Maatschappijleer Parlementaire Democratie 10 VWO

Save this PDF as:
 WORD  PNG  TXT  JPG

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Maatschappijleer Parlementaire Democratie 10 VWO 2014-2015"

Transcriptie

1 Maatschappijleer Parlementaire Democratie 10 VWO Dilemma s Inleiding Tijdens de vorige les heb je geleerd dat het woord democratie een samentrekking is van de woorden demos (volk) en kratein (regeren) en welke kenmerken bij deze bestuursvorm horen. Ook leerde je de kenmerken van een dictatuur kennen en maakte je daar een opdracht over. Op die manier heb je deze kenmerken ook leren toepassen. Dilemma s in de democratie Zoals je vorige week al leerde zijn er verschillende soorten democratieën, we noemden al directe democratie, parlementaire democratie (zoals in Nederland) maar ook bijvoorbeeld een presidentiele democratie. Bij elke soort is het volk aan de macht maar op welke wijze dat precies gebeurt verschilt per land en is vaak historisch zo gegroeid. Dat komt doordat er binnen een democratie altijd keuzes worden gemaakt binnen dilemma s. Er zijn drie belangrijke dilemma s te vinden. Steeds zijn er twee uitersten en tussen die uitersten wordt een positie gekozen. Een beetje meer van dit en wat minder van dat. Het eerste dilemma luidt: Vrijheid versus Gelijkheid. Dit zijn niet zoals bij de Franse revolutie twee van de drie idealen (samen met Broederschap) maar het dilemma tussen enerzijds de vrijheid van burgers garanderen en anderzijds de minderheden binnen een land beschermen. Om er voor te zorgen dat een meerderheid binnen een land hun wil niet oplegt aan een minderheid, waardoor de gelijkheid tussen álle burgers in het geding komt, moet de vrijheid van de meerderheid een beetje ingeperkt worden. Een voorbeeld: stel er komt een partij die vindt dat alle mensen met bruin krullend haar (die in de minderheid zijn) niet meer mogen stemmen. Deze partij behaalt een meerderheid in de Tweede Kamer waardoor zij dit wetsvoorstel kunnen invoeren. Wanneer dit zou gebeuren zijn de burgers (dus met of zonder krullend haar) niet meer gelijk want niet iedereen mag dan meer stemmen. Om te voorkomen dat dit gebeurt wordt de vrijheid van álle burgers een beetje beperkt om de gelijkheid van iedereen te garanderen. Een groep buitensluiten mag daarom niet in een democratisch land. Oftewel democratie is dus niet de meerderheid regeert, ook minderheden worden beschermd. Het tweede dilemma luidt: Participatie versus Effectiviteit. In een democratie doen idealiter zo veel mogelijk burgers mee, dit noem je participeren. Tegelijkertijd wil je dat het besturen van een land effectief is, dus dat niet alles ellenlang duurt en dat er ook daadwerkelijk beslissingen worden genomen en dat er daadkrachtig wordt bestuurd, dit is het effectiviteitsdeel van dit dilemma. Directe democratie kent de hoogst mogelijke participatie maar je kan je voorstellen dat het niet erg effectief is want ieders stem telt mee en dat kan leiden tot ellenlange discussies en weinig effectiviteit en daadkracht. 1

2 Een presidentiele democratie met een president die veel macht heeft zoals in de Verenigde Staten of Frankrijk is waarschijnlijk een stuk effectiever maar minder mensen participeren of voelen zich vertegenwoordigd. Het derde dilemma luidt: Autonomie versus Meer Middelen. Autonomie betekent zelfbestuur of zelfbeschikking. Democratieën moeten continu keuzes maken tussen zelfbestuur of deel uitmaken van een groter geheel (zoals bijvoorbeeld de Europese Unie) waardoor ze meer middelen zoals geld maar ook gedeelde instituties tot hun beschikking hebben. Maar ook op gemeentelijk niveau speelt dit dilemma. Een voorbeeld: Nederland maakt samen met veel Europese landen deel uit van de Europese Unie. Dat betekent dat er veel beslissingen niet meer in Den Haag (waar ons bestuur zetelt) worden genomen maar in Brussel. Nederland kan daardoor niet meer over alles zelf beslissen. Hiertegenover staat dat er ook veel middelen (zoals geld, maar ook internationale samenwerking en handel) vanuit Brussel naar Nederland komen. De discussie over dit dilemma is heel actueel. Veel mensen zijn het niet eens met het opgeven van autonomie voor meer middelen, terwijl anderen juist de voordelen zien van meer middelen en daar graag wat autonomie voor opgeven. Oefenen met de stof: 1. Bedenk wat je weet van de soort democratie in Nederland (lees lesbrief 2!) en bepaal welke keuzes er in Nederland zijn gemaakt per dilemma. Is er juist gekozen voor meer effectiviteit of meer participatie, meer autonomie of meer middelen etc. Geef steeds goed aan waarom je dat denkt. Als je twijfelt kan je nog doorzoeken op internet (bijvoorbeeld Wikipedia). 2. Op welke wijze zou men er voor kunnen zorgen dat de gelijkheid binnen een democratie gewaarborgd blijft? Bedenk zo veel mogelijk manieren (of taken van de overheid) waarop je dit zou kunnen doen. 2

3 Mensbeelden, ideologieën, politieke partijen Inleiding Inmiddels weet je wat waarden, belangen en dilemma s zijn. In de vorige paragraaf kwamen drie dilemma s aan bod waar ieder democratisch land een positie in kiest. Nu begrijp je waarom landen met een democratie als bestuursvorm toch van elkaar kunnen verschillen. In de komende lessen gaan we dieper in op de democratie in praktijk in Nederland. Politieke partijen Welke politieke partijen zijn er eigenlijk in Nederland en wat willen ze? Om antwoord op deze vraag te kunnen geven, moet je eerst weten wat een politieke partij is. Een politieke partij bestaat uit een groep mensen met ongeveer dezelfde ideeën over de ideale samenleving. Om de standpunten van politieke partijen beter te begrijpen kan je ze op twee manieren indelen: 1) Zijn de standpunten van de politieke partij links of rechts (of er tussenin)? 2) Zijn de standpunten van de politieke partij progressief of conservatief (of er tussenin)? Links/rechts De begrippen links en rechts gebruiken we om te kunnen duiden op welk mensbeeld een politieke partij zich baseert. Een mensbeeld is een voorstelling van wat het betekent mens te zijn. Er bestaan grofweg twee uitersten waarin je mensbeelden kunt indelen: optimistische mensbeelden en pessimistische mensbeelden ook wel linkse en rechts mensbeelden genoemd (zie hiervoor ook de uitgedeelde kopieën met theorie en opdrachten). Daar kan je lezen dat een visie op de samenleving een mensbeeld is, oftewel op welke wijze wordt er naar mensen gekeken. Twee belangrijke vragen spelen hierbij een rol: a) hoe gelijk zijn de talenten van mensen verdeeld b) hoe goed en sociaal zijn mensen van nature Wat jij antwoordt op deze vragen wordt bepaald door waar je vandaan komt; je opvoeding, je vrienden, je school, waar je bent opgegroeid etc. als we kijken naar de meest uiterste antwoorden zijn dat: a) talenten van mensen zijn (ongeveer) gelijk verdeeld of ongelijk verdeeld b) mensen zijn van nature goede en sociale wezens of juist niet Met deze antwoorden kunnen we twee verschillende mensbeelden construeren; een links en een rechts mensbeeld ofwel een optimistisch of een pessimistisch mensbeeld. Bij deze mensbeelden passen ook verschillende waarden. Links: talenten tussen mensen zijn gelijk verdeel (maar het zijn niet dezelfde talenten). Hierbij hoort de waarde gelijkheid. Mensen zijn goed en sociaal van nature. Om dit tot uiting te laten komen is de waarde ethische vrijheid belangrijk. Rechts: talenten tussen mensen zijn ongelijk verdeeld en moeten dus ook niet gelijk behandeld worden, hierbij hoort de waarde ongelijkheid. Mensen jagen hun eigenbelang na, om dit te doen is economische vrijheid nodig. Als we hier ook de grootte van de overheid aan toevoegen krijgen we het volgende schema: 3

4 Optimistische (linkse) mensbeelden De mens is van nature een sociaal we- zen en is collectivistisch (stelt de gemeenschap boven het individu) Mensen zijn gelijkwaardig en hebben van nature allemaal talenten, daarom moet iedereen dezelfde kansen krijgen. Een actieve overheid moet daarom de zwakkeren in een samenleving beschermen. Pessimistische (rechtse) mensbeelden De mens handelt vanuit eigenbelang en is individualistisch (stelt het individu boven de gemeenschap) Talent is ongelijk verdeeld. De ene persoon is nu eenmaal geboren met meer talent dan een ander en dat ver- schil mag er zijn. Een passieve (terughoudende) overheid is nodig voor optimale vrijheid van mensen. Mensen moeten zelf verantwoordelijkheid nemen. Linkse partijen hebben leden die een overwegend optimistisch mensbeeld hebben, rechtse partijen baseren zich vooral op pessimistische mensbeelden. Bijna iedere partij zal bij het ene beleidsonderwerp (voorbeelden van beleidsonderwerpen zijn: onderwijs, gezondheidszorg of economie) een links standpunt hebben, maar bij een ander onderwerp misschien een standpunt dat wat meer rechts te noemen is. Wees dus voorzichtig met het plakken van deze etiketten op een partij. Alleen extreem linkse of extreem rechtse partijen baseren zich uitsluitend op een van beide mensbeelden. Voorbeelden van linkse partijen (dus: partijen met standpunten die voornamelijk van linkse mensbeelden uitgaan) zijn de Partij van de Arbeid (PvdA), GroenLinks (GL), Socialistische Partij (SP) en Partij voor de Dieren (PvdD). De Partij voor de Vrijheid (PVV) en de Volkspartij voor Vrijheid en Democratie (VVD) zijn rechtse partijen. Democraten 66 (D66) en Christen Democratisch Appel (CDA) behoren tot het politieke midden. Progressief/conservatief Progressief betekent vooruitstrevend, veranderingsgezind en gericht op de toekomst. Progressieve politici benadrukken de gebreken in de samenleving en pleiten voor veranderingen. Conservatief betekent behoudend en is gericht op heden en verleden. Conservatieve politici benadrukken wat we al hebben bereikt en willen dat zo houden zoals het is en niet te veel veranderen. Veel politieke partijen hebben zowel progressieve als conservatieve standpunten. De SP wil bijvoorbeeld een inkomensafhankelijke kinderbijslag (progressief), maar wil de pensioenleeftijd niet verhogen (conservatief). Functies van politieke partijen Politieke partijen hebben een aantal belangrijke functies in een parlementaire democratie. Naast het selecteren van kandidaten voor de Eerste en Tweede Kamer, de provincie, het Europees Parlement en de gemeenten leveren politieke partijen ook kandidaten voor burgemeestersposten, commissarissen voor de Koning (provinciaal) en andere belangrijke functies bij de ministeries. Ze zijn dus een belangrijk selectie instrument! Daarnaast hebben partijen de belangrijke taak om de wensen van hun achterban (de mensen die op ze stemmen) te laten horen en terug te laten komen in hun partijprogramma s. En als laatste bieden zij burgers de mogelijkheid om te participeren in de democratie, immers als burgers lid worden van een partij kunnen zij meedoen in het proces. 4

5 Oefenen met de stof: 1. Surf naar alle websites van politieke partijen (bijv. Pvda.nl, vvd.nl etc). Lees globaal de standpunten van de partijen door. Beantwoord onderstaande vragen: a) Welke waarden van de politieke partijen kun je ontdekken? Schrijf voor iedere partij drie waarden op. b) Bedenk na het lezen van de standpunten voor iedere partij of je het een linkse, midden of rechtse partij vindt, of wisselt dit per standpunt? Leg steeds je antwoord uit! c) Stel je voor dat jij zou mogen stemmen. Misschien stem je op een partij waarvan de waarden overeenkomen met die van jijzelf. Misschien vind je het belangrijk dat een partij jouw belangen vertegenwoordigt. Misschien laat je je beïnvloeden door de keuze van je ouders of andere mensen in je omgeving. Misschien pak je het op een heel andere manier aan. Schrijf op hoe jij te werk zou gaan als je zou mogen stemmen. 5

6 Na de verkiezingen Inleiding In principe zijn er iedere vier jaar verkiezingen voor de Tweede Kamer. Je weet inmiddels dat je op een lid van een politieke partij stemt. In deze les lees je wat er na de verkiezingen gebeurt. Ook maak je kennis met de actoren die betrokken zijn bij het nemen van besluiten voor de Nederlandse samenleving. Na de verkiezingen Het Nederlandse kiesstelsel is gebaseerd op evenredige vertegenwoordiging. Dat betekent dat alle uitgebrachte stemmen worden verdeeld over het beschikbare aantal zetels (in Nederland zijn dat er 150 in de Tweede Kamer). Voorbeeld: een partij die 3% van de stemmen haalt, krijgt ook 3% van de zetels in de Tweede Kamer. Bij de berekening wordt uitgegaan van de kiesdeler: de hoeveelheid stemmen die een partij nodig heeft voor 1 zetel in de Tweede Kamer. De kiesdeler bereken je door het aantal uitgebrachte stemmen te delen door 150 (het totaal aantal zetels). Als de kiesdeler bekend is, kan worden berekend hoeveel zetels iedere partij heeft gewonnen. Dan begint de formatie van een nieuw kabinet: een informateur onderzoekt welke partijen willen gaan samenwerken om een kabinet te vormen dat kan rekenen op steun van de meerderheid in de Tweede Kamer. Dat is nodig, omdat de plannen van een kabinet alleen door kunnen gaan als meer dan de helft van de Tweede Kamerleden ermee akkoord gaan. De partijen die gaan samenwerken in het kabinet moeten dus samen 75 of meer zetels hebben in de Tweede Kamer. Die samenwerking tussen regeringspartijen noem je een coalitie. Als er een coalitie is gevormd, moeten deze partijen met elkaar onderhandelen over de plannen voor de komende regeerperiode van vier jaar. De afspraken die zij maken leggen zij vast in een regeerakkoord. Prinsjesdag Dit regeerakkoord wordt ieder jaar bijgesteld en aangevuld in de troonrede. De koning(in) leest de troonrede voor aan het begin van het parlementaire jaar in de Ridderzaal. Dit gebeurt op Prinsjesdag, de derde dinsdag in september. Op dezelfde dag biedt de minister van Financiën de miljoenennota aan de Tweede Kamer aan. Hierin staat hoeveel geld er voor de plannen beschikbaar is het komende jaar. Ministers & staatssecretarissen Terug naar het regeerakkoord. Als dit akkoord is bereikt kan ons landsbestuur aan de slag. Maar wat doen regering, kabinet en parlement eigenlijk? De begrippen regering en kabinet worden vaak door elkaar gebruikt. Toch betekenen ze niet hetzelfde. Het kabinet bestaat uit alle ministers en staatssecretarissen. De regering wordt gevormd door de koning(in) en de ministers. De koning(in) zit dus niet in het kabinet en de staatssecretarissen zitten niet in de regering. De regering is verantwoordelijk voor het dagelijks bestuur van ons land. Iedere minister heeft een bepaald onderwerp (beleidsterrein) onder zijn beheer, bijvoorbeeld onderwijs of gezondheidszorg. Soms is een beleidsterrein zo groot dat er een soort hulpminister moet worden aangesteld voor een onderdeel van het takenpakket van een minister. Zo n hulpminister noem je een staatssecretaris. De voorzitter van alle ministers is de minister- president. Een ander woord voor minister- president is premier. Ministers en staatssecretarissen maken dus keuzes op een bepaald beleidsterrein. Zij 6

7 moeten die keuzes en hun nieuwe wetsvoorstellen verantwoorden tegenover het volk (lees: de vertegenwoordigers die namens het volk keuzes maken in de Tweede Kamer). Het parlement Het parlement bestaat uit de Tweede en Eerste Kamer. Samen heten zij de Staten- Generaal. De Tweede Kamer is belangrijker dan de Eerste Kamer, omdat de leden van de Tweede Kamer rechtstreeks worden gekozen door het volk en meer bevoegdheden hebben dan de leden van de Eerste Kamer. De Tweede Kamer De 150 leden van de Tweede Kamer hebben twee belangrijke taken: 1: Samen met de regering wetten maken en die goedkeuren (wetgevende taak). Om deze taak van medewetgever goed te kunnen uitvoeren hebben Tweede Kamerleden een aantal rechten: - Stemrecht: Het recht om wetsvoorstellen van het kabinet of andere Tweede Kamerleden aan te nemen of te verwerpen/af te keuren (dit gebeurt door te stemmen). - Recht van amendement: Het recht om wetsvoorstellen te wijzigen. Deze wijzigingen noem je amendementen. - Recht van initiatief: Het recht om als Tweede Kamerlid een wetsvoorstel in te dienen. De leden van het kabinet (ministers en staatssecretarissen) doen in praktijk de meeste wetsvoorstellen. - Budgetrecht: Het recht om de rijksbegroting goed te keuren, af te keuren of er wijzigingen in aan te brengen. 2: De regering controleren (controlerende taak). Om het beleid van de regering te kunnen controleren hebben Tweede Kamerleden de volgende rechten: - Recht van motie: Het recht om als Tweede Kamerlid een minister of staatssecretaris op te roepen om bepaalde maatregelen te nemen. - Vragenrecht: Het recht om als Tweede Kamerlid vragen te stellen aan het kabinet en de regering. - Recht van interpellatie: Het recht om als Tweede Kamerlid een spoeddebat aan te vragen over een onderwerp waarover zij zich ernstige zorgen maken. - Recht van enquête: Het recht om als Tweede Kamerlid een onderzoek in te stellen naar de rol van de regering. De Eerste Kamer Een ander woord voor Eerste Kamer is de Senaat. De Eerste Kamer telt 75 leden. Zij worden niet rechtsreeks gekozen door het volk, maar door de leden van de Provinciale Staten. De taak van de Eerste Kamer is veel beperkter dan die van de Tweede Kamer. De Eerste Kamer heeft geen recht van initiatief en amendement en mag wetsvoorstellen alle goed- of afkeuren. Zij toetsen de voorgestelde wetten aan de grondwet. Het staatshoofd De positie van staatshoofd wordt in ons land sinds 1814 erfelijk vervuld door de opvolgers van koning Willem I, Prins van Oranje- Nassau. Naast ceremoniële taken ( lintjes knippen ) heeft de koning(in) ook politieke taken, zoals: - ondertekenen van alle wetten 7

8 - voorlezen van de troonrede op Prinsjesdag - benoemen van ministers - overleg met de minister- president over het kabinetsbeleid Huiswerk 2) In de inleiding van deze les staat: In principe vinden ieder vier jaar verkiezingen voor de Tweede Kamer plaats. Waarom staat hier In principe? 3) Welke ministers hebben we op dit moment? Voor welk beleidsterrein zijn zij verantwoordelijk? 4) Beantwoord onderstaande vragen met behulp van de website: a. Wanneer mag je stemmen in Nederland? (Wanneer heb je kiesrecht? b. Wat is het verschil tussen actief en passief kiesrecht? 5) Maak het Links/Rechts- schema zoals uitgelegd in de les en plaats daarop de politieke partijen (uit les 4) van links naar rechts. LET OP!! De bovenstaande antwoorden op deze vragen zijn ook onderdeel van de stof die je moet leren voor je SE. 8

Maatschappijleer Parlementaire Democratie 10 VWO 2014-2015

Maatschappijleer Parlementaire Democratie 10 VWO 2014-2015 Maatschappijleer Parlementaire Democratie 10 VWO 2014-2015 Mensbeelden, ideologieën, politieke partijen Politieke partijen Welke politieke partijen zijn er eigenlijk in Nederland en wat willen ze? Om antwoord

Nadere informatie

Maatschappijleer par. 1!

Maatschappijleer par. 1! Maatschappijleer par. 1 Iets is een maatschappelijk probleem als: 1. Het groepen mensen aangaat 2. Het samenhangt met of het is gevolg is van maatschappelijke verandering 3. Er verschillende meningen zijn

Nadere informatie

Bestuurslagen in Nederland rijksoverheid provinciale overheid gemeentelijke overheid

Bestuurslagen in Nederland rijksoverheid provinciale overheid gemeentelijke overheid Vak Maatschappijwetenschappen Thema Politieke besluitvorming (katern) Klas Havo 5 Datum november 2012 Hoofdstuk 4 Het landsbestuur (regering en parlement) Het Koninkrijk der Nederlanden bestaat uit vier

Nadere informatie

Handboek Politiek. Derde Kamer der Staten-Generaal

Handboek Politiek. Derde Kamer der Staten-Generaal Handboek Politiek Derde Kamer der Staten-Generaal Hallo Kamerlid van de Derde Kamer der Staten-Generaal, Gefeliciteerd! Deze week ben jij een politicus. Je gaat samen met je klasgenoten discussiëren over

Nadere informatie

Polderen voor beginners

Polderen voor beginners Jongerenkamer Polderen voor beginners Voorwoord De Tweede Kamer is het hart van de Nederlandse democratie. De 150 gekozen Kamerleden gaan met elkaar en de regering in debat over de toekomst van Nederland.

Nadere informatie

Stemmen Europese verkiezingen 2014

Stemmen Europese verkiezingen 2014 Stemmen Europese verkiezingen 2014 2 Voorwoord Dit boek gaat over de verkiezingen voor het Europees Parlement van 22 mei 2014. Het boek is gemaakt door de medewerkers van het Educatief Centrum voor Cliënten,

Nadere informatie

Tweede Kamerverkiezingen. groep 7 en 8

Tweede Kamerverkiezingen. groep 7 en 8 Tweede Kamerverkiezingen groep 7 en 8 inhoud blz. 1. Inleiding 3 2. Democratie 4 3. Politieke partijen 5 4. De Tweede Kamer 6 5. Kiezen 7 6. De uitslag 8 7. De meerderheid 9 8. Het kabinet 10 9. De oppositie

Nadere informatie

MEERKEUZEVRAGEN 1. KEUZES MAKEN

MEERKEUZEVRAGEN 1. KEUZES MAKEN MEERKEUZEVRAGEN 1. KEUZES MAKEN 1. Iemand die in de Tweede Kamer zit is een politicus, omdat hij: A. lid is van een politieke partij. B. beslissingen en keuzes moet maken voor het hele land. C. in dienst

Nadere informatie

Handboek Politiek deel 2

Handboek Politiek deel 2 Handboek Politiek deel 2 Derde Kamer der Staten-Generaal Hallo Kamerlid van de Derde Kamer der Staten-Generaal, Gefeliciteerd! Deze week ben jij een politicus. Je gaat samen met je klasgenoten discussiëren

Nadere informatie

Ofwel: parlementaire democratie omdat parlement belangrijkste beslissingen neemt.

Ofwel: parlementaire democratie omdat parlement belangrijkste beslissingen neemt. Hoofdstuk 1 Politiek : manier waarop land geregeerd word. Algemeen belang : Openbare orde en veiligheid Buitenlandse betrekkingen Infrastructuur Welvaart Welzijn Onderwijs Een democratie is een staatsvorm

Nadere informatie

e Kamer Derde Kamer Handboek Politiek 2 der Staten-Generaal

e Kamer Derde Kamer Handboek Politiek 2 der Staten-Generaal erde Kamer Derde Kamer e Kamer Handboek Politiek 2 Derde Kamer der Staten-Generaal Hallo Kamerlid, Jij bent lid van de Derde Kamer der Staten-Generaal. Als politicus moet je natuurlijk wel verstand hebben

Nadere informatie

Vrouwen in de politiek geactualiseerde versie, januari 2011

Vrouwen in de politiek geactualiseerde versie, januari 2011 Vrouwen in de politiek geactualiseerde versie, januari 2011 Bij de landelijke verkiezingen in juni 2010 zijn er 61 vrouwen in het parlement gekozen, zes meer dan bij de verkiezingen van 2003 en van 2006.

Nadere informatie

3.1 Het Nederlandse kiesstelsel Politici hebben het mandaat van de kiezers om maatschappelijke kwesties te regelen Het kiesrecht is uitgebreid van:

3.1 Het Nederlandse kiesstelsel Politici hebben het mandaat van de kiezers om maatschappelijke kwesties te regelen Het kiesrecht is uitgebreid van: Vak Maatschappijwetenschappen Thema Politieke besluitvorming (katern) Klas Havo 5 Datum november 2012 Hoofdstuk 3 Verkiezingen en kiesstelsels 3.1 Het Nederlandse kiesstelsel Politici hebben het mandaat

Nadere informatie

Belangen: Macht van de Eerste Kamer

Belangen: Macht van de Eerste Kamer Belangen: Macht van de Eerste Kamer Korte omschrijving werkvorm: Aan de hand van een werkblad ontdekken leerlingen dat de plannen van het kabinet waarschijnlijk wel door de Tweede Kamer komen, maar niet

Nadere informatie

Cliptoetsen Derde Kamer docentenhandleiding

Cliptoetsen Derde Kamer docentenhandleiding Kamer Cliptoetsen Derde Kamer docentenhandleiding Derde Kame Derde Kam Wie is de baas van Nederland? Hoe werken de verkiezingen? Wat is een Grondwet? En waarom is Prinsjesdag zo belangrijk? In het lespakket

Nadere informatie

Wie beslist wat? Duur: 30 45 minuten. Wat doet u?

Wie beslist wat? Duur: 30 45 minuten. Wat doet u? Wie beslist wat? Korte omschrijving werkvorm: De werkvorm Wie-Beslist-Wat is een variant op het spel Ren je rot. De leerlingen worden ingedeeld in teams. Elk team strijdt om de meeste punten. Er zijn kennisvragen

Nadere informatie

LB Project 2 Politiek-Juridische dimensie. 2 e schooljaar periode 8 voor AA en DA. LB 2 e jaar periode 8 cohort 2013 voor AA, DA maart 2015 / 1 van 8

LB Project 2 Politiek-Juridische dimensie. 2 e schooljaar periode 8 voor AA en DA. LB 2 e jaar periode 8 cohort 2013 voor AA, DA maart 2015 / 1 van 8 LB Project 2 Politiek-Juridische dimensie 2 e schooljaar periode 8 voor AA en DA LB 2 e jaar periode 8 cohort 2013 voor AA, DA maart 2015 / 1 van 8 LB 2 e jaar periode 8 cohort 2013 voor AA, DA maart 2015

Nadere informatie

Kindergemeenteraad 2016. Leerlingenboek

Kindergemeenteraad 2016. Leerlingenboek Kindergemeenteraad 2016 Leerlingenboek Inhoudsopgave 3 Voorwoord van de Burgemeester 4 Les 1: Democratie 6 Les 2: Politiek in Nederland 8 Les 3: Politieke Partijen 10 Les 4: De Gemeente 12 Les 5: Politiek

Nadere informatie

Examen VMBO-GL en TL 2006

Examen VMBO-GL en TL 2006 Examen VMBO-GL en TL 2006 tijdvak 1 woensdag 31 mei 9.00 11.00 uur GESCHIEDENIS EN STAATSINRICHTING CSE GL EN TL Gebruik het bronnenboekje. Dit examen bestaat uit 37 vragen. Voor dit examen zijn maximaal

Nadere informatie

Tweede Kamer aan het werk

Tweede Kamer aan het werk Tweede Kamer aan het werk Inhoudsopgave De Nederlandse democratie 4 De Tweede Kamer vergadert 6 Taken en rechten 8 Van wetsvoorstel tot wet 10 Verkiezingen 12 Kabinetsformatie 14 Prinsjesdag 16 Rijksbegroting

Nadere informatie

Verkiezingen Tweede Kamer 2012

Verkiezingen Tweede Kamer 2012 Verkiezingen Tweede Kamer 2012 Nederlandse politieke partijen langs de Europese meetlat Europese Unie dr. Edwin van Rooyen 10-9-2012 PvdA, VVD en SP zijn voorstander van het vergroten van de controle op

Nadere informatie

2014-2015 Cursus geschiedenis 6TSO Pagina 14

2014-2015 Cursus geschiedenis 6TSO Pagina 14 1. 2. 3. 4. 5. 6. 7. 8. 9. 10. 11. 2014-2015 Cursus geschiedenis 6TSO Pagina 14 Partijen ontstaan uit conflicten Historici onderscheiden in de Belgische naoorlogse geschiedenis drie breuklijnen of conflictzones

Nadere informatie

Debat: Het Duitse Kiesstelsel is beter dan dat van Nederland

Debat: Het Duitse Kiesstelsel is beter dan dat van Nederland Debat: Het Duitse Kiesstelsel is beter dan dat van Nederland Korte omschrijving werkvorm: De leerlingen gaan met elkaar in debat over de stelling: Het Duitse kiesstelsel is veel beter dan dat van Nederland.

Nadere informatie

Stem ook! Woensdag 12 september Tweede Kamerverkiezingen

Stem ook! Woensdag 12 september Tweede Kamerverkiezingen Tweede Kamerverkiezingen Wil jij weten welke politieke partij bij jou past? Geef je mening over de stellingen op www.stemwijzer.nl. Ontdek welke politieke partij het best bij jou past. Woensdag 1 september

Nadere informatie

MODULE III BESLISSINGEN NEMEN IN EUROPA? BEST LASTIG!!!

MODULE III BESLISSINGEN NEMEN IN EUROPA? BEST LASTIG!!! MODULE III BESLISSINGEN NEMEN IN EUROPA? BEST LASTIG!!! De Europese Unie bestaat uit 27 lidstaten. Deze lidstaten hebben allemaal op dezelfde gebieden een aantal taken en macht overgedragen aan de Europese

Nadere informatie

De Europese verkiezingen: Hoe zit dat nu?

De Europese verkiezingen: Hoe zit dat nu? De Europese verkiezingen: Hoe zit dat nu? Naam: Klas: So you think you have no power? Think again.. Introductie: verkiezingen in Europa Van 22 tot en met 25 mei 2014 vinden de Europese verkiezingen plaats.

Nadere informatie

DE DEMOCRATIE-INDEX GROEP 1: 1815-1848. 3. Hebben alle partijen min of meer gelijke kansen in de campagneperiode?

DE DEMOCRATIE-INDEX GROEP 1: 1815-1848. 3. Hebben alle partijen min of meer gelijke kansen in de campagneperiode? DE DEMOCRATIE-INDEX GROEP 1: 1815-1848 ACHTERGRONDINFORMATIE PERIODE 1815-1848 DE EERSTE JAREN VAN HET KONINKRIJK DER NEDERLANDEN Tussen 1795 en 1813 was Nederland overheerst geweest door de Fransen. In

Nadere informatie

(ook een goed startpunt: http://havovwo.kennisnet.nl/verkiezingen)

(ook een goed startpunt: http://havovwo.kennisnet.nl/verkiezingen) Politiek & Verkiezingen in Nederland Voor hulp bij deze opdrachten: je boek, aant. en http://www.schooltv.nl/eigenwijzer aldaar kies je voor de rubriek De Tweede Kamerverkiezingen (afb. site) (ook een

Nadere informatie

Puzzel: Wie zit waar in de Ridderzaal?

Puzzel: Wie zit waar in de Ridderzaal? Puzzel: Wie zit waar in de Ridderzaal? Korte omschrijving werkvorm De leerlingen lezen een tekst en maken een puzzel in de vorm van de plattegrond van de Ridderzaal op Prinsjesdag. Afhankelijk van het

Nadere informatie

Prinsjesdag. Kerntaak 3- Maatschappelijke betrokkenheid Participeert in het politieke domein, in besluitvorming en beleidsbeïnvloeding.

Prinsjesdag. Kerntaak 3- Maatschappelijke betrokkenheid Participeert in het politieke domein, in besluitvorming en beleidsbeïnvloeding. Prinsjesdag Kerntaak 3- Maatschappelijke betrokkenheid Participeert in het politieke domein, in besluitvorming en beleidsbeïnvloeding. Waarom deze leerwerkprestatie? Prinsjesdag: de dag van de Troonrede

Nadere informatie

Sociale en politieke aspecten van een verdeelde wereld

Sociale en politieke aspecten van een verdeelde wereld Sociale politieke aspect van e verdeelde wereld Deze colleges: Inhoud (zie hiernaast) Acct: overige Icon Ctrale vrag: 1. Wat is het Nederlandse beleid welke zijn daarbij betrokk? (politiek-juridisch sociaal-economisch)

Nadere informatie

De Europese verkiezingen: Hoe zit dat nu?

De Europese verkiezingen: Hoe zit dat nu? De Europese verkiezingen: Hoe zit dat nu? Naam: Klas: Introductie: Verkiezingen in Europa Van 22 tot en met 25 mei 2014 vinden de Europese verkiezingen plaats. De inwoners van de Europese Unie mogen dan

Nadere informatie

Stemmen Provinciale Staten en waterschapsverkiezingen 2015

Stemmen Provinciale Staten en waterschapsverkiezingen 2015 Stemmen Provinciale Staten en waterschapsverkiezingen 2015 2 Voorwoord In dit boek staat informatie over de Provinciale Staten en waterschapsverkiezingen. Die zijn op 18 maart 2015. Het boek gaat over

Nadere informatie

Doe mee en test je kennis. Stuur je antwoorden naar mij en ik informeer je over de scoren.

Doe mee en test je kennis. Stuur je antwoorden naar mij en ik informeer je over de scoren. Quiz over politiek, Europa en staatsrechtelijke spelregels Toelichting In de periode 2008-2010 werkte ik als staatsrechtjurist binnen het projectteam versterking Grondwet bij het Miniserie van BZK. Dit

Nadere informatie

Beginselen van de politieke partijen die in 2006 in de Tweede Kamer vertegenwoordigd waren

Beginselen van de politieke partijen die in 2006 in de Tweede Kamer vertegenwoordigd waren Beginselen van de politieke partijen die in 2006 in de Tweede Kamer vertegenwoordigd waren Partij van de Arbeid (PvdA) Volkspartij voor Vrijheid en Democratie (VVD) Christen-democratisch Appèl (CDA) Democraten

Nadere informatie

Eindexamen havo maatschappijwetenschappen 2014-I

Eindexamen havo maatschappijwetenschappen 2014-I Opgave 1 Besluitvorming rondom studiefinanciering Bij deze opgave horen de teksten 1 en 2 en figuur 1 uit het bronnenboekje. Inleiding Tijdens de regeringstermijn van kabinet-rutte 1 (oktober 2010 tot

Nadere informatie

MAATSCHAPPIJLEER 2/K/4 Toelichtingen bij exameneenheid Politiek en beleid

MAATSCHAPPIJLEER 2/K/4 Toelichtingen bij exameneenheid Politiek en beleid MAATSCHAPPIJLEER 2/K/4 en bij exameneenheid Politiek en beleid Vooraf Woorden en zinnen in cursief gelden alleen voor de kader, de gemengde en de theoretische leerweg (KB,GL/TL). Woorden en zinnen met

Nadere informatie

40 jaar Vlaams parlement

40 jaar Vlaams parlement Hugo Vanderstraeten 40 kaarsjes eenheidsstaat of een unitaire staat: één land met één parlement en één regering. De wetten van dat parlement golden voor alle Belgen. In de loop van de 20ste eeuw hadden

Nadere informatie

Verkiezingen. Weetje: Pas in 1848 werden de Eerste Kamerleden gekozen. Daarvoor benoemde de Koning de leden voor het leven.

Verkiezingen. Weetje: Pas in 1848 werden de Eerste Kamerleden gekozen. Daarvoor benoemde de Koning de leden voor het leven. Verkiezingen Tijdens de proviciale statenverkiezingen kunnen alle Nederlanders van 18 jaar en ouder stemmen. Het stemmen tijdens de provinciale statenverkiezingen telt eigenlijk dubbel: een stem voor de

Nadere informatie

Politiek in Nederland

Politiek in Nederland Nederland is een koninkrijk, een monarchie. Het land heeft ook een grondwet, een constitutie. Nederland wordt daarom een constitutionele monarchie genoemd. Nederland is ook een parlementaire democratie.

Nadere informatie

Prinsjesdag Theorie en woordenlijst

Prinsjesdag Theorie en woordenlijst Maatschappijleer: Prinsjesdag Theorie en woordenlijst Don van Baar Murmelliusgymnasium Leerjaar 2011-2012 Murmellius2014 www.compudo.nl/murmellius2014 Maatschappijleer Prinsjesdag Theorie Prinsjesdag verloopt

Nadere informatie

Politiek in Nederland

Politiek in Nederland Nederland is een koninkrijk, een monarchie. Het land heeft ook een grondwet, een constitutie. Nederland wordt daarom een constitutionele monarchie genoemd. Nederland is ook een parlementaire democratie.

Nadere informatie

Allochtonen in de politiek

Allochtonen in de politiek Allochtonen in de politiek In dit dossier kunt u informatie vinden over de participatie van allochtonen in de Nederlandse politiek. Wie heeft recht om te stemmen? Hoeveel allochtonen zijn volksvertegenwoordiger?

Nadere informatie

Eindexamen havo maatschappijwetenschappen 2012 - I

Eindexamen havo maatschappijwetenschappen 2012 - I Opgave 1 Kunst in de knel? Bij deze opgave horen de teksten 1 tot en met 4 en tabel 1 uit het bronnenboekje. Inleiding Na de formatie volgend op de parlementsverkiezingen van kondigde de regering flinke

Nadere informatie

Verkiezingen 2010! Wat is BHV? Vervroegde verkiezingen op 13 juni 2010. Auteur: Hugo Vanderstraeten. minderheid in de rand rond Brussel.

Verkiezingen 2010! Wat is BHV? Vervroegde verkiezingen op 13 juni 2010. Auteur: Hugo Vanderstraeten. minderheid in de rand rond Brussel. Auteur: Hugo Vanderstraeten Vervroegde verkiezingen op 13 juni 2010 Op maandag 26 april 2010 bood premier Yves Leterme het ontslag van de federale regering aan aan Koning Albert II. De regering viel over

Nadere informatie

De strijd tussen paus en keizer over wie de bisschop mag benoemen. John Locke. Om vrijheid te bereiken gaat hij uit van de volgende vereisten:

De strijd tussen paus en keizer over wie de bisschop mag benoemen. John Locke. Om vrijheid te bereiken gaat hij uit van de volgende vereisten: Theocratische staatsleer Investituurstrijd Klassiek-liberale rechtsstaat In de middeleeuwen is de vorst soeverein omdat hij in naam van god regeert. De vorst kan de wet nooit schenden omdat hij zelf de

Nadere informatie

Oostenrijk. Staten en kiesstelsels

Oostenrijk. Staten en kiesstelsels Staten en kiesstelsels Oostenrijk Oostenrijk is een van de vele landen in Europa waar verkiezingen plaatsvinden volgens het systeem van evenredige vertegenwoordiging. Toch heeft Oostenrijk weer bepaalde

Nadere informatie

DE WERKVORM IN HET KORT

DE WERKVORM IN HET KORT PRINSJESDAGBINGO SEPTEMBER 2015 AAN DE SLAG MET #6 DE WERKVORM IN HET KORT Een combinatie van een ouderwetse bingo en een kennisquiz. Leerlingen moeten de antwoorden aankruisen. Jij stelt een vraag, zij

Nadere informatie

Kijktip: Nieuwsuur in de Klas

Kijktip: Nieuwsuur in de Klas Kijktip: Nieuwsuur in de Klas Korte omschrijving werkvorm De leerlingen beantwoorden vragen over de Europese politiek aan de hand van korte clips van Nieuwsuur in de Klas. Leerdoel De leerlingen leren

Nadere informatie

Van-A-3 Verkiezingen

Van-A-3 Verkiezingen Van-A-3 Verkiezingen Didactische suggesties Doelen Dit Actua-magazine verschijnt naar aanleiding van de Europese en Vlaamse verkiezingen op 07 juni 2009. De leerlingen kunnen individueel de Van-A-3 krant

Nadere informatie

De SP zal een wetsvoorstel indienen om een referendum te mogen houden. naar: De Gooi- en Eemlander van 22 september 2007

De SP zal een wetsvoorstel indienen om een referendum te mogen houden. naar: De Gooi- en Eemlander van 22 september 2007 Politiek en beleid tekst 9 Kabinet wil geen referendum EU DEN HAAG Het kabinet ziet er niets in, maar de SP, de grootste oppositiepartij in de Tweede Kamer, wil een referendum organiseren over het gewijzigde

Nadere informatie

Examen HAVO. maatschappijwetenschappen. tijdvak 2 dinsdag 18 juni 13.30-16.30 uur. Bij dit examen hoort een bijlage

Examen HAVO. maatschappijwetenschappen. tijdvak 2 dinsdag 18 juni 13.30-16.30 uur. Bij dit examen hoort een bijlage Examen HAVO 2013 tijdvak 2 dinsdag 18 juni 13.30-16.30 uur maatschappijwetenschappen Bij dit examen hoort een bijlage Het examen bestaat uit 30 vragen. Voor dit examen zijn maximaal 74 punten te behalen.

Nadere informatie

Nederland dient financiële steun te geven aan landen van de Europese Unie met een hoge staatsschuld die anders in grote problemen zullen komen.

Nederland dient financiële steun te geven aan landen van de Europese Unie met een hoge staatsschuld die anders in grote problemen zullen komen. Aankondiging Op 12 september dit jaar worden verkiezingen gehouden voor de Tweede Kamer. Politieke partijen hebben hun verkiezingsprogramma voor de komende jaren vastgesteld. De lijsttrekkers van de partijen

Nadere informatie

Instructie: Quiz EU - Test je kennis!

Instructie: Quiz EU - Test je kennis! Instructie: Quiz EU - Test je kennis! Korte omschrijving werkvorm De leerlingen worden ingedeeld in teams. Elk team strijdt om de meeste punten. Er zijn kennisvragen en blufvragen. Bij kennisvragen kiest

Nadere informatie

In maart 2011 telde het Verenigd Koninkrijk 63.181.775 inwoners, als volgt verdeeld over de vier gebiedsdelen:

In maart 2011 telde het Verenigd Koninkrijk 63.181.775 inwoners, als volgt verdeeld over de vier gebiedsdelen: Staten en kiesstelsels Verenigd Koninkrijk Het Verenigd Koninkrijk van Groot-Brittannië en Noord-Ierland was tot het einde van de twintigste eeuw een sterk centralistisch bestuurd land. Sindsdien hebben

Nadere informatie

Leerlingenboek KINDERRAAD

Leerlingenboek KINDERRAAD Leerlingenboek KINDERRAAD K i n d e r r a a d leerlingenboek 2 Leerlingenboek K I N D E R R A A D Voorwoord Jongens en meisjes, Als burgemeester van Leeuwarden vind ik het heel goed dat jullie meedoen

Nadere informatie

#EXITPOLL BRABANT. Verslag van een exit poll bij de Provinciale Statenverkiezingen van 2 maart 2011 in de provincie Noord-Brabant.

#EXITPOLL BRABANT. Verslag van een exit poll bij de Provinciale Statenverkiezingen van 2 maart 2011 in de provincie Noord-Brabant. #EXITPOLL BRABANT Verslag van een exit poll bij de Provinciale Statenverkiezingen van 2 maart 2011 in de provincie Noord-Brabant. Mei 2011 Koen van der Krieken BA Dr. Marcel Boogers Dr. Julien van Ostaaijen

Nadere informatie

voor onder meer buitenlandse zaken, defensie, nationale veiligheid, monetaire zaken, belastingheffing en de olie-industrie.

voor onder meer buitenlandse zaken, defensie, nationale veiligheid, monetaire zaken, belastingheffing en de olie-industrie. Staten en kiesstelsels Verenigd Koninkrijk Het Verenigd Koninkrijk van Groot-Brittannië en Noord-Ierland was tot het einde van de twintigste eeuw een sterk centralistisch bestuurd land. Sindsdien hebben

Nadere informatie

Polen. Staten en kiesstelsels

Polen. Staten en kiesstelsels Staten en kiesstelsels Polen Sinds de val van het communisme in 1989 heeft Polen in staatkundig opzicht grootschalige hervormingen doorgevoerd. Ook het kiesstelsel heeft verschillende wijzigingen ondergaan.

Nadere informatie

Organiseer je eigen verkiezingen

Organiseer je eigen verkiezingen Organiseer je eigen verkiezingen Basisschool voor leerkrachten 1 Inhoudsopgave Inleiding 3 Overzicht van alle stappen en opdrachten 4 Stap 1: Introductie 5 Stap 2: Richt een partij op 6 Stap 3: Schrijf

Nadere informatie

K i n d e r r a a d l e e r l i n g e n b o e k

K i n d e r r a a d l e e r l i n g e n b o e k K i n d e r r a a d leerlingenboek 2 Leerlingenboek K I N D E R R A A D Voorwoord Jongens en meisjes, Als burgemeester van Leeuwarden vind ik het heel goed dat jullie meedoen aan de Kinderraad. Ook als

Nadere informatie

Inhoud. Voorwoord XI. 3 Staatshoofd en ministers 46 3.1 De liefde van een crimineel 46 3.2 De Grondwet 47 3.3 Het Statuut 50

Inhoud. Voorwoord XI. 3 Staatshoofd en ministers 46 3.1 De liefde van een crimineel 46 3.2 De Grondwet 47 3.3 Het Statuut 50 Inhoud Voorwoord XI 1 Nederland vergeleken 1 1.1 Bestaat Nederland nog? 1 1.2 De Staat der Nederlanden 3 1.3 Nederland en de wereld 6 1.4 Vragen en perspectieven 8 1.5 Nederland vergeleken 12 Internetadressen

Nadere informatie

AAN DE SLAG MET POLITIEKE TAAL

AAN DE SLAG MET POLITIEKE TAAL AAN DE SLAG MET POLITIEKE TAAL OKTOBER 2014 - AAN DE SLAG MET #5 TAALGEBRUIKSPELPRINSJESDAG WAT HEB JE NODIG? Bespreekvel met filmlinks Speelkaartjes Klokje/aftelklok DE WERKVORM IN HET KORT De leerlingen

Nadere informatie

Stemmotieven bij de gemeenteraadsverkiezingen

Stemmotieven bij de gemeenteraadsverkiezingen Stemmotieven bij de gemeenteraadsverkiezingen Voor: NPS/NOVA Hugo van der Parre Datum: 28 januari 2009 Project: 91804 Copyright: 2010. Synovate Ltd. Alle rechten voorbehouden. De concepten en ideeën die

Nadere informatie

150 De koning(in) Fractie. De minister(s) Achttien Vier POLITIEK

150 De koning(in) Fractie. De minister(s) Achttien Vier POLITIEK De ministerpresident Twee Ambtenaren 150 De koning(in) Fractie De minister(s) Achttien Vier Fractie Twee De koning(in) De ministerpresident Elf Het kabinet Parlement De Ridderzaal Wetten maken Wetten maken

Nadere informatie

Politiek op het VMBO: Leerlingen activeren

Politiek op het VMBO: Leerlingen activeren Politiek op het VMBO: Leerlingen activeren 1 Inhoud workshop 11 werkvormen over politiek voor het vmbo. Na afloop krijgt u een reader met daarin de werkvormen. 2 1. Zoekplaat grondrechten Leerdoel: Leerlingen

Nadere informatie

Wie bestuurt de Europese Unie?

Wie bestuurt de Europese Unie? Wie bestuurt de Europese Unie? De Europese Unie (EU) is een organisatie waarin 28 landen in Europa samenwerken. Eén ervan is Nederland. Een aantal landen werkt al meer dan vijftig jaar samen. Andere landen

Nadere informatie

Prinsjesdag A Tradities

Prinsjesdag A Tradities Prinsjesdag A Tradities Tradities De gouden koets, de Koningin, een grote troon, dames met prachtige hoeden op, de minister van Financiën met het koffertje. Het is weer Prinsjesdag. Op deze dag vertelt

Nadere informatie

C. 3 Wat wil ik Wat is je ambitie/drive; jouw motivatie en interesse

C. 3 Wat wil ik Wat is je ambitie/drive; jouw motivatie en interesse C. 3 Wat wil ik Wat is je ambitie/drive; jouw motivatie en interesse en ook: wil ik werken, of door naar een (passende) hbo-opleiding? Optie 1: Een vraag die ieder mens zich vroeg of laat stelt: wat wil

Nadere informatie

Eindexamen geschiedenis en staatsinrichting vmbo gl/tl 2009 - I

Eindexamen geschiedenis en staatsinrichting vmbo gl/tl 2009 - I Meerkeuzevragen Schrijf alleen de hoofdletter van het goede antwoord op. Staatsinrichting van Nederland Gebruik bron 1 en 2. 1p 1 De twee bronnen hebben te maken met de constitutionele monarchie. Welke

Nadere informatie

QUIZ: DE PIENTERSTE MENSCH GESCHIEDENIS VAN DE PARLEMENTAIRE DEMOCRATIE IN NEDERLAND

QUIZ: DE PIENTERSTE MENSCH GESCHIEDENIS VAN DE PARLEMENTAIRE DEMOCRATIE IN NEDERLAND QUIZ: DE PIENTERSTE MENSCH GESCHIEDENIS VAN DE PARLEMENTAIRE DEMOCRATIE IN NEDERLAND KORTE OMSCHRIJVING WERKVORM De pienterste mensch is een kennisquiz over de ontwikkeling van de parlementaire democratie

Nadere informatie

Quiz: Welk standpunt hoort bij welke partij?

Quiz: Welk standpunt hoort bij welke partij? Quiz: Welk standpunt hoort bij welke partij? Korte omschrijving werkvorm In deze quiz testen uw leerlingen hun kennis over de standpunten van enkele partijen over belangrijke Europese kwesties. Ze verbinden

Nadere informatie

Prinsjesdag, de Miljoenennota en het koffertje

Prinsjesdag, de Miljoenennota en het koffertje September 2009 Inhoudsopgave 1 Wat gebeurt er op Prinsjesdag? 2 Het koffertje, wat zit er in? 3 Waarom de derde dinsdag van september? Prinsjesdag, de Miljoenennota en het koffertje De Koningin, de gouden

Nadere informatie

Gewesten en gemeenschappen

Gewesten en gemeenschappen Staten en kiesstelsels België België is, anders dan Nederland, een federatie. Juist ook omdat België een land is met verschillende taalgebieden, is de structuur van deze staat veel ingewikkelder dan die

Nadere informatie

Generaal pardon voor asielzoekers?

Generaal pardon voor asielzoekers? Opgave 4 00: een bewogen jaar in de Nederlandse politiek tabel Zetelverdeling Tweede Kamer Partijen 1998 00 003 Aantal stemmers 003 % CDA 9 43 44.78.649 8,6 SGP 3 10.60 1,6 GPV RPF 3 ChristenUnie 4 3 04.34,1

Nadere informatie

Schets van het systeem van Burger Democratie Op basis van mijn reacties op het discussiestuk Naar een slagvaardige democratie april 2003

Schets van het systeem van Burger Democratie Op basis van mijn reacties op het discussiestuk Naar een slagvaardige democratie april 2003 Schets van het systeem van Burger Democratie Op basis van mijn reacties op het discussiestuk Naar een slagvaardige democratie april 2003 Door Drs. Maurice de Hond 1. Naar een nieuw democratisch systeem

Nadere informatie

Voorlopige uitslag Amsterdam. Project: 12213 Verkiezingen Tweede Kamer 2012 In samenwerking met: Dienst Basisinformatie/Bureau Verkiezingen

Voorlopige uitslag Amsterdam. Project: 12213 Verkiezingen Tweede Kamer 2012 In samenwerking met: Dienst Basisinformatie/Bureau Verkiezingen Verkiezingen 2012 Tweede Kamer Voorlopige uitslag Amsterdam Project: 12213 In samenwerking met: Dienst Basisinformatie/Bureau Verkiezingen Samenstelling publicatie: Jeroen Slot Cor Hylkema Oudezijds Voorburgwal

Nadere informatie

Toespraak Kamervoorzitter Anouchka van Miltenburg bij de presentatie van het Jaarboek Parlementaire Geschiedenis, 19 november 2013

Toespraak Kamervoorzitter Anouchka van Miltenburg bij de presentatie van het Jaarboek Parlementaire Geschiedenis, 19 november 2013 Toespraak Kamervoorzitter Anouchka van Miltenburg bij de presentatie van het Jaarboek Parlementaire Geschiedenis, 19 november 2013 Dames en heren, Het thema van het Jaarboek Parlementaire Geschiedenis

Nadere informatie

Docentenhandleiding. Organiseer je eigen verkiezingen

Docentenhandleiding. Organiseer je eigen verkiezingen Docentenhandleiding Organiseer je eigen verkiezingen 1 Inhoudsopgave Inleiding 3 Overzicht van alle stappen en opdrachten 4 Stap 1: Introductie 5 Stap 2: Richt een partij op 6 Stap 3: Schrijf een verkiezingsprogramma

Nadere informatie

Je kunt op internet ook kijken op: www.kieskompas.nl www.stemwijzer.nl www.ookjij.nl www.wiekiesjij.nl. We hopen dat het boek je verder helpt.

Je kunt op internet ook kijken op: www.kieskompas.nl www.stemwijzer.nl www.ookjij.nl www.wiekiesjij.nl. We hopen dat het boek je verder helpt. In dit boek staat informatie over de Provinciale Statenverkiezingen. Die zijn op 2 maart 2011. Het boek gaat over de verkiezingen in de provincie Zuid-Holland. Het Educatief Centrum voor Cliënten van de

Nadere informatie

Een wat strenge stem, hij wil graag officiëler klinken dan hij in wezen is.

Een wat strenge stem, hij wil graag officiëler klinken dan hij in wezen is. Een wat strenge stem, hij wil graag officiëler klinken dan hij in wezen is. Goedendag! Als ik even de aandacht mag, ja! Dank u. Dan geef ik nu het woord aan mezelf. Als ik mij eerst eens even mag introduceren.

Nadere informatie

3.1 Democratie: demos betekent volk, cratein betekent regeert, dus democratie betekent het volk regeert.

3.1 Democratie: demos betekent volk, cratein betekent regeert, dus democratie betekent het volk regeert. Maatschappijleer Hoofdstuk 3 3.1 Democratie: demos betekent volk, cratein betekent regeert, dus democratie betekent het volk regeert. Democratie is ontstaan in het oude Griekenland 500 v.c. ontstonden

Nadere informatie

Wat elke Nederlander moet weten over het Europees Parlement

Wat elke Nederlander moet weten over het Europees Parlement Wat elke Nederlander moet weten over het Europees Parlement Uw stem in Europa sinds 1958 In 2008 bestaat het Europees Parlement 50 jaar. Het Parlement werd opgericht bij de instelling van de Europese Economische

Nadere informatie

Schoolexamen Verzorgingsstaat

Schoolexamen Verzorgingsstaat Schoolexamen Verzorgingsstaat Maatschappijleer HAVO Juni 2014 Werkwijze Stap 1 Stap 2 Stap 3 Stap 4 Stap 5 Lees de vier opdrachten goed door. Kies één van de vier opdrachten uit die je gaat maken voor

Nadere informatie

Docentenhandleiding Rollenspel Politiek

Docentenhandleiding Rollenspel Politiek Docentenhandleiding Rollenspel Politiek Voorbereiding 1. Bepaal hoeveel tijd er is: kies voor 45, 60 of 90 uten versie 2. Deel tijdschema uit en bespreek dit met de leerlingen 3. Verdeel de rollen, zie

Nadere informatie

Gewetensbezwaarde ambtenaren

Gewetensbezwaarde ambtenaren Opgave 1 Gewetensbezwaarde ambtenaren Bij deze opgave horen de teksten 1 tot en met 3 uit het bronnenboekje. Inleiding Op 3 september 2012 ondertekenden diverse politieke partijen het zogenaamde Roze Stembusakkoord.

Nadere informatie

Belangen: Democraten versus Republikeinen

Belangen: Democraten versus Republikeinen Belangen: Democraten versus Republikeinen Korte omschrijving werkvorm: Leerlingen lezen de tekst en proberen daarna met de opgedane kennis het standpunt te bepalen van de Democratische en de Republikeinse

Nadere informatie

Wat kan ik zelf doen?

Wat kan ik zelf doen? Wat kan ik zelf doen? Korte omschrijving werkvorm : In vier groepjes voeren de leerlingen een opdracht uit. Alle opdrachten gaan over een methode om invloed uit te oefenen op politieke beslissingen. Op

Nadere informatie

Wie krijgt jouw stem? (v)mbo. tweede kamerverkiezingen

Wie krijgt jouw stem? (v)mbo. tweede kamerverkiezingen (v)mbo tweede kamerverkiezingen Wil jij weten welke politieke partij bij jou past? Geef je mening over de stellingen op www.stemwijzer.nl en ontdek met welke politieke partij jij veel overeenkomsten hebt.

Nadere informatie

Workshop Tweede Kamerverkiezingen

Workshop Tweede Kamerverkiezingen Workshop Tweede Kamerverkiezingen Korte omschrijving workshop In deze workshop leren de deelnemers wat de Tweede Kamer doet, hoe ze moeten stemmen en op welke partijen ze kunnen stemmen. De workshop bestaat

Nadere informatie

Prinsjesdag in het nieuws 2014 - Primair onderwijs

Prinsjesdag in het nieuws 2014 - Primair onderwijs Prinsjesdag in het nieuws 2014 - Primair onderwijs Inhoudsopgave Toelichting voor docenten 3 Toelichting voor docenten: Antwoorden 4 1. Prinsjesdag 7 2. Van wie zijn de plannen? 8 3. Troonrede 13 4. Het

Nadere informatie

Ontwikkeling politieke voorkeur in 2015

Ontwikkeling politieke voorkeur in 2015 Een politiek systeem in ontbinding De peiling van vandaag laat zien in welke bijzondere electorale situatie Nederland eind 2015 is beland. Deze resultaten kunnen geplaatst worden in het verlengde van het

Nadere informatie

DE BRIEVENBRIGADE HET VERHAAL VAN DE EUROPESE UNIE

DE BRIEVENBRIGADE HET VERHAAL VAN DE EUROPESE UNIE DE BRIEVENBRIGADE HET VERHAAL VAN DE EUROPESE UNIE DE INSTELLINGEN: WIE DOET WAT? INTRO VOOR DE LEERKRACHT Op de volgende pagina s vindt u materiaal waarmee u de belangrijkste Europese instellingen op

Nadere informatie

Belangen: Assenstelsel

Belangen: Assenstelsel Belangen: Assenstelsel Korte omschrijving werkvorm: eerlingen geven bij bepaalde stellingen aan of deze passen bij een links, rechts, conservatief of een progressief standpunt. Nadat de goede antwoorden

Nadere informatie

Werkvel opdracht 16 (Wat hebben politieke partijen met Europa en het klimaat?)

Werkvel opdracht 16 (Wat hebben politieke partijen met Europa en het klimaat?) Werkvel opdracht 16 (Wat hebben politieke partijen met Europa en het klimaat?) Toelichting op de opdracht In deze opdracht gaan jullie onderzoeken hoe de Nederlandse politieke partijen over de Europese

Nadere informatie

Onderzoek: 200 jaar Grondwet

Onderzoek: 200 jaar Grondwet Onderzoek: 200 jaar Grondwet Publicatiedatum: 27-3- 2014 Over dit onderzoek Het 1V Jongerenpanel, onderdeel van EenVandaag, bestaat uit 7000 jongeren van 12 t/m 24 jaar. Aan dit online onderzoek, gehouden

Nadere informatie

INITIATIEFVOORSTEL JONGERENRAAD

INITIATIEFVOORSTEL JONGERENRAAD INITIATIEFVOORSTEL JONGERENRAAD INITIATIEFVOORSTEL JONGERENRAAD 1 Inleiding. De gemeenteraad van Leeuwarden vindt het erg belangrijk dat de jeugd goed geïnformeerd wordt over wat de gemeente en de politiek

Nadere informatie

Deel 3: Wie heeft het in Europa voor het zeggen?

Deel 3: Wie heeft het in Europa voor het zeggen? Deel : Wie heeft het in Europa voor het zeggen?. Raadje plaatje Net zoals een gemeente, een provincie en een land bestuurd worden, wordt ook de Europese Unie geleid door politici. Ze werken in verschillende

Nadere informatie

Wat is een constitutie?

Wat is een constitutie? Wat is een constitutie? Veel landen op de wereld worden op een democratische manier bestuurd. Een democratie staat echter niet op zichzelf. Bij een democratie hoort namelijk een rechtsstaat. Democratie

Nadere informatie

geschiedenis en staatsinrichting CSE KB

geschiedenis en staatsinrichting CSE KB Examen VMBO-KB 2009 tijdvak 1 woensdag 20 mei 9.00-11.00 uur geschiedenis en staatsinrichting CSE KB Gebruik het bronnenboekje. Dit examen bestaat uit 37 vragen. Voor dit examen zijn maximaal 51 punten

Nadere informatie