Weekbrief van De Stem van Nederland

Save this PDF as:
 WORD  PNG  TXT  JPG

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Weekbrief van De Stem van Nederland"

Transcriptie

1 Weekbrief van De Stem van Nederland Gebaseerd op dagelijks actualiteitenonderzoek in opdracht van SBS6 Het effect van Eibergen Doordat er dagelijks gepeild wordt is het goed mogelijk een relatie te leggen tussen ingrijpende gebeurtenissen en de gevolgen daarvan voor de politieke voorkeur in Nederland. De ontvoering in Eibergen en het vervolg bleek direct gevolgen te hebben voor de peiling van politieke voorkeur. Maar ook het vertrouwen in de regering, politiek en de meeste politici daalde met 0.1 tot 0.2 punten. Verk. TK 2003 in zetels 24/11/ 24/05/ 31/05/ Tweede Kamer CDA PvdA VVD LPF Groen Links SP D ChristenUnie SGP Partij vd Dieren 1 2 Totaal De drie grote partijen verliezen samen 5 zetels. LPF profiteert daar sterk van door ineens 3 zetels te stijgen naar 7 zetels. Bij de overige partijen stijgt de Christen- Unie 1 zetel en haalt de Partij van de Dieren nu voor de eerste keer haar 2 e zetel. Deze verandering is ook goed merkbaar in het beantwoorden van de vraag welke partij een kans maakt op een stem. Terwijl vorige week nog maar 11% van de kiezers aangaf de LPF als een mogelijke partij te zien is dat nu gestegen naar 15% (doorgaans lag dat de laatste maanden tussen de 11 en 13%). Bij Partij voor de Dieren is dat percentage al gestegen naar 5% (was enkele weken nog maar 2%). Ook op een andere manier is deze verandering goed merkbaar. Het vertrouwen in de politiek (4.1) en het Inhoudsopgave Het effect van Eibergen 1 Geen steun voor De Graaf 1 Opkomst 10 juni: 86% 2 Varia 3 TBS or not TBS 3 De Graafs gedrocht 4 redactie: Maurice de Hond verschijnt in principe wekelijks abonnement: gratis aanmelden/afmelden bij Nr 36: 31 mei 2004 TK 24/5 31/5 CDA PvdA VVD vertrouwen in de regering (3.9) zijn ook 0.2 gedaald tot vrijwel het laagste niveau dat tot nu toe is gemeten. Het vertrouwen in vrijwel alle politici is 0.1 tot 0.2 gedaald. Balkenende daalt naar het niveau van 3.9, de vicepremiers naar het niveau van 4.4 (Zalm) en 4.3 (De Graaf). De lijsttrekkers scoren nu Marijnissen (5.2, als enige niet gedaald), Bos (4.8), Verhagen (4.0), Van Aartsen (4.4), Halsema en Dittrich (4.6) en Herben (3.9). Doorgaans hebben dit soort schokken onder het electoraat slecht een korte werking, maar het kan enige weken duren voordat de oude situatie weer terug is. Het zou wel kunnen zijn dat bij de verkiezingen voor het Europees Parlement nog naijleffecten merkbaar zullen zijn. Op de volgende pagina s wordt ingegaan op wat verwacht kan worden op 10 juni a.s. bij de verkiezingen voor het Europese Parlement. Geen steun voor De Graaf! Zowel de kennis van als de steun voor het voorstel van Minister De Graaf over het in te voeren districtenstelsel is klein. Alleen onder de aanhang van D66 is er een meerderheid voor te vinden, hoewel die ook voor een groot deel zegt het voorstel niet goed te kennen. 19% zegt het plan van De Graaf te kennen en begrijpen. Bij D66 is dat 29%. 21% denkt dat het een verbetering zal zijn en 25% een verslechtering. Alleen bij D66 is er een meerderheid die denkt dat het een verbetering zal zijn (53%). Men denkt vooral niet dat het nieuwe systeem zal zorgen voor het vergroten van de betrokkenheid van de kiezer met de politiek. 28% Denkt van wel en 60% denkt van niet. Ook hier zien we alleen bij D66-kiezers een positief gevoel (51% positief en 46% negatief). Er is ook geen steun onder de Nederlanders voor een ingrijpendere vorm van een districtenstelsel. 14% is voor een volledig districtenstelsel en 17% voor een echt soort mengvorm. Dit is ook het geval bij D66-kiezers. Wel blijkt er steun te zijn voor een vorm van kiesdrempel, vooral de drempel van 5%. Bij de aanhang van de kleine partijen is die steun minder groot dan bij de aanhang van de grote partijen. Alleen aanhangers van D66 laten het beeld zien van de aanhang van de drie grote partijen: een meerderheid is voor de invoering van een kiesdrempel. Weekbrief van De Stem van Nederland, nr mei

2 Opkomst 10 juni: 86% Gallop is met een onderzoek gekomen waarin o.a. de verwachting is uitgesproken dat de opkomst in Nederland op 10 juni 38% zal zijn. Een cijfer dat net zo onwaarschijnlijk is als de 86% die hierboven staat vermeld. Maar als een gerenommeerd bureau als Gallop met 38% zoveel mediaaandacht krijgt als de afgelopen dagen gebeurd is, dan kan in dit eigen medium toch ook zoveel aandacht gegeven worden aan een nonsens percentage als hierboven in de kop is gebeurd! Wel tijd voor een korte uiteenzetting over het meten van opkomstverwachting, alsmede een onderbouwde verwachting voor wat er op 10 juni echt gaat gebeuren. Op basis van de beantwoording van enquêtevragen is opkomst bij een verkiezing in Nederland niet in te schatten. In enquêteonderzoek zeggen doorgaans veel mensen dat ze van plan zijn te gaan stemmen. Maar op de dag zelf gaat een deel daarvan toch niet stemmen. Het lijkt op de ervaring bij gratis seminars in het bedrijfsleven. 200 Mensen geven zich op, maar er komen uiteindelijk maar 100. (Zelfs als er betaald is komt een deel toch niet!). Zo gaat het ook met verkiezingen. Als het op de verkiezingsdag noodweer is zal de opkomst echt lager zijn dan als het mooi weer is. En dan hangt het af van het soort verkiezing hoe groot het effect van het weer heeft. Maar toch zie je steeds weer dat onderzoeksbureaus met een prognose voor de opkomst komen en media die prognose voor de opkomst serieus nemen. Zo werd een dag voor de Tweede Kamerverkiezingen van 2003 in de media (tot en met het journaal) gemeld dat onderzoek van Intomart had laten zien dat de opkomst de volgende dag een record zou worden, namelijk meer dan 90%. De werkelijkheid was, zoals op logische gronden verwacht kon worden, ruim 10% lager. Voorafgaande aan Tweede Kamerverkiezingen zegt zo n 85 a 90% bij onderzoek dat ze zullen gaan stemmen. Bij de Gemeenteraadsverkiezingen is dat circa 10% minder, bij Provinciale Statenverkiezingen is dat weer 5% minder. Voorafgaande aan Europese Parlementsverkiezingen in Nederland zegt zo n 60 a 65% dat ze wel zullen gaan stemmen. In 1999 kwam daarvan echter minder dan de helft ook echt op. Historisch gezien is de opkomst bij de vorige verkiezing een betere voorspeller gebleken dan een voorspelling die gebaseerd is op de uitgesproken voornemens van kiezers. Kortom; een opkomst van in de buurt van de 30% lijkt het meest waarschijnlijk. De toenemende scepsis ten opzichte van Europa en de politiek kan daar nog wat extra invloed op hebben. Mijn taxatie is dat als een van de grote partijen een echte anti-eu campagne zou voeren dat dan misschien de opkomst wat hoger zou kunnen worden, maar omdat dit niet lijkt te gebeuren denk ik dat de kans groter is dat de opkomst zelfs nog wat lager dan de 30% van de vorige keer zal uitvallen. Mijn eigen meting (met extra vragen om de hardheid te meten) geeft aan een score van 26%, maar ook die is niet hard genoeg om die als voorspelling te zien. De lage opkomst zorgt gegarandeerd voor een uitkomst die het onmogelijk maakt op basis van de uitslag van 10 juni om conclusies te trekken voor de landelijke politieke verhoudingen. Dat is het best te illustreren met de twee verkiezingen van Er zat toen maar een maand tussen de verkiezingen voor de Tweede Kamer en het Europees Parlement. Er waren geen grote verschuivingen in het electoraat geweest. De verschillen in de uitslag per partij bij die twee verkiezingen zijn een goede indicatie van het effect van de opkomst. Hoe ouder het electoraat van een partij hoe beter de score bij een lage opkomst! TK 94 EU 94 Opkomst CDA PvdA VVD D ChristenComb Groen Links SP Overige Maar ook bij een vergelijking tussen de verkiezingen voor het Europees Parlement van 1999 en de Tweede Kamerverkiezingen van een jaar daarvoor laat een min of meer vergelijkbare trend zien. TK 98 EU 99 Opkomst CDA PvdA VVD D Ook hier zien we een stijging van 8% bij het CDA. De PvdA scoort beduidend lager dan een jaar daarvoor. Deels door de lage opkomst en deels door het ontbreken bij de verkiezingen in 1999 van de premierbonus van Kok. Hoe laag de opkomst op 10 juni ook wordt het lijkt zeker te zijn dat het CDA beduidend beter scoort dan de huidige peiling aangeeft (20%). Het meest logisch is een score die dicht zit bij de vorige keer (27%). Naarmate de opkomst (nog) lager zal zijn zal de score voor het CDA hoger worden. De PvdA staat momenteel in de peilingen rond de 30%. De vorige verkiezingen voor het Europees Parlement laten zien dat de PvdA het minder doet bij de verwachte lage opkomst. Een score van rond de 25% lijkt het meest waarschijnlijk. (Door het systeem van berekening van restzetels is het belangrijk om de grootste te zijn, al is het maar met een stem, want dat levert doorgaans ook een zetel meer op). De VVD lijkt ook last te hebben van een lage opkomst. Gezien de stand van zaken in de peilingen voor de Tweede Kamer lijkt een score, die duidelijk onder de 20% ligt het meest waarschijnlijk. Ook D66 heeft steeds last van een lagere opkomst (weinig oude kiezers) en zit zelfs in de gevarenzone. Als deze partij op 10 juni geen 3.8% haalt krijgt men geen enkele zetel in het Europese Parlement. Groen Links heeft relatief veel jonge kiezers, maar die zijn doorgaans wat gemotiveerder dan de rest. Deze partij heeft dit keer echter wel last van zowel Partij voor de Dieren als Europa Transparant. Het lijkt onwaarschijnlijk dat deze partij niet meer dan 3.7% zal halen. Dit geldt ook voor de SP. Haar kiezers zijn cynischer over de EU, maar omdat dit ook de lijn is van deze partij zelf lijkt de ene zetel wel zeker te zijn, een tweede wordt echter al wat moeilijker, maar wel haalbaar. De Dark Horse van deze verkiezingen is de LPF. Het electoraat van deze partij komt doorgaans amper op bij de verkiezingen voor het Europese Parlement. Vorige week zou ik gezegd hebben dat deze partij vrijwel zeker geen zetel zou gaan winnen op 10 juni, maar aangezien de partij deze week sterk in de lift zit, zou dat net die ene zetel op kunnen leveren. De combinatie ChristenUnie/ SGP profiteert sterk van een lage opkomst. Er is dus een grote kans dat de tweede zetel gehaald wordt (7.5%). Zowel Partij voor de Dieren als Europa Transparant zal aanhang verwerven, maar de virtuele kiesdrempel van 3.7% is voor deze beide partijen duidelijk te hoog, behalve als ze een truc vinden om vlak voor de verkiezingen groot in de publiciteit te komen. Weekbrief van De Stem van Nederland, nr mei

3 Varia Einde Poldermodel Het lijkt er op dat het Poldermodel in politiek en media wordt uitgeluid. 39% Vindt het poldermodel een positief aspect van de Nederlandse samenleving, 16% negatief. De meerderheid wil ook dat CAO s landelijk verbindend verklaard blijven worden. Dat geldt vooral voor de kiezers van de linkse partijen Angst voor aanslagen 45% Is bang voor een grote aanslag in Nederland. Op 16 maart jl. was het 53%. De aankondiging van de VS dat er een grote aanslag in de zomer staat te gebeuren wordt door 44% niet als serieus gezien, maar als een afleidingsmanoeuvre voor andere problemen. TBS 49% Rekent de regering de ontvoering en het misbruik van het 13 jarige meisje in Eibergen aan, 56% Rekent het de politiek in het algemeen aan. EK in Portugal Voorafgaande aan de wedstrijd tegen België denkt 18% dat Nederland Europees kampioen zal worden. 31% Verwacht dat Frankrijk kampioen wordt. Verlengen van Mandaat Wederom is vastgesteld wat Nederland vindt van de keuze voor het verlengen van het mandaat. Het verschil tussen voor- en tegenstanders wordt steeds kleiner. Inmiddels is 51% tegen en 44% voor. Eind april waren deze cijfers nog 56% tegen en 35% voor. Opmerkelijk is dat onder de mannen 53% voorstander is en onder de vrouwen maar 35%. De groep die vindt dat alles overziende de aanval op Irak destijds niet terecht was neemt steeds meer toe; 62% vindt van niet. Aanklacht tegen Lubbers Vanaf het moment dat Lubbers bekend maakte dat er een aanklacht tegen hem was ingediend hebben we vastgesteld of mensen denken dat hij het gedaan heeft. Op 19 mei was dat 11%, maar op 25 mei was het gestegen naar 42%. Mocht er sprake van zijn dat hij bij meerdere vrouwen het gedaan zou hebben dan vindt 57% dat hij zou moeten aftreden. Als dat tot een persoon blijft beperkt vindt 44% dat hij moet aftreden. (Dinsdag wordt vastgesteld hoe de reactie is van de Nederlanders op zijn geschreven brief.) Wat moet er met Eric O. gebeuren 22% Vindt dat Eric O. voor de rechter moet komen betreffende de door van een Irakees, 70% van niet. Mocht hij toch voor de rechter komen dan vindt die laatste groep dat het gebeurt om gezichtsverlies te voorkomen voor het OM. Wel vindt 77% dat na het doorschieten van een Irakees er onderzoek gedaan moet worden naar de mogelijke schuldvraag. TBS or not TBS? Als zoiets gebeurt als in Eibergen dan ontstaat bij mij een strijd tussen emotie en ratio. De emotie voelt direct nooit meer vrijlaten, de ratio reageert dan met maar die mensen moeten toch een kans krijgen om terug in de samenleving te komen. Uiteindelijk won de ratio bij mij, maar dan op een heel andere manier, door nieuws dat enkele dagen later amper werd opgemerkt, maar wederom liet zien hoe slecht wij in Nederland zijn in de uitvoering van beleid! In zijn beste tijd ontstonden er nogal wat schandaaltjes rondom de uitzendingen van Paul de Leeuw. Soms ging hij ook naar mijn gevoel over de schreef, maar ik accepteerde het, omdat hij ook fantastische televisie maakte door steeds de rand van het ravijn op te zoeken. En dan kan je er wel eens invallen: dat is dus het risico van de aanpak. Toen duidelijk was dat het 13-jarige meisje uit Eibergen ontvoerd was (en ook nog seksueel misbruikt) probeerde ik niet direct mee te huilen (vooral met Kamerleden, die in de media over elkaar duikelden om maatregelen te eisen). Ik werd wel aangesproken door het feit dat deskundigen stelden dat als je TBS in je strafsysteem meeneemt en dat wordt toch als een soort beschaving gezien het ook mogelijk dat het desondanks soms misloopt, hoe vreselijk dat ook voor de slachtoffers is. Volgens opgave van het ministerie en het stond in diverse kranten- was er sprake van keer verlof (waarvan onbegeleid) en maar 90 keer kwam men niet of te laat terug. Shit happens hoorde ik van een deskundige. En ook Minister Donner gaf aan dat onbegeleid verlof een logische fase is bij TBS. Als je dat afschaft dan schaf je natuurlijk de facto TBS af. Maar de dagen daarna bleek hoezeer ik mij door die deskundigen, Donner en een deel van de media, in de maling had laten nemen. Allereerst bleek het getal van goed beschouwd wel erg eigenaardig. Een ander brok informatie was namelijk dat er in Nederland ruim 1600 TBS-ers zijn. En een deel daarvan zit nog in een eerste fase van hun behandeling, waarin verlof, laat staan onbegeleid, nog niet mogelijk is. Dat houdt dus in dat er gemiddeld per jaar per in aanmerking komende TBS-er 35 keer sprake zou zijn van een verlof (waarvan gemiddeld ruim 20 onbegeleid)?? Onmogelijk dus, of tellen ze naar het toilet gaan ook mee als onbegeleid verlof? Maar als je het getal van 90 in relatie brengt tot de TBS-ers dan is het cijfer minder geruststellend; 7%. Gevoelsmatig een heel ander cijfer als 90 keer ten opzichte van die Maar dat was nog niet alles; een dag later kwam de zuster van de dader in de media met extra informatie. Enkele weken geleden was deze dader van de ontvoering namelijk ook al niet op tijd teruggekeerd van verlof. (Pas een week later na veel aandringen van zijn familie keerde hij terug naar de kliniek). Maar dat was blijkbaar geen reden voor de leiding van de kliniek om hem kort daarna niet nog een keer op onbegeleid verlof te laten Weekbrief van De Stem van Nederland, nr mei

4 gaan. Toen brak mijn klomp. Ik voel me vooral verraden door de leiding van die TBS-kliniek. Zij overtuigden mij van het belang van TBS en het proberen criminele patiënten weer terug te brengen in de samenleving. Ten aanzien van hun vakbekwaamheid kan ik hen niet controleren en moet ik het aan hen toevertrouwen dat ze de juiste beoordeling doen over de geestestoestand van hun patiënten. Maar ik weet wel dat je iemand die in de ene maand na veel moeite een week te laat terugkomt van onbegeleid verlof de volgende maand niet nog een keer op onbegeleid verlof stuurt. En als je dat wel doet dan draag je een grote verantwoording. Allereerst ten opzichte van het slachtoffer, maar eigenlijk net zo goed ten opzichte van de dader. En last but not least: ten opzichte van het hele systeem van TBS, dat hierdoor de steun in de samenleving kwijtraakt. Ik verbaas me er over dat Donner niet hetzelfde met de leiding van deze Utrechtse kliniek heeft gedaan als onlangs met die gevangenisdirecteur. (Maar ja, kritiek op een minister is natuurlijk een veel grotere wandaad dan je opdracht niet uitoefenen met de ontvoering en verkrachting van een 13-jarige als gevolg). Is het verbazingwekkend dat Peter R. de Vries al op een forse steun onder het electoraat kan rekenen als hij zich kandidaat zou stellen? Maurice de Hond De Graafs gedrocht De eerste uitwerking van het voorstel van De Graaf om districten een rol te laten spelen bij de personele invulling van de Kamer vond ik al een onding. De aanpassingen die hij nu onder invloed van CDA en PvdA lijkt te gaan aanbrengen maken het voorstel tot een complete absurditeit. Als de Kamer dit echt aanneemt dan zijn ze geen knip voor de neus waard. Even een uitleg wat De Graaf nu eigenlijk wilde. Kiezers mogen twee stemmen uitbrengen. De eerste stem is voor de zetelverdeling in de Tweede Kamer (zoals het nu ook is, dus op basis van evenredige vertegenwoordiging). De tweede stem wordt uitgebracht op een kandidaat uit het eigen district. De personele samenstelling van de Tweede Kamer vindt dan vervolgens voor de helft plaats op basis van de personen die op de landelijke lijst staan en voor de helft op basis van de personen, die op deze manier vanuit de districten worden gekozen. Ik ga er nu niet meer op in of dit echt kiezer en gekozenen dichterbij brengt (antwoord is namelijk amper ), maar louter op de technische gevolgen van deze regeling. Er kan namelijk een soort ingebouwd conflict zitten tussen de uitslag die met de eerste stem wordt bereikt (de verdeling van de 150 zetels over de deelnemende partijen) en de personen die via de tweede stem vanuit de districten de Kamer in worden gekozen. Stel dat CDA 30 zetels haalt op basis van de eerste uitgebrachte stem en vanuit de districten worden 35 CDA-kandidaten gekozen wat moet er dan gebeuren? Eerst de 15 CDA-ers die via de landelijke lijst in de Tweede Kamer komen en vervolgens vanuit die 35 moeten dan nog 15 komen die de 30 zetels mogen aanvullen? De overige regionaal gekozenen komen niet in de Tweede Kamer. Door een bepaalde vorm van uitwerking van het voorstel heeft De Graaf geprobeerd dit probleem te minimaliseren. Hij stelt namelijk voor het land te verdelen in 20 districten en per district dus 3, 4 of 5 kandidaten de Kamer in te laten komen. Hierdoor voorkom je het risico dat van een bepaalde partij heel veel kandidaten in de districten worden gekozen. En is het ook mogelijk dat een kleinere partij vanuit een district een kandidaat krijgt (die op de 3 e of 4 e plaats is geëindigd). Een cruciaal onderdeel van het voorstel van De Graaf is daarnaast dat iemand niet zowel op een lijst van het land als een lijst voor een district mag staan. Als iemand dan namelijk op twee manieren de Kamer in kan komen dan heeft het kiezen binnen een district geen zin. Aanvankelijk verzette De Graaf zich (terecht) tegen voorstellen van het CDA en de PvdA het aantal districten aanmerkelijk te vergroten, slechts één persoon per district te laten kiezen en toe te laten dat kandidaten zowel landelijk mogen meedoen als in een district. Maar omdat dan de kans dat zijn voorstel wordt aangenomen nihil lijkt te zijn is hij nu blijkbaar bereid concessies te doen. Mocht dat inderdaad gebeuren dan krijgen we een situatie die werkelijk tot belachelijke situaties zal leiden en het hele voorstel ontkracht. Een voorbeeld van de werking van deze concessie. Stel: er komen 60 districten. De winnaar per district komt in de Kamer. Kandidaten kunnen zowel op de landelijke als de districtslijst staan. Het gevolg hiervan zal zijn dat de winnaar per district vrijwel altijd van een van de drie grotere partijen afkomstig is. Bij de kleinere partijen komen in de Kamer dan alleen de personen die op de landelijke lijst staan. In veel gevallen zullen dat mensen zijn die ook aan de verkiezing in het district meededen, maar daar niet hebben gewonnen. Bij de grotere partijen gaat dan gebeuren wat hierboven voor het CDA is uitgelegd. Er zullen meer winnaars in de districten zijn dan er plaatsen beschikbaar zijn in de fractie van die partij op basis van de uitgebrachte eerste stem. Dus een aantal van de winnende kandidaten vanuit een district zullen niet in de Kamer komen (behalve als ze ook hoog op de landelijke lijst staan), Dat wordt dan des te schrijnende als iemand die hoog op de landelijke lijst staat, maar in een district slecht scoort, wel zijn Kamerzetel mag bezetten. Geen kiezer, die er wat van zal snappen. (Volgens mij is dat, gezien het karakter van de discussie en de alternatieve voorstellen, ook het geval met veel politici). En misschien is De Graaf nog wel de enige die denkt dat dit goed gaat werken (hoewel ik zelfs dat waag te betwijfelen). Wat er nu met dit kroonjuweel van D66 gebeurt, is zo typerend voor hoe het in de politiek gaat en wat de volwassen Nederlandse burger zo hindert. Het heeft niets meer te maken met het sterk verbeteren van een situatie, maar alleen nog met interne politieke Weekbrief van De Stem van Nederland, nr mei

5 positiebepaling. Het zou D66 sieren als ze aangeven dat dit voorstel op geen enkele manier meer recht doet aan de op zichzelf terechte wens tot bestuurlijke vernieuwing. Daarbij moet de grondwet niet als een onmogelijk obstakel gezien worden. Juist om steeds als uitgangspunt te nemen dat de grondwet niet kan veranderen dreig je gedrochten te krijgen. En als er dan nog ook daarop weer concessies worden gedaan hou je werkelijk niets van enige waarde over. Integendeel zelfs; het wordt een slechtere situatie dan op dit moment; je geeft namelijk de suggestie dat de politiek dichter bij de kiezer komt en dat zal in de uiteindelijke versie absoluut niet het geval zijn. Weer een bewijs van het feit dat de echte veranderingen niet vanuit de bestaande politieke structuur kan worden aangebracht en dus van buiten zal moeten worden afgedwongen. Maurice de Hond Weekbrief van De Stem van Nederland, nr mei

De laatste peiling voor de verkiezingen en de prognose

De laatste peiling voor de verkiezingen en de prognose De laatste peiling voor de verkiezingen en de prognose Aanvankelijk leek deze verkiezingen zich te voltrekken op een manier waarbij VVD en PvdA ieder steeds meer kiezers weg gingen trekken van andere partijen.

Nadere informatie

Het geheugenverlies van de kiezer en het effect daarvan op de peilingen

Het geheugenverlies van de kiezer en het effect daarvan op de peilingen Het geheugenverlies van de kiezer en het effect daarvan op de peilingen Bij ieder steekproefonderzoek is de mate van representativiteit een probleem. Gelden de uitspraken die gedaan worden op basis van

Nadere informatie

Interpretatie van de uitslag van de tussentijdse Gemeenteraadsverkiezingen

Interpretatie van de uitslag van de tussentijdse Gemeenteraadsverkiezingen Interpretatie van de uitslag van de tussentijdse Gemeenteraadsverkiezingen Ook bij tussentijdse verkiezingen bestaat de behoefte de uitslag te interpreteren naar een landelijke trend. Hoewel dat door een

Nadere informatie

Nieuw Haags Peil van 26 februari 2006

Nieuw Haags Peil van 26 februari 2006 Nieuw Haags Peil van 26 februari 2006 Na een korte stijging van de Groep Wilders naar 8 zetels is de score nu weer 6 zetels. Bij de overige partijen zijn er slechts kleine verschuivingen. De drie linkse

Nadere informatie

Nieuw Haags Peil van 17 oktober 2005

Nieuw Haags Peil van 17 oktober 2005 Nieuw Haags Peil van 17 oktober 2005 Ook deze week kennen we amper verschuivingen. Het is opmerkelijk hoe lang inmiddels de het patroon zo constant blijft. Is dit een stilte voor de storm? Of is er sprake

Nadere informatie

De echte landelijke uitslag van de Gemeenteraadsverkiezingen van 2010

De echte landelijke uitslag van de Gemeenteraadsverkiezingen van 2010 De echte landelijke uitslag van de Gemeenteraadsverkiezingen van 2010 Het was fascinerend om te zien hoe op 3 maart s avonds door politici en media gereageerd werd op een uitslag die door de NOS en ANP

Nadere informatie

Peilingwijzer als centrale indicator van de electorale ontwikkelingen van Nederland?

Peilingwijzer als centrale indicator van de electorale ontwikkelingen van Nederland? Peilingwijzer als centrale indicator van de electorale ontwikkelingen van Nederland? Drs. Maurice de Hond (Peil.nl) Net zoals al lang in de VS wordt sinds 2010 in Nederland via geavanceerde berekeningen

Nadere informatie

De PVV in het land en in de peiling

De PVV in het land en in de peiling De PVV in het land en in de peiling Zowel in als in is de PVV in de laatste peilingen van Peil.nl lager uitgekomen dan bij de verkiezingen zelf. Een analyse naar de reden hiervan geeft een beter beeld

Nadere informatie

Ontwikkeling politieke voorkeur in 2015

Ontwikkeling politieke voorkeur in 2015 Een politiek systeem in ontbinding De peiling van vandaag laat zien in welke bijzondere electorale situatie Nederland eind 2015 is beland. Deze resultaten kunnen geplaatst worden in het verlengde van het

Nadere informatie

De Stemming van 18 december 2016

De Stemming van 18 december 2016 De Stemming van 18 december 2016 Hoewel er wel belangwekkende gebeurtenissen waren op het politieke vlak, zoals de aanvullende verklaring inzake het verdrag met Oekraine en de positieve prognose van het

Nadere informatie

Oordeel over de positie van ouderen in Nederland in 2013

Oordeel over de positie van ouderen in Nederland in 2013 Oordeel over de positie van ouderen in Nederland in 2013 Tekstrapport Peil.nl/Maurice de Hond 1 Doelstelling en opzet van het onderzoek Het wetenschappelijk instituut van 50PLUS heeft ons de opdracht gegeven

Nadere informatie

EXTRA EDITIE. Weekbrief van De Stem van Nederland. Beste Lezers,

EXTRA EDITIE. Weekbrief van De Stem van Nederland. Beste Lezers, EXTRA EDITIE Weekbrief van De Stem van Nederland Gebaseerd op het dagelijkse aktualiteitenonderzoek in opdracht van SBS6 redactie: Maurice de Hond verschijnt in principe wekelijks email abonnement: gratis

Nadere informatie

Eindexamen maatschappijwetenschappen vwo I

Eindexamen maatschappijwetenschappen vwo I Opgave 4 Politieke besluitvorming: de waarde van opiniepeilingen tekst 4 Strategisch kiezen 5 10 15 20 25 30 35 40 Hiermee is echter allerminst gezegd dat peilingen géén invloed zouden hebben op wat mensen

Nadere informatie

Tussenbalans. Maurice de Hond Peil.nl

Tussenbalans. Maurice de Hond Peil.nl Tussenbalans Maurice de Hond Peil.nl Inleiding We zitten nu in een windstille periode van deze verkiezingen. Het startschot van de campagne is eigenlijk gegeven op 1 april, toen de 20 ambtelijke commissies

Nadere informatie

De week waarin alles anders werd (of niet?)

De week waarin alles anders werd (of niet?) De week waarin alles anders werd (of niet?) Er is waarschijnlijk geen week geweest in de Nederlandse politieke geschiedenis waar in een korte tijd zoveel veranderde als de afgelopen 7 dagen. In die periode

Nadere informatie

Verkiezingsuitslagen. Drechtsteden

Verkiezingsuitslagen. Drechtsteden Verkiezingsuitslagen Provinciale Staten, 2 maart Inhoud: 1. Opkomst 2. Winnaars en verliezers 3. Zetelverdeling Provinciale Staten 4. Verschil tussen gemeenten Bijlage 1 De VVD heeft bij deze verkiezingen

Nadere informatie

Wat zou hier de reden van kunnen zijn?

Wat zou hier de reden van kunnen zijn? 1 Welke verschillen bepalen de verschillen in uitkomsten? Maurice de Hond 2 Centrale vraag Regelmatig zijn er forse verschillen tussen de gepubliceerde peilingen van Peil.nl en de Politieke Barometer van

Nadere informatie

Infographic: De uitslag

Infographic: De uitslag Infographic: De uitslag Korte omschrijving werkvorm Aan de hand van grafieken bespreekt u met de leerlingen verschillende aspecten van de verkiezingsuitslag. Leerdoel Kennis opdoen over peilingen en over

Nadere informatie

Vrouwen in de politiek geactualiseerde versie, januari 2011

Vrouwen in de politiek geactualiseerde versie, januari 2011 Vrouwen in de politiek geactualiseerde versie, januari 2011 Bij de landelijke verkiezingen in juni 2010 zijn er 61 vrouwen in het parlement gekozen, zes meer dan bij de verkiezingen van 2003 en van 2006.

Nadere informatie

De Stemming van 25 mei 2014 en EP2014

De Stemming van 25 mei 2014 en EP2014 De Stemming van 25 mei 2014 en EP2014 Op dit moment is de officiele Nederlandse uitslag van de verkiezing voor het Europees Parlement nog niet bekend. Ipsos is gekomen met een exitpoll, GeenStijl met de

Nadere informatie

Kiezers en potentiële kiezers van 50PLUS

Kiezers en potentiële kiezers van 50PLUS Kiezers en potentiële kiezers van 50PLUS Versie 2013-2014 Tekstrapport Peil.nl/Maurice de Hond 1 Doelstelling en opzet van het onderzoek Het Wetenschappelijk Instituut van 50PLUS heeft ons in december

Nadere informatie

TK2017 en de grote invloed van EK2015 op de vorming van een nieuwe regering

TK2017 en de grote invloed van EK2015 op de vorming van een nieuwe regering TK2017 en de grote invloed van EK2015 op de vorming van een nieuwe regering Aan het eind van 2015 zijn we maximaal 15 maanden verwijderd van de volgende Tweede Kamerverkiezingen. De contouren van die verkiezingen

Nadere informatie

Slotpeiling PS: vijf partijen zeer dicht bij elkaar

Slotpeiling PS: vijf partijen zeer dicht bij elkaar Rapport Slotpeiling PS: vijf partijen zeer dicht bij elkaar Slechts zwakke stijging opkomstintentie, meerderheid VVD, PvdA en C3 ver weg De spanning voor de Provinciale Statenverkiezingen van woensdag

Nadere informatie

De Tweede Kamerverkiezingen van 12 september 2012

De Tweede Kamerverkiezingen van 12 september 2012 De Tweede Kamerverkiezingen van 12 september 2012 In plaats van een nieuwe peiling enkele dagen na de verkiezingen komen we vandaag met een analyse van de verkiezingsuitslag van 12 september. Op de dag

Nadere informatie

It s the economy stupid

It s the economy stupid It s the economy stupid De achtergrond van sterke stijging van SP en daling van PVV in de afgelopen maand De peiling van deze week is een voortzetting van het patroon dat zich aandient sinds half december.

Nadere informatie

Onderzoek. Diversiteit in de Tweede Kamer 2012

Onderzoek. Diversiteit in de Tweede Kamer 2012 Onderzoek Diversiteit in de Tweede Kamer 2012 Nederland heeft een stelsel met evenredige vertegenwoordiging. Op 12 september 2012 waren er vervroegde verkiezingen voor de Tweede Kamer der Staten-Generaal:

Nadere informatie

CDA en GroenLinks aanhang ontevreden The day after de Tweede Kamerverkiezingen 2012

CDA en GroenLinks aanhang ontevreden The day after de Tweede Kamerverkiezingen 2012 CDA en GroenLinks aanhang ontevreden The day after de Tweede Kamerverkiezingen 2012 Bestuurlijk Nederland blikt terug en kijkt vooruit Bijna 2600 benoemde en gekozen bestuurders van het Europees Parlement,

Nadere informatie

2016 / Maurice de Hond

2016  / Maurice de Hond De NOS heeft aangekondigd zich ten aanzien van de weergave van de peilingen vooral te beperken tot de Peilingwijzer. O.a. met als argument dat pas na het bekend worden van 3 a 4 verschillende peilingen

Nadere informatie

De verkiezing van Trump en wat dit betekent voor TK2017

De verkiezing van Trump en wat dit betekent voor TK2017 De verkiezing van Trump en wat dit betekent voor TK2017 Al lange tijd wijs ik op de twee parallelle werelden, die zowel in Nederland als in andere landen, te zien is onder het electoraat. Er is een groep,

Nadere informatie

Voorlopige uitslag Amsterdam. Project: 12213 Verkiezingen Tweede Kamer 2012 In samenwerking met: Dienst Basisinformatie/Bureau Verkiezingen

Voorlopige uitslag Amsterdam. Project: 12213 Verkiezingen Tweede Kamer 2012 In samenwerking met: Dienst Basisinformatie/Bureau Verkiezingen Verkiezingen 2012 Tweede Kamer Voorlopige uitslag Amsterdam Project: 12213 In samenwerking met: Dienst Basisinformatie/Bureau Verkiezingen Samenstelling publicatie: Jeroen Slot Cor Hylkema Oudezijds Voorburgwal

Nadere informatie

Weekbrief van De Stem van Nederland

Weekbrief van De Stem van Nederland Weekbrief van De Stem van Nederland Gebaseerd op het dagelijkse aktualiteiten-onderzoek in opdracht van SBS6 Prinsjesdag Ook dit jaar heeft Prinsjesdag weer forse invloed op het oordeel van de kiezers

Nadere informatie

Verkiezingsuitslagen Drechtsteden

Verkiezingsuitslagen Drechtsteden Verkiezingsuitslagen Tweede Kamer, 13 september De verkiezingen voor de Tweede Kamer van 13 september waren tot het eind toe spannend. De VVD en PvdA zijn de grootste winnaars. Ten koste van PVV, CDA en

Nadere informatie

Resultaten 3e peiling Provinciale Statenverkiezingen februari 2011

Resultaten 3e peiling Provinciale Statenverkiezingen februari 2011 Resultaten 3e Provinciale Statenverkiezingen 2011 28 februari 2011 Opdrachtgever: RTV Oost maart 2011 Derde Provinciale Statenverkiezingen 2011 28 februari 2011 Bent u ervan op de hoogte dat er begin maart

Nadere informatie

De stemming van 22 april 2012

De stemming van 22 april 2012 De stemming van 22 april 2012 Zaterdagavond 21 april en zondagochtend 22 april hebben meer dan 4500 mensen meegewerkt aan het spoedonderzoek dat gehouden is als reactie op het mislukken van het Catshuisberaad.

Nadere informatie

De Stemming van 26 juni 2016

De Stemming van 26 juni 2016 De Stemming van 26 juni 2016 Ook deze week zijn er geen verschuivingen in politieke voorkeur. Maar de uitslag van het Britse Referendum en de onderzoeken over een mogelijk Nederlands Referendum over een

Nadere informatie

Na het aftreden van Minister de Graaf

Na het aftreden van Minister de Graaf Na het aftreden van Minister de Graaf Minister de Graaf is gisteren afgetreden. Hoe reageert Nederland er nu op en hoe moet het nu verder? Gisteren is Minister De Graaf afgetreden. Vindt u het terecht

Nadere informatie

Henk van der Kolk Leerstoel politicologie Faculteit BBT Postbus 217, 7500AE Enschede Universiteit Twente

Henk van der Kolk Leerstoel politicologie Faculteit BBT Postbus 217, 7500AE Enschede Universiteit Twente De consequenties van een gemengd stelsel met meervoudige districten en een gedeeltelijk personenstelsel voor de zetelverdeling van de Tweede Kamer: kiesdrempels en districtsomvang Henk van der Kolk H.vanderkolk@utwente.nl

Nadere informatie

1 Welke partij heeft uw voorkeur c.q. op welke partij heeft u gestemd bij de Tweede Kamerverkiezing?

1 Welke partij heeft uw voorkeur c.q. op welke partij heeft u gestemd bij de Tweede Kamerverkiezing? CDA ChristenUnie D66 GroenLinks Partij voor de Dieren PvdA PVV SGP SP VVD 50PLUS Niet gestemd Anders Weet niet CDA ChristenUnie D66 GroenLinks Partij voor de Dieren PvdA PVV SGP SP VVD 50PLUS Niet gestemd

Nadere informatie

29 november Onderzoek: Kloof tussen burger en politiek?

29 november Onderzoek: Kloof tussen burger en politiek? 29 november 2016 Onderzoek: Kloof tussen burger en politiek? Over het EenVandaag Opiniepanel Het EenVandaag Opiniepanel bestaat uit ruim 50.000 mensen. Zij beantwoorden vragenlijsten op basis van een online

Nadere informatie

Resultaten 2e peiling Provinciale Statenverkiezingen februari 2011

Resultaten 2e peiling Provinciale Statenverkiezingen februari 2011 Resultaten 2e peiling Provinciale Statenverkiezingen 2011 14 februari 2011 Resultaten 2e peiling Provinciale Statenverkiezingen 2011 14 februari 2011 Soort onderzoek : Opiniepeiling Uitgevoerd door : Right

Nadere informatie

Weekbrief van De Stem van Nederland

Weekbrief van De Stem van Nederland Weekbrief van De Stem van Nederland Gebaseerd op het dagelijkse aktualiteiten-onderzoek in opdracht van SBS6 Monarchie anno 2003 redactie: Maurice de Hond verschijnt in principe wekelijks email abonnement:

Nadere informatie

De elite heeft niet geleerd van Fortuyn

De elite heeft niet geleerd van Fortuyn De elite heeft niet geleerd van Fortuyn Onderzoek over artikel Jacques Monasch in De Volkskrant Op pagina Forum van De Volkskrant van 22 juni jl. stond een artikel van Jacques Monasch met als titel De

Nadere informatie

VERKIEZINGSUITSLAG 2017

VERKIEZINGSUITSLAG 2017 VERKIEZINGSUITSLAG 2017 MAART 2017 AAN DE SLAG MET #1 DE WERKVORM IN HET KORT De leerlingen krijgen twee werkbladen. Ze verdiepen zich eerst in de zetelverdeling voor de verkiezingen. Daarna bekijken ze

Nadere informatie

Reactie op de financiele crisis, 17 februari 2009

Reactie op de financiele crisis, 17 februari 2009 Reactie op de financiele crisis, 17 februari Op de dag dat het CPB haar voorspelling voor sterk naar beneden heeft bijgesteld is gevraagd wat Nederland nu over de financiele en economische crisis denkt.

Nadere informatie

NEDERLANDERS WILLEN GEEN NEXIT

NEDERLANDERS WILLEN GEEN NEXIT Ondanks euroscepsis: NEDERLANDERS WILLEN GEEN NEXIT Persbericht I&O Research 14 maart 2016 VVD en PVV grootste partijen Op dit moment zou de VVD 27 zetels halen, op de voet gevolgd door de PVV (25 zetels).

Nadere informatie

Politieke participatie

Politieke participatie 12 Politieke participatie De Tweede Kamerverkiezingen van 17 hebben voor grote verschuivingen gezorgd in Amsterdam. De uitkomsten van deze verkiezingen komen uitgebreid aan bod in dit hoofdstuk. Verder

Nadere informatie

Korte omschrijving werkvorm Aan de hand van grafieken bespreekt u met de leerlingen verschillende aspecten van de verkiezingsuitslag.

Korte omschrijving werkvorm Aan de hand van grafieken bespreekt u met de leerlingen verschillende aspecten van de verkiezingsuitslag. In beeld: De uitslag Korte omschrijving werkvorm Aan de hand van grafieken bespreekt u met de leerlingen verschillende aspecten van de verkiezingsuitslag. Leerdoel Kennis opdoen over de verkiezingsuitslag

Nadere informatie

Eerste Kamerverkiezingen systematiek voorkeurstemmen en lijstverbindingen

Eerste Kamerverkiezingen systematiek voorkeurstemmen en lijstverbindingen Voorzitter Eerste Kamer der Staten-Generaal Postbus 20017 2500 EA Den Haag Inlichtingen Diana van Driel T 070-3613156 F Uw kenmerk Onderwerp Eerste Kamerverkiezingen systematiek voorkeurstemmen en lijstverbindingen

Nadere informatie

Aan: Leden en duo-commissieleden van de Provinciale Staten van Noord-Holland Leden van de Tweede Kamer

Aan: Leden en duo-commissieleden van de Provinciale Staten van Noord-Holland Leden van de Tweede Kamer 14 september 2015 www.ouderenpartij-nh.nl Aan: Leden en duo-commissieleden van de Provinciale Staten van Noord-Holland Leden van de Tweede Kamer Onderwerp: De integriteit van de restzetelverdeling bij

Nadere informatie

Verkiezingsuitslagen Drechtsteden

Verkiezingsuitslagen Drechtsteden Verkiezingsuitslagen Gemeenteraadsverkiezingen 19 maart Zet de daling in opkomst zich door? En is er in de regio ook winst voor de lokale partijen en D66 te zien? Het Onderzoekcentrum zet in deze factsheet

Nadere informatie

Stemmen Europese verkiezingen 2014

Stemmen Europese verkiezingen 2014 Stemmen Europese verkiezingen 2014 2 Voorwoord Dit boek gaat over de verkiezingen voor het Europees Parlement van 22 mei 2014. Het boek is gemaakt door de medewerkers van het Educatief Centrum voor Cliënten,

Nadere informatie

Opgave 2 Tweede Kamerverkiezingen 2006 en kabinetsformatie

Opgave 2 Tweede Kamerverkiezingen 2006 en kabinetsformatie Opgave 2 Tweede Kamerverkiezingen 2006 en kabinetsformatie tekst 5 5 Het tweede kabinet-balkenende (CDA, VVD, D66) trad aan op 27 mei 2003. Op 30 juni 2006 bood minister-president Balkenende het ontslag

Nadere informatie

Wat wordt het op 1 juni?

Wat wordt het op 1 juni? Nieuwsbrief van Peil.nl Nr 52:25-4-05 redactie: Maurice de Hond - verschijnt onregelmatig - aan/afmelden op www.peil.nl Wat wordt het op 1 juni? Het referendum van 1 juni werpt zijn schaduw vooruit. Het

Nadere informatie

Polderen voor beginners

Polderen voor beginners Jongerenkamer Polderen voor beginners Voorwoord De Tweede Kamer is het hart van de Nederlandse democratie. De 150 gekozen Kamerleden gaan met elkaar en de regering in debat over de toekomst van Nederland.

Nadere informatie

25 maart Onderzoek: Aanslagen in Brussel

25 maart Onderzoek: Aanslagen in Brussel 25 maart 2016 Onderzoek: Aanslagen in Brussel Over het EenVandaag Opiniepanel Het EenVandaag Opiniepanel bestaat uit ruim 50.000 mensen. Zij beantwoorden vragenlijsten op basis van een online onderzoek.

Nadere informatie

De Stemming van 15 januari 2017

De Stemming van 15 januari 2017 De Stemming van 15 januari 2017 Deze week zien we een aantal -kleine- bewegingen. De PVV daalt er 1, alsmede 50PLUS en de Partij voor de Dieren. GroenLinks stijgt er 2 en het CDA stijgt er 1. Nog steeds

Nadere informatie

Discussie rondom verloren verkiezingen van PvdA

Discussie rondom verloren verkiezingen van PvdA Discussie rondom verloren verkiezingen van PvdA Wouter Bos heeft gezegd dat de PvdA fouten heeft gemaakt tijdens de campagne in de aanloop naar de Tweede Kamerverkiezingen. Wat vindt men hiervan? Wat is

Nadere informatie

Diversiteit in de Provinciale Staten

Diversiteit in de Provinciale Staten Onderzoek Diversiteit in de Provinciale Staten Het Huis voor democratie en rechtsstaat heeft na de verkiezingen van 2 maart 2011 de diversiteit in de nieuwe Provinciale Staten (PS) onderzocht. Het gaat

Nadere informatie

De stemming van 27 april 2012

De stemming van 27 april 2012 De stemming van 27 april 2012 De PvdA heeft ten opzichte van afgelopen zondag 5 zetels verloren en staat nu op 19 zetels. Groen Links stijgt 3 zetels naar 8, D66 2 zetels naar 17 en de ChristenUnie 1 zetel

Nadere informatie

Resultaten 1e peiling Provinciale Statenverkiezingen jan

Resultaten 1e peiling Provinciale Statenverkiezingen jan Resultaten 1e peiling Provinciale Statenverkiezingen 2011-31 jan. 2011- Resultaten 1e peiling Provinciale Statenverkiezingen 2011 31 januari 2011 Soort onderzoek : Opiniepeiling Uitgevoerd door : Right

Nadere informatie

Diversiteit in Provinciale Staten

Diversiteit in Provinciale Staten Diversiteit in Provinciale Staten In aanloop naar de verkiezingen van 2 maart inventariseerde E-Quality, hét kenniscentrum voor emancipatie, gezin en diversiteit, de kandidatenlijsten (zie werkwijze) van

Nadere informatie

Puzzel: De stem van de Statenleden

Puzzel: De stem van de Statenleden Puzzel: De stem van de Statenleden Korte omschrijving werkvorm De verkiezingen voor de Provinciale Staten zijn geweest, de uitslag is bekend en de volgende verkiezingen staan alweer voor de deur: die van

Nadere informatie

Verkiezingsuitslagen Drechtsteden

Verkiezingsuitslagen Drechtsteden Verkiezingsuitslagen PROVINCIALE STATEN 18 MAART Inhoud Hoe hebben inwoners van de regio bij de verkiezingen voor de Provinciale Staten gestemd? Wat zou in de regio de grootste partij zijn en wie is de

Nadere informatie

Diversiteit in Provinciale Staten, Gedeputeerde Staten en Eerste Kamer in 2011

Diversiteit in Provinciale Staten, Gedeputeerde Staten en Eerste Kamer in 2011 Onderzoek Diversiteit in Provinciale Staten, Gedeputeerde Staten en Eerste Kamer in 2011 Het Huis voor democratie en rechtsstaat heeft na de verkiezingen van 2 maart 2011 de diversiteit in de nieuwe Provinciale

Nadere informatie

Handboek Politiek 2. Derde Kamer der Staten-Generaal

Handboek Politiek 2. Derde Kamer der Staten-Generaal Handboek Politiek 2 Derde Kamer der Staten-Generaal Hallo Kamerlid, Jij bent lid van de Derde Kamer der Staten-Generaal. Als politicus moet je natuurlijk wel verstand hebben van politiek. Samen met je

Nadere informatie

Stemmotieven bij de gemeenteraadsverkiezingen

Stemmotieven bij de gemeenteraadsverkiezingen Stemmotieven bij de gemeenteraadsverkiezingen Voor: NPS/NOVA Hugo van der Parre Datum: 28 januari 2009 Project: 91804 Copyright: 2010. Synovate Ltd. Alle rechten voorbehouden. De concepten en ideeën die

Nadere informatie

Gelijke naleving van de wet?

Gelijke naleving van de wet? Gelijke naleving van de wet? Niraï Melis Maart 2014 Politiek en Gender in Nederland en Europa? In maart 2014 waren in een week tijd drie belangrijke onderwerpen in het nieuws. Er is nog steeds sprake van

Nadere informatie

Introductie. 1. Uw persoonlijke situatie. Voorbeeldvragenlijst COB-kwartaalenquête 2011

Introductie. 1. Uw persoonlijke situatie. Voorbeeldvragenlijst COB-kwartaalenquête 2011 Introductie Dit onderzoek vindt plaats in opdracht van het Sociaal en Cultureel Planbureau. Met de resultaten wil het bureau het kabinet en de politiek in het algemeen informeren over zorgen en wensen

Nadere informatie

Inleiding. Hoofdstuk Inleiding. 1.2 Kiesrecht

Inleiding. Hoofdstuk Inleiding. 1.2 Kiesrecht Hoofdstuk 1 Inleiding Na dit hoofdstuk kun je: uitleggen wat verkiezingen te maken hebben met democratie; uitleggen wat het actief en het passief kiesrecht inhoudt; de procedure bij de verkiezingen beschrijven;

Nadere informatie

Tabel 1 Percentage stemmers Europese Verkiezingen 2014 volgens vier peilingen en echte uitslag

Tabel 1 Percentage stemmers Europese Verkiezingen 2014 volgens vier peilingen en echte uitslag Op zaterdagochtend 24 mei heeft Bureau Louter het bijgevoegde document Uitslag Europese Verkiezingen 2014 volgens Geen Peil opgesteld (zie volgende pagina) en op 25 mei, rond 13.30 uur, verzonden naar

Nadere informatie

Eindexamen maatschappijleer 2 vmbo gl/tl I

Eindexamen maatschappijleer 2 vmbo gl/tl I POLITIEK EN BELEID tekst 8 VVD en D66 samen voor Europese verkiezingen DEN HAAG - D66 gaat toch in zee met de VVD voor de Europese verkiezingen in juni. De samenwerking blijft beperkt tot een lijstverbinding.

Nadere informatie

SLOTPEILING PROVINCIALE STATENVERKIEZINGEN

SLOTPEILING PROVINCIALE STATENVERKIEZINGEN SLOTPEILING PROVINCIALE STATENVERKIEZINGEN 16 maart 2015 VVD, PvdA en SP stijgen PVV en D66 leveren in Aftreden bewindslieden bevestigt kiezers vooral in partijvoorkeur VVD en PvdA tonen licht herstel;

Nadere informatie

Derde Kamer Handboek Politiek 1

Derde Kamer Handboek Politiek 1 Derde Kamer Handboek Politiek 1 Derde Kamer der Staten-Generaal Hallo Kamerlid, Jij bent lid van de Derde Kamer der Staten-Generaal. Als politicus moet je natuurlijk wel verstand hebben van politiek. Samen

Nadere informatie

Verkiezingsonderzoek Tweede Kamerverkiezingen 22 november 2006 in opdracht van NOS en ANP

Verkiezingsonderzoek Tweede Kamerverkiezingen 22 november 2006 in opdracht van NOS en ANP Verkiezingsonderzoek Tweede Kamerverkiezingen 22 november 2006 in opdracht van NOS en ANP Deel 4. Stemkeuze naar diverse kenmerken Gewenste kern van de regeringscombinatie CDA+VVD 42% 66% 94% 79% 52% 27%

Nadere informatie

Politiek en Sociaal vertrouwen & Internationale Samenwerking

Politiek en Sociaal vertrouwen & Internationale Samenwerking Politiek en Sociaal vertrouwen & Internationale Samenwerking NCDO heeft in de Barometer 2011 1 een aantal vragen opgenomen over sociaal en politiek vertrouwen. Het vermoeden bestaat dat er een relatie

Nadere informatie

Weekbrief van De Stem van Nederland

Weekbrief van De Stem van Nederland Weekbrief van De Stem van Nederland Gebaseerd op dagelijks actualiteitenonderzoek in opdracht van SBS6 De veenbrand in kaart! Regelmatig is in deze weekbrief beschreven dat er in Nederland een veenbrand

Nadere informatie

De Provinciale Statenverkiezingen van 2011

De Provinciale Statenverkiezingen van 2011 De Provinciale Statenverkiezingen van 2011 Resultaten van peiling 12 met het GeldersPanel 31 januari 2011 Over deze peiling De leden van het GeldersPanel zijn vragen voorgelegd over de aanstaande Provinciale

Nadere informatie

Leve de democratie? HAVO / VWO

Leve de democratie? HAVO / VWO Leve de democratie? HAVO / VWO Korte omschrijving van de werkvorm Leerlingen doen een test: Welke democratie past bij mij? In de test staan vragen over hoe ze zouden willen dat het democratische systeem

Nadere informatie

In dit document worden de resultaten voor België bij elke vraag afzonderlijk weergegeven en vergeleken met het Europees gemiddelde.

In dit document worden de resultaten voor België bij elke vraag afzonderlijk weergegeven en vergeleken met het Europees gemiddelde. Directoraat-generaal communicatie Directoraat C - Betrekkingen met de burgers EENHEID OPVOLGING PUBLIEKE OPINIE 30/09/2009 EB71.3 EUROPESE VERKIEZINGEN 2009 Postelectoraal onderzoek Landprofiel: Europees

Nadere informatie

9 december 2014. Onderzoek: Erkenning Palestijnse staat

9 december 2014. Onderzoek: Erkenning Palestijnse staat 9 december 2014 Onderzoek: Erkenning Palestijnse staat Over het EenVandaag Opiniepanel Het EenVandaag Opiniepanel bestaat uit ruim 40.000 mensen. Zij beantwoorden vragenlijsten op basis van een online

Nadere informatie

16 januari Onderzoek: Partijen uitsluiten bij formatie?

16 januari Onderzoek: Partijen uitsluiten bij formatie? 16 januari 2017 Onderzoek: Partijen uitsluiten bij formatie? Over het EenVandaag Opiniepanel Het EenVandaag Opiniepanel bestaat uit ruim 50.000 mensen. Zij beantwoorden vragenlijsten op basis van een online

Nadere informatie

Onderzoek verkiezingsthema Europa

Onderzoek verkiezingsthema Europa Onderzoek verkiezingsthema Europa Over het onderzoek Aan het onderzoek deden 22.055 leden van het EenVandaag Opiniepanel mee. Het onderzoek vond plaats van 5 tot en met 7 september 2012. Over het EenVandaag

Nadere informatie

DE VERKIEZINGSUITSLAG

DE VERKIEZINGSUITSLAG DE VERKIEZINGSUITSLAG MAART 2017 - POLITIEK IN PRAKTIJK DOCENTENHANDLEIDING DE WERKVORM IN HET KORT Leerlingen leren door het invullen van de werkbladen dat politieke partijen met elkaar moeten samenwerken

Nadere informatie

De ledenpolls van de ChristenUnie. Sjirk Kuijper hoofd voorlichting / woordvoerder Kamerleden Tweede Kamerfractie ChristenUnie

De ledenpolls van de ChristenUnie. Sjirk Kuijper hoofd voorlichting / woordvoerder Kamerleden Tweede Kamerfractie ChristenUnie De ledenpolls van de ChristenUnie Sjirk Kuijper hoofd voorlichting / woordvoerder Kamerleden Tweede Kamerfractie ChristenUnie Dagblad Trouw, oktober 1992 Dagblad Trouw, oktober 1992 CDA: Leden kunnen zelfs

Nadere informatie

Verkiezingen Gemeenteraad 19 maart 2014

Verkiezingen Gemeenteraad 19 maart 2014 Verkiezingen Gemeenteraad 19 maart 2014 Deze publicatie is uitgegeven door Onderzoek en Statistiek Groningen, op basis van gegevens van Bureau Verkiezingen. Meer statistische informatie kunt u aanvragen

Nadere informatie

Eerste Kamer wijst grondwetsherziening rond gekozen burgemeester af

Eerste Kamer wijst grondwetsherziening rond gekozen burgemeester af Eerste Kamer wijst grondwetsherziening rond gekozen burgemeester af Dinsdagavond 22 maart heeft de Eerste Kamer de grondwetsherziening rond de gekozen burgemeester afgewezen. Doordat ook de PvdA-fractie

Nadere informatie

Handboek Politiek. Derde Kamer der Staten-Generaal

Handboek Politiek. Derde Kamer der Staten-Generaal Handboek Politiek Derde Kamer der Staten-Generaal Hallo Kamerlid van de Derde Kamer der Staten-Generaal, Gefeliciteerd! Deze week ben jij een politicus. Je gaat samen met je klasgenoten discussiëren over

Nadere informatie

Verkiezingen Op weg naar een nieuw kabinet

Verkiezingen Op weg naar een nieuw kabinet Verkiezingen 2017 Op weg naar een nieuw kabinet 1 4-3-2017 Trends deze verkiezingen 2 En we hebben te maken met externe factoren Woorden en daden CPB doorberekeningen 3 Nut van de CPB-doorrekening Reality

Nadere informatie

23 november Onderzoek: Proces Wilders

23 november Onderzoek: Proces Wilders 23 november 2016 Onderzoek: Over het EenVandaag Opiniepanel Het EenVandaag Opiniepanel bestaat uit ruim 50.000 mensen. Zij beantwoorden vragenlijsten op basis van een online onderzoek. De uitslag van de

Nadere informatie

Kiezersonderzoek 2017 Onderzoek naar stemgedrag van gemeentepanelleden

Kiezersonderzoek 2017 Onderzoek naar stemgedrag van gemeentepanelleden Kiezersonderzoek 2017 Onderzoek naar stemgedrag van gemeentepanelleden Bestuursstaf Advies en ondersteuning Venlo, juli 2017 Onderzoek & Statistiek 2 Samenvatting In maart 2018 vinden er in Venlo gemeenteraadsverkiezingen

Nadere informatie

National Elections for the House of Representatives 2010

National Elections for the House of Representatives 2010 National Elections for the House of Representatives 2010 Vragenlijst afgenomen in het LISS panel Versie 1.0 Datum december 2010 Auteur(s) Maarten Streefkerk T: +31 13 466 2149 E: M.IJ.C.Streefkerk@uvt.nl

Nadere informatie

ANALYSE FORUM VOOR DEMOCRATIE

ANALYSE FORUM VOOR DEMOCRATIE ANALYSE FORUM VOOR DEMOCRATIE Vervolganalyse Peiling september 2017 1. Belangrijkste uitkomsten 1.1 Electoraal speelveld Forum voor Democratie is een geduchte concurrent van 50 Plus en PVV en ook van VVD,

Nadere informatie

Tijd van burgers en stoommachines 1800 1900. 8.6 Emancipatie en democratisering. Onderzoeksvraag: Hoe werd de politiek gedemocratiseerd?

Tijd van burgers en stoommachines 1800 1900. 8.6 Emancipatie en democratisering. Onderzoeksvraag: Hoe werd de politiek gedemocratiseerd? Onderzoeksvraag: Hoe werd de politiek gedemocratiseerd? Kenmerkende aspecten: * Voortschrijdende democratisering, met deelname van steeds meer mannen en vrouwen aan het politiek proces. * De opkomst van

Nadere informatie

20 juni Onderzoek: Brexit, Nexit en Europa

20 juni Onderzoek: Brexit, Nexit en Europa 20 juni 2016 Onderzoek: Brexit, Nexit en Europa Over het EenVandaag Opiniepanel Het EenVandaag Opiniepanel bestaat uit ruim 50.000 mensen. Zij beantwoorden vragenlijsten op basis van een online onderzoek.

Nadere informatie

Centraal Bureau voor de Statistiek. Nationaal Kiezers Onderzoek

Centraal Bureau voor de Statistiek. Nationaal Kiezers Onderzoek Centraal Bureau voor de Statistiek Nationaal Kiezers Onderzoek 00 VOOR U GAAT INVULLEN... AANWIJZINGEN VOOR HET INVULLEN VAN DE VRAGENLIJST Bij de meeste vragen in de vragenlijst kunt u het antwoord dat

Nadere informatie

SOCIALE MONITORING EN POLITIEK

SOCIALE MONITORING EN POLITIEK SOCIALE MONITORING EN POLITIEK Versie: 1.0 Auteur: Martijn Kriens Datum: 27-09-2012 INLEIDING Sociale media maakt het mogelijk om zonder beperking van ruimte en tijd met grote, wisselende groepen mensen

Nadere informatie

Wat zegt de Tilburgse kiezer?

Wat zegt de Tilburgse kiezer? Wat zegt de Tilburgse kiezer? De resultaten van de exitpoll van de Tilburgse gemeenteraadsverkiezing 2014 DEMOS Centrum voor Beter Bestuur en Burgerschap Julien van Ostaaijen, Koen van der Krieken, Sabine

Nadere informatie

Kijktip: Nieuwsuur in de Klas

Kijktip: Nieuwsuur in de Klas Kijktip: Nieuwsuur in de Klas Korte omschrijving werkvorm De leerlingen beantwoorden vragen over de Europese politiek aan de hand van korte clips van Nieuwsuur in de Klas. Leerdoel De leerlingen leren

Nadere informatie

Reactie op het voorstel van de regering om de AOW leeftijd op termijn te verhogen

Reactie op het voorstel van de regering om de AOW leeftijd op termijn te verhogen Reactie op het voorstel van de regering om de AOW leeftijd op termijn te verhogen Nadat bekend is geworden met welk voorstel de regering en de regeringspartijen zijn gekomen om de AOW-leeftijd op termijn

Nadere informatie

Persoonlijke gegevens raadsleden

Persoonlijke gegevens raadsleden Persoonlijke gegevens raadsleden Dit document bevat de volgende gegevens van raadsleden: Aantal raadsleden naar gemeentegrootte 1998-2016. Aantal raadsleden naar politieke partij 1998-2016. Aandeel vrouwelijke

Nadere informatie