Aan: Leden en duo-commissieleden van de Provinciale Staten van Noord-Holland Leden van de Tweede Kamer

Save this PDF as:
 WORD  PNG  TXT  JPG

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Aan: Leden en duo-commissieleden van de Provinciale Staten van Noord-Holland Leden van de Tweede Kamer"

Transcriptie

1 14 september Aan: Leden en duo-commissieleden van de Provinciale Staten van Noord-Holland Leden van de Tweede Kamer Onderwerp: De integriteit van de restzetelverdeling bij de verkiezingen Inleiding Enkele maanden geleden heeft min. Plasterk aangekondigd de mogelijkheid tot de verbinding van lijsten bij de verkiezingen af te schaffen. De minister heeft daarbij ook het advies gevraagd van de Kiesraad. De Kiesraad heeft geen probleem met die afschaffing, de politiek heeft hier het laatste woord. Verder gaat de Kiesraad in dat advies ook in op de restzetelverdeling. Doel In dit artikel willen we aantonen, dat het dringend gewenst is om gelijktijdig met het voorstel in de Tweede Kamer voor de afschaffing van de lijstverbinding ook de restzetelverdeling in discussie te brengen. Restzetelverdeling Nederland heeft internationaal gezien een zeer evenredig kiesstelsel, o.a. een zeer lage kiesdrempel en geen districtenstelsel. Een zeer evenredig kiesstelsel wil zeggen dat de uitslag van de verkiezingen zeer goed weergeeft wat de burger heeft gekozen. De Kiesraad laat in haar advies ook twee systemen om de restzetels te verdelen de revue passeren. Deze zijn: Het systeem van de grootste overschotten, dit systeem sluit goed aan op ons zeer evenredige kiesstelsel, LR-Hare 1 is hiervan de belangrijkste toepassing (LR: largest remainders). De restzetels gaan naar die partijen met de grootste aantallen reststemmen. Het systeem van de grootste gemiddelden, dit systeem laat de directe koppeling met de uitslag van de verkiezingen, de wil van de burger, los en kiest voor het belang van de grote partijen. De restzetels gaan naar de partijen met grootste gemiddelden. De belangrijkste toepassing is hier de methode d Hondt 2. 1 Thomas Hare Engelse rechter Victor d Hondt Belgisch jurist

2 Met een aantal rekenvoorbeelden worden in het advies van de Kiesraad de systemen van de grootste overschotten en grootste gemiddelden toegepast in de methoden LR-Hare en d Hondt nader uitgelegd. In het verleden is LR-Hare gebruikt, maar als nadeel werd gezien, dat een partij bij deze verdeling maar maximaal één restzetel kan krijgen en dat bij veel restzetels een partij met weinig reststemmen ook weleens een restzetel krijgt. Op dit moment (vanaf 1933) is in Nederland de methode d Hondt in gebruik. Partijen kunnen bij deze methode meerdere restzetels krijgen en de grote partijen behalen bij deze methode ook meer restzetels dan de kleinere partijen. Op zich heeft deze situatie iets tegenstrijdigs. We hebben in Nederland een zeer evenredig kiesstelsel, maar een restzetelverdeling die daar niet op aansluit. We zullen verderop zien, wat daar de gevolgen van zijn. Oorzaak restzetelverdeling De oorzaak, dat bij elke verkiezing (gemeente, provincie, rijk) een restzetelverdeling toegepast moet worden ligt in het feit, dat het aantal zetels een geheel getal moet zijn, waarbij het stemgewicht van elk lid van raad, staten en kamer gelijk is en wel aan één. De gehele problematiek van de restzetelverdeling verdwijnt als het aantal zetels ook een decimaal getal mag zijn. Aan het einde van dit verhaal gaan we in een bijlage daar wat nader op in. Verduidelijking In het verdere van dit verhaal worden enkele eenvoudige rekenvoorbeelden gegeven om te verduidelijken welke zaken een rol spelen bij de restzetelverdeling en ook om aan te geven hoe tegenstrijdig de huidig gebruikte methode d Hondt is. De getallen, die daarbij gebruikt worden, zijn ontleend aan de Prov. Verk. Noord-Holland van 18 maart Uiteindelijk resulteert dit in een vergelijking van de complete zetelverdeling volgens de huidige gebruikte methode d Hondt met de zetelverdeling volgens LR-Hare te vinden in genoemde tabel. We beginnen met onderstaande tabel met het resultaat van die verkiezingen op 18 maart Laten we eerst enige uitleg geven over de kolommen, die we in deze tabel tegenkomen. Vooraf allereerst de kiesdeler Kiesdeler: totaal aantal uitgebrachte stemmen gedeeld door het aan zetels. Dit geeft / 55 = De kiesdeler fungeert ook als kiesdrempel. Een partij met minder stemmen dan de kiesdeler doet niet meer mee in de berekening, kan geen restzetel verkrijgen. -2-

3 Kiesdeler / kiesdrempel Partij Provinciale Verkiezingen Noord-Holland Aantal stemmen Perc. van totaal Zetels direct Reststemmen Reststemmen als perc. v.d. kiesdeler Restzetels volgens d Hondt Restzetels Zetels totaal VVD ,6% % 1 11 D ,6% % 2 10 PvdA ,5% % 1 7 PVV ,0% % 0 6 SP ,6% % 1 6 CDA ,5% % 0 5 GroenLinks ,1% % 1 4 PvdD ,8% % plus ,2% % 0 1 CU-SGP ,7% % 0 1 Ouderenpartij NH ,1% % 0 1 Hart voor Holland ,4% 0 0 0% 0 0 Piratenpartij ,0% 0 0 0% 0 0 Vrouwen Partij ,6% 0 0 0% 0 0 Multic. Plus Partij ,4% 0 0 0% 0 0 Totaal ,0% Nu de kolommen Kolom 1 De namen van de partijen die hebben deelgenomen aan de verkiezingen. Kolom 2 Het totaal aantal stemmen per partij. Kolom 3 Het totaal aantal stemmen per partij weergegeven als percentages van het totaal aantal stemmen. Voorb. totaal aantal uitgebrachte stemmen , VVD stemmen dit is dan 18,6% van het totaal. Kolom 4 Zetels direct Dit geeft aan hoeveel maal de volledige kiesdeler (17.439) uit het totaal aantal stemmen van een partij genomen kan worden. Bijv. VVD: stemmen, aantal zetels direct: 10, hiervoor worden stemmen gebruikt. -3-

4 Totaal aantal zetels direct is 48, er moeten dus nog 7 zetels verdeeld worden equivalent met 7 * = stemmen. Kolom 5 Reststemmen Het aantal stemmen dat overblijft als het directe aantal zetels uit het totaal aantal stemmen van een partij genomen is. Bijv. reststemmen VVD: * = Kolom 6 Het aantal reststemmen uitgedrukt als percentage van de kiesdeler. Bijv. VVD percentage: reststemmen is 22% van de kiesdeler Kolom 7 Restzetels toegewezen aan de verschillende partijen volgens huidige berekeningsmethode. Het is bekend dat door de methode d Hondt de grote partijen bevoordeeld worden en dat blijkt hier ook weer duidelijk. Voorb. VVD zelf 22% van een restzetel in huis, maar krijgt een volle restzetel erbij. 50plus zelf in bezit van 76% van een restzetel, krijgt niets. Bij D66 speelt dit nog erger, zelf in bezit van 56% van een restzetel, maar krijgt er nota bene 2 restzetels bij. CU-SGP met 49% aan restzetel krijgt niets. Kolom 8 Totaal aantal zetels voor de verschillende partijen volgens d Hondt, de zetelverdeling voor de komende statenperiode. Een belangrijke vraag is, nu wat er precies gebeurt met de reststemmen bij een bepaalde restzetelverdeling. Echter welke restzetelverdeling we kiezen er zal altijd gelden, dat er partijen zullen zijn die een restzetel er bij krijgen en partijen die geen restzetel krijgen. De reststemmen van een partij, die geen restzetel krijgt, gaan dan voor die partij verloren en worden gebruikt om een andere partij wel een restzetel te kunnen geven. Reststemmen die voor een bepaalde partij verloren gaan, houdt tevens in dat die stemmen terecht komen bij een partij, waar de burger niet voor heeft gekozen. Tegenstrijdigheid in methode d Hondt Voorb. 50plus heeft reststemmen (76% van een zetel), krijgt geen restzetel, deze reststemmen gaan voor 50plus verloren en worden voor andere partijen gebruikt om een restzetel te behalen. Of anders gezegd: burgers, die op 50plus hebben gestemd, zien hun stem terecht komen bij een partij, waar ze niet op gestemd hebben. Voorb. De PvdA met reststemmen (31% van een zetel) krijgt wel een restzetel. Hiervoor worden reststemmen gebruikt van partijen die geen restzetel krijgen. Voorb. VVD: aantal reststemmen 3.865, dat is 22% van een zetel, krijgt m.b.v van een andere partij één restzetel 50plus: aantal reststemmen , dat is 76% van een zetel, krijgt geen restzetel. -4-

5 Hoewel dus 50plus 76% van een restzetel op basis van haar eigen reststemmen in haar bezit heeft, krijgt zij geen restzetel. Daartegenover krijgt de VVD met maar 22% van een zetel in eigen bezit wel een restzetel. In het verleden is LR-Hare afgeschaft, omdat weleens een partij met weinig reststemmen een restzetel kan krijgen. Als voorbeeld geeft de Kiesraad in haar advies, dat een bepaalde partij, bij de Tweede Kamerverkiezingen van 2003 met een overschot van een derde van de kiesdeler volgens LR Hare een restzetel krijgt. Dat zou ongewenst zijn. Hier zien we met gebruik van de methode d Hondt dat een partij (VVD) met een vijfde (22%) van de kiesdeler een restzetel krijgt. Voorb. D66 krijgt 2 restzetels. Wat gebeurt er hier? D66 heeft reststemmen en krijgt met stemmen van een andere partij erbij, de kiesdeler van vormend, haar eerste restzetel. Daarna krijgt D66, hoewel zelf geen reststem meer in bezit, maar gebruikmakend van reststemmen van een andere partijen, nog een tweede restzetel, zeer tegen de uitslag van de verkiezingen in. Samengevat: D66 met nul reststemmen een tweede restzetel, 50plus met reststemmen geen restzetel. Het zal duidelijk zijn, dat het gebruik van de methode d Hondt zeer tegenstrijdige resultaten geeft. Opm. 1 Uitgaande van het feit dat een restzetelverdeling democratisch moet zijn, zo dicht mogelijk bij de wil van de burger moet blijven, is het onbegrijpelijk dat er restzetelverdelingen met de mogelijkheid van meerdere restzetels per partij zijn ontstaan, zoals bij methode d Hondt. Dit is alleen te begrijpen als niet de democratie maar het belang van grote partijen de prioriteit heeft. Dit overziende doet direct de vraag opkomen welk criterium gehanteerd moet worden bij de restzetelverdeling Criterium Voor de Ouderenpartij NH is er maar één criterium, die in aanmerking komt om de restzetelverdeling te sturen en dat is: Voldoe zoveel als mogelijk aan de wil van de burger, blijf zo dicht mogelijk bij het resultaat van de verkiezingen. Dan hebben we de meest eerlijke en integere restzetelverdeling. Op twee manieren kan dit concreet geformuleerd worden: Geef die partijen een restzetel die zelf door hun reststemmen daar een maximale bijdrage aanleveren, de partijen met de grootste overschotten aan reststemmen. Minimaliseer het aantal stemmen, dat terecht komt bij een partij, waar de burger niet voor heeft gekozen. Het zal duidelijk zijn dat LR-Hare voldoet aan het criterium, waaraan volgens de Ouderenpartij NH een democratische en integere restzetelverdeling moet voldoen. Naar onze mening leidt de methode d Hondt naar een ondemocratische restzetelverdeling. Deze methode laat het resultaat van de verkiezingen, de wil van de burger, los, volgt het belang van de grote partijen en komt dan tot zeer tegenstrijdige resultaten. -5-

6 De vraag is nu, hoe we deze methode d Hondt moeten kwalificeren. Zijn deze tegenstrijdige resultaten bij nader inzien toch wel democratisch verantwoord of moeten we de methode d Hondt als oneerlijk en ondemocratisch zien en tevens afwijzen. Om op deze vraag een antwoord te kunnen geven nemen we de voorgaande tabel met de restzetelverdeling volgens de methode d Hondt en voegen daar aan toe de restzetelverdeling volgens LR-Hare. In het voorgaande is al gezegd dat LR-Hare voldoet aan het criterium voor een integere restzetelverdeling, zoals de Ouderenpartij NH dat ziet. We zullen daarbij ook letten op in hoeverre de twee methoden integer zijn m.b.t. het terecht laten komen van een uitgebrachte stem bij de gekozen partij. Het zal blijken dat veel stemmen niet terecht komen bij de partij die door de burger is gekozen en ook zal blijken dat dit direct te maken heeft met de huidige methodiek voor de restzetelverdeling, methode d Hondt. Dit alles raakt de integriteit van de verkiezingen. In onderstaande tabel zien we het resultaat van de vergelijking methode d Hondt en LR-Hare. Laten we eerst enige uitleg geven over de kolommen, die we in onderstaande tabel tegenkomen. -6-

7 Kiesdeler / kiesdrempel Restzetelverdeling d Hondt grootste gemiddelden Restzetelverdeling LR-Hare grootste overschotten Partij Aantal stemmen Perc. van totaal Zetels direct Reststemmen Reststemmen als perc. v.d. kiesdeler Zetels totaal Verkeerde bestemming stemmen VVD ,6% % Restzetels Restzetels Zetels totaal Verkeerde bestemming stemmen D ,6% % PvdA ,5% % PVV ,0% % SP ,6% % CDA ,5% % GroenLinks ,1% % PvdD ,8% % plus ,2% % CU-SGP ,7% % Ouderenpartij NH ,1% % Hart voor Holland ,4% 0 0 0% Piratenpartij ,0% 0 0 0% Vrouwen Partij ,6% 0 0 0% Multic. Plus Partij ,4% 0 0 0% Totaal ,0% 48 7 restzetels te verdelen ,5% 4,6% -7-

8 De uitleg over de kolommen 1 t/m 8 is reeds in het voorgaande gegeven, we gaan nu verder met kolom 9 Kolom 9 Verkeerde bestemming stemmen Bijv. VVD heeft reststemmen, dit wordt aangevuld met stemmen van partijen die geen restzetel krijgen, totaal stemmen precies de kiesdeler en de VVD krijgt zijn restzetel stemmen gaan naar de VVD terwijl de burger een andere partij gekozen heeft. Bij D66 is dit nog erger, hier krijgen stemmen een bestemming waar de burger niet voor gekozen heeft. De 2-de zetel voor D66 is tegen de wil van de burger. Het totaal aantal stemmen, dat bij gebruik van de methode d Hondt bij een verkeerde partij terecht komt is Dit is 6.5% van het totaal aantal uitgebrachte stemmen ( ). Met dit gegeven is de integriteit van de Provinciale Verkiezingen in het geding. De vraag is nu natuurlijk of er een betere methode m.b.t. de integriteit van de verkiezingen te vinden is. Ja, die is er. In het voorgaande hebben we al aangegeven, dat dit de verdeling volgens LR-Hare is, tevens ook de keuze van de Ouderenpartij NH. Ken de restzetels toe aan de partijen, die de hoogste aantallen reststemmen, direct gekregen van de burger, in bezit hebben. Maak een lijstje van de 7 partijen (7 restzetels) met de meeste reststemmen, hieronder weergegeven als percentage van de kiesdeler en gesorteerd van hoog naar laag. Dit geeft: 1 GroenLinks 91% 2 SP 81% 3 50plus 76% 4 PvdD 64% 5 D66 56% 6 CU-SGP 49% 7 PvdA 31% De volgorde van toewijzing is dan een eenvoudig: Kolom 10 Restzetels volgens LR-Hare Essentieel hierbij is dan, dat de VVD geen restzetel krijgt en D66 i.p.v. 2 maar 1 restzetel krijgt. Kolom 11 Zetels totaal We zien bij deze nieuwe zetelverdeling volgens LR-Hare in vergelijking met de methode d Hondt een verschuiving van 2 zetels van de VVD en D66 naar 50plus en CU-SGP. Kolom 12 Verkeerde bestemming stemmen, nu 4,6% van het totaal. Bij deze methode is het totale aantal ook lager en wel met stemmen, bijna 30% lager. -8-

9 Beide zetelverdelingen naast elkaar: huidige methode d Hondt nieuwe methode LR-Hare VVD D PvdA 7 7 PVV 6 6 SP 6 6 CDA 5 5 GroenLinks 4 4 PvdD plus 1 2 CU-SGP 1 2 Ouderenpartij NH 1 1 Wanneer we kiezen voor maximale integriteit voor de Provinciale Verkiezingen dan ligt het gebruik van LR-Hare voor de hand. Opm. 2 Opvallend in het advies van de Kiesraad is dat zij daarin geen positie kiest i.v.m. de mogelijke restzetelverdelingen, terwijl er toch democratische gezien belangrijke zaken aan de orde zijn. Besluitvorming We zitten nu vast aan de zetelverdeling zoals die door de gebruikte methode d Hondt bepaald is en dat werkt door in de besluitvorming in PS, 4 jaar lang. We zien, dat volgens de meer integere verdeling van de LR-Hare de VVD en D66 nu gaan werken in PS met 2 zetels teveel en dit gaat ten koste van 50plus en CU-SGP. Dit houdt tevens in, dat de mogelijkheid bestaat, dat er voorstellen kunnen zijn die bij de methode d Hondt aangenomen c.q. verworpen worden, maar bij gebruik van LR-Hare verworpen c.q. aangenomen worden. Opm. 3 Deze problematiek is ook op te lossen en dat ligt binnen handbereik, als de VVD en D66 zich zouden gaan sieren met het gebruik om bij stemmingen één stem aan 50plus en één stem aan CU-SGP zouden geven. Dit zou een democratisch hoogstandje zijn, een voorbeeld voor alle provincies in Nederland. In het begin hebben we al vermeld, dat de Kiesraad als eigenschappen van de methode d Hondt noemt het feit dat de grootste partijen de meeste restzetels krijgen en dat ook meer dan één restzetel per partij mogelijk is. Het zal duidelijk zijn dat dit praktijkvoorbeeld (Prov. Verk. N-H 2015) ook deze eigenschappen laat zien en daarmee bevestigt. Samengevat: De grote partijen VVD en D66 één restzetel teveel, 50plus en CU-SGP één restzetel te weinig. D66 een tweede restzetel zonder een eigen bijdrage aan reststemmen, geheel ten koste van andere partijen en tegen de wil van de burger in. -9-

10 Op dit punt komen we weer terug op de vraag hoe we de methode d Hondt moeten kwalificeren gezien de genoemde resultaten voor Noord-Holland. Voor de Ouderenpartij NH is de methode d Hondt (systeem grootste gemiddelden) in vergelijking met LR-Hare, oneerlijk en ondemocratisch met eventueel consequenties voor de besluitvorming in de komende Statenperiode. Methode d Hondt laat in feite de koppeling tussen restzetelverdeling en uitslag van de verkiezingen, de wil van de burger, los en kiest voor het belang van de grote partijen. Opm. 4 Het voorgaande heeft betrekking op de Noord-Hollandse situatie. De vraag kan gesteld worden hoe het staat met de integriteit van de verkiezingen in de andere provincies en dan ook voor voorgaande verkiezingen en wat is de relatie met de besluitvorming. Overigens is dat eenvoudig na te gaan: vervang de gegevens van Noord-Holland door het resultaat van de Prov. Verk. in bijv. Zuid-Holland en we hebben de vergelijking d Hondt en LR- Hare voor Zuid-Holland. Dit kan natuurlijk ook uitgebreid worden naar gemeente en Rijk. De toekomstige restzetelverdeling Het voorgaande overziende doet direct de vraag opkomen of we wel met de methode d Hondt voor de restzetelverdeling verder moeten gaan. In het verleden is LR-Hare gebruikt. Voor de Ouderenpartij NH mag de methode d Hondt direct ingeruild worden voor LR-Hare. Op zijn minst lijkt het ons verstandig om gelijktijdig met de afschaffing van de lijstverbinding ook aan de orde te stellen welke methode voor de restzetelverdeling we in de toekomst gaan gebruiken. Oproep Wij roepen alle partijen op het nodige te ondernemen om gelijktijdig met de behandeling van het voorstel tot afschaffing van de lijstverbinding ook de keus voor een nieuwe restzetelverdeling aan de orde te stellen. Ook de Ouderenpartij NH, hoewel niet vertegenwoordigd in de Tweede Kamer, zal stappen in die richting zetten. Drs. C. Kruijmer (Kees) Fractiemedewerker Ouderenpartij NH -10-

11 Bijlage Oorzaak restzetelverdeling We komen hier terug op de opmerking die in het begin van het verhaal is gemaakt over de oorzaak van de restzetelverdeling. De oorzaak, dat bij elke verkiezing (gemeente, provincie, rijk) een restzetelverdeling behoort, ligt in het feit, dat het aantal zetels een geheel getal moet zijn, waarbij het stemgewicht van elk lid van raad, staten en kamer gelijk is en wel aan één. De gehele problematiek van de restzetelverdeling verdwijnt als het aantal zetels ook een decimaal getal mag zijn. Laten we eens Noord-Holland als voorbeeld nemen. Noord-Holland met fracties met een decimale omvang (gegevens Verk. Prov ) Kiesdeler / kiesdrempel Partij Aantal stemmen Aantal stemmen + kiesdeler stemmen Zetels direct = fractiegrootte Zetels decimaal = stem-gewicht per fractie Stem-gewicht per zetel / fractielid VVD ,39 1,039 D ,74 1,092 PvdA ,48 1,080 PVV ,20 1,033 SP ,98 1,197 CDA ,42 1,084 GroenLinks ,08 1,361 PvdD ,81 1,404 50plus ,93 1,930 CU-SGP ,66 1,660 Ouderenpartij NH ,31 1,306 Hart voor Holland Piratenpartij Vrouwen Partij Multic. Plus Partij Totaal ,00 Enige uitleg over de tabel Kolom 1 De namen van de partijen die hebben deelgenomen aan de verkiezingen. Kolom 2 Het totaal aantal stemmen per partij. Kolom 3-11-

12 Het aantal stemmen van de partijen die de kiesdrempel niet gehaald hebben, in totaal , zijn gelijkmatig verdeeld over de partijen, die de kiesdrempel wel gehaald hebben en toegevoegd aan het totaal van kolom 2. Een gelijkmatige verdeling van die reststemmen heeft de voorkeur boven een evenredige verdeling, evenredig met de grootte van de partij. Kolom 4 Het totaal aantal stemmen van kolom 3 uitgedrukt in percentage van het totaal aantal uitgebrachte stemmen. Kolom 5 Zetels direct Dit geeft aan hoeveel maal de volledige kiesdeler (17.439) uit het totaal aantal stemmen van kolom 3 genomen kan worden. Dit aantal wordt dan ook de fractiegrootte in personen in raad, staten of kamer. Uiteraard zal dit altijd een geheel getal blijven. Kolom 6 De decimale fractie wordt verkregen door het totaal aantal stemmen van kolom 3 te delen door de kiesdeler. Deze uitkomst wordt dan het stemgewicht van de fractie. Kolom 7 Dit geeft het stemgewicht van een fractielid, verkregen door het stemgewicht te delen door de grootte van de fractie uit kolom 5. Deze tabel geeft ook nauwkeurig aan hoe de burger de samenstelling van PS ziet. Het zou interessant zijn eens te onderzoeken hoe dit uitvoerbaar te maken is. Als de fractiegrootte, uiteraard wel gevormd door een geheel getal leden / personen, een decimaal getal mag zijn, krijgt het stemgewicht van een lid van de fractie ook een decimale waarde. In een dergelijk systeem zullen stemmingen zeker elektronisch moeten plaats vinden. Technisch is een dergelijk systeem zeker uitvoerbaar. CK

Democratie en Restzetelverdeling bij d Hondt en Hare geen lijstcombinaties. Provinciale Verkiezingen 18 maart Datum 15 juni 2016

Democratie en Restzetelverdeling bij d Hondt en Hare geen lijstcombinaties. Provinciale Verkiezingen 18 maart Datum 15 juni 2016 Onderzoek: Onderzoeker: Democratie en Restzetelverdeling bij d Hondt en Hare geen lijstcombinaties Drs. C. Kruijmer (Kees) Onderzoeksmateriaal: Het resultaat van de Provinciale Verkiezingen 18 maart 2015

Nadere informatie

Verkiezingsuitslagen. Drechtsteden

Verkiezingsuitslagen. Drechtsteden Verkiezingsuitslagen Provinciale Staten, 2 maart Inhoud: 1. Opkomst 2. Winnaars en verliezers 3. Zetelverdeling Provinciale Staten 4. Verschil tussen gemeenten Bijlage 1 De VVD heeft bij deze verkiezingen

Nadere informatie

Wijziging van de Kieswet in verband met het afschaffen van de mogelijkheid om lijstencombinaties aan te gaan

Wijziging van de Kieswet in verband met het afschaffen van de mogelijkheid om lijstencombinaties aan te gaan Wijziging van de Kieswet in verband met het afschaffen van de mogelijkheid om lijstencombinaties aan te gaan VOORSTEL VAN WET Wij Willem-Alexander, bij de gratie Gods, Koning der Nederlanden, Prins van

Nadere informatie

Puzzel: De stem van de Statenleden

Puzzel: De stem van de Statenleden Puzzel: De stem van de Statenleden Korte omschrijving werkvorm De verkiezingen voor de Provinciale Staten zijn geweest, de uitslag is bekend en de volgende verkiezingen staan alweer voor de deur: die van

Nadere informatie

GEMEENTERAADSVERKIEZINGEN 2014 (Amsterdam, Rotterdam en de hoofdsteden van de twaalf provincies)

GEMEENTERAADSVERKIEZINGEN 2014 (Amsterdam, Rotterdam en de hoofdsteden van de twaalf provincies) Wijziging van de Kieswet in verband met het afschaffen van de mogelijkheid voor politieke groeperingen om lijstencombinaties te vormen (wetsvoorstel 34 377) Bijlage bij NOTA NAAR AANLEIDING VAN HET VERSLAG

Nadere informatie

VERKIEZINGSUITSLAG 2017

VERKIEZINGSUITSLAG 2017 VERKIEZINGSUITSLAG 2017 MAART 2017 AAN DE SLAG MET #1 DE WERKVORM IN HET KORT De leerlingen krijgen twee werkbladen. Ze verdiepen zich eerst in de zetelverdeling voor de verkiezingen. Daarna bekijken ze

Nadere informatie

Diversiteit in Provinciale Staten, Gedeputeerde Staten en Eerste Kamer in 2011

Diversiteit in Provinciale Staten, Gedeputeerde Staten en Eerste Kamer in 2011 Onderzoek Diversiteit in Provinciale Staten, Gedeputeerde Staten en Eerste Kamer in 2011 Het Huis voor democratie en rechtsstaat heeft na de verkiezingen van 2 maart 2011 de diversiteit in de nieuwe Provinciale

Nadere informatie

Eerste Kamer der Staten-Generaal

Eerste Kamer der Staten-Generaal Eerste Kamer der Staten-Generaal 1 Vergaderjaar 2016 2017 34 377 Wijziging van de Kieswet in verband met het afschaffen van de mogelijkheid voor politieke groeperingen om lijstencombinaties te vormen B

Nadere informatie

Eerste Kamerverkiezingen systematiek voorkeurstemmen en lijstverbindingen

Eerste Kamerverkiezingen systematiek voorkeurstemmen en lijstverbindingen Voorzitter Eerste Kamer der Staten-Generaal Postbus 20017 2500 EA Den Haag Inlichtingen Diana van Driel T 070-3613156 F Uw kenmerk Onderwerp Eerste Kamerverkiezingen systematiek voorkeurstemmen en lijstverbindingen

Nadere informatie

De echte landelijke uitslag van de Gemeenteraadsverkiezingen van 2010

De echte landelijke uitslag van de Gemeenteraadsverkiezingen van 2010 De echte landelijke uitslag van de Gemeenteraadsverkiezingen van 2010 Het was fascinerend om te zien hoe op 3 maart s avonds door politici en media gereageerd werd op een uitslag die door de NOS en ANP

Nadere informatie

De Stemming van 25 mei 2014 en EP2014

De Stemming van 25 mei 2014 en EP2014 De Stemming van 25 mei 2014 en EP2014 Op dit moment is de officiele Nederlandse uitslag van de verkiezing voor het Europees Parlement nog niet bekend. Ipsos is gekomen met een exitpoll, GeenStijl met de

Nadere informatie

De lijstencombinatie. Een opmerkelijke figuur in ons kiesstelsel

De lijstencombinatie. Een opmerkelijke figuur in ons kiesstelsel 345 De lijstencombinatie. Een opmerkelijke figuur in ons kiesstelsel R. DE JONG* Inleiding Op 9 december 2014 werd in de Tweede Kamer de motie-taverne aangenomen over het afschaffen van lijstencombinaties

Nadere informatie

Resultaten 3e peiling Provinciale Statenverkiezingen februari 2011

Resultaten 3e peiling Provinciale Statenverkiezingen februari 2011 Resultaten 3e Provinciale Statenverkiezingen 2011 28 februari 2011 Opdrachtgever: RTV Oost maart 2011 Derde Provinciale Statenverkiezingen 2011 28 februari 2011 Bent u ervan op de hoogte dat er begin maart

Nadere informatie

DE VERKIEZINGSUITSLAG

DE VERKIEZINGSUITSLAG DE VERKIEZINGSUITSLAG MAART 2017 - POLITIEK IN PRAKTIJK DOCENTENHANDLEIDING DE WERKVORM IN HET KORT Leerlingen leren door het invullen van de werkbladen dat politieke partijen met elkaar moeten samenwerken

Nadere informatie

Gemeenteraadsverkiezingen 2018: Samenwerking met andere partijen

Gemeenteraadsverkiezingen 2018: Samenwerking met andere partijen Gemeenteraadsverkiezingen 2018: Samenwerking met andere partijen Als PvdA vinden wij het belangrijk om samen te werken met bewoners en maatschappelijke organisaties. Op lokaal niveau zorgen we op die manier

Nadere informatie

SLOTPEILING PROVINCIALE STATENVERKIEZINGEN

SLOTPEILING PROVINCIALE STATENVERKIEZINGEN SLOTPEILING PROVINCIALE STATENVERKIEZINGEN 16 maart 2015 VVD, PvdA en SP stijgen PVV en D66 leveren in Aftreden bewindslieden bevestigt kiezers vooral in partijvoorkeur VVD en PvdA tonen licht herstel;

Nadere informatie

Voorlopige uitslag Amsterdam. Project: 12213 Verkiezingen Tweede Kamer 2012 In samenwerking met: Dienst Basisinformatie/Bureau Verkiezingen

Voorlopige uitslag Amsterdam. Project: 12213 Verkiezingen Tweede Kamer 2012 In samenwerking met: Dienst Basisinformatie/Bureau Verkiezingen Verkiezingen 2012 Tweede Kamer Voorlopige uitslag Amsterdam Project: 12213 In samenwerking met: Dienst Basisinformatie/Bureau Verkiezingen Samenstelling publicatie: Jeroen Slot Cor Hylkema Oudezijds Voorburgwal

Nadere informatie

Uitslagen Drechtsteden Verkiezing Tweede Kamer

Uitslagen Drechtsteden Verkiezing Tweede Kamer Uitslagen Verkiezing Tweede Kamer Inhoud 1 Opkomst in regio iets hoger dan gemiddeld 2 Wie zijn winnaars en wie de verliezers(s)? De opkomst voor de verkiezingen voor de Tweede Kamer van 15 maart was hoog.

Nadere informatie

De laatste peiling voor de verkiezingen en de prognose

De laatste peiling voor de verkiezingen en de prognose De laatste peiling voor de verkiezingen en de prognose Aanvankelijk leek deze verkiezingen zich te voltrekken op een manier waarbij VVD en PvdA ieder steeds meer kiezers weg gingen trekken van andere partijen.

Nadere informatie

Politieke Barometer Onderwijs

Politieke Barometer Onderwijs Rapportage Politieke Barometer Onderwijs directeuren en leerkrachten basisonderwijs Utrecht, 25 juni 2015 DUO Onderwijsonderzoek drs. Vincent van Grinsven Henk Westerik Postbus 681 3500 AR Utrecht telefoon:

Nadere informatie

Korte omschrijving werkvorm Aan de hand van grafieken bespreekt u met de leerlingen verschillende aspecten van de verkiezingsuitslag.

Korte omschrijving werkvorm Aan de hand van grafieken bespreekt u met de leerlingen verschillende aspecten van de verkiezingsuitslag. In beeld: De uitslag Korte omschrijving werkvorm Aan de hand van grafieken bespreekt u met de leerlingen verschillende aspecten van de verkiezingsuitslag. Leerdoel Kennis opdoen over de verkiezingsuitslag

Nadere informatie

Diversiteit in Provinciale Staten

Diversiteit in Provinciale Staten Diversiteit in Provinciale Staten In aanloop naar de verkiezingen van 2 maart inventariseerde E-Quality, hét kenniscentrum voor emancipatie, gezin en diversiteit, de kandidatenlijsten (zie werkwijze) van

Nadere informatie

Puzzel: welke regering krijgen we?

Puzzel: welke regering krijgen we? Puzzel: welke regering krijgen we? Korte omschrijving werkvorm Leerlingen leren door het invullen van de werkbladen welke politieke partijen met elkaar kunnen samenwerken op basis van de verkiezingsuitslag

Nadere informatie

Henk van der Kolk Leerstoel politicologie Faculteit BBT Postbus 217, 7500AE Enschede Universiteit Twente

Henk van der Kolk Leerstoel politicologie Faculteit BBT Postbus 217, 7500AE Enschede Universiteit Twente De consequenties van een gemengd stelsel met meervoudige districten en een gedeeltelijk personenstelsel voor de zetelverdeling van de Tweede Kamer: kiesdrempels en districtsomvang Henk van der Kolk H.vanderkolk@utwente.nl

Nadere informatie

Onderzoek. Diversiteit in de Tweede Kamer 2012

Onderzoek. Diversiteit in de Tweede Kamer 2012 Onderzoek Diversiteit in de Tweede Kamer 2012 Nederland heeft een stelsel met evenredige vertegenwoordiging. Op 12 september 2012 waren er vervroegde verkiezingen voor de Tweede Kamer der Staten-Generaal:

Nadere informatie

Resultaten 1e peiling Provinciale Statenverkiezingen jan

Resultaten 1e peiling Provinciale Statenverkiezingen jan Resultaten 1e peiling Provinciale Statenverkiezingen 2011-31 jan. 2011- Resultaten 1e peiling Provinciale Statenverkiezingen 2011 31 januari 2011 Soort onderzoek : Opiniepeiling Uitgevoerd door : Right

Nadere informatie

Vrouwen in. de Provinciale Staten. Onderzoeksrapport

Vrouwen in. de Provinciale Staten. Onderzoeksrapport Vrouwen in de Provinciale Staten Onderzoeksrapport April 2015 Hoeveel vrouwen zijn er in maart 2015 in de Provinciale Staten gekozen? Op 18 maart waren er in Nederland verkiezingen voor de Provinciale

Nadere informatie

Verkiezingsuitslagen Drechtsteden

Verkiezingsuitslagen Drechtsteden Verkiezingsuitslagen Gemeenteraadsverkiezingen 19 maart Zet de daling in opkomst zich door? En is er in de regio ook winst voor de lokale partijen en D66 te zien? Het Onderzoekcentrum zet in deze factsheet

Nadere informatie

Examen VWO. wiskunde A1 Compex. Vragen 14 tot en met 19. In dit deel van het examen staan de vragen waarbij de computer wel wordt gebruikt.

Examen VWO. wiskunde A1 Compex. Vragen 14 tot en met 19. In dit deel van het examen staan de vragen waarbij de computer wel wordt gebruikt. Examen VWO 2007 tijdvak 1 vrijdag 1 juni totale examentijd 3,5 uur wiskunde A1 Compex Vragen 14 tot en met 19 In dit deel van het examen staan de vragen waarbij de computer wel wordt gebruikt. Het gehele

Nadere informatie

16 januari Onderzoek: Partijen uitsluiten bij formatie?

16 januari Onderzoek: Partijen uitsluiten bij formatie? 16 januari 2017 Onderzoek: Partijen uitsluiten bij formatie? Over het EenVandaag Opiniepanel Het EenVandaag Opiniepanel bestaat uit ruim 50.000 mensen. Zij beantwoorden vragenlijsten op basis van een online

Nadere informatie

Resultaten 2e peiling Provinciale Statenverkiezingen februari 2011

Resultaten 2e peiling Provinciale Statenverkiezingen februari 2011 Resultaten 2e peiling Provinciale Statenverkiezingen 2011 14 februari 2011 Resultaten 2e peiling Provinciale Statenverkiezingen 2011 14 februari 2011 Soort onderzoek : Opiniepeiling Uitgevoerd door : Right

Nadere informatie

Diversiteit in de Provinciale Staten

Diversiteit in de Provinciale Staten Onderzoek Diversiteit in de Provinciale Staten Het Huis voor democratie en rechtsstaat heeft na de verkiezingen van 2 maart 2011 de diversiteit in de nieuwe Provinciale Staten (PS) onderzocht. Het gaat

Nadere informatie

Verkiezingsuitslagen Drechtsteden

Verkiezingsuitslagen Drechtsteden Verkiezingsuitslagen Tweede Kamer, 13 september De verkiezingen voor de Tweede Kamer van 13 september waren tot het eind toe spannend. De VVD en PvdA zijn de grootste winnaars. Ten koste van PVV, CDA en

Nadere informatie

Politieke Barometer Onderwijs

Politieke Barometer Onderwijs Rapportage Politieke Barometer Onderwijs directeuren voortgezet onderwijs Utrecht, 28 juni 2016 DUO Onderwijsonderzoek drs. Vincent van Grinsven drs. Liesbeth van der Woud Postbus 681 3500 AR Utrecht telefoon:

Nadere informatie

Verkiezingen Gemeenteraad 19 maart 2014

Verkiezingen Gemeenteraad 19 maart 2014 Verkiezingen Gemeenteraad 19 maart 2014 Deze publicatie is uitgegeven door Onderzoek en Statistiek Groningen, op basis van gegevens van Bureau Verkiezingen. Meer statistische informatie kunt u aanvragen

Nadere informatie

Vrouwen in de politiek geactualiseerde versie, januari 2011

Vrouwen in de politiek geactualiseerde versie, januari 2011 Vrouwen in de politiek geactualiseerde versie, januari 2011 Bij de landelijke verkiezingen in juni 2010 zijn er 61 vrouwen in het parlement gekozen, zes meer dan bij de verkiezingen van 2003 en van 2006.

Nadere informatie

Persoonlijke gegevens raadsleden

Persoonlijke gegevens raadsleden Persoonlijke gegevens raadsleden Dit document bevat de volgende gegevens van raadsleden: Aantal raadsleden naar gemeentegrootte 1998-2016. Aantal raadsleden naar politieke partij 1998-2016. Aandeel vrouwelijke

Nadere informatie

Eindexamen wiskunde A1-2 vwo 2007-I

Eindexamen wiskunde A1-2 vwo 2007-I Restzetels Op 2 maart 1994 vonden er in Nederland gemeenteraadsverkiezingen plaats. In de gemeente Enschede werden 67 787 stemmen uitgebracht. De verkiezingsuitslag is weergegeven in tabel 1. In de tweede

Nadere informatie

Verkiezingsuitslagen Drechtsteden

Verkiezingsuitslagen Drechtsteden Verkiezingsuitslagen PROVINCIALE STATEN 18 MAART Inhoud Hoe hebben inwoners van de regio bij de verkiezingen voor de Provinciale Staten gestemd? Wat zou in de regio de grootste partij zijn en wie is de

Nadere informatie

Besluitenlijst Provinciale Staten

Besluitenlijst Provinciale Staten Besluitenlijst Provinciale Staten Middelburg 26 mei 2015 Nummer: 15007743 Besluitenlijst van de openbare vergadering van de provinciale staten van Zeeland, gehouden op 26 mei 2015 van 09.40 tot 18.43 uur,

Nadere informatie

Examen VWO. wiskunde A1. tijdvak 1 vrijdag 1 juni 13.30-16.30 uur. Bij dit examen hoort een uitwerkbijlage.

Examen VWO. wiskunde A1. tijdvak 1 vrijdag 1 juni 13.30-16.30 uur. Bij dit examen hoort een uitwerkbijlage. Examen VWO 2007 tijdvak 1 vrijdag 1 juni 13.30-16.30 uur wiskunde A1 Bij dit examen hoort een uitwerkbijlage. Dit examen bestaat uit 19 vragen. Voor dit examen zijn maximaal 79 punten te behalen. Voor

Nadere informatie

Zaaknummer: Sliedrecht, 31 maart Onderwerp: Benoeming (plaatsvervangende) leden Drechtraad en toekenning van de stemgewichten

Zaaknummer: Sliedrecht, 31 maart Onderwerp: Benoeming (plaatsvervangende) leden Drechtraad en toekenning van de stemgewichten Raadsvoorstel Aan de raad van de gemeente Sliedrecht Zaaknummer: Sliedrecht, 31 maart 2014 Onderwerp: Benoeming (plaatsvervangende) leden Drechtraad en toekenning van de stemgewichten Beslispunten De heren

Nadere informatie

Stemmotieven bij de gemeenteraadsverkiezingen

Stemmotieven bij de gemeenteraadsverkiezingen Stemmotieven bij de gemeenteraadsverkiezingen Voor: NPS/NOVA Hugo van der Parre Datum: 28 januari 2009 Project: 91804 Copyright: 2010. Synovate Ltd. Alle rechten voorbehouden. De concepten en ideeën die

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2009 2010 32 191 Wijziging van de Kieswet houdende verhoging van de voorkeurdrempel, beperking van de mogelijkheid tot het aangaan van lijstencombinaties

Nadere informatie

Verkiezingsuitslagen Drechtsteden

Verkiezingsuitslagen Drechtsteden Verkiezingsuitslagen Verkiezingen Europees Parlement Hoe stemden de inwoners van de bij de verkiezingen voor het Europees Parlement? Wijkt hun stemgedrag af van de landelijke uitslag? En, welke en werden

Nadere informatie

Besluitenlijst van de vergadering van Provinciale Staten van Zuid-Holland d.d. 22 februari 2017

Besluitenlijst van de vergadering van Provinciale Staten van Zuid-Holland d.d. 22 februari 2017 enlijst van de vergadering van Provinciale Staten van Zuid-Holland d.d. 22 februari 2017 Agendapunt 1. Regeling van werkzaamheden Bericht van verhindering ontvangen van mevrouw Balootje (SGP en CU) De

Nadere informatie

A d v i e s a a n P r o v i n c i a l e S t a t e n

A d v i e s a a n P r o v i n c i a l e S t a t e n Statengriffie L e t o p : e e n b r i e f v a n m w. K r u i s i n g a m e t n a d e r e i n f o r m a t i e i s a a n d i t a d v i e s g e h e c h t. A d v i e s a a n P r o v i n c i a l e S t a t e

Nadere informatie

Wat is BeterStemmen.nl?

Wat is BeterStemmen.nl? BeterStemmen.nl na de Tweede Kamer-verkiezingen van 217 de resultaten PVV marginaal D66 meeste waardering PvdA minder gestraft VVD regulier gewonnen met strategische stemmen BeterStemmen.nl onderzoekt

Nadere informatie

Eerste Kamer der Staten-Generaal

Eerste Kamer der Staten-Generaal Eerste Kamer der Staten-Generaal 1 Vergaderjaar 2008 2009 31 200 IIA Vaststelling van de begrotingsstaat van de Staten-Generaal (IIA) voor het jaar 2008 D VERSLAG VAN EEN SCHRIFTELIJK OVERLEG Vastgesteld

Nadere informatie

Verkiezingen Tweede Kamer, voorlopige uitslag. Onderzoek, Informatie en Statistiek

Verkiezingen Tweede Kamer, voorlopige uitslag. Onderzoek, Informatie en Statistiek Verkiezingen Tweede Kamer, maart voorlopige uitslag Projectnummer: Slot, Jeroen Hylkema, Cor Bezoekadres: Oudezijds Voorburgwal Postbus, AR Amsterdam j.slot@amsterdam.nl Telefoon www.ois.amsterdam.nl c.hylkema@amsterdam.nl

Nadere informatie

Polderen voor beginners

Polderen voor beginners Jongerenkamer Polderen voor beginners Voorwoord De Tweede Kamer is het hart van de Nederlandse democratie. De 150 gekozen Kamerleden gaan met elkaar en de regering in debat over de toekomst van Nederland.

Nadere informatie

Slotpeiling PS: vijf partijen zeer dicht bij elkaar

Slotpeiling PS: vijf partijen zeer dicht bij elkaar Rapport Slotpeiling PS: vijf partijen zeer dicht bij elkaar Slechts zwakke stijging opkomstintentie, meerderheid VVD, PvdA en C3 ver weg De spanning voor de Provinciale Statenverkiezingen van woensdag

Nadere informatie

1 Welke partij heeft uw voorkeur c.q. op welke partij heeft u gestemd bij de Tweede Kamerverkiezing?

1 Welke partij heeft uw voorkeur c.q. op welke partij heeft u gestemd bij de Tweede Kamerverkiezing? CDA ChristenUnie D66 GroenLinks Partij voor de Dieren PvdA PVV SGP SP VVD 50PLUS Niet gestemd Anders Weet niet CDA ChristenUnie D66 GroenLinks Partij voor de Dieren PvdA PVV SGP SP VVD 50PLUS Niet gestemd

Nadere informatie

gelezen de voordracht van de statencommissie Verkeer en Milieu, nummer 6913;

gelezen de voordracht van de statencommissie Verkeer en Milieu, nummer 6913; Voordracht aan Provinciale Staten van Statencommissies Vergadering September 2016 Nummer 6913 Onderwerp Aangenomen en afgehandelde moties van Provinciale Staten 1 Ontwerpbesluit Provinciale Staten van

Nadere informatie

KIES RAAD. De Minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties Postbus 20011

KIES RAAD. De Minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties Postbus 20011 KIES RAAD D n El El De Minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties Postbus 20011 2500 EA Den Haag SECRETARIAAT KIESRAAD 11juni 2015 Onderwerp Advies over restzetelverdeling bij het afschaffen

Nadere informatie

Zitting hoofd- en centraalstembureau. Vaststellen uitslag stemming en verkiezing

Zitting hoofd- en centraalstembureau. Vaststellen uitslag stemming en verkiezing Zitting hoofd- en centraalstembureau Vaststellen uitslag stemming en verkiezing Agenda zitting HS 21-3-2014 1. Opening vergadering HS door de voorzitter 1. Vaststellen uitslag stemming en proces-verbaal

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2015 2016 34 377 Wijziging van de Kieswet in verband met het afschaffen van de mogelijkheid voor politieke groeperingen om lijstencombinaties te vormen Nr.

Nadere informatie

De Politieke Barometer Onderwijs. (meting oktober 2010)

De Politieke Barometer Onderwijs. (meting oktober 2010) De Politieke Barometer Onderwijs (meting oktober 2010) De Politieke Barometer Onderwijs (meting oktober 2010) Utrecht, oktober 2010 DUO ONDERWIJSONDERZOEK drs. Vincent van Grinsven Postbus 6813 500 AR

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2015 2016 34 377 Wijziging van de Kieswet in verband met het afschaffen van de mogelijkheid voor politieke groeperingen om lijstencombinaties te vormen Nr.

Nadere informatie

Jubileumonderzoek Maurice de Hond

Jubileumonderzoek Maurice de Hond Ter gelegenheid van het 40-jarig jubileum van Maurice de Hond als opiniepeiler zijn er 100 vragen gesteld, die zijn ingebracht door leden van Peil.nl. Hier staat een selectie van deze vragen. Op http://bit.ly/40jrpeiler

Nadere informatie

Deze partijen doen mee aan de verkiezingen voor de Tweede Kamer in Naam van de partij. Vrijheid en Democratie VVD. Arbeid P.v.d.A.

Deze partijen doen mee aan de verkiezingen voor de Tweede Kamer in Naam van de partij. Vrijheid en Democratie VVD. Arbeid P.v.d.A. Deze partijen doen mee aan de verkiezingen voor de Tweede Kamer in 2017 Nummer op stembiljet Logo van de partij Naam van de partij 1 Volkspartij voor Vrijheid en Democratie VVD 2 Partij van de Arbeid P.v.d.A.

Nadere informatie

Uitslag van de verkiezing van de leden van de Tweede Kamer van 9 juni Deel 2. Statistische gegevens

Uitslag van de verkiezing van de leden van de Tweede Kamer van 9 juni Deel 2. Statistische gegevens Uitslag van de verkiezing van de leden van de Tweede Kamer van 9 juni 2010 Deel 2. Statistische gegevens 1 Colofon Publicatie Kiesraad Postbus 20011 2500 EA Den Haag Augustus 2010 Contact Secretariaat

Nadere informatie

Verkiezingen Tweede Kamer 2012

Verkiezingen Tweede Kamer 2012 Verkiezingen Tweede Kamer 2012 Nederlandse politieke partijen langs de Europese meetlat Europese Unie dr. Edwin van Rooyen 10-9-2012 PvdA, VVD en SP zijn voorstander van het vergroten van de controle op

Nadere informatie

BESLUITENLIJST. Vaststelling agenda

BESLUITENLIJST. Vaststelling agenda BESLUITENLIJST Vergadering van Provinciale Staten van Overijssel Woensdag 17 februari 2016 U kunt de Statenvoorstellen en ingezonden brieven via het Staten Informatie Systeem inzien op de website van de

Nadere informatie

ANALYSE FORUM VOOR DEMOCRATIE

ANALYSE FORUM VOOR DEMOCRATIE ANALYSE FORUM VOOR DEMOCRATIE Vervolganalyse Peiling september 2017 1. Belangrijkste uitkomsten 1.1 Electoraal speelveld Forum voor Democratie is een geduchte concurrent van 50 Plus en PVV en ook van VVD,

Nadere informatie

Tabel 1 Percentage stemmers Europese Verkiezingen 2014 volgens vier peilingen en echte uitslag

Tabel 1 Percentage stemmers Europese Verkiezingen 2014 volgens vier peilingen en echte uitslag Op zaterdagochtend 24 mei heeft Bureau Louter het bijgevoegde document Uitslag Europese Verkiezingen 2014 volgens Geen Peil opgesteld (zie volgende pagina) en op 25 mei, rond 13.30 uur, verzonden naar

Nadere informatie

De consequenties van een verandering in het kiesstelsel voor de zetelverdeling in Tweede Kamer

De consequenties van een verandering in het kiesstelsel voor de zetelverdeling in Tweede Kamer De consequenties van een verandering in het kiesstelsel voor de zetelverdeling in Tweede Kamer Henk van der Kolk H.vanderkolk@utwente.nl Leerstoel politicologie Faculteit BBT Postbus 217, 7500AE Enschede

Nadere informatie

Wijziging van de Kieswet in verband met het afschaffen van de mogelijkheid voor politieke groeperingen om lijstencombinaties te vormen

Wijziging van de Kieswet in verband met het afschaffen van de mogelijkheid voor politieke groeperingen om lijstencombinaties te vormen Wijziging van de Kieswet in verband met het afschaffen van de mogelijkheid voor politieke groeperingen om lijstencombinaties te vormen NOTA NAAR AANLEIDING VAN HET VERSLAG Inhoudsopgave 1. Inleiding 2.

Nadere informatie

Herindelingsverkiezingen

Herindelingsverkiezingen Herindelingsverkiezingen 19 november 2014 Informatie voor politieke partijen Alkmaar, Schermer en Graft-De Rijp Inhoudsopgave Inleiding...2 1. Registreren aanduiding partijen...3 1.1 Registreren nieuwe

Nadere informatie

Regeling van de toewijzing van een extra zetel voor Nederland in het Europees Parlement NOTA NAAR AANLEIDING VAN HET VERSLAG.

Regeling van de toewijzing van een extra zetel voor Nederland in het Europees Parlement NOTA NAAR AANLEIDING VAN HET VERSLAG. 32 226 Regeling van de toewijzing van een extra zetel voor Nederland in het Europees Parlement NOTA NAAR AANLEIDING VAN HET VERSLAG Algemeen Met belangstelling heb ik kennisgenomen van het verslag van

Nadere informatie

Persoonlijke gegevens raadsleden

Persoonlijke gegevens raadsleden Persoonlijke gegevens raadsleden Dit document bevat de volgende gegevens van raadsleden: Aantal raadsleden naar gemeentegrootte 1998-2014 Aantal raadsleden naar politieke partij 1998-2014 Aandeel vrouwelijke

Nadere informatie

BESTUURLIJKE VERNIEUWING?

BESTUURLIJKE VERNIEUWING? BESTUURLIJKE VERNIEUWING? De rol van de provincie en de Eerste Kamer 11 maart 2015 Nederlanders willen leden Eerste Kamer direct kunnen kiezen 1 I&O Research vroeg in haar laatste peiling 2 naar een aantal

Nadere informatie

De Politieke Barometer Onderwijs

De Politieke Barometer Onderwijs De Politieke Barometer Onderwijs (meting januari 2012) Utrecht, januari 2012 DUO ONDERWIJSONDERZOEK drs. Vincent van Grinsven Cécile Mutgeert MEd Postbus 6813 500 AR Utrecht telefoon: 030 263 1080 e-mail:

Nadere informatie

Stemmen Europese verkiezingen 2014

Stemmen Europese verkiezingen 2014 Stemmen Europese verkiezingen 2014 2 Voorwoord Dit boek gaat over de verkiezingen voor het Europees Parlement van 22 mei 2014. Het boek is gemaakt door de medewerkers van het Educatief Centrum voor Cliënten,

Nadere informatie

SOCIALE MONITORING EN POLITIEK

SOCIALE MONITORING EN POLITIEK SOCIALE MONITORING EN POLITIEK Versie: 1.0 Auteur: Martijn Kriens Datum: 27-09-2012 INLEIDING Sociale media maakt het mogelijk om zonder beperking van ruimte en tijd met grote, wisselende groepen mensen

Nadere informatie

Verkiezingen Op weg naar een nieuw kabinet

Verkiezingen Op weg naar een nieuw kabinet Verkiezingen 2017 Op weg naar een nieuw kabinet 1 4-3-2017 Trends deze verkiezingen 2 En we hebben te maken met externe factoren Woorden en daden CPB doorberekeningen 3 Nut van de CPB-doorrekening Reality

Nadere informatie

Politieke participatie

Politieke participatie 12 Politieke participatie De Tweede Kamerverkiezingen van 17 hebben voor grote verschuivingen gezorgd in Amsterdam. De uitkomsten van deze verkiezingen komen uitgebreid aan bod in dit hoofdstuk. Verder

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2011 2012 33 097 Wijziging van de Waterschapswet tot het invoeren van de verkiezing van de vertegenwoordigers voor de ingezetenen in het algemeen bestuur

Nadere informatie

Onderzoeksrapport: Vrouwen in de gemeenteraden

Onderzoeksrapport: Vrouwen in de gemeenteraden Onderzoeksrapport: Vrouwen in de gemeenteraden _ Maart 2014 ProDemos - Huis voor democratie en rechtsstaat Hofweg 1H 2511 AA Den Haag T: 070 757 02 00 Hoeveel vrouwen zijn er in maart 2014 in de gemeenteraden

Nadere informatie

Opgave 2 Tweede Kamerverkiezingen 2006 en kabinetsformatie

Opgave 2 Tweede Kamerverkiezingen 2006 en kabinetsformatie Opgave 2 Tweede Kamerverkiezingen 2006 en kabinetsformatie tekst 5 5 Het tweede kabinet-balkenende (CDA, VVD, D66) trad aan op 27 mei 2003. Op 30 juni 2006 bood minister-president Balkenende het ontslag

Nadere informatie

34674 Wijziging van de Pensioenwet en enige andere wetten vanwege een aantal wijzigingen van pensioenwetgeving (Verzamelwet pensioenen 2017)

34674 Wijziging van de Pensioenwet en enige andere wetten vanwege een aantal wijzigingen van pensioenwetgeving (Verzamelwet pensioenen 2017) Overzicht van stemmingen in de Tweede Kamer afdeling Inhoudelijke Ondersteuning aan De leden van de vaste commissie voor Sociale Zaken en Werkgelegenheid datum 14 juni 2017 Betreffende wetsvoorstel: 34674

Nadere informatie

Vrouwen in de Verkiezingsuitslagen

Vrouwen in de Verkiezingsuitslagen Vrouwen in de Verkiezingsuitslagen 2009 2011 Provinciale Staten Gemeenteraden Tweede Kamer Samengesteld door: Annemarie Nijenhuis-Hasselman Nederlandse Vereniging voor Vrouwenbelangen, Vrouwenarbeid en

Nadere informatie

Vergadering Provinciale Staten van Overijssel op woensdag 24 mei 2017

Vergadering Provinciale Staten van Overijssel op woensdag 24 mei 2017 BESLUITENLIJST Vergadering Provinciale Staten van Overijssel op woensdag 24 mei 2017 U kunt de Statenvoorstellen en ingezonden brieven via het Staten Informatie Systeem inzien op de website van de provincie

Nadere informatie

Restzetelverdeling Provinciale Staten en Eerste Kamer Eliora van der Hout

Restzetelverdeling Provinciale Staten en Eerste Kamer Eliora van der Hout Restzetelverdeling Provinciale Staten en Eerste Kamer Eliora van der Hout Inhoudsopgave 1 Inleiding... 3 2 De d Hondt methode bij de oude en de nieuwe omvang van de staten... 3 3 Reparatie representatie

Nadere informatie

Wijziging van de Experimentenwet Kiezen op Afstand in verband met de verlenging van de werkingsduur van die wet.

Wijziging van de Experimentenwet Kiezen op Afstand in verband met de verlenging van de werkingsduur van die wet. Hieronder het antwoord van de staatssecretaris van BZK op vragen uit de Kamer over de voorgestelde verlenging van de Experimentenwet Kiezen op Afstand. Van deze tekst zijn twee versies in omloop geweest

Nadere informatie

RUZIE OVER DE FUSIE?

RUZIE OVER DE FUSIE? RUZIE OVER DE FUSIE? resultaten van een enquête onder gemeentebestuurders en raadsleden in Noord-Holland, Utrecht en Flevoland Amsterdam, november 2011 Projectnummer: 1578 ERGO: BUREAU VOOR MARKT- EN BELEIDSONDERZOEK

Nadere informatie

3.1 Het Nederlandse kiesstelsel Politici hebben het mandaat van de kiezers om maatschappelijke kwesties te regelen Het kiesrecht is uitgebreid van:

3.1 Het Nederlandse kiesstelsel Politici hebben het mandaat van de kiezers om maatschappelijke kwesties te regelen Het kiesrecht is uitgebreid van: Vak Maatschappijwetenschappen Thema Politieke besluitvorming (katern) Klas Havo 5 Datum november 2012 Hoofdstuk 3 Verkiezingen en kiesstelsels 3.1 Het Nederlandse kiesstelsel Politici hebben het mandaat

Nadere informatie

Infographic: De uitslag

Infographic: De uitslag Infographic: De uitslag Korte omschrijving werkvorm Aan de hand van grafieken bespreekt u met de leerlingen verschillende aspecten van de verkiezingsuitslag. Leerdoel Kennis opdoen over peilingen en over

Nadere informatie

Verkiezingen Provinciale Staten (nog) geen referendum

Verkiezingen Provinciale Staten (nog) geen referendum PVV, D66 aan kop VVD levert flink in Verkiezingen Provinciale Staten (nog) geen referendum Aan het einde van het kalenderjaar wordt duidelijk dat, in navolging van de PvdA, de VVD electoraal gezien ook

Nadere informatie

De verkiezing van Trump en wat dit betekent voor TK2017

De verkiezing van Trump en wat dit betekent voor TK2017 De verkiezing van Trump en wat dit betekent voor TK2017 Al lange tijd wijs ik op de twee parallelle werelden, die zowel in Nederland als in andere landen, te zien is onder het electoraat. Er is een groep,

Nadere informatie

PROVINCIALE STATENVERKIEZINGEN

PROVINCIALE STATENVERKIEZINGEN PROVINCIALE STATENVERKIEZINGEN Meerderheid coalitie en C3 in Eerste Kamer onzeker 7 ruari 2015 Provinciale Staten gaan meer leven Kiezers stemmen rechtser dan ze zelf zijn Met betrekking tot de Provinciale

Nadere informatie

Met één stem meer keus Advies van het Burgerforum Kiesstelsel over het toekomstige kiesstelsel

Met één stem meer keus Advies van het Burgerforum Kiesstelsel over het toekomstige kiesstelsel Met één stem meer keus Advies van het Burgerforum Kiesstelsel over het toekomstige kiesstelsel Als leden van het Burgerforum Kiesstelsel presenteren wij met trots ons advies over een van de pijlers van

Nadere informatie

Provincie Overijssel Rapport van feitelijke bevindingen fractievergoedingen

Provincie Overijssel Rapport van feitelijke bevindingen fractievergoedingen Provincie Overijssel Rapport van feitelijke bevindingen fractievergoedingen Pagina 1 1 Opdracht Wij hebben een aantal specifieke werkzaamheden verricht met betrekking tot de verkregen verantwoordingen

Nadere informatie

Herindelingsverkiezing gemeente Leeuwarden-Boarnsterhim

Herindelingsverkiezing gemeente Leeuwarden-Boarnsterhim Herindelingsverkiezing gemeente Leeuwarden-Boarnsterhim 13 november 2013 Toelating politieke partijen 1 Inhoudsopgave Inleiding 3 1 Registreren nieuwe en lokale politieke partijen 1.1 Overzicht van de

Nadere informatie

Maatschappijleer Parlementaire Democratie 10 VWO 2014-2015

Maatschappijleer Parlementaire Democratie 10 VWO 2014-2015 Maatschappijleer Parlementaire Democratie 10 VWO 2014-2015 Mensbeelden, ideologieën, politieke partijen Politieke partijen Welke politieke partijen zijn er eigenlijk in Nederland en wat willen ze? Om antwoord

Nadere informatie

De vernieuwing van de Senaat bij de samenvallende verkiezingen van 25 mei 2014

De vernieuwing van de Senaat bij de samenvallende verkiezingen van 25 mei 2014 De vernieuwing van de Senaat bij de samenvallende verkiezingen van 25 mei 2014 1. Samenstelling van de Senaat De Senaat telt 60 leden: 50 deelstaatsenatoren en 10 gecoöpteerde senatoren. De deelstaatsenatoren

Nadere informatie

Eindexamen wiskunde A1-2 vwo 2007-I

Eindexamen wiskunde A1-2 vwo 2007-I Eindexamen wiskunde A-2 vwo 2007-I Beoordelingsmodel Restzetels maximumscore 4 5 329 + 9080 + 875 33 60 33 60 stemmen is minder dan de helft van 67 787 stemmen 0 + 5 + 5 20 20 zetels is meer dan de helft

Nadere informatie

Stemmen Provinciale Staten en waterschapsverkiezingen 2015

Stemmen Provinciale Staten en waterschapsverkiezingen 2015 Stemmen Provinciale Staten en waterschapsverkiezingen 2015 2 Voorwoord In dit boek staat informatie over de Provinciale Staten en waterschapsverkiezingen. Die zijn op 18 maart 2015. Het boek gaat over

Nadere informatie

31 Oktober Onderzoek: Buma en de aftapwet

31 Oktober Onderzoek: Buma en de aftapwet 31 Oktober 2017 Onderzoek: Buma en de aftapwet Over het EenVandaag Opiniepanel Het EenVandaag Opiniepanel bestaat uit ruim 50.000 mensen. Zij beantwoorden vragenlijsten op basis van een online onderzoek.

Nadere informatie

gelezen de voordracht van de statencommissies Verkeer en Milieu en Ruimte en Leefomgeving, nummer 6557;

gelezen de voordracht van de statencommissies Verkeer en Milieu en Ruimte en Leefomgeving, nummer 6557; Voordracht aan Provinciale Staten van Statencommissies Vergadering Maart 2013 Nummer 6557 Onderwerp Aangenomen en afgehandelde moties van Provinciale Staten 1 Ontwerpbesluit Provinciale Staten van Zuid-Holland,

Nadere informatie