44 november compact. Slimmer bouwen, minder kosten. De kansen van ketensamenwerking toegelicht

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "44 november 2009. compact. Slimmer bouwen, minder kosten. De kansen van ketensamenwerking toegelicht"

Transcriptie

1 44 november 2009 compact Slimmer bouwen, minder kosten De kansen van ketensamenwerking toegelicht

2

3 Slimmer bouwen, minder kosten De kansen van ketensamenwerking toegelicht

4 44 november 2009 compact Inhoud Voorwoord 3 1 Vernieuwend opdrachtgeverschap in de bouw 5 2 Waarom ketenintegratie? 13 3 Ketenintegratie 18 4 Woonwaard: slim samenwerken voor tevreden bewoners 22 5 Com wonen: beter, sneller en goedkoper in nieuwbouw 30 6 Stadgenoot: patroon van arbeidsdeling doorbreken 38 Nawoord 45

5 Voorwoord In de huidige economische situatie neigen partijen in de keten weer naar ouderwets aan- en uitbesteden. Op laagste prijs. Maar wat doet dat op langere termijn? Is dat wel gunstig voor de levenscycluskosten? En bereikt men zo innovatie en duurzaamheid in de bouw? Een aantal partijen in de bouw, waaronder niet in de laatste plaats corporaties, heeft een andere kijk op zaken. Zij zetten de zoektocht voort naar optimale samenwerking met uitvoerende partijen om gezamenlijk op structurele basis een beter resultaat neer te zetten. Niet alleen door anders en slimmer samen te werken, en te vertrouwen op een cultuuromslag. Met ketenintegratie gaan zij verder, en dat kan erg ver gaan. Wat maakt ketenintegratie anders dan andere samenwerking? Essentieel anders is dat ketenintegratie uitgaat van een langdurige samenwerking, volledige transparantie en actief opdoen en te gelde maken van leereffecten. Dat is niet mogelijk met de huidige projectencultuur, het eindeloos uitbesteden in de bouwketen en het diepgewortelde wantrouwen. We kennen allemaal de resultaten. Passieve opdrachtnemers, gebrek aan regie, elkaar bevechten, de eindklant die uit beeld raakt. Partijen die achter de feiten aan rennen en met veel kunst- en vliegwerk hun deel van het werk doen. De volgende partij kan het weer uitzoeken met alle faalkosten en kwaliteitsproblemen van dien. Niet verwonderlijk dat het imago van de bouw niet goed is. Dat moet en kan beter. Een belangrijke oplossing bestaat uit het doorbreken van de vicieuze projectencirkel waarin projecten telkens opnieuw worden opgestart met compleet nieuwe samenstellingen van partijen. Ketenintegratie vereist een projectongebonden visie en een hoog niveau van gemeenschappelijk ondernemerschap om in zakelijk vertrouwen, en vanuit het besef dat een product door gezamenlijke inspanning moet worden geleverd, dat ook structureel en gezamenlijk zo te gaan organiseren. Het bouwproces ontschotten en bedrijfsgrenzen overbruggen. In zekere zin wordt de keten het bedrijf en de bedrijven worden de bedrijfsonderdelen van de keten. 3 Samen bouwen, minder kosten

6 Van initiatief, ontwerp, realisatie, toelevering tot beheer en onderhoud. Kortom de hele levenscyclus. Het is de kunst om van strategie tot werkvloer de doelen en belangen bij elkaar te brengen. Vervolgens gaat het erom daadwerkelijk een gezamenlijke projectongebonden procesaanpak vorm te geven waaruit dubbelingen en verspillingen worden gefilterd, en de complexiteit van het traditionele bouwproces maximaal wordt opgeheven. Ten slotte is het van belang om door continuïteit leereffecten op te doen en resultaten te behalen. Meetbaar en transparant. Daardoor wordt actief het benodigde vertrouwen georganiseerd en al werkende invulling gegeven aan de cultuurverandering binnen de betrokken organisaties en bij de mensen. Dus niet wachten op een cultuuromslag maar die opwekken door leiderschap en ondernemerschap te tonen en samen succes te behalen. Niets geeft meer vertrouwen dan gezamenlijk succes bereiken en het succes samen te delen. Zo komt een vliegwiel op gang dat leidt tot een onomkeerbaar proces van verbetering op verbetering, gericht op een almaar beter gezamenlijk rendement, grotere klanttevredenheid en meer werkplezier. Dat gaat echter niet vanzelf. Er moet actief op worden gestuurd en aan gewerkt. Voor corporaties ligt hier een uitgelezen kans om bouwpartners meer ruimte en tegelijkertijd meer verantwoordelijkheid te geven om bij te dragen aan de strategische doelstellingen. Op gelijkwaardige basis samenwerken met partijen die zich commercieel committeren aan de samenwerking en erin investeren. Dat kan niet met iedereen. De professionaliteit van partijen en de chemie tussen partijen zijn van het grootste belang. Niet niks zou je zeggen, maar ook geen onhaalbare kaart. Het vergt inderdaad nogal wat van partijen, maar het levert nog meer op. Partijen moeten vooral de knop omzetten en afscheid nemen van het oude spelletje. De voorbeelden van de koplopers in deze publicatie tonen aan dat ketenintegratie daadwerkelijk zijn vruchten afwerpt als partijen er actief werk van maken. Het biedt inspiratie voor andere corporaties om er ook mee aan de slag te gaan. En dat is winst, niet alleen voor betrokken corporaties en hun partners, maar voor de bouw als geheel. I Ruben Vrijhoef, onderzoeker bouwprocessen aan de TU Delft en adviseur ketenintegratie bij Kenniscentrum Bouwprocesinnovatie 4 Compact 44 november 2009

7 Vernieuwend opdrachtgeverschap in de bouw 1 De rol van corporaties in de samenleving is de laatste jaren steeds breder geworden. Ze zijn meer gericht op de vraag van de klant naar goed en prettig wonen én op de maatschappelijke vraagstukken rond wonen. Ze kunnen een belangrijke impuls geven aan de stedelijke ontwikkeling en worden niet alleen aangesproken op fysieke maatregelen maar ook op economische en sociale aspecten. Daarmee verandert ook hun visie op vastgoed en hun opdrachtgeverschap. 1 Naast het bouwen en verhuren van woningen investeren corporaties in leefbaarheid, in wonen met zorg en welzijn en in de keten wonenscholing-werk. Bovendien investeren ze steeds vaker in maatschappelijk vastgoed, zoals woonzorgcomplexen, brede scholen, opvanginstellingen, gezondheidscentra, buurtsupers en kinderdagverblijven. Corporaties zijn meer en meer bepalend in gebiedsontwikkelingen. En in de huidige economisch moeilijke tijd dragen corporaties bij aan het realiseren van nieuwbouwprojecten van marktpartijen of kopen woningen van particuliere eigenaren aan om de doorstroming te helpen bevorderen. Corporaties zijn aanspreekbaar op de brede maatschappelijke opgave rond het wonen 2. Juist nu moeten corporaties in staat blijven thuis te geven bij het appel dat op ze wordt gedaan. Leden van Aedes hebben duidelijke opvattingen over de gewenste ontwikkelingen in de bouw. Naast datgene wat de Regieraad Bouw 3 als procesen systeeminnovaties aan de orde stelt, bestaat ook sterke behoefte aan echte vernieuwing in de bouwresultaten (gebouwen, gebieden, steden), in datgene dus wat de bouw produceert. 1 Dit hoofdstuk is mede gebaseerd op het Vernieuwingsakkoord Regieraad Bouw, een samenwerking tussen Aedes en de Regieraad Bouw. 2 Tegelijkertijd nemen de financiële mogelijkheden van corporaties sterk af. In de match tussen de groeiende roep om te investeren in de lokale maatschappelijke opgave en de afnemende middelen om dit te kunnen doen, ligt voor de nabije toekomst een interessante uitdaging. 3 De Regieraad Bouw is in 2004 ingesteld door de ministers en Economische Zaken, Verkeer en Waterstaat, en Volkshuisvesting. Ruimtelijke Ordening en Milieubeheer na de bouwenquête om een veranderingsproces in de bouw op gang te brengen. Naast de landelijke regieraad zijn vijf regionale regieraden actief op dezelfde doelen. 5 Samen bouwen, minder kosten

8 imago in de bouw De laatste jaren kent de bouwsector veel vernieuwingen. Er komt meer ervaring met nieuwe aanbestedingsvormen en nieuwe vormen van samenwerking. Lokale innovatieve netwerken worden krachtiger. Transparantie en maatschappelijke verantwoordelijkheid worden steeds belangrijker. Toch is er nog een hoop te doen om de problemen van faalkosten te verminderen, het imago te verbeteren en de innovatieve kracht in de bouwsector groter effect te laten sorteren. Ketenintegratie is een manier van samenwerken die op deze punten hoog kan scoren. Hoe kent een willekeurige krantenlezende Nederlander de bouw? Waarschijnlijk kent hij wel een van de missers in binnenstedelijke projecten. Hoogstwaarschijnlijk heeft hij ook gehoord van opgeleverde nieuwbouwwoningen met talloze opleverpunten en van vertragingen in bouwprojecten. Of hij identificeert de bouw met de nog altijd opduikende fraudezaken. Een vertekend, maar kwalijk negatief beeld. En een beeld dat eenvoudig te vergroten is, omdat er relatief weinig aansprekends tegenover wordt gesteld dat trots stemt. stroeve processen Betrokkenen treffen een niveau dieper stroeve processen aan of partijen die in hun streven naar winstmaximalisatie gebiedsontwikkelingen jaren kunnen vertragen. Bij gemeenten zijn er problemen rond lef en kunde om complexe gebiedsprocessen goed te regisseren. En overal zijn er langdurige inspraakprocedures. Al deze zaken zorgen voor vertraging van nieuwbouw en opstuwing van woningprijzen. Bouwprojecten zijn steeds meer complex in zichzelf. Onoverzichtelijkheid werkt voorzichtigheid in de hand: partijen houden hun eigen belang voor ogen én voor zichzelf. De idee is dat controle over je samenwerkingspartner beter is dan vertrouwen. Hiermee lijkt samenwerken geen must, maar een noodzakelijk kwaad. De grote complexiteit in belangen, de houding van partijen en de wijze van samenwerken die hieruit voortvloeit, zorgen voor prijsstijgingen voor de uiteindelijke gebruiker. Faalkosten lijken in de bouwwereld algemeen geaccepteerd. Maar de hoogte blijkt moeilijk te bepalen. De schattingen lopen uiteen van 5 tot 35 6 Compact 44 november 2009

9 Problemen in samenwerking komen door gebrek aan vertrouwen procent van de jaaromzet in de woningbouw 4. Hoe complex het bouwproces ook is, zo n verlies laten voortduren is maatschappelijk onacceptabel en onnodig. problemen in samenwerken Uw project is uniek, uw problemen in de samenwerking zijn overal hetzelfde. Dit was een heldere en helaas ook harde constatering tijdens bezoeken aan diverse gebiedsontwikkelingen door de werkgroep Samenwerken van de Regieraad Bouw Oost Nederland in 2008 en Het betrof kansrijke gebiedsontwikkelingen waar problemen in de samenwerking grotendeels konden worden herkend en omgebogen. Bij veel projecten wortelden de problemen in samenwerking in een gebrek aan vertrouwen. Ook onvoldoende bestuurlijke lef en deskundigheid van partijen blijken factoren voor haperende ontwikkel- en bouwprocessen. Gevolgen zijn faalkosten, maar ook tijdverlies en verminderd werkplezier van partijen. Na herkenning en erkenning van elkaars rol, belangen en deskundigheid, konden partijen op een betere manier de samenwerking voortzetten. Er is geen gebrek aan kennis en expertise in de Nederlandse bouwsector. De problemen zitten in de wetten en de praktische bezwaren. Een praktisch bezwaar is de traditie van vertrouwen is goed, controle is beter en de hiërarchische verhouding tussen opdrachtgever en opdrachtnemer. Dit staat een optimale samenwerking in de bouwketen in de weg. Er wordt nog steeds vooral op prijs geselecteerd waarbij het vervaardigen het criterium is en niet de levensduurkosten. Dit werkt passief gedrag bij de opdrachtnemer in de hand. Hij zal bieden wat de opdrachtgever vraagt: een zo laag mogelijke prijs. Aspecten als projectduur of doorlooptijd bij onderhoud, de prijs-kwaliteitverhouding van de woning op langere termijn en de tevredenheid van de huurder/koper lijken ondergeschikt. 4 Dat blijkt uit onderzoek van Marcel Noordhuis, Director Deloitte Real Estate Advisor. De cijfers zijn tot stand gekomen door de combinatie van cijfers die in de Nederlandse pers (10-15 procent) regelmatig verschijnen, cijfers uit buitenlands wetenschappelijk onderzoek (3-23 procent) en zijn eigen inschatting op basis van interviews met partijen uit de keten. 5 Bezoeken aan gebiedsontwikkelingen in Gelderland, Samenwerken in uitvoering, Regieraad Bouw Oost Nederland, oktober In 2009 is in vervolg hierop het Kwaliteitsteam Samenwerken opgericht die opnieuw enkele gebiedsontwikkelingen heeft bezocht. Zie Werkgroep Samenwerken. 7 Samen bouwen, minder kosten

10 selecteren op prijs? Waarom wordt nog steeds vooral op prijs geselecteerd? Onder andere vanwege een vrees voor de interne en externe verantwoording van langduriger relaties met geselecteerde bouwpartners. Eenmalig op prijs selecteren wordt transparanter geacht. Het is eenvoudiger. Als precies is voorgeschreven wat en hoe het moet gebeuren, dan is selectie op prijs het eerlijkste selectiecriterium stelt men. De aanbestedingsregelgeving versterkt deze instelling. Daarnaast vrezen veel opdrachtgevers voor het verlies van de regie over het werk, de prijs en het product. Dit werkt traditioneel aanbesteden en een hiërarchische verhouding van opdrachtgever tot opdrachtnemer in de hand. Een veel gehoord geluid is dat andere partijen in de bouwkolom dan de opdrachtgever het bouwproces willen regisseren. Ieder van die partijen architect, aannemer en soms adviseurs zegt dit te kunnen vanuit zijn beste overzicht over wat er moet gebeuren om een goed product te realiseren. Eén centrale regisseur in het bouwproces, inclusief de opdrachtgever, overziet echter niet de gehele complexiteit ervan en zal niet de maximale resultaten bereiken. Dat gebeurt wel door alle deskundigheid van bouwpartners maximaal en in samenhang te benutten. Hiervoor is vernieuwend opdrachtgeverschap nodig. Ketenintegratie biedt perspectieven op een betere (niet-hiërarchische) taakverdeling in verantwoordelijkheid en op een groter gezamenlijk resultaat. Er is een tendens dat opdrachtgevers, waaronder corporaties, in het bouw- en onderhoudsproces niet de centrale verantwoordelijkheid wensen. Het streven is deze te leggen bij die partij die de specifieke deskundigheid heeft. De praktijk laat zien dat veel opdrachtgevers zich wel willen terugtrekken als spil in het bouwproces, maar het een zoektocht is hoe dit zou moeten. Hiervoor moet meer ervaring worden opgedaan met nieuwe aanbestedingsvormen (bijvoorbeeld gunnen op waarde). Daarnaast moet het aansprakelijkheidsregime veranderen (na oplevering en met uitzondering van verborgen gebreken ligt de volledige verantwoordelijkheid voor het product bij de opdrachtgever). Vooralsnog zijn de meeste opdrachtgevers niet in staat zich terug te trekken uit de rol van voorschrijver van activiteiten (in plaats van het beschrijven van het gewenste resultaat), de controleur van het werk (in plaats van het maximaal benutten van kennis van bouwpartners) 8 Compact 44 november 2009

11 Meer dan ooit is een cultuuromslag en vernieuwend opdrachtgeverschap nodig en selecteren ze op de prijs van het eenmalige project (in plaats van op kwaliteit en prijs voor de levenscyclus). Om dit te veranderen moet aan de bron van het probleem worden gewerkt: het proces van samenwerken. crisis of kans? Met de economische crisis wacht de bouw in 2009 en 2010 een forse omzetdaling. Het probleem van het aantrekken van voldoende arbeidspotentieel wordt met het daarna weer aantrekken van de productie alleen maar groter. Bovendien accepteert de klant het niet meer dat de prijskwaliteitverhouding in de bouw niet beter kan. Om het probleem van de faalkosten en de gevolgen van de crisis aan te kunnen, is meer nodig dan vertrouwen van de consument in de economie, meer dan investeringsimpulsen van de overheden in productie en kennis, en meer dan anticyclische investeringen door corporaties, voor zover nog mogelijk. Een betere integratie van belangen en samenwerking is een must om de verliezen terug te dringen, ieders taartpunt nog enige proportie te geven en woningen of onderhoud te realiseren die de markt wil en kan betalen. Hiervoor is een cultuuromslag en vernieuwend opdrachtgeverschap nodig, één van ondernemerschap en durf. Eén die goede samenwerking als hét middel stelt om een gezamenlijk doel te bereiken: een duurzaam kwaliteitsproduct voor de eindgebruiker. Cultuuromslagen beginnen bij individuele partners in een project. Of bij een collectief van opdrachtgevers in de corporatiesector? cultuuromslag in opdrachtgeverschap Woningcorporaties zijn samen de grootste partij als opdrachtgever in de woningbouw, met een groot aandeel in de nieuwbouw en een jaarlijks investeringsvolume van ruim 3 miljard euro in onderhoud en verbetering van 2,4 miljoen bestaande woningen. Ze hebben groot belang bij de resultaten van het bouwproces: de gebouwen, de gebieden, de steden. Daarmee zijn ze langdurig verbonden. Corporaties zijn in staat om een echte vernieuwing te bereiken in die resultaten. 9 Samen bouwen, minder kosten

12 Corporaties hebben belang bij een levenscyclusbenadering en duurzame oplossingen De veranderde bouwopgave, de aanbevelingen uit de bouwenquête en het verouderde aansprakelijkheidsregime van de vigerende standaard contractvoorwaarden en rechtspositieregelingen, maken dat de bouw zich moet bezinnen op de toegepaste bouworganisatievormen en samenwerkingsverbanden. Voor corporaties is het van groot belang om de samenwerking van de partners in de bouwketen beter op elkaar af te stemmen. Een betere samenwerking begint vaak met een aanzienlijke cultuuromslag binnen de corporatie zelf. In de basis is er vaak onvoldoende vertrouwen in de bouwpartner om samen het eindproduct vorm te geven. Dit ligt ten grondslag aan de suboptimale samenwerking en daarmee de verliezen. Er zijn altijd bouwpartners aan te wijzen die winstmaximalisatie op de korte termijn voor ogen hebben en die niet lijken mee te werken aan een beter en efficiënter eindproduct. Het komt erop aan als opdrachtgever die partners te vinden die wél bereid zijn te werken aan vooraf in beeld gebrachte gezamenlijke doelen. Zo n samenwerking is gebaseerd op maximale inzet van deskundigheid, op een vooraf benoemde verantwoordelijkheid van iedere partij, op transparantie en op vertrouwen. Ketenintegratie beoogt de belangen van opdrachtgever, opdrachtnemers en de eindgebruiker vooraf helder te maken. Daarna wordt samen het optimale resultaat bepaald. De wijze waarop dit kan worden bereikt, volgt dan bijna vanzelf. In plaats van het hiërarchische van traditionele opdrachtverlening komt co-makership te staan. Corporaties kunnen hierin het voortouw nemen. In de verhouding opdrachtgever-opdrachtnemer moet een cultuurverandering tot stand komen waarbij de rol van de opdrachtgever een cruciale is. Professionele opdrachtgevers als corporaties kunnen als geen ander optimale samenwerking in de keten tot stand brengen, door die voorwaardelijk te maken bij de opdrachtverstrekking. Bovendien zijn corporaties de finale schakel naar de eindgebruiker. In vergelijking met andere professionele opdrachtgevers zijn ze daarnaast meestal ook nog langdurig 10 Compact 44 november 2009

13 met het gerealiseerde vastgoed verbonden. Ze hebben daardoor een direct belang bij een levenscyclusbenadering en duurzame oplossingen. elkaars belangen respecteren Opdrachtgevers en opdrachtnemers moeten respect en begrip voor elkaars belangen hebben. Alleen op basis van een synergie in belangen kan een vruchtbaar samenwerken en kennis delen tot stand komen, waardoor opdrachtgever en opdrachtnemer als partners met een gezamenlijke missie opereren. Die synergie kan worden bereikt op initiatief van sterke opdrachtgevers. Vertrouwen in de opdrachtnemer als partij met dezelfde doelen voor ogen staat aan de basis. Ervaringen in de praktijk moeten dit vertrouwen ook bevestigen en doen groeien om vernieuwing in opdrachtgeverschap te bereiken. Een opdrachtgever zal intern aan een basisinstelling van vertrouwen moeten werken. Deze kan worden vergroot door simpelweg te beginnen met het aanwakkeren van nieuwsgierigheid. Nieuwsgierigheid in het leren kennen van je bouwpartner: wat zijn de kernwaarden van het bedrijf, waar is het goed in, hoe profileert het zich, hoe is het bedrijf georganiseerd, is het transparant over zijn werkwijze en succes, en dergelijke. Vernieuwende opdrachtgevers willen niet te veel betalen, maar gunnen opdrachtnemers in een duurzame relatie een redelijke winstmarge. De partnerselectie is gericht op de lange-termijnrelatie, waarbij er efficiëntie door eerdere leerervaring is, en is hiermee gericht op een beter product voor de langere termijn. Risico s en problemen worden samen in beeld gebracht en samen aangepakt in plaats van afgeschoven. Opdrachtgevers mobiliseren het kennispotentieel bij de opdrachtnemer en stimuleren alternatieve voorstellen en innovatieve oplossingen. Dat doen ze bijvoorbeeld door de vraag in functionele outputtermen te formuleren en daarmee creatieve en innovatieve oplossingen van partijen aan de aanbodzijde te stimuleren. Opdrachtnemers streven naar klanttevredenheid, hebben oog voor de behoeften van de eindgebruiker en werken continu aan proces- en productverbetering. Zo n cultuurverandering moet van twee kanten komen. Als de een gaat wachten tot de ander verandert, blijft alles bij het oude. De belangrijkste keuzes in het bouwproces op het gebied van kwaliteit, geld en tijd liggen in de vroege procesfasen. Dan wordt ook de wijze van 11 Samen bouwen, minder kosten

14 samenwerken bepaald. Corporaties hebben in die fasen als opdrachtgevers veel invloed. Kansen genoeg voor corporaties. Er is geen tijd te verliezen. I Dit hoofdstuk is geschreven door Moniek van Balen-Uijen, directeur-bestuurder UWOON en lid Regieraad Bouw Oost-Nederland. 12 Compact 44 november 2009

15 Waarom ketenintegratie? 2 Tevreden klanten hebben is het einddoel van elke organisatie, en dus ook van corporaties. Om dat te realiseren moet de continuïteit van de corporatie en de kwaliteit van haar diensten en producten goed zijn geborgd. Een evenwichtige balans tussen haar inkomsten en uitgaven vormt daarvoor de basis. Ketenintegratie kan daarbij een belangrijke rol vervullen. De mogelijkheden van corporaties voor het verwerven van inkomsten worden (in)direct begrensd door overheidsbeleid en -regelgeving. Met als maximaal te realiseren resultaat een relatief gematigde ontwikkeling van de inkomstenstroom. Om de balans tussen inkomsten en uitgaven in evenwicht te houden, zal de corporatie de ontwikkeling van haar uitgaven daarop moeten afstemmen. En daar gaat de schoen steeds meer wringen. Want de kosten nemen structureel toe. Onder meer door de steeds verder oplopende onrendabele toppen bij nieuwbouwinvesteringen en onderhouds-, verbeter- en beheerkosten. Tel daarbij op de strengere kredietvoorwaarden van geldverstrekkers als gevolg van de recente kredietcrisis en bij ongewijzigd beleid loopt elke corporatie vroeg of (niet zo) laat aan tegen het moment dat ze structureel moet gaan snijden in de uitgaven. En daarmee in de investeringen die nodig zijn om de maatschappelijke doelstellingen te realiseren. Die ontwikkeling doet zich bij een aantal corporaties nu al voor en versterkt zichzelf in negatieve zin. Want door structureel te korten op investeringen komt het voorzien in de woonbehoeften van de corporatieklanten steeds meer op losse schroeven te staan. ombuigen doemscenario Corporaties vervullen een cruciale rol bij het voorzien in de woningbehoefte in Nederland. Het is de maatschappelijke verantwoordelijkheid van de politiek en alle betrokken overheids- en marktpartijen om het hiervoor geschetste doemscenario tijdig om te buigen. Dat geldt natuurlijk primair voor de corporaties zelf. Daarvoor is niet één oplossing. Op meerdere fronten zijn forse inspanningen nodig om dat te realiseren. Een daarvan 13 Samen bouwen, minder kosten

16 betreft de wijze van voorbereiden, aanbesteden en uitvoeren van investeringen in bestaand corporatiebezit en in nieuwbouwprojecten. Daar kunnen corporaties door ketenintegratie een grote efficiëntieslag realiseren, in de zin van minder kosten, meer kwaliteit en kortere doorlooptijden van projecten. De maatschappelijke noodzaak van een structurele ombuiging en de bijdrage die ketenintegratie daaraan kan leveren, is groot. We moeten ons dan ook niet afvragen óf ketenintegratie moet worden opgepakt maar hóe dat efficiënt en op relatief korte termijn kan. inefficiënte bouwprocessen Waarom ketenintegratie? Omdat het concreet aangrijpt op de hoofdoorzaak van de inefficiëntie van bouwprocessen en daaruit voortvloeiende zogenoemde faalkosten. Of het nu om enkele of vele miljarden euro s per jaar gaat de onderzoeksuitkomsten lopen op dit vlak nogal uiteen het terugdringen van faalkosten biedt corporaties perspectief om met substantieel minder investeringsvolume hun doelstellingen te realiseren. Waar staat ketenintegratie voor? Voor de goede orde: de volgende toelichting is enigszins een karikatuur van de werkelijkheid. Want hoewel elementen daarvan in elk bouwproces zijn terug te vinden, bestaan er veel voorbeelden waarin zaken beter zijn geregeld. De karikatuur maakt echter kort en bondig de kern van de problematiek en de remedie inzichtelijk. De inefficiëntie van bouwprocessen wordt veroorzaakt door een combinatie van factoren. De volgende drie zijn de belangrijkste. 1 Al het handelen van alle partijen in de bouwketen opdrachtgever, architect, constructeur, hoofdaannemer, gespecialiseerde aannemers, toeleveranciers en dergelijke is primair gericht op de eigen belangen en resultaten. De optelsom van ieders bijdrage levert daardoor per definitie een inefficiënte procesgang en een verre van optimale kostenkwaliteitverhouding van het bouwproduct op. 2 Dat resultaat wordt nog eens extra negatief beïnvloed door de traditionele wijze van het aanbesteden van werken met de laagste prijs als We moeten ons niet afvragen óf ketenintegratie moet worden opgepakt maar hóe dat efficiënt en snel kan 14 Compact 44 november 2009

17 Een beloning kan partijen prikkelen zich in te zetten voor (kosten)efficiënte en innovatieve oplossingen ultiem selectiecriterium. Daarbij wordt aan de aanbieder die het meest in zijn kosten heeft geknepen de opdracht verleend. Met als keerzijde dat die aanbieder vanaf het moment van opdrachtverkrijging zijn aandacht deels zal richten op de mogelijkheden om het project alsnog met een acceptabel rendement uit te voeren (eufemisme voor de bekende meerwerkdiscussies). Dat geldt vooral voor de relatie opdrachtgeverhoofdaannemer en hoofdaannemer-gespecialiseerde aannemers. 3 Bouwprocessen zijn complex. Niet alles kan vooraf worden voorzien en uitgedokterd. Afhankelijk van het soort bouwwerk is gedurende de uitvoering (veel) overleg en afstemming nodig tussen opdrachtgever en hoofdaannemer en andere betrokken partijen. De hiervoor vermelde factoren vormen daarvoor niet de ideale basis. Bij elkaar opgeteld leidt dit tot situaties waarbij partijen deels elkaars partners maar ook deels elkaars tegenspelers zijn. Ketenintegratie is erop gericht om partijen op één lijn te brengen. Te beginnen bij de opdrachtgever en de hoofdaannemer. En door het door te voeren in hun relaties met alle andere bij het bouwproces betrokken partijen. angel van prijsvorming Wat is daarvoor nodig? De belangrijkste voorwaarde om succesvol met ketenintegratie aan de slag te kunnen gaan is het elimineren van de angel van de prijsvorming uit het bouwproces. Hoe doe je dat? Door zo vroeg mogelijk in het bouwproces ver vóór het moment van opdrachtverlening met elkaar (opdrachtgever en hoofdaannemer) afspraken over de prijsvorming te maken. Bijvoorbeeld door een maximaal projectbudget vast te stellen (geeft opdrachtgever financiële zekerheid) gecombineerd met een gegarandeerd rendement (geeft hoofdaannemer financiële zekerheid). Verder kun je betrokken partijen prikkelen om zich in te zetten voor (kosten)efficiënte en innovatieve oplossingen door ieder een beloning in het vooruitzicht te stellen als het project binnen het vooraf vastgestelde budget wordt gerealiseerd (bijvoorbeeld via een procentuele verdeling van de bespaarde kosten). En zoals eerder gesteld moeten opdrachtgever 15 Samen bouwen, minder kosten

18 Implementatie van ketenintegratie verloopt via het reizigersmodel en hoofdaannemer soortgelijke afspraken met de andere ketenpartners maken. Waarom is dat zo cruciaal? Als opdrachtgever en hoofdaannemer erin slagen in een zeer vroeg stadium van het bouwproces met elkaar dat soort financiële zekerheden te wisselen, dan ontstaat in de relatie tussen partijen een situatie, waarbij ieder al zijn kennis en kunde nog maar voor één gemeenschappelijk doel hoeft in te zetten namelijk het bedenken van slimme en/of innovatieve oplossingen voor een zo (kosten)efficiënt mogelijke procesgang en een optimale kwaliteit van het bouwproduct. Op die manier is er voor alle betrokken partijen veel te winnen. Want samen beschikken ze over een enorm arsenaal aan elkaar aanvullende praktische kennis en ervaring. Zo wordt ook een basis gelegd voor wat al vele jaren in de bouwsector wordt besproken maar nauwelijks gerealiseerd, namelijk het waarderen en selecteren van partijen op basis van hun kwalitatieve inbreng. cultuuromslag Het idee van ketenintegratie is niet nieuw. Diverse bij de bouwsector betrokkenen hebben zich al eerder over het wenkend perspectief daarvan uitgelaten. De stap van denken naar doen is echter een weerbarstige, omdat het een cultuuromslag vergt in het gedrag en handelen van alle partijen in de bouwketen. Van bestuurders en directies van partijen vergt het leiderschap om het bouwproces op basis van ketenintegratie te gaan inrichten. Want het perspectief mag er dan zijn, de ommezwaai van traditionele naar nieuwe verhoudingen vergt van alle betrokkenen gedurende een langere periode veel extra inspanningen, uithoudings- en incasseringsvermogen. Ketenintegratie voer je niet zo maar in en er bestaat ook geen blauwdruk voor. Implementatie van ketenintegratie verloopt via het reizigersmodel. Dat wil zeggen met elkaar een duidelijk gezamenlijk einddoel vaststellen en goed doordacht starten. Daarna als gezamenlijk team de reis aanvangen. Die gaat niet over gebaande paden, maar heeft eerder het karakter van een continue verkenningstocht waarbij groeiend inzicht wordt opgedaan 16 Compact 44 november 2009

19 en benut, en betrokkenen elkaar waar nodig ook corrigeren. Bestuurders en directies moeten hun uitvoerende mensen de ruimte geven om daarmee ervaring op te doen. Van projectverantwoordelijken en uitvoerende medewerkers van alle betrokken partijen vergt het een andere opstelling en gedrag. Dat is een enorme opgave omdat ze volledig zijn vergroeid met de traditionele manier van werken. Kies je voor ketenintegratie, dan is dit in praktische zin wel de grootste valkuil waarin je terecht kan komen. voortouw nemen Het voortouw om ketenintegratie in praktijk te brengen ligt primair bij opdrachtgevers, zoals corporaties, en hoofdaannemers. Zij moeten erin geloven en zich inspannen om hun ketenpartners daarin mee te nemen. De keuze voor ketenintegratie is geen licht besluit. Het voorgaande maakt dat hopelijk duidelijk. Maar ketenintegratie links laten liggen en voortgaan op de traditionele weg is óók een keuze. Als je daarvoor kiest, zijn andere ingrijpende maatregelen nodig om het doemscenario zoals in het begin van dit hoofdstuk geschetst te voorkomen. Ongeacht de oplossingsrichting waarvoor wordt gekozen, in alle gevallen zijn grote inspanningen nodig om te voorkomen dat partijen elkaar meenemen in een negatieve investeringsspiraal. I Dit hoofdstuk is geschreven door Paul Schumacher, plv. directeur Economische & Verenigingszaken Bouwend Nederland. 17 Samen bouwen, minder kosten

20 Ketenintegratie 3 Wie een start wil maken met ketenintegratie zal een of meer partners moeten selecteren. Hoe regel je zo n selectie? Welke aanbestedingsregels zijn van toepassing? En als een partner is geselecteerd, is het van belang afspraken te maken en die schriftelijk vast te leggen. Hoe ziet zo n contract eruit? Wat moet erin staan? Woningcorporaties zijn meestal niet verplicht hun bouwopdrachten volgens bepaalde procedures openbaar aan te besteden 6. Maar als een opdrachtgever besluit tot een aanbestedingsprocedure zijn daarop wel de algemene beginselen van het aanbestedingsrecht van toepassing 7. Deze zijn: een gelijke behandeling van partijen, objectiviteit en transparantie bij de gunning van de opdracht. selectie ketenpartners Wanneer een opdrachtgever een partner selecteert voor de ketenintegratie gaat het niet om een aanbesteding tegen de laagste prijs. Hij zal op andere criteria zijn partner willen selecteren. In veel pilotprojecten draait het daarbij om criteria als onderling vertrouwen, openheid van de communicatie, inzichtelijkheid in de bedrijfsprocessen en financiën, bereidheid tot het nemen van risico s en dergelijke. Een transparante aanbestedingsprocedure houdt in dat voor iedere inschrijver een score zal moeten worden toegekend aan die criteria. In de praktijk is het niet eenvoudig deze criteria te beoordelen op een wijze die voldoet aan de eisen van transparantie, gelijke behandeling en objectiviteit. Een partij die de opdracht niet heeft gekregen, kan daarover dan ook in beginsel klagen bij de rechter. De rechter kan zelfs de aanbesteding ongeldig verklaren en verlangen dat de opdrachtgever de al gegunde opdracht opnieuw aanbesteedt. 6 Daarover wordt door juristen verschillend gedacht. Het voert te ver hier op die discussie in te gaan. Zie voor een overzicht van de standpunten mr. M.R. de Boer, Invloed van Europese regels en beleidsvoornemens op aanbesteding door woningcorporatie, Bouwrecht 2006, p Zie prof. M.A.M.C. van den Berg in zijn noot onder het arrest RZG Comformed, HR 4 april 2003 NJ 2004/ Compact 44 november 2009

www.woonwaard.nl Samen slim werken Ketensamenwerking

www.woonwaard.nl Samen slim werken Ketensamenwerking Samen slim werken Ketensamenwerking Samen slim werken. Hoe doe je dat? Meer kwaliteit in de bouw. Aanzienlijk kortere doorlooptijden. Minder overlast bewoners. Meer innovatie. Bijna geen faalkosten meer.

Nadere informatie

Hoe maak je de keten LEAN?

Hoe maak je de keten LEAN? Hoe maak je de keten LEAN? Oktober 2012 Meindert Koopman Directeur Bouwbedrijf Rijssen B.V Hoe maak je de keten LEAN?? Inleiding. Traditionele proces. Ketenintegratie.. Van Losser Installatiegroep. Ketenintegratie:

Nadere informatie

Provides als moderne opdrachtgever

Provides als moderne opdrachtgever Provides als moderne opdrachtgever KETENINTEGRATIE IN PLANMATIG ONDERHOUD Werner Eindhoven Missie Provides Provides, vertrouwd en innovatief, biedt een veelzijdig en hoogwaardig aanbod woondiensten voor

Nadere informatie

Partnerselectie ketensamenwerking: succesfactoren en leerpunten

Partnerselectie ketensamenwerking: succesfactoren en leerpunten Partnerselectie ketensamenwerking: succesfactoren en leerpunten vertrouwen, transparantie & Verbondenheid 2 Voor het Volledige rapport: www.regieraadbouwzuid.nl Een nieuwe marktbenadering Bij Wonen Limburg

Nadere informatie

Je zet niet even een knop om en je bouwt lean

Je zet niet even een knop om en je bouwt lean project De BinnenVergt, Zaltbommel Je zet niet even een knop om en je bouwt lean 1 30 Het zegt al veel dat we tot nu nog geen verzoek tot meerwerk richting de opdrachtgever hebben gedaan. Aannemer Jan

Nadere informatie

Ketenintegratie in de bouw: beter, sneller en goedkoper

Ketenintegratie in de bouw: beter, sneller en goedkoper Ketenintegratie in de bouw: beter, sneller en goedkoper Wat is ketenintegratie? Ketenintegratie in de bouw betekent met meerdere partijen werken aan een gezamenlijk doel. De keten is zo groot als je hem

Nadere informatie

VISIEdocument. Innovatie in de bouw. April 2009

VISIEdocument. Innovatie in de bouw. April 2009 VISIEdocument April 2009 Innovatie in de bouw Innovatie in de bouw steeds belangrijker Innovatie is voor bouwbedrijven van steeds groter belang om zich in een snel veranderende samenleving te profileren

Nadere informatie

Aanbesteden voor dummies. 24 november 2011 Seth van der Wielen Adviesburo De Meent b.v

Aanbesteden voor dummies. 24 november 2011 Seth van der Wielen Adviesburo De Meent b.v Aanbesteden voor dummies 24 november 2011 Seth van der Wielen Adviesburo De Meent b.v 1 Inhoudsopgave 1. Inleiding 2. Aanbestedingsvormen 3. Contractvormen 4. Zorg voor een goede opdrachtnemer 5. Vraag

Nadere informatie

De waterschappen als publieke opdrachtgever

De waterschappen als publieke opdrachtgever De waterschappen als publieke opdrachtgever (periode 2014-2016) Voor iedereen die met de waterschappen te maken krijgt als opdrachtgever voor de realisatie van, of het beheer en onderhoud aan, (waterschaps)werken,

Nadere informatie

RRBOUWRAPPORT 144. Aan de slag met BIM; gewoon doen! Handreiking, Virtueel Bouwen

RRBOUWRAPPORT 144. Aan de slag met BIM; gewoon doen! Handreiking, Virtueel Bouwen RRBOUWRAPPORT 144 Aan de slag met BIM; gewoon doen! Handreiking, Virtueel Bouwen 2 Handreiking Virtueel Bouwen Aan de slag met BIM, Gewoon doen! Jan Straatman en Willem Pel, Balance & Result Organisatie

Nadere informatie

Kiezen, Delen én Doen Samen voor een sterke woningmarkt. platform woningcorporaties noord-holland noord

Kiezen, Delen én Doen Samen voor een sterke woningmarkt. platform woningcorporaties noord-holland noord Kiezen, Delen én Doen Samen voor een sterke woningmarkt platform woningcorporaties noord-holland noord Voorwoord Op 15 december 2011 is door ruim 20 corporaties uit de subregio s Noordkop, West-Friesland,

Nadere informatie

Dit is een samenvatting van het proefschrift. Voor geïnteresseerden is het proefschrift via bol.com, Libris, Ako, Cosmox als hardcopy versie of

Dit is een samenvatting van het proefschrift. Voor geïnteresseerden is het proefschrift via bol.com, Libris, Ako, Cosmox als hardcopy versie of Dit is een samenvatting van het proefschrift. Voor geïnteresseerden is het proefschrift via bol.com, Libris, Ako, Cosmox als hardcopy versie of E-reader te bestellen. Samenvatting De Nederlandse woningbouw

Nadere informatie

REGIE OVER INFORMATIE BIM VOOR WONINGCORPORATIES

REGIE OVER INFORMATIE BIM VOOR WONINGCORPORATIES REGIE OVER INFORMATIE BIM VOOR WONINGCORPORATIES REGIE OVER INFORMATIE BIM VOOR WONINGCORPORATIES Woningcorporaties worden in toenemende mate aangesproken op efficiency en het verlagen van bedrijfslasten.

Nadere informatie

Gids voor werknemers. Rexel, Building the future together

Gids voor werknemers. Rexel, Building the future together Gids voor werknemers Rexel, Building the future together Editorial Beste collega s, De wereld om ons heen verandert snel en biedt ons nieuwe uitdagingen en kansen. Aan ons de taak om effectievere oplossingen

Nadere informatie

Inbo Bouwkunde. Ketensamenwerking De ultieme vorm van werken in multidisciplinair teamverband is voor ons ketensamenwerking. Een samenwerkingsvorm

Inbo Bouwkunde. Ketensamenwerking De ultieme vorm van werken in multidisciplinair teamverband is voor ons ketensamenwerking. Een samenwerkingsvorm Ketensamenwerking Inbo Bouwkunde Inbo Bouwkunde heeft talentvolle professionals die ambities hebben om landelijke en stedelijke gebieden in te richten. Onze kracht is om in een professionele omgeving,

Nadere informatie

Jaarprogramma 2011. Laat zien dat uw bedrijf een competente bouwpartner is als het gaat om innovatieve duurzame oplossingen!

Jaarprogramma 2011. Laat zien dat uw bedrijf een competente bouwpartner is als het gaat om innovatieve duurzame oplossingen! Jaarprogramma 2011 Laat zien dat uw bedrijf een competente bouwpartner is als het gaat om innovatieve duurzame oplossingen! Meer dan wordt u aangeboden door het Centrum voor Innovatie van de Bouwkolom

Nadere informatie

Faalkosten. Faalkosten en preventiekosten. Uiting van faalkosten. Oorzaken van faalkosten. Uiting, oorzaken, preventie en remedies

Faalkosten. Faalkosten en preventiekosten. Uiting van faalkosten. Oorzaken van faalkosten. Uiting, oorzaken, preventie en remedies Faalkosten Uiting, oorzaken, preventie en remedies Hoge faalkosten zijn een probleem voor de bouwsector. Vooral in tijden van laagconjunctuur en krappe marges. In de breedste zin van het woord omvat de

Nadere informatie

Workshop House of Tomorrow Today

Workshop House of Tomorrow Today Workshop House of Tomorrow Today Ontsnap eens uit het peloton! 1. Teken uw keten(s) eens uit, vanaf grondstoffen (aanbod) t/m eindgebruiker (vraag). 2. Genereer probleem-klant combinaties. 3. Selecteer

Nadere informatie

Rendabel ontwikkelen door opdrachtgeversrol anders in te vullen

Rendabel ontwikkelen door opdrachtgeversrol anders in te vullen Rendabel ontwikkelen door opdrachtgeversrol anders in te vullen Nieuwe invulling opdrachtgeversrol reduceert stichtingskosten en lifecycle costs en leidt tot het verdwijnen van de onrendabele top 1 Traditionele

Nadere informatie

Van Swaay Aangenaam. Van ons mag u meer verwachten. De kracht van Van Swaay. Projectontwikkeling. Groot- & Utiliteitsbouw.

Van Swaay Aangenaam. Van ons mag u meer verwachten. De kracht van Van Swaay. Projectontwikkeling. Groot- & Utiliteitsbouw. Van Swaay Aangenaam Van ons mag u meer verwachten. De kracht van Van Swaay Van Swaay is een aannemingsbedrijf en projectontwikkelaar met stevige roots in Wageningen. Onze activiteiten richten zich voornamelijk

Nadere informatie

BIM 2.0 VANUIT HET PERSPECTIEF VAN EEN AANNEMER WILLEM PEL BALANCE & RESULT. Pioneering BIM werkplaats 27 januari 2012

BIM 2.0 VANUIT HET PERSPECTIEF VAN EEN AANNEMER WILLEM PEL BALANCE & RESULT. Pioneering BIM werkplaats 27 januari 2012 BIM 2.0 VANUIT HET PERSPECTIEF VAN EEN AANNEMER WILLEM PEL BALANCE & RESULT Pioneering BIM werkplaats 27 januari 2012 Aannemer als de spil in de keten Een aannemer is de verbindende schakel tussen: Creatieve

Nadere informatie

Omdat bouwen teamwork is

Omdat bouwen teamwork is Omdat bouwen teamwork is Nijhuis Bouw Innovatie en duurzaamheid komen bij Nijhuis samen. Wij bouwen niet alleen huizen, ook leefbare wijken en gebieden waar het prettig wonen, werken en recreëren is. Ontwikkelen

Nadere informatie

Inleiding. Samen kunnen we het maken! Projectoverstijgend samenwerken in de bouw! Herbert Zwanen/Gerrit de Heer Projectmanagers/consultants SBR

Inleiding. Samen kunnen we het maken! Projectoverstijgend samenwerken in de bouw! Herbert Zwanen/Gerrit de Heer Projectmanagers/consultants SBR Inleiding Samen kunnen we het maken! Projectoverstijgend samenwerken in de bouw! Herbert Zwanen/Gerrit de Heer Projectmanagers/consultants SBR Inleidende presentatie Aanleiding Waarom samenwerken? Verschillende

Nadere informatie

IBN ALS SOCIALE ONDERNEMING VOOR EEN BREDERE GROEP

IBN ALS SOCIALE ONDERNEMING VOOR EEN BREDERE GROEP IBN ALS SOCIALE ONDERNEMING VOOR EEN BREDERE GROEP IBN ALS SOCIALE ONDERNEMING VOOR EEN BREDERE GROEP IBN biedt mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt meer kansen door het optimaal benutten van talenten,

Nadere informatie

Ketenintegratie veranderende rollen van de verschillende bouwpartners. Woonbedrijf en Ballast Nedam Zuid op zoek naar nieuwe samenwerkingsvormen

Ketenintegratie veranderende rollen van de verschillende bouwpartners. Woonbedrijf en Ballast Nedam Zuid op zoek naar nieuwe samenwerkingsvormen Ketenintegratie veranderende rollen van de verschillende bouwpartners Woonbedrijf en Ballast Nedam Zuid op zoek naar nieuwe samenwerkingsvormen Samen-werken als veranderopgave Waartoe? Veranderrichting

Nadere informatie

BIGGER BIM Onderzoek naar hoe het gedachtegoed van ketenintegratie en lean meer betekenis kan geven aan BIM als informatiedrager van het bouwproces

BIGGER BIM Onderzoek naar hoe het gedachtegoed van ketenintegratie en lean meer betekenis kan geven aan BIM als informatiedrager van het bouwproces BIGGER Onderzoek naar hoe het gedachtegoed van ketenintegratie en lean meer betekenis kan geven aan als informatiedrager van het bouwproces Ketenintegratie Lean 1 INTEGRAAL Architect Adviseurs Opdracht

Nadere informatie

Themabijeenkomst SPREKER. Prof.dr.ing. Alfons van Marrewijk bijzonder hoogleraar bedrijfsantropologie. Vrije Universiteit Amsterdam

Themabijeenkomst SPREKER. Prof.dr.ing. Alfons van Marrewijk bijzonder hoogleraar bedrijfsantropologie. Vrije Universiteit Amsterdam Themabijeenkomst SPREKER Prof.dr.ing. Alfons van Marrewijk bijzonder hoogleraar bedrijfsantropologie Vrije Universiteit Amsterdam Cultuurverandering in de aanleg van ondergrondse netwerken 27 oktober 2014

Nadere informatie

Bouw uw toekomst samen met BouwTeam Oost

Bouw uw toekomst samen met BouwTeam Oost Bouw uw toekomst samen met BouwTeam Oost Over BouwTeam Oost Sinds 1999 is BouwTeam Oost actief in de bouw sector als bouwbedrijf, en profileert zicht sindsdien als een traditionele kwaliteitsbouwer. Met

Nadere informatie

Hoe ketensamenwerking de (bouw)wereld verandert.

Hoe ketensamenwerking de (bouw)wereld verandert. Hoe ketensamenwerking de (bouw)wereld verandert. Marcel Noordhuis Promovendus Universiteit van Amsterdam Director Deloitte Real Estate Advisory E-mail: mnoordhuis@deloitte.nl Mobiel: 06 123 446 31 www:

Nadere informatie

Bureauprofiel. Work, flow, fun

Bureauprofiel. Work, flow, fun Bureauprofiel Work, flow, fun Onze missie Bouwen aan betrouwbare overheidsorganisaties Met een heldere strategie Elke dag een stapje beter Door overdracht van kennis en ervaring Omdat verbeteren en ontwikkelen

Nadere informatie

meer werk of meerwaarde? Pps bij scholenbouw in Nederland

meer werk of meerwaarde? Pps bij scholenbouw in Nederland meer werk of meerwaarde? Pps bij scholenbouw in Nederland Overweegt u nieuwbouw of renovatie van een school? Deze folder geeft u inzicht in wat publiekprivate samenwerking (pps) bij scholen inhoudt. Wanneer

Nadere informatie

Veranderende informatiebehoefte bij opdrachtgevers in de bouw

Veranderende informatiebehoefte bij opdrachtgevers in de bouw Veranderende informatiebehoefte bij opdrachtgevers in de bouw Prof.dr.ir. Marleen Hermans Leerstoel Publiek opdrachtgeverschap in de bouw, TU Delft Managing Partner, Brink Management & Advies mede mogelijk

Nadere informatie

Maatschappelijk Jaarverslag 2012

Maatschappelijk Jaarverslag 2012 Maatschappelijk Jaarverslag 2012 Inhoudsopgave Blad Voorwoord 2 1. Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen (MVO) 3 2. MVO en Prins Bouw 3 3. Beleid 4 4. Speerpunten 5 5. Duurzaam bouwen 9 6. Toekomst 10

Nadere informatie

NEC3 als alternatieve contractvorm in de bouw

NEC3 als alternatieve contractvorm in de bouw Management Advies Automatisering Bouw Huisvesting Vastgoed @brinkgroep NEC3 als alternatieve contractvorm in de bouw Als u zoekt naar samenwerking en vertrouwen Specialisten geïntegreerde contracten en

Nadere informatie

Kaschra Bouwmanagement

Kaschra Bouwmanagement Kaschra Bouwmanagement VAN INITIATIEF TOT EN MET GEBRUIK Kaschra Bouwmanagement werkt vanuit ervaring en deskundigheid in het hele bouwtraject. Onze dienstverlening omvat: management op de bouwplaats bouwtoezicht

Nadere informatie

Profielschets. Procesmanager Bouw & Onderhoud Woonwaard

Profielschets. Procesmanager Bouw & Onderhoud Woonwaard Profielschets Procesmanager Bouw & Onderhoud Woonwaard ERLY the consulting company Opdrachtgever: Woonwaard Datum: maart 2015 Inleiding Woonwaard is een klantgerichte en vernieuwende woningcorporatie,

Nadere informatie

Nieuwsbrief Bouw & Projectontwikkeling

Nieuwsbrief Bouw & Projectontwikkeling Nieuwsbrief Bouw & Projectontwikkeling 10 april 2015 Contractvormen in de bouw Voorafgaand In een tijd waarin de bouwbranche voorzichtige tekenen van herstel vertoont, wil Hekkelman proberen daaraan een

Nadere informatie

DE CONSUMENT AAN HET STUUR. Stichting SIR-55 Tel. 040 242 32 23 info@sir-55.nl. www.sir-55.nl. www.sir-55.nl

DE CONSUMENT AAN HET STUUR. Stichting SIR-55 Tel. 040 242 32 23 info@sir-55.nl. www.sir-55.nl. www.sir-55.nl DE CONSUMENT AAN HET STUUR Stichting SIR-55 Tel. 040 242 32 23 info@sir-55.nl www.sir-55.nl www.sir-55.nl SIR-55 CREËERT BETROKKEN BEWONERS Wie zijn medioren? Medioren zijn actieve, vitale en maatschappelijk

Nadere informatie

De oplossingsruimte dijt oneindig uit

De oplossingsruimte dijt oneindig uit Wat betekent Conceptueel Bouwen u? Een beter beheersbaar proces, meer zekerheid over het eindresultaat en veel minder rompslomp: dat is waar Conceptueel Bouwen staat. Het Netwerk Conceptueel Bouwen ondersteunt

Nadere informatie

Méér dan samen werken alleen

Méér dan samen werken alleen Méér dan samen werken alleen Ketenintegratie is meer dan samenwerken alleen. Het gaat over het integreren van processen, om elkaar en de gehele keten te versterken. Een maatschappij waarin de klant kritisch

Nadere informatie

> Functie- en Competentieprofiel Manager Vastgoed

> Functie- en Competentieprofiel Manager Vastgoed Executive Search, Werving en Selectie en Interim Management Ptolemaeuslaan 40 3528 BP Utrecht Telefoon: 030-6355213 www.gitp.nl >Profiel > Functie- en Competentieprofiel Manager Vastgoed Opdrachtgever

Nadere informatie

Controlled Payment in de bouwsector; zekerheid bij uw transacties!

Controlled Payment in de bouwsector; zekerheid bij uw transacties! Controlled Payment in de bouwsector; zekerheid bij uw transacties! In een steeds risicovollere omgeving waarbij alles om liquiditeit draait is er behoefte aan de zekerheid dat je als leverancier daadwerkelijk

Nadere informatie

Search, werving en selectie

Search, werving en selectie Search, werving en selectie voor vaste, tijdelijke én interim-functies in het publieke domein Samen naar beter. PublicSpirit PublicSpirit combineert bewezen deskundigheid op het gebied van search, werving,

Nadere informatie

Nut en noodzaak conceptueel bouwen

Nut en noodzaak conceptueel bouwen Nut en noodzaak conceptueel bouwen Presentatie Jaarcongres NCB 2014 13 februari 2014 Stephan Dijkhuizen Inhoud Wat is conceptueel bouwen? Nut en noodzaak? Wat vraagt dat van u, als vrager of aanbieder?

Nadere informatie

Slimmer met vastgoed - innovatief aanbesteden. Een interactieve kennismaking met DBFMOcontracten

Slimmer met vastgoed - innovatief aanbesteden. Een interactieve kennismaking met DBFMOcontracten Slimmer met vastgoed - innovatief aanbesteden van Vliet Een interactieve kennismaking met DBFMOcontracten April 2011 7 april 2009 2 April 2011 - Slimmer met vastgoed - innovatief aanbesteden 3 April 2011

Nadere informatie

V INK MV OOR OPTIMALISA OOP & CONTRA GM INK TIE V C TMANA AN UW CONTRA OOP GEMENT C TEN

V INK MV OOR OPTIMALISA OOP & CONTRA GM INK TIE V C TMANA AN UW CONTRA OOP GEMENT C TEN MVGM INKOOP INKOOP & CONTRACTMANAGEMENT VOOR OPTIMALISATIE VAN UW CONTRACTEN MVGM INKOOP INKOOP & CONTRACTMANAGEMENT VOOR OPTIMALISATIE VAN UW CONTRACTEN Afspraken van inkoop gaan steeds vaker over meer

Nadere informatie

De rol van BIM en ketenintegratie in het bouwproces en duurzaam bouwen voor opdrachtgevers. Presentatie Y. Hasnaoui, 19 juni 2012

De rol van BIM en ketenintegratie in het bouwproces en duurzaam bouwen voor opdrachtgevers. Presentatie Y. Hasnaoui, 19 juni 2012 De rol van BIM en ketenintegratie in het bouwproces en duurzaam bouwen voor opdrachtgevers Presentatie Y. Hasnaoui, 19 juni 2012 1 Doel van het Afstudeeronderzoek De mogelijkheden voor opdrachtgevers in

Nadere informatie

6 TIPS DIE HET PRESTEREN VAN UW WERKOMGEVING VERBETEREN

6 TIPS DIE HET PRESTEREN VAN UW WERKOMGEVING VERBETEREN 6 TIPS DIE HET PRESTEREN VAN UW WERKOMGEVING VERBETEREN INLEIDING Het Nieuwe Werken is in de afgelopen jaren op vele plekken geïntroduceerd om slimmer om te gaan met de beschikbare middelen binnen organisaties

Nadere informatie

Kernboodschappen Woningcorporaties Nederland dicht bij huis

Kernboodschappen Woningcorporaties Nederland dicht bij huis Kernboodschappen Woningcorporaties Nederland dicht bij huis Oktober 2014 Thema 1 Goed wonen en een goede dienstverlening We vinden het in Nederland normaal dat iedereen goed kan wonen. Maar niet iedereen

Nadere informatie

Aan- en uitbestedingsbeleid bij woningbouwcorporaties in Noord-Nederland

Aan- en uitbestedingsbeleid bij woningbouwcorporaties in Noord-Nederland Aan- en uitbestedingsbeleid bij woningbouwcorporaties in Noord-Nederland Noordelijke Regieraad voor de bouw Corporaties Drenthe, Friesland en Groningen Voorwoord Voor u ligt het resultaat van een onderzoek

Nadere informatie

Aedes bepleit, samenvattend, de door de Minister voorgestelde wettelijke regelingen die leiden tot de

Aedes bepleit, samenvattend, de door de Minister voorgestelde wettelijke regelingen die leiden tot de Datum 15 mei 2015 Kenmerk BBPZ/MCal/MGeo/15-063 Tweede Kamer der Staten-Generaal T.a.v. Algemene Commissie voor Wonen en Rijksdienst Koningin Julianaplein 10 2595 AA Den Haag Postbus 93121 2509 AC Den

Nadere informatie

Profielschets. Manager Vastgoedbeheer. Woonwaard. ERLY the consulting company Datum: Augustus 2015 Opdrachtgever: Woonwaard

Profielschets. Manager Vastgoedbeheer. Woonwaard. ERLY the consulting company Datum: Augustus 2015 Opdrachtgever: Woonwaard Profielschets Manager Vastgoedbeheer Woonwaard ERLY the consulting company Datum: Augustus 2015 Opdrachtgever: Woonwaard Adviseur ERLY: mr. drs. Tristan Vos Telefoonnummer: 035 543 00 88 Inleiding Woonwaard

Nadere informatie

Winst behalen met PPSconstructies

Winst behalen met PPSconstructies Winst behalen met PPSconstructies Er valt veel winst te behalen met PPS-constructies. Maar dan moeten opdrachtgever en opdrachtnemer goed samenwerken. Daar komt wel wat bij kijken. Het denken in PPS is

Nadere informatie

slimrenoveren Blik op de toekomst: De top 3 van Het Nieuwe Renoveren Door: Doris de Bruijn & Sean Vos, SlimRenoveren

slimrenoveren Blik op de toekomst: De top 3 van Het Nieuwe Renoveren Door: Doris de Bruijn & Sean Vos, SlimRenoveren slimrenoveren Blik op de toekomst: De top 3 van Het Nieuwe Renoveren Door: Doris de Bruijn & Sean Vos, SlimRenoveren Voor: Bouwlokalen Het Nieuwe Renoveren 11 oktober 2011 te Doetinchem http://www.slimrenoveren.nl

Nadere informatie

Organisatie principes

Organisatie principes Organisatie principes Een overzicht van organisatie principes die als richtsnoer dienen bij het vormgeven van flexibele, innovatieve organisaties. Deze principes zijn gebaseerd op de Moderne Sociotechniek.

Nadere informatie

Slimme zet! Vindingrijk in vastgoedopgaven!

Slimme zet! Vindingrijk in vastgoedopgaven! Slimme zet! Vindingrijk in vastgoedopgaven! Postbus 711 3900 AS Veenendaal Kerkewijk 26 3901 EG Veendaal (T) 0318-55 19 60 (F) 0318-55 19 61 (M) info@ingeniousvastgoed.nl (I) www.ingeniousvastgoed.nl Haar

Nadere informatie

I N H O U D V E R B E T E R E N I N F O R M A T I E M A N A G E M E N T E N K E T E N S A M E N W E R K I N G

I N H O U D V E R B E T E R E N I N F O R M A T I E M A N A G E M E N T E N K E T E N S A M E N W E R K I N G WAT KOMT ER NA BIM I N H O U D Wat komt er na BIM BIM is het begin LEAN bouwen Projectinformatie altijd en overal beschikbaar Informatiemanagement verbeteren Samenwerken en communicatie Procesoptimalisatie

Nadere informatie

De motor van de lerende organisatie

De motor van de lerende organisatie De motor van de lerende organisatie Focus op de arbeidsmarkt Naast het erkennen van leerbedrijven is Calibris verantwoordelijk voor ontwikkeling en onderhoud van kwalificaties in de sectoren zorg, welzijn

Nadere informatie

Versterk uw focus op vastgoed met ICT

Versterk uw focus op vastgoed met ICT Versterk uw focus op vastgoed met ICT Johan André de la Porte Real Estate IT September 2012 Voorwoord De wereld van het vastgoed staat onder druk en verandert in hoog tempo. Uit onderzoek dat in samenwerking

Nadere informatie

SIKA S NORMEN EN WAARDEN

SIKA S NORMEN EN WAARDEN SIKA S NORMEN EN WAARDEN SIKA EEN WERElDlEIDER MEt NORMEN EN tradities Sinds de oprichting ruim 100 jaar geleden in zwitserland door de vooruitstrevende uitvinder Kaspar Winkler heeft Sika zich ontwikkeld

Nadere informatie

Ilta van der Mast Naar een nieuw systeem van sociale volkshuisvesting

Ilta van der Mast Naar een nieuw systeem van sociale volkshuisvesting Ilta van der Mast Naar een nieuw systeem van sociale volkshuisvesting De wijze waarop de woningmarkt nu georganiseerd is met 2,4 miljoen sociale huurwoningen is niet meer houdbaar. We zullen naar een systeemverandering

Nadere informatie

BOUWNETWERK. Kiezen en uitblinken. Bouwnetwerk is hét netwerk voor vrouwen die werken aan de gebouwde omgeving

BOUWNETWERK. Kiezen en uitblinken. Bouwnetwerk is hét netwerk voor vrouwen die werken aan de gebouwde omgeving BOUWNETWERK Kiezen en uitblinken Bouwnetwerk is hét netwerk voor vrouwen die werken aan de gebouwde omgeving Kiezen en uitblinken Aan mevrouw Schultz van Haegen, minister van infrastructuur en milieu,

Nadere informatie

Exact Synergy Enterprise. Krachtiger Financieel Management

Exact Synergy Enterprise. Krachtiger Financieel Management Exact Synergy Enterprise Krachtiger Financieel Management 1 Inleiding Waar gaat het om? Makkelijke vragen zijn vaak het moeilijkst te beantwoorden. Als het hectische tijden zijn, moet u soms veel beslissingen

Nadere informatie

Profielschets Raad van Commissarissen R.K. Woningbouwvereniging Zeist

Profielschets Raad van Commissarissen R.K. Woningbouwvereniging Zeist Profielschets Raad van Commissarissen R.K. Woningbouwvereniging Zeist 1. Inleiding De RvC van de R.K. Woningbouwvereniging Zeist heeft drie taken: - toezicht houden op het bestuur en op de gang van zaken

Nadere informatie

M3H Werkwijzer Het bouwen

M3H Werkwijzer Het bouwen M3H Werkwijzer Het bouwen 1/7 Het bouwen M3H ontwerpt en bouwt al zeventien jaar in opdracht van woningcorporaties, ontwikkelende partijen en particulieren. M3H ontwerpt en begeleidt het gehele ontwerp-

Nadere informatie

Wijzigingen in het kader van opdrachtverlening overheid aan ICT-bedrijfsleven

Wijzigingen in het kader van opdrachtverlening overheid aan ICT-bedrijfsleven Programma samenwerking met de ICT markt Wijzigingen in het kader van opdrachtverlening overheid aan ICT-bedrijfsleven Naam Erik Hoekstra Gerrit Jan van t Eind Hilly Buyne Judith van Bemmel Louis Frank

Nadere informatie

Besparen op maatschappelijk vastgoed

Besparen op maatschappelijk vastgoed Besparen op maatschappelijk vastgoed Het gemeentehuis, de school, de brandweerkazerne, het zwembad, het buurthuis, begraafplaatsen, gemeentewerven, het gemaal en zelfs de kerktoren: het is allemaal eigendom

Nadere informatie

Hand-out. Thema bijeenkomst Bouwend Nederland 27 oktober 2014 (Synfra bijdrage) Sheet 1: Opening

Hand-out. Thema bijeenkomst Bouwend Nederland 27 oktober 2014 (Synfra bijdrage) Sheet 1: Opening Hand-out Thema bijeenkomst Bouwend Nederland 27 oktober 2014 (Synfra bijdrage) Sheet 1: Opening We nemen jullie in 15 minuten mee in de ontdekkingsreis die wij (aannemers en netwerkbedrijven) in de periode

Nadere informatie

OnderhoudsPARTNER. BetonRestore: keiharde kennis voor het beste resultaat

OnderhoudsPARTNER. BetonRestore: keiharde kennis voor het beste resultaat OnderhoudsPARTNER BetonRestore: keiharde kennis voor het beste resultaat OnderhoudsPARTNER Slimmer inkopen Duurzaam inkopen 2 De traditie Het meest gezien in de markt: Aanbestedingen In concurrentie met

Nadere informatie

UW BEDRIJF FINANCIEREN

UW BEDRIJF FINANCIEREN UW BEDRIJF FINANCIEREN BEDRIJFSFINANCIERING Zonder financiering kan een onderneming niet bestaan. Of het nu gaat om de omvang van het eigen vermogen of de ontwikkeling van uw werkkapitaal: de wijze waarop

Nadere informatie

Geïnteresseerd in het vak van trainer/adviseur? Solliciteer via sollicitatie@dekrommerijn.nl. Lees hieronder verder over:

Geïnteresseerd in het vak van trainer/adviseur? Solliciteer via sollicitatie@dekrommerijn.nl. Lees hieronder verder over: Geïnteresseerd in het vak van trainer/adviseur? Solliciteer via sollicitatie@dekrommerijn.nl Lees hieronder verder over: Het werk van ondernemingsraden. Het werk van de trainer/adviseur. De ideale trainer/adviseur.

Nadere informatie

Partner in resultaat gericht vastgoed onderhoud

Partner in resultaat gericht vastgoed onderhoud Partner in resultaat gericht vastgoed onderhoud Etro Vastgoedzorg...partner in resultaatgericht vastgoedonderhoud Vakmanschap en een strakke organisatie zijn de stabiele pijlers onder ons bedrijf. Met

Nadere informatie

Gedrag om trots op te zijn

Gedrag om trots op te zijn Gedrag om trots op te zijn Oversluizen Thermal Engineering B.V. geeft aandacht aan de belangen van haar klanten, medewerkers, zakenpartners en onze omgeving. Door dit uitgangspunt altijd voor ogen te houden

Nadere informatie

INFORMATIE Resultaatgericht Vastgoedonderhoud (RGVO)

INFORMATIE Resultaatgericht Vastgoedonderhoud (RGVO) INFORMATIE Resultaatgericht Vastgoedonderhoud (RGVO) O n d e r h o u d e n d g o e d NVT Onderhoudsgroep BV Hoefsmid 5-7 2631 RH Nootdorp Telefoon (015) 310 83 32 Fax (015) 310 56 23 www.onderhoudendgoed.nl

Nadere informatie

EXPERTS MEET THE. Seminars voor financials in de zorg WWW.BAKERTILLYBERK.NL/FINANCE4CARE DE ZORG: ANDERS DENKEN VOOR EFFICIËNTERE ZORG

EXPERTS MEET THE. Seminars voor financials in de zorg WWW.BAKERTILLYBERK.NL/FINANCE4CARE DE ZORG: ANDERS DENKEN VOOR EFFICIËNTERE ZORG MEET THE EXPERTS KENNISMAKING MET LEAN IN DE ZORG: ANDERS DENKEN VOOR EFFICIËNTERE ZORG DOOR DR. VINCENT WIEGEL OP 16 OKTOBER 2014 VERBINDENDE CONTROL DOOR MR. DR. HARRIE AARDEMA OP 6 NOVEMBER 2014 INKOOP

Nadere informatie

en noodzaak uniforme contractvoorwaarden

en noodzaak uniforme contractvoorwaarden Nut en noodzaak uniforme contractvoorwaarden Ir. M.L.A.M. van Hezik, Directeur Stichting STABU 16 maart 2010 U.A.V. 1989 / U.A.V.T.I. 1992 / AVA 1992 (traditionele overeenkomsten); DNR (ontwerp-/architecten

Nadere informatie

Met onderscheidend en gemeenschappelijk beleefd organisatie DNA het beste toekomstperspectief. Verbeteren kan alleen van binnenuit.

Met onderscheidend en gemeenschappelijk beleefd organisatie DNA het beste toekomstperspectief. Verbeteren kan alleen van binnenuit. Met onderscheidend en gemeenschappelijk beleefd organisatie DNA het beste toekomstperspectief Verbeteren kan alleen van binnenuit. Onze visie, missie en strategie Visie: dat er in alle organisaties een

Nadere informatie

TOTAL COST OF OWNERSHIP

TOTAL COST OF OWNERSHIP Nieuwe perspectieven op TOTAL COST OF OWNERSHIP INTELLIGENT BUILDING SPECIALS Investeren in comfort en energiebesparing loont Ondernemingen en overheidsorganisaties zijn zich er steeds meer van bewust

Nadere informatie

Bevolkings- en woningbehoeftenprognoses provincie Noord-Brabant en regio West-Brabant

Bevolkings- en woningbehoeftenprognoses provincie Noord-Brabant en regio West-Brabant VERSLAG BETREFT Bouwberaad West-Brabant DATUM 1 maart 2012 VOORZITTER J.P. Schouw VERSLAG Bijeenkomst Bouwberaad West-Brabant Opening en toelichting De voorzitter van het Bouwberaad, de heer J.P. Schouw,

Nadere informatie

Cultuurverandering. Van Oort & Ros Partners bij ontwikkeling. Inhoudsopgave 1. Visie op cultuurverandering 2. Schema Afstemming individu organisatie 5

Cultuurverandering. Van Oort & Ros Partners bij ontwikkeling. Inhoudsopgave 1. Visie op cultuurverandering 2. Schema Afstemming individu organisatie 5 Van Oort & Ros Partners bij Ontwikkeling Adres: Kerkedijk 11, 1862 BD Bergen Website: www.vanoort-ros.nl E-mail: info@vanoort-ros.nl Telefoon: 072-5814749 Cultuurverandering Inhoudsopgave 1 Visie op cultuurverandering

Nadere informatie

j o r r i t s m a b o u w. n l

j o r r i t s m a b o u w. n l jorritsmabouw.nl Sinds 1880 de bouw meester Jorritsma Bouw is al vijf generaties een modern, vooruitstrevend familiebedrijf. De historie van ons bedrijf gaat terug tot 1880, toen Johannes Jorritsma zijn

Nadere informatie

H E T I N K O O P P R O C E S B E K E K E N D O O R E E N L E A N B R I L

H E T I N K O O P P R O C E S B E K E K E N D O O R E E N L E A N B R I L H E T I N K O O P P R O C E S B E K E K E N D O O R E E N L E A N B R I L H o e k o m t h e t d a t g r o t e e n c o m p l e x e p r o j e c t e n v a a k u i t l o p e n e n budget t e n o v e r s c

Nadere informatie

Positionering Ketensamenwerking

Positionering Ketensamenwerking Positionering Ketensamenwerking Hans Wamelink, Faculteit Bouwkunde, Afdeling Real Estate & Housing 12-4-2011 Delft University of Technology Challenge the future Inhoud Succesfactoren Ketensamenwerking

Nadere informatie

Veel voor weinig. Ir A.W. Jansen MBA, Deerns raadgevende ingenieurs

Veel voor weinig. Ir A.W. Jansen MBA, Deerns raadgevende ingenieurs Veel voor weinig Ir A.W. Jansen MBA, Deerns raadgevende ingenieurs 1 Inleiding Introductie Innovatie in de bouw? Traditioneel werkproces Modern werkproces 2 bouwbranche Kenmerken Traditionele ambachtelijke

Nadere informatie

BIM en renovatie & Slim omgaan met het bestek

BIM en renovatie & Slim omgaan met het bestek BIM en renovatie & Slim omgaan met het bestek BIMming Business seminar 27 februari 2013 Door: Jelle de Boer Erik Visser Onderzoek fase I Ontwikkelingsfase gericht Kennisvragen vanuit het MKB Onderzoeken:

Nadere informatie

COMMUNICEREN VANUIT JE KERN

COMMUNICEREN VANUIT JE KERN COMMUNICEREN VANUIT JE KERN Wil je duurzaam doelen bereiken? Zorg dan voor verbonden medewerkers! Afgestemde medewerkers zijn een belangrijke aanjager voor het realiseren van samenwerking en innovatie

Nadere informatie

PROJECTMANAGEMENT 1 SITUATIE

PROJECTMANAGEMENT 1 SITUATIE PROJECTMANAGEMENT George van Houtem 1 SITUATIE Het werken in en het leidinggeven aan projecten is tegenwoordig eerder regel dan uitzondering voor de hedendaagse manager. In elk bedrijf of organisatie komen

Nadere informatie

slim, efficiënt en snel

slim, efficiënt en snel 36 slim, efficiënt en snel de timmerfabrikant als bouwpartner Timmerfabrikanten fungeren steeds vaker als bouwpartners binnen het bouwproces. Gelijkwaardige samenwerking vanaf het begin van een project

Nadere informatie

Wij zijn Brabantse Waard

Wij zijn Brabantse Waard Wij zijn Brabantse Waard Gastvrij wonen Inhoudsopgave 3 Wie is Brabantse Waard 4 Een organisatie met een transparante structuur 5 Onze missie en visie 5 Doelstellingen waarin de gast centraal staat 6 Onze

Nadere informatie

BIGGER BIM Onderzoek naar de toegevoegde waarde van ketenintegratie en LEAN bij het werken met BIM

BIGGER BIM Onderzoek naar de toegevoegde waarde van ketenintegratie en LEAN bij het werken met BIM BIGGER BIM Onderzoek naar de toegevoegde waarde van ketenintegratie en LEAN bij het werken met BIM Begeleiders: Dr. Ir. Ruben Vrijhoef (Ketensamenwerking/LEAN) Dr. ir. Alexander Koutamanis (BIM) 1 BIM

Nadere informatie

Onze Visie op Ketenintegratie en BIM. 27 mei 2011

Onze Visie op Ketenintegratie en BIM. 27 mei 2011 Onze Visie op Ketenintegratie en BIM 27 mei 2011 Het was op een donderdagmiddag in Vlaardingen Het was op een donderdagmiddag in Vlaardingen Visie op Keten Integratie De bouw kan gewoon niet doorgaan zoals

Nadere informatie

Bijlage 1. Concept convenant leerlingbouwplaatsen.

Bijlage 1. Concept convenant leerlingbouwplaatsen. Bijlage 1 Concept convenant leerlingbouwplaatsen. Opmerkingen: 1. Tekst voorwaarden leerlingbouwplaats (bijlagen 1 en 3 convenant) wordt nog kortgesloten met Fundeon. 2. Definitieve tekst geschiktheidtoets

Nadere informatie

Stichting So Logical Foundation

Stichting So Logical Foundation Stichting So Logical Foundation BELEIDSPLAN 2015-2016 Stichting So Logical Foundation Postbus 5823 1410 GA Naarden Inhoudsopgave 1. Inleiding 3 2. Doelstelling 4 3. Werkwijze 6 4. Organisatie 7 5. Financiën

Nadere informatie

Sourcing. Analyse Sourcing Management

Sourcing. Analyse Sourcing Management Sourcing Analyse Sourcing Management Sourcing Business Driven Sourcing Wij nemen het woord sourcing letterlijk. Welke bronnen zijn nodig om uw organisatie optimaal te laten presteren, nu en in de toekomst?

Nadere informatie

Versterken van business door het bouwen en benutten van relaties en sociaal kapitaal

Versterken van business door het bouwen en benutten van relaties en sociaal kapitaal Whitepaper Netwerkend werken in de bouw en vastgoed Versterken van business door het bouwen en benutten van relaties en sociaal kapitaal 2015 1 Sector in transitie: De bouwsector is in beweging. Er is

Nadere informatie

WNS proof samenwerken in de Geitenkamp

WNS proof samenwerken in de Geitenkamp WNS proof samenwerken in de Geitenkamp 09.00 Inloop 09.15 Start/kennismaking 09.45 Aanleiding WNS en MA 09.55 Samenwerking binnen WNS 10.05 Analyse (oefening 1) 11.00 Pauze 12.00 Diagnose (oefening 2)

Nadere informatie

Hengelo, april 2013. 02 Gedragscode Twence

Hengelo, april 2013. 02 Gedragscode Twence Gedragscode Twence Twence in Hengelo is een (inter)nationale speler op de markt van grondstoffen en duurzame energie met hoogwaardige verwerking van afvalstromen en biomassa. Met innovatieve technieken

Nadere informatie

11 oktober 2012. Bouwlokalen. Lean bouwen bij Waal

11 oktober 2012. Bouwlokalen. Lean bouwen bij Waal 11 oktober 2012 Bouwlokalen Lean bouwen bij Waal Corporatie Beleggers Ontwikkelaars Gemeenten Lean bouwen bij Waal Sinds november 2009 Onderdeel van maakiq Ketenintegratie Verbinding op drijfveren Gemba

Nadere informatie

Markt functioneert nu mondjesmaat, er is meer potentieel dan nu wordt gerealiseerd, want:

Markt functioneert nu mondjesmaat, er is meer potentieel dan nu wordt gerealiseerd, want: Marktanalyse Markt functioneert nu mondjesmaat, er is meer potentieel dan nu wordt gerealiseerd, want: Onbekendheid gebouweigenaren & gebruikers met de mogelijkheden en winst die te behalen valt Ondoorzichtige

Nadere informatie