijkheden voor het op termijn vervanging van de huidige turbines

Nadere informatie

Noordlease. Opgemaakt door Danielle de Bruin. Periode: 1 januari t/m 31 december 2014. 1 van 9

Noordlease. Opgemaakt door Danielle de Bruin. Periode: 1 januari t/m 31 december 2014. 1 van 9 1 van 9 Rapportage CO -voetafdruk Opgemaakt door Danielle de Bruin Noordlease Periode: 1 januari t/m 31 december 014 Datum: 7 maart 015 Climate Neutral Group BV Donkerstraat 19a 3511 KB Utrecht T. 030-36175

Nadere informatie

Hesselink Koffie. Opgemaakt door Daniëlle de Bruin. Periode: 1 januari t/m 31 december 2014. 1 van 10. Datum: 15 december 2014

Hesselink Koffie. Opgemaakt door Daniëlle de Bruin. Periode: 1 januari t/m 31 december 2014. 1 van 10. Datum: 15 december 2014 1 van 10 Rapportage CO -voetafdruk Opgemaakt door Daniëlle de Bruin Hesselink Koffie Periode: 1 januari t/m 31 december 014 Datum: 15 december 014 Climate Neutral Group BV Donkerstraat 19a 3511 KB Utrecht

Nadere informatie

Climate Neutral Group t/m

Climate Neutral Group t/m Rapportage CO2-voetafdruk 01-01-2015 t/m 31-12-2015 Inhoudsopgave Inhoudsopgave... 1 1. Inleiding... 2 2. Rapportageperiode 2015... 3 2.1. Directe en indirecte emissies... 3 2.2. Historische vergelijking...

Nadere informatie

Legrand Nederland B.V.

Legrand Nederland B.V. 1 van 9 Rapportage CO -voetafdruk Opgemaakt door Marieke Megens Legrand Nederland B.V. Periode: 1 januari t/m 31 december 014 Datum: 11 februari 015 Climate Neutral Group BV Donkerstraat 19a 3511 KB Utrecht

Nadere informatie

Samenvatting. 1 Inleiding

Samenvatting. 1 Inleiding Samenvatting 1 Inleiding Door te consumeren verbruiken mensen energie. Er wordt niet alleen direct energie verbruikt in de vorm van aardgas, elektriciteit of benzine, maar er wordt ook indirect energie

Nadere informatie

Klimaatverandering en klimaatscenario s in Nederland

Klimaatverandering en klimaatscenario s in Nederland Page 1 of 6 Klimaatverandering en klimaatscenario s in Nederland Hoe voorspeld? Klimaatscenario's voor Nederland (samengevat) DOWNLOAD HIER DE WORD VERSIE In dit informatieblad wordt in het kort klimaatverandering

Nadere informatie

SAMENVATTING (SUMMARY IN DUTCH)

SAMENVATTING (SUMMARY IN DUTCH) SAMENVATTING (SUMMARY IN DUTCH) Dit proefschrift behandelt de relatie tussen de vraag naar koeling, klimaatverandering en het hieraan gerelateerde milieubeleid. Inleiding Koelsystemen worden op allerlei

Nadere informatie

Factsheet klimaatverandering

Factsheet klimaatverandering Factsheet klimaatverandering 1. Klimaatverandering - wereldwijd De aarde is sinds het eind van de negentiende eeuw opgewarmd met gemiddeld 0,9 graden (PBL, KNMI). Oorzaken van klimaatverandering - Het

Nadere informatie

Noordlease. Opgemaakt door Daniëlle de Bruin. Periode: 1 januari t/m 31 december van 10. Datum: 3 april 2014

Noordlease. Opgemaakt door Daniëlle de Bruin. Periode: 1 januari t/m 31 december van 10. Datum: 3 april 2014 1 van 10 Rapportage CO -voetafdruk Opgemaakt door Daniëlle de Bruin Noordlease Periode: 1 januari t/m 31 december 013 Datum: 3 april 014 Climate Neutral Group BV Donkerstraat 19a 3511 KB Utrecht T. 030-36175

Nadere informatie

et broeikaseffect een nuttig maar door de mens ontregeld natuurlijk proces

et broeikaseffect een nuttig maar door de mens ontregeld natuurlijk proces H 2 et broeikaseffect een nuttig maar door de mens ontregeld natuurlijk proces Bij het ontstaan van de aarde, 4,6 miljard jaren geleden, was er geen atmosfeer. Enkele miljoenen jaren waren nodig voor de

Nadere informatie

Emissie-inventaris broeikasgassen 2012 stadsontwikkeling EMA

Emissie-inventaris broeikasgassen 2012 stadsontwikkeling EMA Emissie-inventaris broeikasgassen 2012 EMA Principes Antwerpen ondertekende het Europese Burgemeestersconvenant. Meer dan 5.000 lokale en regionale overheden hebben ondertekend en engageren zich om op

Nadere informatie

Erdi Holding B.V t/m

Erdi Holding B.V t/m Rapportage CO2-voetafdruk 01-01-2015 t/m 31-12-2015 Inhoudsopgave Inhoudsopgave... 1 1. Inleiding... 2 2. Rapportageperiode 2015... 3 2.1. Directe en indirecte emissies... 4 2.2. Historische vergelijking...

Nadere informatie

Klimaatverandering. Klimaatverandering. Klimaatverandering. Klimaatverandering. Klimaatverandering 8-10-2012. Klimaatverandering

Klimaatverandering. Klimaatverandering. Klimaatverandering. Klimaatverandering. Klimaatverandering 8-10-2012. Klimaatverandering Zonne-energie 2012: prijs 21 ct per kwh; 2020 prijs 12 ct kwh Groen rijden; energiehuizen, biologisch voedsel Stimular, de werkplaats voor Duurzaam Ondernemen Stichting Stimular www.stimular.nl 010 238

Nadere informatie

Erdi Holding B.V. Opgemaakt door Frank van der Tang. Periode: 1 januari t/m 30 juni 2015. 1 van 10. Datum: 2 december 2015

Erdi Holding B.V. Opgemaakt door Frank van der Tang. Periode: 1 januari t/m 30 juni 2015. 1 van 10. Datum: 2 december 2015 1 van 10 Rapportage CO -voetafdruk Opgemaakt door Frank van der Tang Erdi Holding B.V. Periode: 1 januari t/m 30 juni 015 Datum: december 015 Climate Neutral Group BV Donkerstraat 19a 3511 KB Utrecht T.

Nadere informatie

verstoren. Dit kan worden bereikt door bij de start van het systeem rechten uit te geven voor bijvoorbeeld een periode van vijf jaar.

verstoren. Dit kan worden bereikt door bij de start van het systeem rechten uit te geven voor bijvoorbeeld een periode van vijf jaar. SAMENVATTING Vanaf het moment dat het versterkte broeikaseffect op de milieu-agenda verscheen hebben economen gewezen op de geschiktheid van economische instrumenten zoals belastingen en verhandelbare

Nadere informatie

Erdi Holding B.V t/m

Erdi Holding B.V t/m Rapportage CO2-voetafdruk 01-01-2015 t/m 31-12-2015 Inhoudsopgave Inhoudsopgave... 1 1. Inleiding... 2 2. Rapportageperiode 2015... 3 2.1. Directe en indirecte emissies... 4 2.2. Historische vergelijking...

Nadere informatie

Wat kunnen we in Pijnacker-Nootdorp doen tegen klimaatverandering? Richard Smokers

Wat kunnen we in Pijnacker-Nootdorp doen tegen klimaatverandering? Richard Smokers Wat kunnen we in Pijnacker-Nootdorp doen tegen klimaatverandering? Richard Smokers Hoeveel CO 2 -reductie is nodig? doel nieuwe kabinet: in 2020 30% minder CO 2 -uitstoot dan in 1990 UN-IPCC: stabilisatie

Nadere informatie

Geologische tijdschaal. AK 4vwo vrijdag 31 oktober. 11 Het klimaat door de tijd. inhoud

Geologische tijdschaal. AK 4vwo vrijdag 31 oktober. 11 Het klimaat door de tijd. inhoud Hoofdstuk 1 Extern systeem en klimaatzones Paragraaf 11 t/m 14 inhoud Het klimaat door de tijd (par. 11) Het klimaat nu (par. 12) Het klimaat in de toekomst (par. 13) Klimaatbeleid (par. 14) AK 4vwo vrijdag

Nadere informatie

Ketenanalyse Woon- Werkverkeer

Ketenanalyse Woon- Werkverkeer 2014 Ketenanalyse Woon- Werkverkeer Rapportage: KAWWV 2014 Datum: 12 Augustus 2014 Opgesteld door: Rick Arts Versie: 1.1 Inhoud 1 Inleiding... 3 2 Doel... 4 2.1 Data inventarisatie... 4 2.1.1 Zakelijke

Nadere informatie

Welvaart en groei. 1) Leg uit wat welvaart inhoudt. 1) De mate waarin mensen in hun behoefte kunnen voorzien. 2) Waarmee wordt welvaart gemeten?

Welvaart en groei. 1) Leg uit wat welvaart inhoudt. 1) De mate waarin mensen in hun behoefte kunnen voorzien. 2) Waarmee wordt welvaart gemeten? 1) Leg uit wat welvaart inhoudt. 2) Waarmee wordt welvaart gemeten? 3) Wat zijn negatief externe effecten? 4) Waarom is deze maatstaf niet goed genoeg? Licht toe. 1) De mate waarin mensen in hun behoefte

Nadere informatie

Rapportage van broeikasgasemissies veroorzaakt door gekochte elektriciteit

Rapportage van broeikasgasemissies veroorzaakt door gekochte elektriciteit Rapportage van broeikasgasemissies veroorzaakt door gekochte elektriciteit Een samenvatting van de "Greenhouse Gas Protocol Scope 2 Guidance" Samengevat en vertaald door het EKOenergie-secretariaat, januari

Nadere informatie

O R D E O P Z AKE N. Een rechtvaardiging voor meer maatregelen op het gebied van energie-efficiëntie in woongebouwen S T L L E N

O R D E O P Z AKE N. Een rechtvaardiging voor meer maatregelen op het gebied van energie-efficiëntie in woongebouwen S T L L E N O R D E O P Z AKE N Een rechtvaardiging voor meer maatregelen op het gebied van energie-efficiëntie in woongebouwen S T L L E N E DE VERONTRUSTENDE WAARHEID De mondiale uitdaging Het is verontrustend maar

Nadere informatie

Het nieuwe Europese Klimaatplan voor 2030 #EU2030 YVON SLINGENBERG DG CLIMATE ACTION

Het nieuwe Europese Klimaatplan voor 2030 #EU2030 YVON SLINGENBERG DG CLIMATE ACTION Het nieuwe Europese Klimaatplan voor 2030 #EU2030 YVON SLINGENBERG DG CLIMATE ACTION Overzicht 1. Klimaat en energie: waar zijn we? 2. Waarom een nieuw raamwerk voor 2030? 3. Belangrijkste elementen 2030

Nadere informatie

Draagvlak bij burgers voor duurzaamheid. Corjan Brink, Theo Aalbers, Kees Vringer

Draagvlak bij burgers voor duurzaamheid. Corjan Brink, Theo Aalbers, Kees Vringer Draagvlak bij burgers voor duurzaamheid Corjan Brink, Theo Aalbers, Kees Vringer Samenvatting Burgers verwachten dat de overheid het voortouw neemt bij het aanpakken van duurzaamheidsproblemen. In deze

Nadere informatie

Centraal Bureau voor de Statistiek. Achtergrond van de jaarlijkse basisverlegging

Centraal Bureau voor de Statistiek. Achtergrond van de jaarlijkse basisverlegging Achtergrond van de jaarlijkse basisverlegging Jaarlijkse basisverlegging CPI De Consumentenprijsindex (CPI) meet de prijsontwikkeling van het pakket van goederen en diensten dat de consument gemiddeld

Nadere informatie

Factsheet. Klimaatverandering: Beleid en maatregelen

Factsheet. Klimaatverandering: Beleid en maatregelen Factsheet Klimaatverandering: Beleid en maatregelen Sinds het begin van het Industriële Tijdperk (circa 1860) is de gemiddelde temperatuur op aarde met 0,8 C gestegen. Wetenschappers kennen het grootste

Nadere informatie

Staatsblad van het Koninkrijk der Nederlanden

Staatsblad van het Koninkrijk der Nederlanden Staatsblad van het Koninkrijk der Nederlanden Jaargang 2005 664 Besluit van 12 december 2005, houdende regels met betrekking tot de instelling van een nationaal inventarisatiesysteem voor broeikasgassen

Nadere informatie

Eindexamen aardrijkskunde vwo 2006-I

Eindexamen aardrijkskunde vwo 2006-I Actieve aarde Opgave 6 Platentektoniek nu en in de toekomst bron 11 Plaatbewegingen langs de westkust van Noord-Amerika Huidige situatie A Juan de Fuca B Noord- Amerikaanse San Andreas breuk Pacifische

Nadere informatie

Mobiliteitsmanagement en fiscaliteit

Mobiliteitsmanagement en fiscaliteit Mobiliteitsmanagement en fiscaliteit Professor Jos van Ommeren, Vrije Universiteit Amsterdam, Februari 2013 Mobiliteitsmanagement gaat over de relatie tussen werkgever en werknemer met betrekking tot mobiliteit.

Nadere informatie

Emissies van het wegverkeer in België 1990-2030

Emissies van het wegverkeer in België 1990-2030 TRANSPORT & MOBILITY LEUVEN VITAL DECOSTERSTRAAT 67A BUS 1 3 LEUVEN BELGIË http://www.tmleuven.be TEL +32 (16) 31.77.3 FAX +32 (16) 31.77.39 Transport & Mobility Leuven is een gezamenlijke onderneming

Nadere informatie

Eindexamen economie 1-2 vwo 2007-I

Eindexamen economie 1-2 vwo 2007-I Beoordelingsmodel Algemene regel 3.6 is ook van toepassing als gevraagd wordt een gegeven antwoord toe te lichten, te beschrijven en dergelijke. Opgave 1 1 maximumscore 2 q v = 200 1,25 + 450 = 200 q a

Nadere informatie

CO2 impact kringloopbedrijven

CO2 impact kringloopbedrijven CO2 impact kringloopbedrijven CO2 besparing gerealiseerd in 2014 door Stichting Aktief Dhr. G. Berndsen Gildenstraat 43 7005 bl Doetinchem Tel. 0314330980 g.berndsen@aktief-groep.nl Samenvatting Met 1

Nadere informatie

gemeente Eindhoven Hierin wil GroenLinks in ieder geval de volgende vragen beantwoord hebben.

gemeente Eindhoven Hierin wil GroenLinks in ieder geval de volgende vragen beantwoord hebben. gemeente Eindhoven Inboeknummer 15bst00959 Beslisdatum B&W 14 juli 2015 Dossiernummer 15.29.103 (2.3.1) Raadsvragen Van het raadslid dhr. R. Thijs (GroenLinks) over klimaatambities Eindhoven na gerechtelijke

Nadere informatie

Legrand Nederland B.V.

Legrand Nederland B.V. 1 van 15 Rapportage CO -voetafdruk Opgesteld door: Marieke Megens Legrand Nederland B.V. Periode: 1 januari t/m 31 december 01 Datum: 8 februari 013 Climate Neutral Group BV Donkerstraat 19a 3511 KB Utrecht

Nadere informatie

Opgemaakt door Colette Galesloot. Periode: 1 januari t/m 31 december 2012. 1 van 15. Datum: 19 maart 2013

Opgemaakt door Colette Galesloot. Periode: 1 januari t/m 31 december 2012. 1 van 15. Datum: 19 maart 2013 1 van 15 Rapportage CO -voetafdruk Opgemaakt door Colette Galesloot Stichting Humana Periode: 1 januari t/m 31 december 01 Datum: 19 maart 013 Climate Neutral Group BV Donkerstraat 19a 3511 KB Utrecht

Nadere informatie

Klimaat Voetafdruk Hogeschool Leiden

Klimaat Voetafdruk Hogeschool Leiden Hogeschool Leiden Rapportage aan Franziska Brouwer Ed van Oudheusden Peter Wiers- Climate Partners/ PWAdvies AnneMarie Calon- Work on Progress Yann Arthus Bertrand: Earth from the Air 8 juni 2010 Kunnen

Nadere informatie

38,6. CO 2 (ton/jr) 2014

38,6. CO 2 (ton/jr) 2014 Carbon footprint Op basis van de diverse soorten CO 2 -emissies is de totale CO 2 -emissie van Den Ouden Groep berekend. 9,8 38,6 51,6 Diesel personenwagens Diesel combo's en busjes Hybride personen wagens

Nadere informatie

CPB Notitie. Inleiding. WLO 2015 Klimaat en Energie. Jesse Klaver en Diederik Samson

CPB Notitie. Inleiding. WLO 2015 Klimaat en Energie. Jesse Klaver en Diederik Samson CPB Notitie Aan: Jesse Klaver en Diederik Samson Centraal Planbureau Van Stolkweg 14 Postbus 80510 2508 GM Den Haag T (070)3383 380 I www.cpb.nl Contactpersoon J.C. Bollen Datum: 7 maart 2016 Betreft:

Nadere informatie

Biomassa: brood of brandstof?

Biomassa: brood of brandstof? RUG3 Biomassa: brood of brandstof? Centrum voor Energie en Milieukunde dr ir Sanderine Nonhebel Dia 1 RUG3 To set the date: * >Insert >Date and Time * At Fixed: fill the date in format mm-dd-yy * >Apply

Nadere informatie

Energie- en emissie-intensiteit van economische activiteiten in België

Energie- en emissie-intensiteit van economische activiteiten in België Milieu-economische analyses voor België, de Gewesten en Europa Workshop 13 september 2012 Energie- en emissie-intensiteit van economische activiteiten in België Lies Janssen Federaal Planbureau Milieurekeningen:

Nadere informatie

VERSLAG VAN DE COMMISSIE

VERSLAG VAN DE COMMISSIE EUROPESE COMMISSIE Brussel, 23.9.2016 COM(2016) 618 final VERSLAG VAN DE COMMISSIE Verslag met het oog op de berekening van de toegewezen hoeveelheid van de Unie, alsook het verslag met het oog op de berekening

Nadere informatie

Climate eutral Group@

Climate eutral Group@ 1 van 9 Climate eutral Group@ for better business Rapportage C 2 -voetafdruk Opgemaakt door Marieke Megens Gemeente Veenendaal Periode: 1 januari t/m 31 december 214 Datum: 17 september 215 Climate Neutra!

Nadere informatie

Achtergrond van de basisverlegging CPI 2010

Achtergrond van de basisverlegging CPI 2010 Achtergrond van de basisverlegging CPI 2010 Jaarlijkse basisverlegging CPI De Consumentenprijsindex (CPI) meet de prijsontwikkeling van het pakket van goederen en diensten dat de gemiddelde consument afneemt.

Nadere informatie

Onze energievoorziening in feiten: mythes, nieuwtjes en kansen. Heleen de Coninck, 13 september 2011

Onze energievoorziening in feiten: mythes, nieuwtjes en kansen. Heleen de Coninck, 13 september 2011 Onze energievoorziening in feiten: mythes, nieuwtjes en kansen Heleen de Coninck, 13 september 2011 Energieonderzoek Centrum Nederland Grootste energieonderzoekcentrum van Nederland Missing link tussen

Nadere informatie

BuildDesk kennisdocument

BuildDesk kennisdocument BuildDesk kennisdocument Groot economisch en maatschappelijk voordeel van energieneutraal renoveren Woningverbetering naar energieneutraal in de sociale huursector is economisch en maatschappelijk zeer

Nadere informatie

Boordtabel van het concurrentievermogen van de Belgische economie. 04 Duurzame ontwikkeling en sociale cohesie

Boordtabel van het concurrentievermogen van de Belgische economie. 04 Duurzame ontwikkeling en sociale cohesie Boordtabel van het concurrentievermogen van de Belgische economie Executive summary 01 Algemene context 02 Prijs- en kostenconcurrentievermogen 03 Niet-kostenconcurrentievermogen 04 Duurzame ontwikkeling

Nadere informatie

Koolstofvoetafdruk,

Koolstofvoetafdruk, Indicator 17 september 2015 U bekijkt op dit moment een archiefversie van deze indicator. De actuele indicatorversie met recentere gegevens kunt u via deze link [1] bekijken. In 2011 vond ruim 56% van

Nadere informatie

BIJEENKOMST VNO NCW Macro-ontwikkelingen op het gebied van duurzaamheid en energieverbruik

BIJEENKOMST VNO NCW Macro-ontwikkelingen op het gebied van duurzaamheid en energieverbruik BIJEENKOMST VNO NCW Macro-ontwikkelingen op het gebied van duurzaamheid en energieverbruik Introductie Alfred Besselink directeur Westland Infra Macro-ontwikkelingen op het gebied van duurzaamheid en energieverbruik

Nadere informatie

Factsheet Consument en Klimaat

Factsheet Consument en Klimaat Factsheet Consument en Klimaat Milieu Centraal, november 2009 De klimaattop in Kopenhagen (7-18 december) staat voor de deur. Tijdens deze bijeenkomst willen wereldleiders gaan beslissen over de inhoud

Nadere informatie

VOETAFDRUKKEN VAN NEDERLANDSE CONSUMPTIE

VOETAFDRUKKEN VAN NEDERLANDSE CONSUMPTIE VOETAFDRUKKEN VAN NEDERLANDSE CONSUMPTIE De ecologische effecten van Nederlandse consumptie in het buitenland PBL-Notitie Trudy Rood, Harry Wilting en Aldert Hanemaaijer 22 januari 2016 Colofon Voetafdrukken

Nadere informatie

Ketenanalyse Transport

Ketenanalyse Transport 2015 Ketenanalyse Transport Rapportage: KAS 2015 Datum: 21 augustus 2015 Opgesteld door: Rick Arts Versie: 1.2 Inhoud 1 Inleiding... 3 2 Doel... 4 2.1 Data inventarisatie... 4 2.2 Identificeren van partners

Nadere informatie

Samenvatting van de studie uitgevoerd door CO 2 logic in opdracht van de MIVB

Samenvatting van de studie uitgevoerd door CO 2 logic in opdracht van de MIVB Vergelijking van de CO 2 -uitstoot per vervoermiddel in het Brussels Hoofdstedelijk Gewest Samenvatting van de studie uitgevoerd door CO 2 logic in opdracht van de MIVB 100% Gerecycleerd papier Januari

Nadere informatie

Boodschap uit Gent voor Biodiversiteit na 2010

Boodschap uit Gent voor Biodiversiteit na 2010 Boodschap uit Gent voor Biodiversiteit na 2010 Belgisch voorzitterschap van de Europese Unie: Conferentie over Biodiversiteit in een veranderende wereld 8-9 september 2010 Internationaal Conventiecentrum

Nadere informatie

Duurzame biomassa. Een goede stap op weg naar een groene toekomst.

Duurzame biomassa. Een goede stap op weg naar een groene toekomst. Duurzame biomassa Een goede stap op weg naar een groene toekomst. Nuon Postbus 4190 9 DC Amsterdam, NL Spaklerweg 0 1096 BA Amsterdam, NL Tel: 0900-0808 www.nuon.nl Oktober 01 Het groene alternatief Biomassa

Nadere informatie

Datum 18 juni 2015 Betreft Beantwoording vragen van de leden Jasper Van Dijk en Smaling (SP) over het bericht TTIP tast gezondheid EU aan

Datum 18 juni 2015 Betreft Beantwoording vragen van de leden Jasper Van Dijk en Smaling (SP) over het bericht TTIP tast gezondheid EU aan Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 4 Den Haag Bezuidenhoutseweg 67 2594 AC Den Haag Postbus 20061 Nederland www.rijksoverheid.nl Uw Referentie 2015Z07933 Datum 18 juni

Nadere informatie

Achtergrondinformatie toelichtingen bij ppt1

Achtergrondinformatie toelichtingen bij ppt1 Achtergrondinformatie toelichtingen bij ppt1 Dia 1 Klimaatverandering Onomstotelijk wetenschappelijk bewijs Deze presentatie geeft een inleiding op het thema klimaatverandering en een (kort) overzicht

Nadere informatie

Factsheet klimaatverandering

Factsheet klimaatverandering Factsheet klimaatverandering 1. Klimaatverandering - wereldwijd De aarde is sinds het eind van de negentiende eeuw opgewarmd met gemiddeld 0,9 graden (PBL, KNMI). Oorzaken van klimaatverandering - Het

Nadere informatie

Eindexamen economie 1-2 vwo 2006-II

Eindexamen economie 1-2 vwo 2006-II 4 Beoordelingsmodel Opmerking Algemene regel 3.6 is ook van toepassing als gevraagd wordt een gegeven antwoord toe te lichten, te beschrijven en dergelijke. Opgave 1 1 Een voorbeeld van een juiste berekening

Nadere informatie

WATER- SCHAPPEN & ENERGIE

WATER- SCHAPPEN & ENERGIE WATER- SCHAPPEN & ENERGIE Resultaten Klimaatmonitor Waterschappen 2014 Waterschappen willen een bijdrage leveren aan een duurzame economie en samenleving. Hiervoor hebben zij zichzelf hoge ambities gesteld

Nadere informatie

De Europese schuldencrisis heeft aangetoond dat een zeer hoog niveau

De Europese schuldencrisis heeft aangetoond dat een zeer hoog niveau Chapter 6 Samenvatting (Dutch summary) De Europese schuldencrisis heeft aangetoond dat een zeer hoog niveau van de staatsschuld kan leiden tot oplopende rentelasten die economisch herstel tegengaan. In

Nadere informatie

Emissiehandel: Commissie geeft groen licht voor nog eens 8 plannen zodat de handel zoals gepland van start kan gaan

Emissiehandel: Commissie geeft groen licht voor nog eens 8 plannen zodat de handel zoals gepland van start kan gaan IP/04/1250 Brussel, 20 oktober 2004 Emissiehandel: Commissie geeft groen licht voor nog eens 8 plannen zodat de handel zoals gepland van start kan gaan De Europese Commissie gaat akkoord met een tweede

Nadere informatie

Ketenanalyse Papier. Rapportage: KAP 2015 Datum: 21 augustus 2015 Opgesteld door: Rick Arts Versie: 1.1

Ketenanalyse Papier. Rapportage: KAP 2015 Datum: 21 augustus 2015 Opgesteld door: Rick Arts Versie: 1.1 2015 Ketenanalyse Papier Rapportage: KAP 2015 Datum: 21 augustus 2015 Opgesteld door: Rick Arts Versie: 1.1 Inhoud 1 Inleiding... 3 2 Ketenanalyse papier... 4 1.1 Keten van papier... 4 2.2 Identificeren

Nadere informatie

aé=íçí~äé=ãáäáéìjéññéåíéå=î~å çåòé=åçåëìãéíáé=éå=éêççìåíáé=áå â~~êí=ãéí=üéí=ãáäáéì=áåéìíj çìíéìí=ãççéä=îççê=îä~~åçéêéå

aé=íçí~äé=ãáäáéìjéññéåíéå=î~å çåòé=åçåëìãéíáé=éå=éêççìåíáé=áå â~~êí=ãéí=üéí=ãáäáéì=áåéìíj çìíéìí=ãççéä=îççê=îä~~åçéêéå aé=íçí~äé=ãáäáéìjéññéåíéå=î~å çåòé=åçåëìãéíáé=éå=éêççìåíáé=áå â~~êí=ãéí=üéí=ãáäáéì=áåéìíj çìíéìí=ãççéä=îççê=îä~~åçéêéå Samen maken we morgen mooier. Documentbeschrijving 1. Titel publicatie De totale milieu-effecten

Nadere informatie

De kleur van stroom: de milieukwaliteit van in Nederland geleverde elektriciteit

De kleur van stroom: de milieukwaliteit van in Nederland geleverde elektriciteit De kleur van stroom: de milieukwaliteit van in geleverde elektriciteit Feiten en conclusies uit de notitie van ECN Beleidsstudies Sinds 1999 is de se elektriciteitsmarkt gedeeltelijk geliberaliseerd. In

Nadere informatie

Sustainable Tourism Duurzaam Toerisme. dr. Anja de Groene lector duurzaamheid en water Hogeschool Zeeland

Sustainable Tourism Duurzaam Toerisme. dr. Anja de Groene lector duurzaamheid en water Hogeschool Zeeland Sustainable Tourism Duurzaam Toerisme dr. Anja de Groene lector duurzaamheid en water Hogeschool Zeeland Programma 15.15 uur: Inleiding duurzaam toerisme door Dr. Anja de Groene 15.35 uur: Cradle to Cradle

Nadere informatie

De waarde van het BBP Onderzoek naar de consumptie van energie

De waarde van het BBP Onderzoek naar de consumptie van energie De waarde van het BBP Onderzoek naar de consumptie van energie Geschreven door: Lesley Huang en Pepijn Veldhuizen Vakken: Economie School en klas: Scholengemeenschap Were Di, vwo 6 Begeleider: De heer

Nadere informatie

Energieverbruik gemeentelijke gebouwen

Energieverbruik gemeentelijke gebouwen MILIEUBAROMETER: INDICATORENFICHE ENERGIE 1/2 Samenwerkingsovereenkomst 2008-2013 Milieubarometer: Energieverbruik gemeentelijke gebouwen Indicatorgegevens Naam Definitie Meeteenheid Energieverbruik gemeentelijke

Nadere informatie

WLO-klimaatscenario s en de waardering van CO 2 -uitstoot in MKBA s

WLO-klimaatscenario s en de waardering van CO 2 -uitstoot in MKBA s WLO-klimaatscenario s en de waardering van CO 2 -uitstoot in MKBA s Doel, aanleiding en reikwijdte Hoofdconclusie De WLO-klimaatscenario s Efficiënte CO 2 -prijzen Waterbedeffect Betalingsbereidheid en

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2013 2014 21 501-33 Raad voor Vervoer, Telecommunicatie en Energie 33 858 EU-voorstellen: Kader klimaat en energie 2030 COM (2014) 15, 20 en 21 Nr. 470 BRIEF

Nadere informatie

Nederlandse samenvatting

Nederlandse samenvatting Nederlandse samenvatting Stedelijke ontwikkeling in overstromingsgevoelige gebieden, gecombineerd met de mogelijke gevolgen van klimaatverandering zoals zeespiegelstijging en een toename in de afvoer van

Nadere informatie

STRATEGIE DUURZAME ENERGIETRANSITIE GEMEENTE BREDA

STRATEGIE DUURZAME ENERGIETRANSITIE GEMEENTE BREDA STRATEGIE DUURZAME ENERGIETRANSITIE GEMEENTE BREDA UPDATE 2016 SAMENVATTING STRATEGIE DUURZAME ENERGIETRANSITIE GEMEENTE BREDA Opdrachtgever Gemeente Breda Afdeling Mobiliteit en Milieu Opdrachtnemer Evert

Nadere informatie

Periodieke rapportage 2014

Periodieke rapportage 2014 Periodieke rapportage 2014 Inhoudsopgave Inleiding 3 1. Basisgegevens 4 1.1 Beschrijving van de organisatie 4 1.2 Verantwoordelijkheden 4 1.3 Basisjaar 4 1.4 Rapportageperiode 4 1.5 Verificatie 4 2. Afbakening

Nadere informatie

Lekenpraatje. Advanced Econometric Marketing Models Geavanceerde econometrische marketing modellen. 6 november 2003

Lekenpraatje. Advanced Econometric Marketing Models Geavanceerde econometrische marketing modellen. 6 november 2003 Lekenpraatje Advanced Econometric Marketing Models Geavanceerde econometrische marketing modellen 6 november 2003 Meneer de rector, hooggeachte commissie, highly learned opponent, dames en heren. Zoals

Nadere informatie

Prioriteiten op energiegebied voor Europa Presentatie door de heer J.M. Barroso,

Prioriteiten op energiegebied voor Europa Presentatie door de heer J.M. Barroso, Prioriteiten op energiegebied voor Europa Presentatie door de heer J.M. Barroso, Voorzitter van de Europese Commissie, voor de Europese Raad van 22 mei 2013 Nieuwe omstandigheden op de wereldwijde energiemarkt

Nadere informatie

Onder dankzegging van het door u toegestuurde Voorontwerp voor een Klimaatwet geven wij u graag het volgende ter overweging mee.

Onder dankzegging van het door u toegestuurde Voorontwerp voor een Klimaatwet geven wij u graag het volgende ter overweging mee. Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 4 DEN HAAG Lange Voorhout 8 Postbus 20015 2500 EA Den Haag T 070-3424344 E voorlichting@rekenkamer.nl W www.rekenkamer.nl D A T U M 3 maart

Nadere informatie

WKK en decentrale energie systemen, in Nederland

WKK en decentrale energie systemen, in Nederland WKK en decentrale energie systemen, in Nederland Warmte Kracht Koppeling (WKK, in het engels CHP) is een verzamelnaam voor een aantal verschillende manieren om de restwarmte die bij elektriciteitsproductie

Nadere informatie

Arnold Maassen Holding BV. Voortgangsrapportage scope 1 en 2 1e halfjaar 2014

Arnold Maassen Holding BV. Voortgangsrapportage scope 1 en 2 1e halfjaar 2014 Arnold Maassen Holding BV Voortgangsrapportage scope 1 en 2 1e halfjaar 2014 G.R.M. Maassen 24-10-2014 Inhoud 1 Inleiding... 3 2 Scope 1 en 2... 3 2.1 Voortgang in relatie tot reductiedoelstellingen....

Nadere informatie

Periodieke rapportage 2 e helft 2014. 18 maart 2015 versie definitief

Periodieke rapportage 2 e helft 2014. 18 maart 2015 versie definitief Periodieke rapportage 2 e helft 18 maart 2015 versie definitief Inhoudsopgave Inleiding 3 1. Basisgegevens 4 1.1 Beschrijving van de organisatie 4 1.2 Verantwoordelijkheden 4 1.3 Basisjaar 4 1.4 Rapportageperiode

Nadere informatie

Nederlandse samenvatting

Nederlandse samenvatting Nederlandse samenvatting Wereldwijd zijn meer dan 3 miljard mensen afhankelijk van biomassa brandstoffen zoals hout en houtskool om in hun dagelijkse energie behoefte te voorzien. Het gebruik van deze

Nadere informatie

Partij voor de Dieren Gouda Tav Corina Kerkmans

Partij voor de Dieren Gouda Tav Corina Kerkmans Partij voor de Dieren Gouda Tav Corina Kerkmans directie/afdeling RO/afdeling RBA contactpersoon E. ten Cate telefoon 0182-588976 uw kenmerk onderwerp reactie op uw vragen over klimaatdoelstellingen Gouda

Nadere informatie

Naar een rechtvaardige verdeling van de energiefactuur

Naar een rechtvaardige verdeling van de energiefactuur Naar een rechtvaardige verdeling van de energiefactuur Setting the scene Energiediensten Soorten kosten: begrippen Aanbod = Vrije Markt Commodity-prijs Injectietarief Regulator Overheid Netbeheer Belasting

Nadere informatie

Milieuvervuiling. Planet

Milieuvervuiling. Planet Milieuvervuiling Planet 44 45 Milieuvervuiling Milieuvervuiling is al decennialang een Europees thema. Het is ook een thema waarop winst is geboekt; mede dankzij Europese regelgeving is de vervuiling aanzienlijk

Nadere informatie

Het begrijpen van heterogeniteit binnen de ziekte van Alzheimer: een neurofysiologisch

Het begrijpen van heterogeniteit binnen de ziekte van Alzheimer: een neurofysiologisch Het begrijpen van heterogeniteit binnen de ziekte van Alzheimer: een neurofysiologisch perspectief Inleiding De ziekte van Alzheimer wordt gezien als een typische ziekte van de oudere leeftijd, echter

Nadere informatie

Algemene Rekenkamer..,

Algemene Rekenkamer.., Algemene Rekenkamer.., BEZORGEN De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 4 2513 AA Den Haag Lange Voorhout 8 Postbus 20015 2500 EA Den Haag T 070 3424344 070 3424130 E voorlichting@rekenkamer.nl

Nadere informatie

INTENTIEVERKLARING BETER ZICHT OP KLIMAATCOMPENSATIE

INTENTIEVERKLARING BETER ZICHT OP KLIMAATCOMPENSATIE INTENTIEVERKLARING BETER ZICHT OP KLIMAATCOMPENSATIE KLIMAATCOMPENSATIE In de afgelopen jaren heeft het fenomeen klimaatcompensatie een vaste positie verworven in de strijd tegen klimaatverandering ten

Nadere informatie

Klimaatneutrale landbouw? Binnen bereik??

Klimaatneutrale landbouw? Binnen bereik?? Klimaatneutrale landbouw? Binnen bereik?? Road map Klimaatvriendelijk: carbon footprint Wat is carbon footprint? Wat is klimaatneutraal? Broeikasgassen en akkerbouw Het project boerenklimaat.nl Perspectief

Nadere informatie

Hét groene energieplan voor Nederland

Hét groene energieplan voor Nederland Hét groene energieplan voor Nederland Doelen Green4sure Ontwikkeling pakket instrumenten en strategie voor reductie van 50% broeikasgassen in 2030. Verbeteren energievoorzieningzekerheid Tonen baten en

Nadere informatie

Klimaatverandering. Urgentie in Slow Motion. Bart Verheggen ECN

Klimaatverandering. Urgentie in Slow Motion. Bart Verheggen ECN Klimaatverandering Urgentie in Slow Motion Bart Verheggen ECN http://klimaatverandering.wordpress.com/ @Bverheggen http://ourchangingclimate.wordpress.com/ De wetenschappelijke positie is nauwelijks veranderd

Nadere informatie

Mevrouw de voorzitter, Geachte leden van het Bureau, Dames en heren,

Mevrouw de voorzitter, Geachte leden van het Bureau, Dames en heren, Vrijdag 10 september 2010 Toespraak van JOKE SCHAUVLIEGE VLAAMS MINISTER VAN LEEFMILIEU, NATUUR EN CULTUUR Comité van de Regio s Resource Efficient Europa Mevrouw de voorzitter, Geachte leden van het Bureau,

Nadere informatie

CO2-voetafdruk van beleggingen

CO2-voetafdruk van beleggingen CO2-voetafdruk van beleggingen Waarom meet ACTIAM de CO 2 -voetafdruk van haar beleggingen? Klimaatverandering is één van de grootste uitdagingen van de komende decennia. Daarom steunt ACTIAM het klimaatakkoord

Nadere informatie

21501-33 Raad voor Vervoer, Telecommunicatie en Energie

21501-33 Raad voor Vervoer, Telecommunicatie en Energie 21501-33 Raad voor Vervoer, Telecommunicatie en Energie Nr. 465 Brief van de minister van Economische Zaken Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Den Haag, 14 februari 2014 Hierbij

Nadere informatie

Meta-analyses naar de waarde van stedelijk openbaar groen

Meta-analyses naar de waarde van stedelijk openbaar groen Meta-analyses naar de waarde van stedelijk openbaar groen Mark Koetse Luke Brander Waarde van openbaar groen Stelling: Openbaar groen staat onder druk in stedelijke gebieden; Expliciete waardering van

Nadere informatie

Duurzaam beleggen CO 2 in de portefeuille

Duurzaam beleggen CO 2 in de portefeuille ING Investment Office Publicatiedatum: 18 januari 2017, 16.00 uur Duurzaam beleggen CO 2 in de portefeuille Klimaatontwrichting heeft een grote invloed op het milieu en op de samenleving. ING toetst daarom

Nadere informatie

Geothermie. traditioneel energiebedrijf?

Geothermie. traditioneel energiebedrijf? 31 maart 2010 T&A Survey Congres Geothermie Duurzame bron voor een traditioneel energiebedrijf? Hugo Buis Agenda Duurzame visie & ambities Waarom kiest Eneco voor Geothermie? Stand van zaken Markten Pro

Nadere informatie

CO2-footprint Priva B.V.

CO2-footprint Priva B.V. 2011 CO2-footprint Priva B.V. Priva B.V. 10/9/2012 Inleiding Duurzaamheid is het bestaansrecht van Priva, dus geen etiket of modetrend. Priva ontwikkelt en levert producten en diensten voor duurzame, vernieuwende

Nadere informatie

Bijlage 1: klimaatdoelstellingen & ambities

Bijlage 1: klimaatdoelstellingen & ambities Bijlage 1: klimaatdoelstellingen & ambities Mondiale ambities In 1992 is in Rio de Janeiro in het VN-Klimaatverdrag de doelstelling vastgelegd om de concentraties van broeikasgassen in de atmosfeer te

Nadere informatie