Polderen voor beginners

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Polderen voor beginners"

Transcriptie

1 Jongerenkamer Polderen voor beginners

2 Voorwoord De Tweede Kamer is het hart van de Nederlandse democratie. De 150 gekozen Kamerleden gaan met elkaar en de regering in debat over de toekomst van Nederland. Kamerleden behoren tot verschillende politieke partijen die allemaal een eigen mening hebben over wat goed is voor Nederland. De Tweede Kamer maakt, samen met de regering, wetten die voor alle Nederlanders gelden. Als je achttien jaar bent, mag je stemmen. Maar nu krijg je de kans om alvast te ervaren hoe de politiek werkt. Je gaat zelf aan de slag en ik hoop dat je daar veel plezier aan beleeft. Veel succes! Gerdi A. Verbeet Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 3

3 De Tweede Kamer is hét centrum van de Nederlandse parlementaire democratie. Hier debatteren Kamerleden met elkaar en met ministers over plannen voor de toekomst van Nederland. Maar hoe werkt democratie in de praktijk? En hoe kun je zelf meedoen? Bij het project Politiek maak je zelf ontdek je op welke manier je iets voor elkaar kunt krijgen. Wat moet je doen om jouw voorstel aan te laten nemen? In een aantal bijeenkomsten ervaar je samen met je studiegenoten hoe democratie werkt. Hoe werkt de Tweede Kamer? De Tweede Kamer bestaat uit 150 gekozen Kamerleden. Zij vertegenwoordigen hun kiezers. De belangrijkste taak van de Kamerleden is het controleren van de regering en het samen maken van nieuwe wetten. De Eerste Kamer bestaat uit 75 Kamerleden. De Eerste Kamer kan niet zelf wetten maken of veranderen. De Kamerleden kunnen alleen een wetsvoorstel goedkeuren of afkeuren. De Eerste Kamer en de Tweede Kamer vormen samen de Staten-Generaal. Het Nederlandse parlement. Hoe werkt de Nederlandse politiek? In Nederland wonen ongeveer 16 miljoen mensen met allemaal eigen ideeën en opvattingen over hoe het land bestuurd moet worden. Maar met 16 miljoen mensen overleggen gaat natuurlijk niet. Daarom kiezen Nederlanders volks vertegenwoordigers, die voor hen overleggen en beslissen. Dit heet een parlementaire democratie. Volksvertegenwoordigers worden gekozen door op een politieke partij te stemmen. Deze partijen hebben een eigen programma met ideeën over hoe het zou moeten gaan in onze samenleving. Je kiest, de partij waarvan jíj vindt dat ze de beste plannen of mensen heeft. In Nederland mag vanaf je achttiende jaar stemmen voor de gemeenteraad, het waterschap, de Provinciale Staten, de Tweede Kamer en het Europees Parlement. Om te mogen stemmen voor de Tweede Kamer moet je de Nederlandse nationaliteit hebben. Om voor de gemeenteraad te stemmen moet je minimaal vijf jaar in Nederland wonen. Door te stemmen kun je zelf invloed hebben op de beslissingen die genomen worden in de politiek. De Tweede Kamer vergadert plenair in de grote vergaderzaal op dinsdag, woensdag en donderdag. De vergaderweek begint altijd op dinsdagmiddag om uur met het vragenuur. Elke partij heeft spreektijd tijdens een debat. Kamerleden mogen een spreker onderbreken voor een korte vraag, om meer duidelijkheid te krijgen. Dit heet interrumperen. De Voorzitter beslist of Kamerleden mogen interrumperen. Partijen kunnen tijdens een debat voorstellen doen, veranderingen voorstellen (amendementen) of oproepen doen aan de regering (moties). Hierover wordt dan later door de Tweede Kamer gestemd. Om een wetsvoorstel of moties aan te nemen in de Tweede Kamer is een meerderheid van de stemmen nodig, de helft plus één. Naast vergaderingen in de plenaire zaal zijn er ook elke week commissievergaderingen. De Tweede Kamer heeft voor elk ministerie een commissie. In de commissies worden in eerste instantie alle voorstellen van de regering besproken. In de commissies zitten Kamerleden van alle partijen die in de Tweede Kamer zitten. Zij zijn de specialisten op het beleidsterrein en woordvoeder van hun partij in de Tweede Kamer. 4 5

4 Hoe wordt een wet gemaakt? De meeste wetsvoorstellen worden gemaakt door de regering, maar Kamer leden kunnen ook zelf een wetsvoorstel indienen. Nieuwe wetten ontstaan vaak uit het regeerakkoord dat de regeringspartijen hebben gesloten bij aantreden van de regering. Daarin staat wat de regering graag wil bereiken in de komende kabinetsperiode. Maar de Tweede Kamer krijgt ook regelmatig signalen over allerlei problemen en ideeën in de samenleving. Als de regering net als de Tweede Kamer vindt dat er een wet moet komen, geeft zij ambtenaren de opdracht een wetsvoorstel te schrijven. De minister moet de andere ministers in de regering overtuigen dat de wet er moet komen en dat het voorstel bij de Tweede Kamer moet worden ingediend. Zetelverdeling Tweede Kamer De Tweede Kamer heeft 150 zetels voor 150 volksvertegenwoordigers. Hoe meer stemmen een politieke partij tijdens de Tweede Kamerverkiezingen haalt, hoe meer zetels deze partij krijgt in de Tweede Kamer. In de zetelverdeling kun je zien hoeveel zetels een politieke partij (fractie) heeft en waar die fractie zit in de plenaire zaal; de grote vergaderzaal met de blauwe stoelen. Elk Kamerlid heeft hier een vaste plaats. Vervolgens is het woord aan de Tweede Kamer. Het wetsvoorstel gaat eerst naar een commissie uit de Tweede Kamer. De Kamerleden in de commissie stellen vragen aan de minister over het wetsvoorstel en stellen verbeteringen voor. De minister reageert hierop. Zo wordt in een aantal rondes tussen de Tweede Kamer en de minister bepaald hoe het wetsvoorstel eruit komt te zien. Als de Kamerleden en de minister het niet helemaal eens worden, dan kunnen de Kamerleden een wijzigingsvoorstel indienen. Dit wordt een amendement genoemd. Als een amendement na stemming wordt aangenomen dan wordt de wijziging formeel in de nieuwe wet vastgelegd. Uiteindelijk wordt er tot slot een debat gehouden over de wet en wordt er gestemd. Zijn de meeste Kamerleden voor, dan is het wetsvoorstel aangenomen. Als het wetsvoorstel is aangenomen, wordt het naar de Eerste Kamer gestuurd. Als de Eerste Kamer ook akkoord gaat en de wet gepubliceerd is in het Staatblad, is de wet een feit. zetels 1 Voorzitter 2 Griffier 3 Hoofd Griffie Wil je meer weten hoe een wet tot stand komt? Surf naar werkt het? en bekijk de korte film. VVD PvdA CDA 21 SP 15 GroenLinks 10 ChristenUnie 5 PvdD 2 Verdonk 4 Kabinet (vak-k) 5 Medewerkers Verslag en Redactie 12 6 Spreekgestoelte PVV 24 D66 10 SGP 2 7 Interruptiemicrofoons SP 6 7

5 Zelf meebeslissen Door te stemmen, bepaal je mee hoe en door wie Nederland wordt bestuurd. Maar er zijn meer manieren om invloed uit te oefenen op de politiek. Bijvoorbeeld door Kamerleden te vertellen wat jij vindt van bepaalde probemen en hoe die moeten worden aangepakt. Kamer leden staan open voor de mening van de mensen in het land. Ze brengen geregeld bezoeken aan bijvoorbeeld scholen, instellingen of bedrijven. Geven spreekbeurten, houden enquêtes en doen mee aan discussies met burgers. Je kunt ook mailen of bellen met Kamerleden om je mening te geven. Ook jij kunt dus in gesprek met politici. Er worden ook vaak petities aangeboden aan de Tweede Kamer. In een petitie kunnen groepen mensen aandacht vragen voor een bepaald onderwerp. Misschien ben je zelf wel eens gevraagd om een petitie te tekenen. Met een petitie kun je aan de Tweede Kamer laten weten hoe je ergens over denkt. En je kunt natuurlijk zelf politiek actief worden. De meeste politieke partijen hebben een jongerenafdeling waarvan je lid kunt worden. Kijk op en klik door naar de websites van de verschillende partijen (fracties) in de Tweede Kamer. Meer weten over de landelijke politiek Op staat veel informatie over Kamerleden en vind je de agenda en het vergaderschema, ook kun je debatten live volgen. Informatie over de Eerste Kamer kun je vinden op Wil je meer weten over de regering en de verschillende ministeries? Kijk dan op Het is natuurlijk ook heel leuk en leerzaam om met je klas naar de Tweede Kamer te komen. De Tweede Kamer heeft een uitgebreid bezoekers- en voorlichtingsprogramma waar iedereen gebruik van kan maken. Een onderdeel van het bezoek op vergaderdagen is een voorlichtingsfilm en het (kort) bijwonen van de plenaire vergadering op de publieke tribune. Op andere dagen is een rondleiding door de gebouwen van de Tweede Kamer mogelijk. Aan deelname aan het voorlichtingsprogramma zijn geen kosten verbonden. Kijk voor meer informatie op of bel met de afdeling Bezoekers&Informatie van de Dienst Communicatie

6 colofon Dit is een uitgave van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Bezoekadres Lange Poten 4 Den Haag Postadres Postbus EA Den Haag Tekst en ontwerp Dienst Communicatie Druk OBT bv, Den Haag Fotografie Hans Kouwenhoven Meer informatie Telefoon: en Vermenigvuldigen van informatie uit deze publicatie is niet toegestaan zonder uitdrukkelijke toestemming van de uitgever. februari

7

Derde Kamer Handboek Politiek 2

Derde Kamer Handboek Politiek 2 Derde Kamer Handboek Politiek 2 Derde Kamer der Staten-Generaal Hallo Kamerlid, Jij bent lid van de Derde Kamer der Staten-Generaal. Als politicus moet je natuurlijk wel verstand hebben van politiek. Samen

Nadere informatie

Tweede Kamer in de klas

Tweede Kamer in de klas Tweede Kamer in de klas Workshop Inleiding Hoe leg je democratie en politiek uit in de klas? Door in debat te gaan. Door te debatteren leren leerlingen hoe de parlementaire democratie werkt. Ook stimuleert

Nadere informatie

Wie bestuurt het land?

Wie bestuurt het land? Wie bestuurt het land? Nederland is een democratie. Een belangrijk kenmerk van een democratie is een parlement. In zo n parlement zitten mensen die door de bevolking zijn gekozen. Zij zitten namens een

Nadere informatie

Derde Kamer Handboek Politiek 1

Derde Kamer Handboek Politiek 1 Derde Kamer Handboek Politiek 1 Derde Kamer der Staten-Generaal Hallo Kamerlid, Jij bent lid van de Derde Kamer der Staten-Generaal. Als politicus moet je natuurlijk wel verstand hebben van politiek. Samen

Nadere informatie

VERKIEZINGSUITSLAG 2017

VERKIEZINGSUITSLAG 2017 VERKIEZINGSUITSLAG 2017 MAART 2017 AAN DE SLAG MET #1 DE WERKVORM IN HET KORT De leerlingen krijgen twee werkbladen. Ze verdiepen zich eerst in de zetelverdeling voor de verkiezingen. Daarna bekijken ze

Nadere informatie

e Kamer Derde Kamer Handboek Politiek 2 der Staten-Generaal

e Kamer Derde Kamer Handboek Politiek 2 der Staten-Generaal erde Kamer Derde Kamer e Kamer Handboek Politiek 2 Derde Kamer der Staten-Generaal Hallo Kamerlid, Jij bent lid van de Derde Kamer der Staten-Generaal. Als politicus moet je natuurlijk wel verstand hebben

Nadere informatie

Maatschappijleer Parlementaire Democratie 10 VWO 2014-2015

Maatschappijleer Parlementaire Democratie 10 VWO 2014-2015 Maatschappijleer Parlementaire Democratie 10 VWO 2014-2015 Mensbeelden, ideologieën, politieke partijen Politieke partijen Welke politieke partijen zijn er eigenlijk in Nederland en wat willen ze? Om antwoord

Nadere informatie

Handboek Politiek deel 2

Handboek Politiek deel 2 Handboek Politiek deel 2 Derde Kamer der Staten-Generaal Hallo Kamerlid van de Derde Kamer der Staten-Generaal, Gefeliciteerd! Deze week ben jij een politicus. Je gaat samen met je klasgenoten discussiëren

Nadere informatie

Verklarende woordenlijst

Verklarende woordenlijst Bijlage 4 Verklarende woordenlijst Ambtenaar persoon die een baan heeft bij de overheid Amendement de Tweede Kamer wil iets aan een voorstel voor een wet veranderen B en W de burgemeester en de wethouders

Nadere informatie

Stemmen Europese verkiezingen 2014

Stemmen Europese verkiezingen 2014 Stemmen Europese verkiezingen 2014 2 Voorwoord Dit boek gaat over de verkiezingen voor het Europees Parlement van 22 mei 2014. Het boek is gemaakt door de medewerkers van het Educatief Centrum voor Cliënten,

Nadere informatie

Debat: Maatschappelijke stage

Debat: Maatschappelijke stage Debat: Maatschappelijke stage Korte omschrijving werkvorm: De leerlingen voeren een Tweede Kamerdebat over het afschaffen van de maatschappelijke stage. Leerdoel: Leerlingen krijgen inzicht in hoe een

Nadere informatie

Handboek Politiek. Derde Kamer der Staten-Generaal

Handboek Politiek. Derde Kamer der Staten-Generaal Handboek Politiek Derde Kamer der Staten-Generaal Hallo Kamerlid van de Derde Kamer der Staten-Generaal, Gefeliciteerd! Deze week ben jij een politicus. Je gaat samen met je klasgenoten discussiëren over

Nadere informatie

Derde Kamer. Derde Kamer. Handboek Politiek 1. der Staten-Generaal

Derde Kamer. Derde Kamer. Handboek Politiek 1. der Staten-Generaal erde Kamer Derde Kamer Kamer e Kamer Handboek Politiek 1 Derde Kamer der Staten-Generaal Hallo Kamerlid, Jij bent lid van de Derde Kamer der Staten-Generaal. Als politicus moet je natuurlijk wel verstand

Nadere informatie

Docentenhandleiding Derde Kamer - Handboek Politiek 1

Docentenhandleiding Derde Kamer - Handboek Politiek 1 Docentenhandleiding Derde Kamer - Handboek Politiek 1 De Derde Kamer der Staten-Generaal is een interactief lesprogramma over politiek voor leerlingen van groep 7 en 8. Wij raden aan om het lesprogramma

Nadere informatie

Cliptoetsen Derde Kamer docentenhandleiding

Cliptoetsen Derde Kamer docentenhandleiding Kamer Cliptoetsen Derde Kamer docentenhandleiding Derde Kame Derde Kam Wie is de baas van Nederland? Hoe werken de verkiezingen? Wat is een Grondwet? En waarom is Prinsjesdag zo belangrijk? In het lespakket

Nadere informatie

Docentenhandleiding Derde Kamer - Handboek Politiek 2

Docentenhandleiding Derde Kamer - Handboek Politiek 2 Docentenhandleiding Derde Kamer - Handboek Politiek 2 De Derde Kamer der Staten-Generaal deel 2 is een interactief lesprogramma over politiek voor leerlingen van groep 7 en 8. Met behulp van het Handboek

Nadere informatie

Eerste Kamer der Staten-Generaal

Eerste Kamer der Staten-Generaal www.derdekamer.nl ls je contact wilt opnemen met de erste amer kun je gebruikmaken van onderstaande mogelijkheden. erste amer der taten-eneraal Binnenhof 22 Postbus 20017 2500 en Haag telefoon 070 312

Nadere informatie

Verkiezingsuitslagen. Drechtsteden

Verkiezingsuitslagen. Drechtsteden Verkiezingsuitslagen Provinciale Staten, 2 maart Inhoud: 1. Opkomst 2. Winnaars en verliezers 3. Zetelverdeling Provinciale Staten 4. Verschil tussen gemeenten Bijlage 1 De VVD heeft bij deze verkiezingen

Nadere informatie

Tweede Kamer aan het werk

Tweede Kamer aan het werk Tweede Kamer aan het werk Inhoudsopgave De Nederlandse democratie 4 De Tweede Kamer vergadert 6 Taken en rechten 8 Van wetsvoorstel tot wet 10 Verkiezingen 12 Kabinetsformatie 14 Prinsjesdag 16 Rijksbegroting

Nadere informatie

Kindergemeenteraad 2016. Leerlingenboek

Kindergemeenteraad 2016. Leerlingenboek Kindergemeenteraad 2016 Leerlingenboek Inhoudsopgave 3 Voorwoord van de Burgemeester 4 Les 1: Democratie 6 Les 2: Politiek in Nederland 8 Les 3: Politieke Partijen 10 Les 4: De Gemeente 12 Les 5: Politiek

Nadere informatie

Zo werkt de provincie Gelderland. De werkwijze van het bestuur

Zo werkt de provincie Gelderland. De werkwijze van het bestuur Zo werkt de provincie Gelderland De werkwijze van het bestuur Op bezoek Basisschool Vuurvogel uit Malden op bezoek bij de provincie Gelderland. Een klas kinderen, hun onderwijzer en zes ouders kregen een

Nadere informatie

De heer Öztürk (PvdA): Voorzitter. Bij de stemmingen onder punt 3, over de begroting van Economische Zaken, houd ik onze motie op stuk nr. 27 aan.

De heer Öztürk (PvdA): Voorzitter. Bij de stemmingen onder punt 3, over de begroting van Economische Zaken, houd ik onze motie op stuk nr. 27 aan. Mededelingen stemmingen Ik verzoek de leden, hun plaatsen in te nemen. Voor wij gaan stemmen, geef ik als eerste het woord aan de heer Öztürk van de Partij van de Arbeid, die een wijziging wil doorgeven

Nadere informatie

Leerlingenboek KINDERRAAD

Leerlingenboek KINDERRAAD Leerlingenboek KINDERRAAD K i n d e r r a a d leerlingenboek 2 Leerlingenboek K I N D E R R A A D Voorwoord Jongens en meisjes, Als burgemeester van Leeuwarden vind ik het heel goed dat jullie meedoen

Nadere informatie

Bestuurslagen in Nederland rijksoverheid provinciale overheid gemeentelijke overheid

Bestuurslagen in Nederland rijksoverheid provinciale overheid gemeentelijke overheid Vak Maatschappijwetenschappen Thema Politieke besluitvorming (katern) Klas Havo 5 Datum november 2012 Hoofdstuk 4 Het landsbestuur (regering en parlement) Het Koninkrijk der Nederlanden bestaat uit vier

Nadere informatie

Tweede Kamerverkiezingen. groep 7 en 8

Tweede Kamerverkiezingen. groep 7 en 8 Tweede Kamerverkiezingen groep 7 en 8 inhoud blz. 1. Inleiding 3 2. Democratie 4 3. Politieke partijen 5 4. De Tweede Kamer 6 5. Kiezen 7 6. De uitslag 8 7. De meerderheid 9 8. Het kabinet 10 9. De oppositie

Nadere informatie

Programma van de vergadering, lijst met onderwerpen die op de vergadering worden behandeld.

Programma van de vergadering, lijst met onderwerpen die op de vergadering worden behandeld. Begrippenlijst gemeenteraad Absolute meerderheid Manier van besluiten waarbij een voorstel is aangenomen als meer dan de helft van alle uitgebrachte stemmen vóór is. Agenda Programma van de vergadering,

Nadere informatie

MEERKEUZEVRAGEN 1. KEUZES MAKEN

MEERKEUZEVRAGEN 1. KEUZES MAKEN MEERKEUZEVRAGEN 1. KEUZES MAKEN 1. Iemand die in de Tweede Kamer zit is een politicus, omdat hij: A. lid is van een politieke partij. B. beslissingen en keuzes moet maken voor het hele land. C. in dienst

Nadere informatie

Europese besluitvorming in de Tweede Kamer

Europese besluitvorming in de Tweede Kamer Europese besluitvorming in de Tweede Kamer De Europese Unie speelt op bijna elk beleidsterrein een rol. Nationale en Europese zaken zijn vaak met elkaar verweven en hebben invloed op elkaar. Daarom is

Nadere informatie

Onderzoek. Diversiteit in de Tweede Kamer 2012

Onderzoek. Diversiteit in de Tweede Kamer 2012 Onderzoek Diversiteit in de Tweede Kamer 2012 Nederland heeft een stelsel met evenredige vertegenwoordiging. Op 12 september 2012 waren er vervroegde verkiezingen voor de Tweede Kamer der Staten-Generaal:

Nadere informatie

Docentenhandleiding Derde Kamer - Handboek Politiek 1

Docentenhandleiding Derde Kamer - Handboek Politiek 1 Docentenhandleiding Derde Kamer - Handboek Politiek 1 De Derde Kamer der Staten-Generaal is een interactief lesprogramma over politiek voor leerlingen van groep 7 en 8. Wij raden aan om het lesprogramma

Nadere informatie

Ontwikkeling politieke voorkeur in 2015

Ontwikkeling politieke voorkeur in 2015 Een politiek systeem in ontbinding De peiling van vandaag laat zien in welke bijzondere electorale situatie Nederland eind 2015 is beland. Deze resultaten kunnen geplaatst worden in het verlengde van het

Nadere informatie

150 De koning(in) Fractie. De minister(s) Achttien Vier POLITIEK

150 De koning(in) Fractie. De minister(s) Achttien Vier POLITIEK De ministerpresident Twee Ambtenaren 150 De koning(in) Fractie De minister(s) Achttien Vier Fractie Twee De koning(in) De ministerpresident Elf Het kabinet Parlement De Ridderzaal Wetten maken Wetten maken

Nadere informatie

Docentenhandleiding Derde Kamer - Handboek Politiek 2

Docentenhandleiding Derde Kamer - Handboek Politiek 2 Docentenhandleiding Derde Kamer - Handboek Politiek 2 De Derde Kamer der Staten-Generaal deel 2 is een interactief lesprogramma over politiek voor leerlingen van groep 7 en 8. Met behulp van het Handboek

Nadere informatie

OP VERKENNING IN HET VLAAMS PARLEMENT

OP VERKENNING IN HET VLAAMS PARLEMENT OP VERKENNING IN HET VLAAMS PARLEMENT DOELGROEP 3DE -4DE -5DE -6DE -7DE SECUNDAIR INFORMATIE OVER DE ACTIVITEIT Doelgroep Duur Materieel Doelstellingen 3de-4de-5de-6de-7de secundair 1 lesuur per onderwerp

Nadere informatie

Handelingen Tweede Kamer

Handelingen Tweede Kamer Opgave 1 Politieke besluitvorming: verkeersveiligheid tekst 1 Handelingen Tweede Kamer 10 1 20 2 30 3 Aan de orde is de behandeling van het wetsvoorstel Wijziging van de Verkeerswet 1994 in verband met

Nadere informatie

Belangen: Macht van de Eerste Kamer

Belangen: Macht van de Eerste Kamer Belangen: Macht van de Eerste Kamer Korte omschrijving werkvorm: Aan de hand van een werkblad ontdekken leerlingen dat de plannen van het kabinet waarschijnlijk wel door de Tweede Kamer komen, maar niet

Nadere informatie

K i n d e r r a a d l e e r l i n g e n b o e k

K i n d e r r a a d l e e r l i n g e n b o e k K i n d e r r a a d leerlingenboek 2 Leerlingenboek K I N D E R R A A D Voorwoord Jongens en meisjes, Als burgemeester van Leeuwarden vind ik het heel goed dat jullie meedoen aan de Kinderraad. Ook als

Nadere informatie

Maatschappijleer Parlementaire Democratie 10 VWO 2014-2015

Maatschappijleer Parlementaire Democratie 10 VWO 2014-2015 Maatschappijleer Parlementaire Democratie 10 VWO 2014-2015 Dilemma s Inleiding Tijdens de vorige les heb je geleerd dat het woord democratie een samentrekking is van de woorden demos (volk) en kratein

Nadere informatie

Europa in de Tweede Kamer

Europa in de Tweede Kamer Europa in de Tweede Kamer Europa krijgt steeds meer invloed op het dagelijks leven van haar burgers, ook in Nederland. Daardoor lijkt het soms alsof de nationale parlementen buiten spel staan. Dat is niet

Nadere informatie

Nog allerminst zeker dat PS-verkiezingen referendum worden. Regering en C3 halen in landelijke én PS-peiling ongeveer helft stemmen

Nog allerminst zeker dat PS-verkiezingen referendum worden. Regering en C3 halen in landelijke én PS-peiling ongeveer helft stemmen Nog allerminst zeker dat PS-verkiezingen referendum worden Regering en C3 halen in landelijke én PS-peiling ongeveer helft stemmen Het in Rutte II is onveranderd laag: slechts 16% zegt te hebben. Het aandeel

Nadere informatie

Welkom. bij de. gemeenteraad

Welkom. bij de. gemeenteraad Welkom bij de gemeenteraad Welkom bij de gemeenteraad Aan het hoofd van de gemeente staat de gemeenteraad. De raad neemt beslissingen over allerlei belangrijke zaken in de gemeente. Of het nu gaat om toeristenbelasting

Nadere informatie

Herziene versie 2012 MET WERKBLAD EN PUZZEL. groepen 6-8

Herziene versie 2012 MET WERKBLAD EN PUZZEL. groepen 6-8 Herziene versie 2012 M WRKBLAD N PUZZL groepen 6-8 inhoud blz. 1. Inleiding 3 2. Democratie 4 3. Politieke partijen 5 4. De weede Kamer 6 5. Kiezen 7 6. De uitslag 8 7. De meerderheid 9 8. Het kabinet

Nadere informatie

19 maart Onderzoek: Day after Provinciale Statenverkiezingen

19 maart Onderzoek: Day after Provinciale Statenverkiezingen 19 maart 2015 Onderzoek: Day after Provinciale Statenverkiezingen Over het EenVandaag Opiniepanel Het EenVandaag Opiniepanel bestaat uit ruim 45.000 mensen. Zij beantwoorden vragenlijsten op basis van

Nadere informatie

Maatschappijleer par. 1!

Maatschappijleer par. 1! Maatschappijleer par. 1 Iets is een maatschappelijk probleem als: 1. Het groepen mensen aangaat 2. Het samenhangt met of het is gevolg is van maatschappelijke verandering 3. Er verschillende meningen zijn

Nadere informatie

16 januari Onderzoek: Partijen uitsluiten bij formatie?

16 januari Onderzoek: Partijen uitsluiten bij formatie? 16 januari 2017 Onderzoek: Partijen uitsluiten bij formatie? Over het EenVandaag Opiniepanel Het EenVandaag Opiniepanel bestaat uit ruim 50.000 mensen. Zij beantwoorden vragenlijsten op basis van een online

Nadere informatie

Puzzel: De stem van de Statenleden

Puzzel: De stem van de Statenleden Puzzel: De stem van de Statenleden Korte omschrijving werkvorm De verkiezingen voor de Provinciale Staten zijn geweest, de uitslag is bekend en de volgende verkiezingen staan alweer voor de deur: die van

Nadere informatie

Aan de orde zijn de stemmingen over moties, ingediend bij het debat over de toekomst van de krijgsmacht,

Aan de orde zijn de stemmingen over moties, ingediend bij het debat over de toekomst van de krijgsmacht, Stemmingen moties Toekomst van de krijgsmacht Aan de orde zijn de stemmingen over moties, ingediend bij het debat over de toekomst van de krijgsmacht, te weten: de motie-jasper van Dijk over afzien van

Nadere informatie

National Elections for the House of Representatives 2010

National Elections for the House of Representatives 2010 National Elections for the House of Representatives 2010 Vragenlijst afgenomen in het LISS panel Versie 1.0 Datum december 2010 Auteur(s) Maarten Streefkerk T: +31 13 466 2149 E: M.IJ.C.Streefkerk@uvt.nl

Nadere informatie

Verkiezingsuitslagen Drechtsteden

Verkiezingsuitslagen Drechtsteden Verkiezingsuitslagen PROVINCIALE STATEN 18 MAART Inhoud Hoe hebben inwoners van de regio bij de verkiezingen voor de Provinciale Staten gestemd? Wat zou in de regio de grootste partij zijn en wie is de

Nadere informatie

VERKIEZINGSKRANT 15 MAART 2017 TWEEDE KAMERVERKIEZINGEN STEM OOK!

VERKIEZINGSKRANT 15 MAART 2017 TWEEDE KAMERVERKIEZINGEN STEM OOK! VERKIEZINGSKRANT 15 MAART 2017 TWEEDE KAMERVERKIEZINGEN STEM OOK! Wil jij weten welke politieke partij bij jou past? Doe de test op www.stemwijzer.nl. Op woensdag 15 maart zijn er Tweede Kamerverkiezingen.

Nadere informatie

Rapportage. Amsterdam, Standaard rapportage. Gesloten vragen. DirectResearch Herengracht CA Amsterdam

Rapportage. Amsterdam, Standaard rapportage. Gesloten vragen. DirectResearch Herengracht CA Amsterdam DirectResearch Herengracht 454 1017 CA Amsterdam 020 770 75 79 info@directresearch.nl www.directresearch.nl Rapportage Amsterdam, 17-06-2016 Oekraïne Oekraïne referendum referendum (meting 2) Standaard

Nadere informatie

De Stemming van 25 mei 2014 en EP2014

De Stemming van 25 mei 2014 en EP2014 De Stemming van 25 mei 2014 en EP2014 Op dit moment is de officiele Nederlandse uitslag van de verkiezing voor het Europees Parlement nog niet bekend. Ipsos is gekomen met een exitpoll, GeenStijl met de

Nadere informatie

ALGEMENE INFORMATIE VOOR DE PERS

ALGEMENE INFORMATIE VOOR DE PERS STAFDIENST VOORLICHTING ALGEMENE INFORMATIE VOOR DE PERS De Tweede Kamer behoudt zich het recht voor verstrekte faciliteiten te allen tijde te wijzigen of in te trekken. Stafdienst Voorlichting De stafdienst

Nadere informatie

Stemmen Provinciale Staten en waterschapsverkiezingen 2015

Stemmen Provinciale Staten en waterschapsverkiezingen 2015 Stemmen Provinciale Staten en waterschapsverkiezingen 2015 2 Voorwoord In dit boek staat informatie over de Provinciale Staten en waterschapsverkiezingen. Die zijn op 18 maart 2015. Het boek gaat over

Nadere informatie

Europese besluitvorming in de Tweede Kamer

Europese besluitvorming in de Tweede Kamer Europese besluitvorming in de Tweede Kamer De Europese Unie speelt op bijna elk beleidsterrein een rol. Nationale en Europese zaken zijn vaak met elkaar verweven en hebben invloed op elkaar. Daarom is

Nadere informatie

Wie beslist wat? Duur: 30 45 minuten. Wat doet u?

Wie beslist wat? Duur: 30 45 minuten. Wat doet u? Wie beslist wat? Korte omschrijving werkvorm: De werkvorm Wie-Beslist-Wat is een variant op het spel Ren je rot. De leerlingen worden ingedeeld in teams. Elk team strijdt om de meeste punten. Er zijn kennisvragen

Nadere informatie

POLITIEKE PEILING I&O RESEARCH

POLITIEKE PEILING I&O RESEARCH POLITIEKE PEILING I&O RESEARCH Persbericht 1 februari 2016 PVV en VVD gaan virtueel aan kop Op dit moment zou de PVV 27 zetels halen, op de voet gevolgd door de VVD (26 zetels). Rekening houdend met statistische

Nadere informatie

Slotpeiling PS: vijf partijen zeer dicht bij elkaar

Slotpeiling PS: vijf partijen zeer dicht bij elkaar Rapport Slotpeiling PS: vijf partijen zeer dicht bij elkaar Slechts zwakke stijging opkomstintentie, meerderheid VVD, PvdA en C3 ver weg De spanning voor de Provinciale Statenverkiezingen van woensdag

Nadere informatie

Eindexamen maatschappijleer 2 vmbo gl/tl 2003 - I

Eindexamen maatschappijleer 2 vmbo gl/tl 2003 - I Meerkeuzevragen Schrijf alleen de hoofdletter van het goede antwoord op. POLITIEK 1p 1 Welk orgaan behoort niet tot de overheid? A de Provinciale Staten B de vakcentrale FNV C het college van burgemeester

Nadere informatie

Wie bestuurt de Europese Unie?

Wie bestuurt de Europese Unie? Wie bestuurt de Europese Unie? De Europese Unie (EU) is een organisatie waarin 28 landen in Europa samenwerken. Eén ervan is Nederland. Een aantal landen werkt al meer dan vijftig jaar samen. Andere landen

Nadere informatie

Resultaten Schaduwkamer.nl tot en met 7 november 2010

Resultaten Schaduwkamer.nl tot en met 7 november 2010 Resultaten Schaduwkamer.nl tot en met 7 november 2010 Op 15 juni 2010 is Schaduwkamer van start gegaan. Op deze site kunnen alle Nederlandse kiezers met de Tweede Kamer meestemmen met belangrijke moties.

Nadere informatie

WIE BESTUURT DE GEMEENTE?

WIE BESTUURT DE GEMEENTE? WIE BESTUURT DE GEMEENTE? De gemeente dichtbij Dagelijks heeft u met de gemeente te maken. Zo zorgt de gemeente ervoor dat uw vuilnis wordt opgehaald en dat er wegen en fietspaden worden aangelegd. Bij

Nadere informatie

NEDERLANDERS WILLEN GEEN NEXIT

NEDERLANDERS WILLEN GEEN NEXIT Ondanks euroscepsis: NEDERLANDERS WILLEN GEEN NEXIT Persbericht I&O Research 14 maart 2016 VVD en PVV grootste partijen Op dit moment zou de VVD 27 zetels halen, op de voet gevolgd door de PVV (25 zetels).

Nadere informatie

Tevens stel ik voor, te stemmen over de moties zoals ingediend bij het notaoverleg over de Hoofdlijnennotitie Comptabiliteitswet 2001.

Tevens stel ik voor, te stemmen over de moties zoals ingediend bij het notaoverleg over de Hoofdlijnennotitie Comptabiliteitswet 2001. Mededelingen Op de tafel van de Griffier ligt een lijst van ingekomen stukken. Op die lijst staan voorstellen voor de behandeling van deze stukken. Als voor het einde van de vergadering daartegen geen

Nadere informatie

Docentenhandleiding. Derde Kamer - digitale les Verkiezingen, en dan?

Docentenhandleiding. Derde Kamer - digitale les Verkiezingen, en dan? Docentenhandleiding Derde Kamer - digitale les Verkiezingen, en dan? Lespakket Verkiezingen, en dan? Wat gebeurt er na de verkiezingen? Hoe wordt de regering gevormd? Wat is het verschil tussen oppositie

Nadere informatie

Voorlopige uitslag Amsterdam. Project: 12213 Verkiezingen Tweede Kamer 2012 In samenwerking met: Dienst Basisinformatie/Bureau Verkiezingen

Voorlopige uitslag Amsterdam. Project: 12213 Verkiezingen Tweede Kamer 2012 In samenwerking met: Dienst Basisinformatie/Bureau Verkiezingen Verkiezingen 2012 Tweede Kamer Voorlopige uitslag Amsterdam Project: 12213 In samenwerking met: Dienst Basisinformatie/Bureau Verkiezingen Samenstelling publicatie: Jeroen Slot Cor Hylkema Oudezijds Voorburgwal

Nadere informatie

Wie bestuurt de gemeente?

Wie bestuurt de gemeente? Wie bestuurt de gemeente? De gemeente iedereen heeft er op een of andere manier mee te maken. Zo zorgt de gemeente ervoor dat uw huishoudelijk afval wordt opgehaald en dat er wegen en fietspaden worden

Nadere informatie

Stem ook! Woensdag 12 september Tweede Kamerverkiezingen

Stem ook! Woensdag 12 september Tweede Kamerverkiezingen Tweede Kamerverkiezingen Wil jij weten welke politieke partij bij jou past? Geef je mening over de stellingen op www.stemwijzer.nl. Ontdek welke politieke partij het best bij jou past. Woensdag 1 september

Nadere informatie

Eindexamen havo maatschappijwetenschappen 2014-I

Eindexamen havo maatschappijwetenschappen 2014-I Opgave 1 Besluitvorming rondom studiefinanciering Bij deze opgave horen de teksten 1 en 2 en figuur 1 uit het bronnenboekje. Inleiding Tijdens de regeringstermijn van kabinet-rutte 1 (oktober 2010 tot

Nadere informatie

Verkiezingsuitslagen Drechtsteden

Verkiezingsuitslagen Drechtsteden Verkiezingsuitslagen Tweede Kamer, 13 september De verkiezingen voor de Tweede Kamer van 13 september waren tot het eind toe spannend. De VVD en PvdA zijn de grootste winnaars. Ten koste van PVV, CDA en

Nadere informatie

Staat van de Kamer 2016

Staat van de Kamer 2016 Staat van de Kamer 216 februari 217 staat van de kamer 216 Inleiding Dit is de zevende Staat van de Tweede Kamer; een overzicht van relevante feiten en cijfers die gaan over het Kamerwerk in 216. De opmaak

Nadere informatie

Wat is een politieke partij?

Wat is een politieke partij? Wat is een politieke partij? 2 Nederland is een democratie. Dat betekent onder meer dat er regelmatig verkiezingen worden gehouden voor organen die de bevolking vertegenwoordigen. De mensen die in deze

Nadere informatie

Hoe opereren partijen in de Kamer op het gebied van onderwijs? 1

Hoe opereren partijen in de Kamer op het gebied van onderwijs? 1 Hoe opereren partijen in de Kamer op het gebied van onderwijs? Door: Simon Otjes & Tom Louwerse Datum: 9 September 2016 Versie: 3.0 Voor: Algemene Onderwijsbond Samenvatting Dit onderzoek kijkt naar het

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2016 2017 34 567 Voorstel tot wijziging van het Reglement van Orde, de Regeling financiële ondersteuning fracties Tweede Kamer 2014 en de Regeling vertrouwelijke

Nadere informatie

De gemeenteraad is er voor u!

De gemeenteraad is er voor u! A M S T E LV E E N. N L / G E M E E N T E R A A D De gemeenteraad is er voor u! Gemeentebestuur De gemeente Amstelveen wordt net als iedere gemeente in Nederland - bestuurd door een gemeenteraad en een

Nadere informatie

Verkiezingsuitslagen Drechtsteden

Verkiezingsuitslagen Drechtsteden Verkiezingsuitslagen Verkiezingen Europees Parlement Hoe stemden de inwoners van de bij de verkiezingen voor het Europees Parlement? Wijkt hun stemgedrag af van de landelijke uitslag? En, welke en werden

Nadere informatie

Wie bestuurt de gemeente?

Wie bestuurt de gemeente? Wie bestuurt de gemeente? De gemeente iedereen heeft er op een of andere manier mee te maken. Zo zorgt de gemeente ervoor dat uw huishoudelijk afval wordt opgehaald en dat er wegen en fietspaden worden

Nadere informatie

Kort verslag. 7. Wabo-projectbesluit bouw zorgkliniek aan de Schipholweg (023) (2013/23263) Besluit: conform

Kort verslag. 7. Wabo-projectbesluit bouw zorgkliniek aan de Schipholweg (023) (2013/23263) Besluit: conform Kort verslag Datum: raadsvergadering 21 maart 2013 1. Vragenuur De vragen gesteld door de fractie D66 inzake provinciale herverdeling worden beantwoord door burgemeester Schneiders De vragen gesteld door

Nadere informatie

en Justitie te weten:

en Justitie te weten: 16 Aan de orde zijn de stemmingen over moties, ingediend bij de behandeling van het wetsvoorstel Vaststelling van de begrotingsstaten van het Ministerie van Veiligheid en Justitie (VI) voor het jaar 2016,

Nadere informatie

De agenda wordt gewijzigd vastgesteld: het als agendapunt 13 geagendeerde voorstel PS/2016/763 HMO wordt omgezet naar hamerstuk.

De agenda wordt gewijzigd vastgesteld: het als agendapunt 13 geagendeerde voorstel PS/2016/763 HMO wordt omgezet naar hamerstuk. BESLUITENLIJST Vergadering van Provinciale Staten van Overijssel Woensdag 28 september U kunt de Statenvoorstellen en ingezonden brieven via het Staten Informatie Systeem inzien op de website van de provincie

Nadere informatie

Wie bestuurt de Europese Unie?

Wie bestuurt de Europese Unie? Wie bestuurt de Europese Unie? De Europese Unie (EU) is een organisatie waarin 28 landen in Europa samenwerken. Eén ervan is Nederland. Een aantal landen werkt al meer dan vijftig jaar samen. Andere landen

Nadere informatie

Vrouwen in de politiek geactualiseerde versie, januari 2011

Vrouwen in de politiek geactualiseerde versie, januari 2011 Vrouwen in de politiek geactualiseerde versie, januari 2011 Bij de landelijke verkiezingen in juni 2010 zijn er 61 vrouwen in het parlement gekozen, zes meer dan bij de verkiezingen van 2003 en van 2006.

Nadere informatie

40 jaar Vlaams parlement

40 jaar Vlaams parlement Hugo Vanderstraeten 40 kaarsjes eenheidsstaat of een unitaire staat: één land met één parlement en één regering. De wetten van dat parlement golden voor alle Belgen. In de loop van de 20ste eeuw hadden

Nadere informatie

Jubileumonderzoek Maurice de Hond

Jubileumonderzoek Maurice de Hond Ter gelegenheid van het 40-jarig jubileum van Maurice de Hond als opiniepeiler zijn er 100 vragen gesteld, die zijn ingebracht door leden van Peil.nl. Hier staat een selectie van deze vragen. Op http://bit.ly/40jrpeiler

Nadere informatie

De week waarin alles anders werd (of niet?)

De week waarin alles anders werd (of niet?) De week waarin alles anders werd (of niet?) Er is waarschijnlijk geen week geweest in de Nederlandse politieke geschiedenis waar in een korte tijd zoveel veranderde als de afgelopen 7 dagen. In die periode

Nadere informatie

Stemmotieven bij de gemeenteraadsverkiezingen

Stemmotieven bij de gemeenteraadsverkiezingen Stemmotieven bij de gemeenteraadsverkiezingen Voor: NPS/NOVA Hugo van der Parre Datum: 28 januari 2009 Project: 91804 Copyright: 2010. Synovate Ltd. Alle rechten voorbehouden. De concepten en ideeën die

Nadere informatie

Hoeveel bewegings ruimte gunt het kabinet het po?

Hoeveel bewegings ruimte gunt het kabinet het po? Hoeveel bewegings ruimte gunt het kabinet het po? Tijdens de begrotingsbehandeling van het ministerie van OCW is er relatief weinig gesproken over het primair onderwijs. Wel kwamen voor het po belangrijke

Nadere informatie

Doe mee en test je kennis. Stuur je antwoorden naar mij en ik informeer je over de scoren.

Doe mee en test je kennis. Stuur je antwoorden naar mij en ik informeer je over de scoren. Quiz over politiek, Europa en staatsrechtelijke spelregels Toelichting In de periode 2008-2010 werkte ik als staatsrechtjurist binnen het projectteam versterking Grondwet bij het Miniserie van BZK. Dit

Nadere informatie

Ofwel: parlementaire democratie omdat parlement belangrijkste beslissingen neemt.

Ofwel: parlementaire democratie omdat parlement belangrijkste beslissingen neemt. Hoofdstuk 1 Politiek : manier waarop land geregeerd word. Algemeen belang : Openbare orde en veiligheid Buitenlandse betrekkingen Infrastructuur Welvaart Welzijn Onderwijs Een democratie is een staatsvorm

Nadere informatie

Tweede Aanvulling op Stakeholdersanalyse Duurzaam Inkopen Standpunten van politieke partijen over duurzaam inkopen. Februari 2010

Tweede Aanvulling op Stakeholdersanalyse Duurzaam Inkopen Standpunten van politieke partijen over duurzaam inkopen. Februari 2010 Rijnstraat 8 Postbus 20951 2500 EZ Den Haag Tweede Aanvulling op Stakeholdersanalyse Duurzaam Inkopen Standpunten van politieke partijen over duurzaam inkopen Februari 2010 Ten behoeve van: Directie Communicatie,

Nadere informatie

vaste commissie voor Sociale Zaken en Werkgelegenheid

vaste commissie voor Sociale Zaken en Werkgelegenheid Den Haag, 7 november 2012 Voortouwcommissie: vaste commissie voor Sociale Zaken en Werkgelegenheid Volgcommissie(s): ELI i.v.m. agendapunt 11 EU i.v.m. agendapunt 14, 15 Document: Besluitenlijst van de

Nadere informatie

Opgave 2 Tweede Kamerverkiezingen 2006 en kabinetsformatie

Opgave 2 Tweede Kamerverkiezingen 2006 en kabinetsformatie Opgave 2 Tweede Kamerverkiezingen 2006 en kabinetsformatie tekst 5 5 Het tweede kabinet-balkenende (CDA, VVD, D66) trad aan op 27 mei 2003. Op 30 juni 2006 bood minister-president Balkenende het ontslag

Nadere informatie

De stemming van 27 april 2012

De stemming van 27 april 2012 De stemming van 27 april 2012 De PvdA heeft ten opzichte van afgelopen zondag 5 zetels verloren en staat nu op 19 zetels. Groen Links stijgt 3 zetels naar 8, D66 2 zetels naar 17 en de ChristenUnie 1 zetel

Nadere informatie

Verkiezingen. Weetje: Pas in 1848 werden de Eerste Kamerleden gekozen. Daarvoor benoemde de Koning de leden voor het leven.

Verkiezingen. Weetje: Pas in 1848 werden de Eerste Kamerleden gekozen. Daarvoor benoemde de Koning de leden voor het leven. Verkiezingen Tijdens de proviciale statenverkiezingen kunnen alle Nederlanders van 18 jaar en ouder stemmen. Het stemmen tijdens de provinciale statenverkiezingen telt eigenlijk dubbel: een stem voor de

Nadere informatie

Verkiezingen in Nederland

Verkiezingen in Nederland Verkiezingen in Nederland 1 NEDERLAND IS EEN MONARCHIE 1 DE KONINKLIJKE FAMILIE A Het staatshoofd van Nederland is de koning. Hieronder ziet u een foto van het gezin van de koning. Weet u de namen van

Nadere informatie

Tweede Kamerverkiezingen

Tweede Kamerverkiezingen Herziene versie 2017 Tweede Kamerverkiezingen groepen 6-8 inhoud 1. Inleiding 3 2. Democratie 4 3. Politieke partijen 5 4. De Tweede Kamer 8 5. Kiezen 9 6. De uitslag 10 7. De meerderheid 11 8. Ministers

Nadere informatie

1Nederland als democratie

1Nederland als democratie Thema 1Nederland als democratie en rechtsstaat 1.1 Inleiding Nederland is een democratie. Wij kiezen bepaalde mensen - de volksvertegenwoordigers - die namens ons regeren. Zij nemen besluiten en besturen

Nadere informatie

Docentenhandleiding Rollenspel Politiek

Docentenhandleiding Rollenspel Politiek Docentenhandleiding Rollenspel Politiek Voorbereiding 1. Bepaal hoeveel tijd er is: kies voor 45, 60 of 90 uten versie 2. Deel tijdschema uit en bespreek dit met de leerlingen 3. Verdeel de rollen, zie

Nadere informatie

Besluiten Provinciale Staten 24 juni 2015 Algemene Beschouwingen bij de Voorjaarsnota 2015

Besluiten Provinciale Staten 24 juni 2015 Algemene Beschouwingen bij de Voorjaarsnota 2015 p e r s b e r i c h t e-mail: website: statengriffie@provinciegroningen.nl www.provinciegroningen.nl PS-besluitenlijst, nr. 123, 25 juni 2015 Besluiten Provinciale Staten 24 juni 2015 Algemene Beschouwingen

Nadere informatie

RAPPORTAGE ONDERZOEK PARTIJPOLITIEKE BENOEMINGEN

RAPPORTAGE ONDERZOEK PARTIJPOLITIEKE BENOEMINGEN RAPPORTAGE ONDERZOEK PARTIJPOLITIEKE BENOEMINGEN Meer Democratie Mei 2015 Rapportage onderzoek Partijpolitieke benoemingen Meer Democratie 1 Persbericht NEDERLANDERS: PUBLIEKE FUNCTIES OPEN VOOR IEDEREEN

Nadere informatie