Motivatie groep 8 na de NIO- en Cito-toets

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Motivatie groep 8 na de NIO- en Cito-toets"

Transcriptie

1 Actieonderzoek Motivatie groep 8 na de NIO- en Cito-toets Marlies Jellema (120271) ipabo, Verkorte Deeltijd

2 Inhoudsopgave Voorwoord 3 Samenvatting 4 Inleiding 5 Hoofdstuk 1: Probleemstelling & vraagstelling Beschrijving stageschool Ambities Probleemstelling en onderzoeksdoel Onderzoeksvraag en deelvragen 9 Hoofdstuk 2: Theoretisch kader Theoretisch onderzoek Methode Nieuwsbegrip 14 Hoofdstuk 3: Onderzoeksopzet en -methoden Onderzoeksinstrumenten Datatriangulatie Respondenten Manier van data-analyse 18 Hoofdstuk 4: Resultaten Resultaten 1 e meting BLIKSEM-aanpak Het onderzoek naar BLIKSEM Resultaten 2 e meting 23 Hoofdstuk 5: Conclusies & aanbevelingen Conclusies Aanbevelingen 26 Literatuurlijst 29 Bijlagen Kerndoelen Nieuwsbegrip Vragenlijsten van meting 1 en meting Resultaten van meting 1 en Grafieken van de resultaten 40 ACTIEONDERZOEK MARLIES JELLEMA (120271) 2

3 Voorwoord Om de leesbaarheid van mijn actieonderzoek te bevorderen heb ik bij de aanduiding van personen (met name leerkrachten en leerlingen) de mannelijke vorm gebruikt. Maar waar hij staat, kan uiteraard ook zij worden gelezen. Verder bedank ik langs deze weg iedereen die, op welke wijze dan ook, een bijdrage geleverd heeft aan dit actieonderzoek, maar een aantal mensen in het bijzonder. Allereerst de Gerardus Majellaschool en in het bijzonder Manon Koomen en Kim Schintz. Maar natuurlijk ook de leerlingen van groep 8 (zonder hen was het onderzoek niet gelukt!). Mijn begeleiders van de ipabo Hüseyin Susam en Gerhard Hartdorff. Mijn critical friends Marnix Meulman, Bouke Raap en Femke van der Klis. Mijn carpool- en klasgenoten Judith Zoer en Daniëlle Hofstra. En last but not least Marc voor alle hulp en support, het onuitputtelijke geduld van onze twee kinderen en mijn ouders voor de vele oppasuren die zij gemaakt hebben. ACTIEONDERZOEK MARLIES JELLEMA (120271) 3

4 Samenvatting Voor u ligt het resultaat van het actieonderzoek dat uitgevoerd is tijdens de LIO-stage van de bachelor opleiding tot leerkracht basisonderwijs aan de ipabo in Amsterdam. In dit onderzoek is gewerkt aan de vraag wat leerlingen in groep 8 nodig hebben om gemotiveerd te blijven werken tot het eind van het schooljaar, terwijl zij al in februari de uitslag hebben van de Cito- en NIO toets. Omdat deze vraagstelling te breed is voor een actieonderzoek, is het toegespitst op een vakgebied, namelijk begrijpend lezen. Begrijpend lezen wordt als een niet-leuk vak ervaren door veel leerlingen. Hierdoor is de motivatie vaak laag en blijven goede resultaten uit. Om na te gaan wat de leerlingen nodig hebben om gemotiveerd te blijven werken bij het vak begrijpend lezen en welke rol de huidige methode speelt, zijn twee metingen uitgevoerd. Een nulmeting en een tweede meting na interventie met een alternatieve begrijpend lezen methode. Uit de nulmeting is gebleken dat een groot gedeelte van de leerlingen de gebruikte methode, en dan met name de teksten, als niet-leuk beoordelen. De lessen van de uitgeprobeerde methode werden positief ontvangen, zowel door de meeste leerlingen als de leerkrachten. Vanwege de grote rol die de leerkracht speelt bij de instructie en het modelen van leesstrategieën is er tot slot een advies uitgebracht voor de meest ideale manier van lesgeven bij het vak begrijpend lezen, gebaseerd op de bestudeerde literatuur. De manier van lesgeven tijdens begrijpend lezen is een mogelijke onderzoeksvraag voor een (bovenschools) vervolgonderzoek. ACTIEONDERZOEK MARLIES JELLEMA (120271) 4

5 Inleiding Dit actieonderzoek is gedaan tijdens mijn LIO stage in groep 8 van de RKBS Gerardus Majellaschool in Onderdijk. De groep bestaat uit 20 leerlingen: 10 jongens en 10 meisjes. Het actieonderzoek is opgebouwd in 8 fases: Fase 1-2-3: o de ambitie van de school en mijn eigen ambitie; o de (voorlopige) onderzoeksvraag o de keuze voor de onderzoeksinstrumenten; Fase 4-5-6: o Informatie verzamelen; o Betekenis verlenen; o Consequenties vastleggen; Fase 7-8: o Actie ondernemen; o Evaluatie van de actie en aanbevelingen Bovenstaande fases zijn beschreven in 5 hoofdstukken. In hoofdstuk 1 worden de probleem- en vraagstelling van het onderzoek beschreven. In hoofdstuk 2 wordt een theoretisch kader geschetst aan de hand van bestudeerde literatuur. Hoofdstuk 3 gaat over de opzet van het onderzoek en de gebruikte methoden. De resultaten van de verzamelde data en de analyse ervan staan beschreven in hoofdstuk 4. In hoofdstuk 5 volgen de conclusies op basis van de resultaten. Ook de aanbevelingen aan de stageschool (doel van het onderzoek) en de nieuw verworven kennis (doel in het onderzoek) staan in hoofdstuk 5 beschreven. Na de literatuurlijst volgen tot slot de bijlagen met de gebruikte (zelf ontworpen) vragenlijsten, resultaten en de uitgewerkte data-analyse en als laatste een logboek van het afgelopen half jaar. ACTIEONDERZOEK MARLIES JELLEMA (120271) 5

6 Hoofdstuk 1 Probleemstelling & vraagstelling Dit hoofdstuk beschrijft de stageschool, de ambitie van de stageschool en mijn eigen ambitie. Dit is de basis van het actieonderzoek. Vanuit deze basis volgt de probleemstelling en bijbehorende vraagstellingen (hoofd- en deelvragen) van het actieonderzoek. 1.1 Beschrijving van de stageschool Elk kind is uniek, dat is de missie van de Gerardus Majellaschool in Onderdijk, een klein dorp in West-Friesland, tussen Enkhuizen en Medemblik. Onderdijk behoort sinds 2011 tot de gemeente Medemblik en telde in inwoners (bron: Wikipedia). De Gerardus Majella is een kleine school waar we, samen met de leerlingen, bouwen aan hun persoonlijke ontwikkeling. School is een veilige plek waar kinderen met plezier naar toe gaan. In een veilige- en uitdagende leeromgeving kunnen leerlingen zichzelf zijn, leren ze op hun eigen wijze verantwoordelijk te zijn voor eigen werk en handelen. Door veel aandacht te besteden aan zelfstandig werken en samenwerken leren de kinderen vertrouwen in zichzelf en anderen te hebben. Dit gebeurt op basis van wederzijds respect, vertrouwen en zelfstandigheid. (bron: schoolgids ) De Gerardus Majellaschool is een katholieke school waarbij andere culturen en geloofsovertuigingen ook gerespecteerd worden en aandacht krijgen. Iedereen, die binnen de mogelijkheden van de professionaliteit van school de juiste aandacht kan krijgen, is welkom. Er wordt gezorgd voor passend onderwijs door aan te sluiten bij de leerbehoefte van elk kind: er wordt thematisch gewerkt waar het kan en methodisch waar het moet. Door een goede balans tussen expressie- en zaakvakken na te streven, komt elk kind tot zijn recht. Uitdagend en prikkelend onderwijs, waarbij de kinderen nieuwsgierig worden om zelf verder te ontdekken. De praktijk van het dagelijkse leven is een belangrijke bron van informatie die optimaal benut wordt. Daarbij wordt gebruik gemaakt van eenieders expertise, zowel op leerkracht-, leerling- en ouderniveau om elkaar verder te helpen en beter te maken. Door aandacht te besteden aan vieringen en gezamenlijke activiteiten wordt er met elkaar een grote mate van betrokkenheid gecreëerd binnen de school. Daarnaast wordt er structureel aandacht aan sociaal emotionele vorming besteed (Kanjertraining). Om de ontwikkeling van de kinderen goed te kunnen volgen, wordt gewerkt vanuit een basis waarbij vroegtijdig signaleren en daadkrachtig reageren belangrijk is. Door gebruik te maken van het Leerling Volg Systeem (LVS) en een zorgteam worden de ontwikkelingen van de kinderen op de voet gevolgd. Door middel van gesprekken tussen ouders en leerkracht worden de ouders bij de vorderingen van hun kind betrokken. Zo transparant mogelijk, waardoor de informatie voor ouders ook duidelijk is en er een grote mate van betrokkenheid ontstaat. ACTIEONDERZOEK MARLIES JELLEMA (120271) 6

7 De ruime, ordelijke en uitnodigende centrale hal van de school zorgt ervoor dat alle klassen met elkaar in contact staan, waardoor er een sterk gevoel van verbondenheid ontstaat. In deze hal werken kinderen en leerkrachten van verschillende groepen met elkaar samen. Dit creëert een veilige sfeer binnen school, waarbij kinderen makkelijk op elkaar en de leerkrachten afstappen. Naast de samenwerking tussen leerkracht en kind, staat ook de samenwerking tussen leerkracht en ouders centraal. De inzet van ouders zorgt ervoor dat het onderwijs een breder draagvlak krijgt. Op school zijn duidelijke afspraken en regels voor de wijze waarop men met elkaar omgaat. De basisregels zijn respect, vertrouwen en veiligheid. Door middel van lessen in sociaal emotionele vorming worden de kinderen deze normen en waarden bijgebracht. Daarbij hebben de leerkrachten en de ouders een duidelijke voorbeeldfunctie. De school wil aan de samenleving laten zien waar ze mee bezig zijn. Dit gebeurt door gezamenlijke activiteiten te organiseren waarbij naast kinderen en ouders ook overige betrokkenen welkom zijn. Verder zorgt een duidelijke berichtgeving (actuele website en een tweewekelijks nieuwsbulletin) ervoor, dat iedereen op de hoogte is van het wel en wee van en op de school. De Gerardus Majella is een lerende school in ontwikkeling. Het onderwijs wordt regelmatig geëvalueerd en bijgesteld waar nodig. Door middel van enquêtes worden ouders, leerlingen en leerkrachten regelmatig om feedback gevraagd. Het uiteindelijk doel van de Gerardus Majella is om aan het eind van de schoolloopbaan voor ieder kind een passende vorm van vervolgonderwijs te vinden. De Gerardus Majella stelt in totaal 142 leerlingen, verdeeld over 6 groepen. Er zijn 12 vaste leerkrachten (waarvan een IB-er, een directeur en een plaatsvervangend directeur) en een vakdocent lichamelijke opvoeding. Daarnaast is er wekelijks een conciërge aanwezig en elke dag een schoonmaakdienst. Op de school is een medezeggenschapsraad (MR), met als taak kritisch mee te denken over het beleid van de school. De MR bestaat uit 3 ouders en 2 leerkrachten. Voorts is er nog een oudervereniging (OV) welke zorgt draagt voor de ondersteunende activiteiten op school, zoals de schoolreisjes, het Sinterklaasfeest, de Kerstviering, deelname aan sportactiviteiten en andere festiviteiten. De oudervereniging bestaat uit 10 personen. 1.2 Ambities De ambitie van de school In het begin van dit schooljaar heb ik twee oriënterende gesprekken gehad met schooldirecteur Kim Schintz. Hierbij zijn diverse potentiele Actieonderzoek onderwerpen voorbij gekomen. ACTIEONDERZOEK MARLIES JELLEMA (120271) 7

8 In een tweede gesprek, met de directeur (tevens 1 dag p.w. leerkracht bij groep 8), Manon Koomen (4 dagen p.w. leerkracht bij groep 8) en de IB-er kwam naar voren dat de leerlingen van groep 8 na de NIO- en de Cito-toets vaak moeite hebben met het gemotiveerd blijven werken tot het eind van het schooljaar. De Cito-toets meet wat kinderen hebben geleerd in 8 jaar onderwijs (de feitelijke schoolprestaties) en de NIO-toets (Nederlandse Intelligentietest voor Onderwijsniveau) bepaalt wat kinderen in huis hebben (de mogelijke schoolprestaties) (www.niotoetsen.nl). Groep 8 leerlingen maken in november de NIO-toets en in januari wordt de Cito-toets M8 afgenomen. Het gevolg hiervan is dat groep 8 leerlingen in het voorjaar (als alle uitslagen bekend zijn) hun stempel hebben gekregen: DIT IS WAT IK IN HUIS HEB en DIT IS WAT IK GELEERD HEB. Het gevoel dat hierdoor kan ontstaan is - omdat nu toch al vaststaat wat ze in huis hebben en wat ze geleerd hebben de afgelopen 8 jaar én het feit dat er vaak al een keus gemaakt is voor een middelbare school - dat de leerlingen minder gemotiveerd zijn om zich in te zetten en te leren gedurende de laatste 4-5 maanden van het schooljaar. De ambitie van de Gerardus Majella is om alle leerlingen van groep 8 gemotiveerd te laten zijn tot het eind van het schooljaar. Daarnaast spelen ook maatschappelijke en actuele aspecten een rol. De Gerardus Majellaschool heeft de afgelopen twee jaar rood gescoord bij de onderwijsinspectie. Het belang voor school om dit jaar goed te presteren, weegt heel zwaar. Bij een onvoldoende score volgt er voor school een negatief advies op de eindopbrengst. Mijn eigen ambitie Kinderen enthousiasmeren, nieuwsgierigheid opwekken en kinderen leergierig laten zijn, dat zijn dingen waar ik als aankomend leerkracht sterk(er) in wil zijn. Het beste bij een kind naar boven halen en cognitief én sociaal emotioneel gezien, eruit halen wat erin zit. Als moeder van twee jonge kinderen (5½ en 7 jaar) vind ik het belangrijk dat kinderen gelukkig zijn, dingen doen die zij leuk vinden/ waar ze blij van worden en dat ze uitgedaagd worden, in de breedste zin van het woord. ACTIEONDERZOEK MARLIES JELLEMA (120271) 8

9 1.3 Probleemstelling en onderzoeksdoel Het onderzoeksdoel geeft aan welke bijdrage het onderzoek kan leveren aan het realiseren van de ambitie van de school. Uit de gesprekken met directeur Kim Schintz, leerkracht Manon, de IB-er en uit het Schoolontwikkelplan (SOP; dit wordt opgesteld door de schooldirecteur in samenspraak met de overkoepelende stichting) bleek dat de motivatie bij groep 8 een terugkerend probleem is. Het ene jaar is het sterker dan het andere jaar, maar het komt steeds terug. Het grote risico bij een lage motivatie is, dat wanneer deze leerlingen na de zomervakantie doorstromen in de brugklas, ze mogelijk achterliggen op kennis wat betreft de behandelde lesstof uit groep 8. Daarnaast speelt natuurlijk dat de overgang van basisonderwijs naar voortgezet onderwijs een grote, belangrijke en ook spannende stap is. Het mogelijkerwijs beginnen met een achterstand(je) is dan niet wenselijk. De maatschappelijk actuele trend is zeker net zo belangrijk; de school moet groen scoren bij de inspectie in maart Deze score wordt bepaald door de gemiddelden van de Cito scores. In die zin is mijn onderzoek zinvol en (hopelijk) ook bruikbaar voor de toekomst. 1.4 Onderzoeksvraag en deelvragen Voortvloeiend uit de hierboven beschreven ambities en de geschetste probleemstelling zijn, in samenspraak met de stageschool, de volgende onderzoeksvragen en deelvragen opgesteld. Voorlopige onderzoeksvraag: Wat hebben de leerlingen in groep 8 nodig om, na te toetsen NIO en Cito M8, gemotiveerd te blijven werken tot het eind van het schooljaar? Omdat deze onderzoeksvraag heel breed is, heb ik (in overleg met de school) ervoor gekozen de vraag toe te spitsen op één vak, namelijk begrijpend lezen. De motivatie voor begrijpend lezen is laag, het wordt als zeer saai ervaren door leerlingen en veel leerkrachten vinden het vaag (Jos Cöp, begrijpend lezen nieuwe stijl/ blog spot). Daarbij komt, door de lage intrinsieke motivatie blijven ook de scores achter op dit gebied. De invloed van de motivatie op de scores bij Cito is hoog. Op de Gerardus Majella, en binnen de gehele stichting SKO West Friesland, is gekozen om de M8 Cito toets als eind toets te laten gelden. Logistiek gezien is de E8 toets maar een kleine maand later, wat in principe weinig verschil maakt. Indien het Ministerie van Onderwijs besluit dat de E8 toets later in het schooljaar zal gaan plaatsvinden (een vraagstuk wat nu speelt in politiek Den Haag), dan zal de Gerardus Majella er sterk voor pleiten om de E8 af te nemen in plaats van de M8. De verwachting is dat het later afnemen van de E8 Citotoets de motivatie ten goede zal komen. Op basis van de geschetste vraagstukken en de huidige maatschappelijke ontwikkelingen op het gebied van Cito toetsen en het vak begrijpend lezen, zijn samen met de leerkrachten van groep 8 de volgende deelvragen geformuleerd. ACTIEONDERZOEK MARLIES JELLEMA (120271) 9

10 Deelvragen 1. Wat hebben de leerlingen uit groep 8 (schooljaar ) nodig om gemotiveerd te blijven bij het vak BEGRIJPEND LEZEN? 2. In hoeverre speelt de manier van aanbieden van lesstof een rol bij de motivatie van leerlingen uit groep 8, na de NIO- en Cito-toets? 3. In hoeverre speelt de methode (Nieuwsbegrip) een rol bij de motivatie van leerlingen uit groep 8, na de NIO- en Cito-toets? 4. Is het een school gerelateerde vraag, of speelt dit op meer scholen? 5. Is het een vak gerelateerde vraag, of speelt dit meer op bij de zogenaamde zaakvakken? 6. Zijn er maatregelen vanuit de overheid gericht op dit probleem? Gezien het tijdsbestek van dit actieonderzoek zal ik me slechts richten op de eerste drie deelvragen. De andere deelvragen (4 t/m 6) zijn zeker interessant, met name vraag 5 en 6. Speelt de motivatie alleen een rol bij begrijpend lezen of bij meer vakken? Is het een typisch groep 8 probleem? Of is het een gevolg van een combinatie van aspecten, waarbij het moment van de M8 of E8 Citotoets een (grote) rol speelt? Van der Donk en Van Lanen (2012) hebben in hun boek Praktijkonderzoek in de school de volgende richtlijnen opgesteld voor het formuleren en controleren van je onderzoeksvraag: 1. Een vraagzin formuleren; 2. Een open vraag formuleren; 3. Scher en eenduidig formuleren, waarbij kernbegrippen gedefinieerd zijn; 4. Een enkelvoudige vraag formuleren; 5. Niet vragen naar de bekende weg; 6. Geen foute vooronderstellingen opnemen; 7. Alleen aannames in de vraag opnemen als je deze kunt onderbouwen; 8. Een acceptabele vraag stellen; 9. Een aansprekende onderzoeksvraag stellen die direct relevant is voor de onderwijspraktijk; 10. De antwoorden op de deelvragen moeten leiden tot het antwoord op de hoofdvraag. Mijn onderzoeksvraag en de deelvragen voldoen op alle punten aan de hierboven geschetste richtlijnen. ACTIEONDERZOEK MARLIES JELLEMA (120271) 10

11 Hoofdstuk 2 Theoretisch kader Dit hoofdstuk beschrijft de bestudeerde literatuur passend bij de onderzoeksvraag naar de motivatie betreffende begrijpend lezen bij groep 8. Daarnaast is de methode die op dit moment door de school wordt gebruikt voor begrijpend lezen, Nieuwsbegrip, uitgebreid beschreven. 2.1 Theoretisch onderzoek Lezen: een onmisbare vaardigheid in de huidige samenleving. Een van de belangrijkste taken (zo niet de allerbelangrijkste, immers wie niet kan lezen, kan moeilijk sommen maken en begrijpen) binnen het primair onderwijs. Op elke basisschool wordt leesonderwijs gegeven. In groep 1, 2 en 3 werken de leerlingen aan voorbereidend- en aanvankelijk lezen. Vanaf groep 4 begint het echte werk met het zogenaamde voortgezet lezen. Volgens Rolf Robbe (2011) zijn er verschillende vormen van voortgezet lezen. De meest voorkomende zijn: Technisch lezen; Begrijpend lezen; Studerend lezen; Voordrachtslezen; Belevend lezen of leesbevordering. Dit actieonderzoek richt zich specifiek op het onderdeel begrijpend lezen en derhalve laat ik de andere leesvormen onbehandeld. Verschillende definities van begrijpend lezen Er zijn tientallen kilo s papier volgeschreven over het begrip begrijpen lezen. Zoveel mensen, zoveel meningen en zoveel meningen, zoveel visies. In dit actieonderzoek licht ik twee definities uit over de term begrijpend lezen. Begrijpend en studerend lezen zijn die vormen van lezen waarbij het accent ligt op het achterhalen en vastleggen van de betekenis en de bedoeling van de woorden, de zinnen en de gehele tekst in hun onderlinge verband en binnen hun context, met als doel dat de lezer er een passende reactie op geeft (Robbe 2011). Förrer (2011) en Vernooy (2005) stellen dat begrijpend lezen het vermogen is geschreven tekst te begrijpen. Te lezen met begrip. De lezer geeft betekenis aan de tekst door na te denken over wat er staat, wat de schrijver wil zeggen en wat de tekst voor hemzelf betekent. Die betekenis ontstaat door interactie en betrokkenheid bij de tekst. Begrijpend lezen, of te wel lezen met begrip, is een complex proces. Het is een doelgericht denkproces, stelt Förrer (2013), met een aantal belangrijke kenmerken: ACTIEONDERZOEK MARLIES JELLEMA (120271) 11

12 Er zijn 3 elementen: de lezer, de tekst en het leesdoel; Het is een denkactiviteit; De lezer is actief betrokken bij de tekst; Het gaat erom dat de lezer betekenis geeft aan de tekst: wat staat er? Wat wil de schrijver zeggen? Wat zegt dit mij? Wat betekent dit voor mij? Lezer, tekst en leesdoel Het eerst genoemde punt, de lezer, de tekst en het leesdoel zijn de belangrijkste kenmerken. Elke lezer heeft zijn eigen kenmerken die elk voor zich weer invloed hebben op het begrijpend lezen. Denk aan de kennis van de lezer; zijn algemene kennis, zijn woordenschat en uiteraard zijn kennis van de taal. Maar ook motivatie heeft invloed op het tekstbegrip. Immers een gemotiveerde lezer wil moeite doen om een moeilijke tekst te begrijpen. Aangezien begrijpend lezen een denkactiviteit is, speelt ook de intelligentie een grote rol. En als laatste de technische leesvaardigheid, of te wel het vlot en foutloos kunnen lezen van teksten, speelt een belangrijke rol. Leerlingen die makkelijk lezen hebben meer werkgeheugen over bij het begrijpend lezen die ze weer kunnen gebruiken bij het begrijpen van teksten (Förrer en Van de Mortel, 2013). Als lezer krijg je te maken met ontzettend veel verschillende soorten teksten, elk met eigen kenmerken. Denk aan literatuur, romans, kookboeken of tijdschriften. Notulen, gebruiksaanwijzingen of verkeersborden. En dan hebben we het nog niet eens over de verschillende manieren waarop geschreven tekst naar ons toekomt: op papier, via internet, op de smartphone of tablet. Voor kinderen op de basisschool is het heel belangrijk dat zij kennismaken met zoveel mogelijk soorten teksten en zo ervaren waarin de teksten van elkaar verschillen. De verschillende boodschappen die verteld worden, wat wil de auteur duidelijk maken en hoe wil hij dat doen. Omdat dit een heel breed aspect is van lezen, beperk ik me hier tot teksten die passen bij leerlingen in het basisonderwijs, en dan met name groep 8. Het leesdoel is bepalend voor de manier waarop we een tekst lezen. Verschillende teksten hebben ok verschillende (lees)doelen. Het tekstbegrip neemt toe als leerlingen van tevoren weten waarom een bepaalde tekst gelezen gaat worden. Doordat het leesdoel bekend is, zal de leerling gemotiveerder lezen. Dit is de visie van Marzano (2008). Hij stelt dat vooraf doelen stellen motivatie verhogend werkt. In haar boek lezen denken begrijpen! haalt Mariet Förrer Brasell & Rasinsky (Comprehension that works, 2008) aan. Zij benadrukken dat begrijpend lezen niet ophoudt na het lezen van de tekst. Het tekstbegrip wordt pas zichtbaar als de lezer iets met de gelezen informatie doet. Uitgangspunt in dit actieonderzoek is dat tekstbegrip toeneemt als leerlingen van tevoren weten waarom een bepaalde tekst gelezen gaat worden. Als het leesdoel bekend is, zal de leerling ook gemotiveerder lezen. Begrijpend lezen houdt niet op na het lezen van de tekst. Het tekstbegrip wordt pas zichtbaar als de lezer iets met de gelezen informatie doet. ACTIEONDERZOEK MARLIES JELLEMA (120271) 12

13 Begrijpend lezen leren Leren begrijpend lezen heeft als doel dat leerlingen zelfstandige lezers worden, dat zij hun eigen leesproces kunnen sturen. Hiervoor is het nodig dat de leerling kennis, vaardigheden en strategieën ontwikkelt. Kennis van de wereld en woordenschatontwikkeling zijn daarbij veruit het belangrijkst, maar leesstrategieën zijn beslist nodig. Strategieën moeten we hierbij zien als een middel en niet een doel op zich. Het is een middel dat leidt tot beter tekstbegrip. Er kan dus gezegd worden dat leren begrijpen lezen rust op 2 belangrijke pijlers: kennis (taal kennis en kennis van de wereld) en het leren sturen van het leesproces (inzetten van strategieën). Verschillende strategieën voor begrijpend lezen Mariët Förrer (2013) noemt verschillende strategieën voor begrijpend lezen, grofweg te verdelen in 3 categorieën: sturingsstrategieën; leesstrategieën; herstelstrategieën. Sturingsstrategieën zijn (overkoepelende) strategieën die te maken hebben met de sturing (vaak vooraf) van het leesproces. Waarom ga ik deze tekst lezen? Wat wil ik ermee? Wat voor soort tekst is het? Hoe is de opbouw? Daarnaast maakt de lezer ook gebruik van leesstrategieën (die helpen de lezer actief betrokken te blijven bij de tekst) en herstelstrategieën (die helpen de lezer de draad weer op te pakken als hij het niet meer begrijpt). In figuur 1 zijn de strategieën schematisch weergegeven. Sturingsstrategieën: Leesdoel bepalen Oriëntatie op de tekst Actualiseren van kennis en woordenschat Actief lezen door toepassing van leesstrategieën Controle van begrip Toepassen van herstelstrategieën... Controle bereiken doel Leesstrategieën: Voorspellen Vragen stellen Visualiseren Verbinden Samenvatten Afleiden Herstelstrategieën: Langzamer lezen Aandachtiger lezen Hardop lezen Een stukje opnieuw lezen Een stukje verder lezen Naar de illustraties kijken Hulp vragen Figuur 1: soorten strategieën van begrijpend lezen (Förrer 2013) ACTIEONDERZOEK MARLIES JELLEMA (120271) 13

14 Naar mate de lezer steeds geoefender wordt, zal hij vaker strategieën toepassen. Uiteindelijk worden ze geautomatiseerd tot een routinematige leesvaardigheid (skills). 2.2 Methode Nieuwsbegrip Nieuwsbegrip is de methode die de Gerardus Majellaschool gebruikt voor begrijpend lezen. Deze methode wordt door de groepen 4 t/m 8 gebruikt. Nieuwsbegrip (bron: is een methode van de CED groep die wekelijks begrijpend leeslessen, rekenopgaven en een filmpje aan de hand van de actualiteit samenstelt en ontwikkelt. De onderwerpen van de lessen worden door de gebruikers zelf aangedragen en zijn daardoor altijd actueel een aansprekend. De lessen en opdrachten worden op vijf verschillende niveaus gemaakt (AA, A, B, C en D), voor zowel primair- als voortgezet onderwijs. Met nieuwsbegrip oefenen de leerlingen de volgende vijf evidence based leesstrategieën (leesstrategieën die wetenschappelijk bewezen effectief zijn): Voorspellen; Ophelderen van onduidelijkheden; Samenvatten; Vragen stellen; Relaties/ verwijswoorden. Elke Nieuwsbegrip tekst besteedt ook aandacht aan leesbegrip- en woordenschatoefeningen. Hierdoor leren de leerlingen strategisch lezen. Nieuwsbegrip meent dat juist het actuele onderwerp de leerlingen motiveert om de tekst te lezen. Rol van de leerkracht Bij het werken met Nieuwsbegrip is een belangrijke rol weggelegd voor de leerkracht. Door 'hardopdenkend' voor te doen hoe hij als leesexpert een tekst aanpakt, laat hij zien hoe hij een leesstrategie gebruikt om de tekst te doorgronden. Dat noemen we 'modelen'. Om leraren te helpen bij het aanleren van de leesstrategieën, zijn er 'digibordtools': handige toepassingen voor het digitale schoolbord. De leerkracht kan zo laten zien hoe hij een tekst doorgrondt aan de hand van een leesstrategie. Nieuwsbegrip en Het Jeugdjournaal van de NOS Het NOS Jeugdjournaal maakt iedere maandag een filmpje dat inhoudelijk aansluit op de teksten van Nieuwsbegrip. Hiermee worden de teksten ondersteund en oefenen de leerlingen met kijk- en luisteropdrachten aan de hand van een stappenplan luisteren en kijken. ACTIEONDERZOEK MARLIES JELLEMA (120271) 14

15 Didactische principes van Nieuwsbegrip Nieuwsbegrip gaat uit van de volgende didactische principes: Door de eigen inbreng voor het onderwerp en de actualiteit zijn leerlingen gemotiveerd om te lezen; De leesstrategieën die Nieuwsbegrip oefent zijn evidence based; Nieuwsbegrip hanteert een stappenplan om de strategieën in samenhang te gebruiken; Leerlingen leren strategieën toepassen met automatisering en transfer als doel; Een lesaanpak waarbij de leerkracht modelt draagt bij aan beter tekstbegrip; Leerlingen leren van elkaar; Zogenaamde sleutelschema s ondersteunen het tekstbegrip; Veel aandacht voor woordenschat; Leerlingen bereiden hun kennis van de wereld uit. Nieuwsbegrip en de kerndoelen Nieuwsbegrip is op twee manieren te gebruiken: als aanvullende aanpak en als complete aanpak. Binnen de complete aanpak wordt aan alle kerndoelen voor begrijpend lezen gewerkt. Als Nieuwsbegrip als aanvullende aanpak wordt gebruikt, worden uiteraard aan minder kerndoelen gewerkt. In bijlage 1 is de gehele lijst opgenomen; hier is slechts een opsomming gemaakt van de kerndoelen: Mondeling taalonderwijs: kerndoel 2; Schriftelijk taalonderwijs: kerndoel 4, 6, 7, 9; Taalbeschouwing: kerndoel 10, 12; Kunstzinnige oriëntatie: kerndoel 54, 55. Naast deze kerndoelen werkt Nieuwsbegrip aan de volgende leergebied overstijgende kerndoelen (SLO, 2000): Werkhouding; Werken volgens plan; Gebruik van uiteenlopende leerstrategieën; Sociaal gedrag. ACTIEONDERZOEK MARLIES JELLEMA (120271) 15

16 Hoofdstuk 3 Onderzoeksopzet en -methode In hoofdstuk 3 wordt de wijze waarop het onderzoek is opgezet beschreven. De gebruikte meetinstrumenten en hoe deze zijn gekozen en toegepast, alsmede de (data)triangulatie. De onderzoeksgroep en respondenten zijn beschreven in paragraaf 3. Tot slot worden de data geanalyseerd in de laatste paragraaf. 3.1 Onderzoeksinstrumenten Om antwoord te verkrijgen op de onderzoeksvraag zal ik me gaan richten tot de leerlingen van groep 8 en de leerkrachten van groep 8, in samenhang met de bestudeerde literatuur. Om de onderzoeksvraag meer kracht te geven, zou ik middels gesprekken/ interviews na willen gaan of de geschetste onderzoeksvraag ook op andere scholen (in de regio) speelt. Helaas is daar gezien de beschikbare tijd geen ruimte voor. Het praktische gedeelte van het onderzoek heb ik uitgevoerd aan de hand van een zelfgemaakte, gestructureerde vragenlijst voor de leerlingen van groep 8. Deze zijn opgenomen in bijlage 2. Hiervoor heb ik de beschreven eisen en voorwaarden van Van der Donk en Van Lanen (2012) gebruikt als leidraad. Voor het maken van de vragen heb ik eerst mijn onderzoeksvraag en deelvragen verdeeld in verschillende categorieën die ik wilde onderzoeken. Hierbij ben ik tot het volgende gekomen: Motivatie, zowel intrinsieke als extrinsieke; Prestatie motivatie (goede cijfers halen); Taal algemeen; Taal specifiek: begrijpend lezen; Methode: Nieuwsbegrip en Cito oefenboekje; Persoonlijke reflectie van de leerlingen: hoe is de vooruitgang en welk rapport cijfers geven zij zichzelf De te bevragen onderwerpen en de vragenlijsten heb ik samengesteld in samenwerking met mijn mentor. Hierbij heb ik rekening gehouden met de volgende aspecten: Simpele en duidelijke taalgebruik; Geen vaktaal/ vakjargon; Geen dubbele ontkenningen; Neutraal gestelde vragen (dus geen sturende of suggestieve vragen). Met dit in kaart heb ik een vragenlijst gemaakt bestaande uit 20 vragen met antwoordopties in een 5- puntsschaal, 1 vraag met antwoordopties in een 10-puntsschaal en 4 open vragen. De vragenlijsten ACTIEONDERZOEK MARLIES JELLEMA (120271) 16

17 zijn opgenomen in de bijlagen. Om een zo goed mogelijk beeld te krijgen over het begrijpend lezen in groep 8 heb ik gekozen voor zowel open als gesloten vragen. Met de gesloten vragen wil ik kwantitatieve data (hoe vaak komt een bepaalde mening voor) verzamelen en met de open vragen kwalitatieve data (wat zijn de meningen over een bepaald onderwerp en welke nuttige informatie kan worden toegevoegd die in de gesloten vragen niet kan worden aangegeven). Het niveau van begrijpend lezen in de klas is zeer uiteenlopend, van D en E scores op toetsen tot A+. daarnaast is het plezier in lezen ook erg divers. De een verslindt de ene dikke pil na de andere. Een andere leerling ziet huizenhoog tegen een dun boekje op. In het opstellen van de vragenlijsten heb ik rekening gehouden met deze verschillen, zowel wat betreft het gemak waarmee de vragenlijst in te vullen is, als het niveau wat ik wilde onderzoeken. Bij de gesloten vragen heb ik gekozen voor een 5-puntsschaal zodat de vragenlijst duidelijke antwoorden oplevert en het dwingt de leerlingen ook echt een antwoord te kiezen. De vraag met de 10 antwoordopties is de vraag over het rapportcijfer wat de leerlingen zichzelf geven. Hierbij spreekt de 10-puntsschaal het meest tot de verbeelding van de leerlingen omdat dit ook de schaal is die op school wordt gehanteerd. De gegeven antwoorden heb ik uiteindelijk terug vertaald naar de 5-puntsschaal. Naast de vragenlijst aan de kinderen heb ik met een aantal kinderen nog interviews gehouden naar aanleiding van de vragenlijst en de gegeven antwoorden. Tevens heb ik interviews gehouden met de beide leerkrachten van de klas, Manon Koomen en Kim Schintz (tevens directeur). 3.2 Datatriangulatie Triangulatie is een belangrijk begrip binnen onder andere praktijk- en veldonderzoek. Binnen dergelijk onderzoek wordt er niet uitgegaan van één juiste benaderingswijze/ visie/ antwoord, maar is het doel om door middel van interactie tussen groepen tot een betekenisvorming te komen ten aanzien van een bepaald verschijnsel. Triangulatie betekent een driehoeksmeting: er worden meer metingen verricht vanuit verschillende invalshoeken. Voor het literatuuronderzoek geldt dat er naar verschillende bronnen gekeken zal moeten worden. Voor het verzamelen van data is het belangrijk dat je je als onderzoeker richt op meerdere databronnen (bijvoorbeeld leerlingen, leerkrachten en ouders). Echter, opgemerkt moet worden dat mijn onderzoek alleen geldig is voor deze groep 8 en zal niet voor elke groep toepasbaar zijn (dit is in samenspraak met docent en begeleider H. Susam). Of dit wellicht in de toekomst kan gelden, zal in een eventueel vervolgonderzoek uitgezocht moeten worden. De volgende methode van data verzamelen zal worden gebruikt: Literatuurstudie; ACTIEONDERZOEK MARLIES JELLEMA (120271) 17

18 Interview en vragenlijsten; Deskundigen raadplegen. Ik heb gekozen voor deze combinatie van data verzamelen omdat bij een vragenlijst iedere respondent op exact dezelfde manier de vragen gesteld krijgt. Hierdoor ontstaat er zo min mogelijk ruis. De open vragen verschaffen kostbare informatie die uit gesloten vragen niet naar voren komt. Dat geheel, in combinatie met interviews waarbij de respondenten (leerlingen en leerkrachten) hun (extra) antwoorden kunnen toelichten, maakt dat mijn verschillende onderzoeksinstrumenten elkaar versterken om op die manier tot een antwoord van de deelvragen te komen. 3.3 Respondenten De onderzoeksgroep van mijn actieonderzoek bestaat ui de leerlingen van groep 8 van de Gerardus Majellaschool in Onderdijk. Het gaat hierbij om een groep van 20 leerlingen: 10 jongens en 10 meisjes. Negentien leerlingen zijn 11 of 12 jaar. Eén van de leerlingen heeft een klas overgeslagen (groep 5) en is op het moment van het onderzoek 10 jaar. De geïnterviewde leerkrachten zijn: Manon Koomen, 4 dagen per week voor de klas, vrouw, 31 jaar; Kim Schintz, 1 dag per week voor de klas, de rest van de week werkzaam als schooldirecteur, man, 38 jaar; Coby Smit, 3 dagen per week leerkracht bij groep 1/2, 2 dagen per week IB-er, vrouw, 59 jaar. De respondenten zijn gelijk aan de onderzoeksgroep; er is sprake van 100% respons. 3.4 Manier van data-analyse De eerste vragenlijst is afgenomen op 10 januari De tweede op 14 april. De interviews zijn naar aanleiding van de eerste en de tweede meting uitgevoerd. Het waren gesprekken van 5-10 minuten. Tijdens deze gesprekken heb ik aantekeningen gemaakt en gebruikt bij de analyse van de resultaten. De antwoorden van de eerste vragenlijst heb ik in Excel verwerkt. De gesloten vragen in een tabel met de 5-puntsschaal en de open vragen gecategoriseerd op de verschillende antwoorden die gegeven waren. Categoriseren heb ik gedaan door de antwoorden die zodanig gelijk waren (in woord en betekenis) samen te voegen. Dat heeft uiteindelijk een grote tabel opgeleverd die is opgenomen in bijlage 3. ACTIEONDERZOEK MARLIES JELLEMA (120271) 18

19 De uitslag van deze eerste meting is de basis geweest van de vragen in de tweede meting. In de tweede meting heb ik een paar vragen aangepast om het effect van de andere methode te bepalen. Op basis daarvan zal ik dan aanbevelingen kunnen doen betreffende de leesmotivatie bij begrijpend lezen voor deze groep 8 leerlingen. Ik heb bewust het woordje deze cursief gedrukt, omdat de uitslagen van de vragenlijsten alleen op deze groep 8 leerlingen van toepassing is. Nader onderzoek zou moeten uitwijzen of het voor meer leerlingen/ groepen in school geldt. De tweede meting is uitgevoerd direct na twee interventie lessen met de andere begrijpend lezen methode. De uitkomsten van deze tweede meting heb ik op dezelfde manier verwerkt. De uitslagen van de eerste en de tweede meting heb ik met de beide leerkrachten van de klas besproken. Ook op de ipabo zijn de uitslagen tijdens het reguliere overleg met het critical friends groepje tegen het licht gehouden en besproken met begeleider H. Susam. Naast de antwoorden in tabelvorm, heb ik de antwoorden van elke leerling apart in een spin-grafiek verwerkt, zodat de resultaten van beide metingen direct zichtbaar zijn. Tevens is het gemiddelde van de klas in de spin-grafiek verwerkt. Ik heb gekozen voor verwerking in een spingrafiek omdat dit soort grafieken goed te gebruiken zijn als de vragen beantwoord worden volgens een schaalverdeling (in mijn geval een 5 puntsschaal). Een verwerking in een gewone grafiek zou een bepaalde volgorde op de x-as en y-as suggereren die er niet is. De grafieken zijn in bijlage 4 opgenomen. ACTIEONDERZOEK MARLIES JELLEMA (120271) 19

20 Hoofdstuk 4 Resultaten In dit hoofdstuk zullen de resultaten van mijn vragenlijsten uiteen gezet worden, alsmede de weg van vragenlijst 1 naar vragenlijst 2. Ook is er een paragraaf die de geteste methode beschrijft. 4.1 Resultaten 1 e meting De vragenlijsten heb ik afgenomen bij alle leerlingen van groep 8, in totaal 20 leerlingen (dus N=20). Ook alle 20 leerlingen hebben alle gestelde vragen beantwoord. Daarmee komt de respons op 100%. Zoals in hoofdstuk 3 ook al is aangegeven, is het afnemen van een vragenlijst met antwoordopties in een 5-puntsschaal Naar alle waarschijnlijkheid zijn uit de resultaten allerlei verbanden te leggen, maar het voert in dit actieonderzoek te ver de samenhang met een statistisch programma (bv. SPSS) aan te tonen. Daarnaast is het onderzoek slechts gebaseerd op één klas en vind ik N=20 te klein voor een statistische analyse. Alle resultaten van de vragenlijsten (zowel de resultaten van de gesloten als de open vragen) zijn in tabelvorm opgenomen in bijlage 3. Naast de antwoorden in tabelvorm, heb ik de antwoorden van elke leerling apart in een spin-grafiek verwerkt, zodat de resultaten van beide metingen direct zichtbaar zijn. Tevens is het gemiddelde van de klas in de spin-grafiek verwerkt. Ik heb gekozen voor verwerking in een spin-grafiek omdat dit soort grafieken goed te gebruiken zijn als de vragen beantwoord worden volgens een schaalverdeling. Een verwerking in een gewone grafiek zou een bepaalde volgorde op de x-as en y-as suggereren die er niet is. De spin-grafieken zijn in bijlage 4 opgenomen. Naast de uitgevoerde triangulatie bij het theoretische gedeelte van mijn onderzoek, heb ik ook bij het praktische onderzoek datatriangulatie toegepast. Naar aanleiding van de vragenlijst en de gegeven antwoorden heb ik met een aantal leerlingen nog een klein een-op-een gesprek gevoerd over hun gegeven antwoorden. Met name een leerling sprong eruit met veel 1-scores bij de motivatievragen. Dit baarde mij enigszins zorgen, omdat de leerling aangaf niet graag naar school te gaan en op school ook niet gelukkig te zijn. Maar in een gesprek heeft de leerling zich verduidelijkt en aangegeven meer een buiten mens te zijn en zodoende niet graag binnen in de schoolbanken. Tevens heb ik met de beide leerkrachten van de klas de uitslag besproken en op school tijdens het reguliere overleg met het critical friends groepje. De meest in het oog springende resultaten uit de eerste meting was het grote percentage leerlingen die de methode Nieuwsbegrip op zich wel goed, maar niet leuk vindt. De grootste klacht is dat de teksten als niet leuk/ niet interessant/ niet boeiend worden ervaren. ACTIEONDERZOEK MARLIES JELLEMA (120271) 20

21 Voor mijn onderzoek is dit de reden dat ik op zoek ben gegaan naar een andere methode om die een aantal lessen uit te proberen. Ik heb hiervoor gekozen voor methode BLIKSEM. De tweede meting is gedaan kort na de laatste BLIKSEM les gedaan. De vragen in de tweede meting zijn vrijwel gelijk gebleven, alleen daar waar naar de ervaring van de methode gevraagd wordt (de Mth vragen), moet er bij de resultaten uit meting 1 Nieuwsbegrip en Cito gelezen worden en bij meting 2 BLIKSEM. Tijdens het uitvoeren van de interventie, heb ik de volgende randvoorwaarden aangehouden: De lessen worden op hetzelfde moment uitgevoerd binnen het weekschema; De lessen worden door de eigen leerkrachten uitgevoerd, om op die manier een zo eerlijk mogelijk antwoord te verkrijgen bij meting 2; De lessen worden 4x uitgevoerd in 2 weken tijdsbestek; De lessen worden uitgevoerd in de maand maart en april. In de tweede meting kan ik dan ook de mening van de leerkrachten nagaan wat betreft de teksten en didactische methode. 4.2 BLIKSEM-aanpak De methode BLIKSEM is een gezamenlijke uitgaven van Bazalt, HCO (Haags Centrum voor Onderwijsadvies) en Expertisecentrum Nederlands. BLIKSEM staat voor Begrijpend Leesinstructie Kan Strategisch En Motiverend. BLIKSEM is door de genoemde partijen ontwikkeld nadat diverse studies hebben uitgewezen dat zowel leerlingen als leerkrachten niet enthousiast worden van het vak begrijpend lezen. En dat terwijl begrijpend lezen een belangrijke voorspeller is van later succes op school en in de maatschappij (BLIKSEM handleiding). Ook kampen veel scholen met lage scores, ondanks grote tijdsinvesteringen. De methode is ontwikkeld voor de groepen 5 t/m 8 van het basisonderwijs. Het doel van deze nieuwe aanpak is het begrijpend lezen een positieve impuls te geven. De BLIKSEM aanpak is motiverend voor zowel de leerlingen als de leerkrachten. Het beperkt zich tot 8 à 9 kernstrategieën, waarvan onderzoek heeft aangetoond dat ze de leesvaardigheid van de leerlingen stimuleren. De strategieën waar de BLIKSEM methode in groep 8 mee werkt zijn de volgende: 1. Voorspellen; 2. Voorkennis activeren: dit doet me denken aan ; 3. Monitoren: begrijp ik wat ik lees? 4. Woorden en uitdrukkingen uit het verhaal leren; 5. Schema maken; 6. Vragen stellen; ACTIEONDERZOEK MARLIES JELLEMA (120271) 21

22 7. Hoofdgedachte in één zin; 8. Samenvatten; 9. Mijn mening. De BLIKSEM strategieën worden steeds in betekenisvolle situaties geoefend. De leerkracht modelt de eerste keer enkele strategieën tijdens het voorlezen van een spannend boek. Door het modelen van de leerkracht ontstaat er bij de leerlingen interactie met het verhaal. Daarna gaan de leerlingen deze strategieën zelf oefenen tijdens stillezen in een zelf gekozen boek (dus op eigen niveau). Na het stillezen vullen ze zelfstandig het strategieformulier in om zichzelf te trainen met deze manier van (begrijpend) lezen. De strategieformulieren kunnen eventueel nabesproken worden klassikaal, of met de leerkracht. Vervolgens worden dezelfde strategieën meerdere keren per week toegepast tijdens het lezen van zaakvakteksten. Ook dan vullen de kinderen de strategieformulieren in. Kenmerkend voor de BLIKSEM aanpak is dat de leerlingen zowel hun cognitieve- als metacognitieve vaardigheden (nadenken over eigen leerproces) ontwikkelen. Door de interactie met de leerkracht en het voorbeeld wat de leerkracht geeft tijdens het modelen leren ze nadenken op een ander niveau. In groep 8 wordt BLIKSEM 4x per week aangeboden. De eerste les van de week is een voorleesles, waarbij de leerkracht de strategieën hardop modelt. De tweede les van de week is een zelfstandige leesles. Tijdens het schooljaar lezen de leerlingen op deze momenten twee boeken. Tot de kersvakantie het eerste boek (Oorlogsgeheimen van J. Vriens) en na de kerst het tweede boek (Het dertiende uur van Van Cleeff). Voor de kerst gebruiken de leerlingen het voorgedrukte strategieformulier, na de kerst een blanco exemplaar en een checklist. De derde les is een gewone voorleesles. Dit is bedoelt om de voortgang in het boek te waarborgen. Langzamere lezers houden op deze manier de snelheid in het boek. Tot slot (4 e les) worden de BLIKSEM strategieën zoveel mogelijk toegepast voor, tijdens en na het lezen van informatieve teksten bij zaakvaklessen. 4.3 Het onderzoek naar BLIKSEM Om na te gaan of de aanpak van BLIKSEM werkelijk beter wordt gewaardeerd door de leerlingen van groep 8 hebben de eigen leerkrachten van groep 8 (Manon en Kim) een aantal begrijpend lezen lessen gegeven met de BLIKSEM methode. Ik heb bewust gekozen voor het uitvoeren van deze lessen door de eigen leerkrachten omdat zij ook degenen zijn die de lessen begrijpend lezen normaal gesproken geven. John Hatti toont in zijn boek Visuable Learning for Teachers (2011) aan dat de rol van de leerkracht groot is. Voor betere resultaten bij begrijpend lezen moeten de leerkrachten naast onderzoekend leren ook directe instructie (o.a. modelen) toepassen. Bijvoorbeeld tijdens het aanleren van de leesstrategieën. Onderzoekend leren alleen is onvoldoende om van kinderen betere begrijpende lezers te maken. Op het moment dat ik de BLIKSEM lessen zou geven en daarna een ACTIEONDERZOEK MARLIES JELLEMA (120271) 22

23 meting zou uitvoeren, ontstaat er ruis in de resultaten. Meet je de manier van lesgeven, of meet je de ervaringen van de andere methode. 4.4 Resultaten 2 e meting Op maandag 14 april is de tweede meting uitgevoerd. In de vergelijking van de twee metingen valt een aspect duidelijk op. In de tweede meting wordt op gesloten vier vragen over de methode (Mth 1- Mth4) significant hoger gescoord. De antwoorden op de overige vragen verschillen minimaal tussen beide metingen. Verder kan gezegd worden dat de leerlingen die zichzelf een 6 of lager geven als rapportcijfer de methode BLIKSEM met een 5 scoren (maximale waardering). Andersom geldt dit niet. Wel is het zo dat de leerlingen die de methode BLIKSEM laag scoren over het algemeen de betere begrijpendlezers zijn. Uit de open vragen kan opgemaakt worden dat driekwart van de klas de methode BLIKSEM vooral waardeert om de betere/ leukere teksten, de teksten interessant vindt en de teksten beter te lezen en begrijpen zijn. Als nadeel wordt aangegeven dat de teksten (te) lang worden ervaren. Op de slotvraag naar het advies wat de leerlingen naar school zouden willen geven, geeft 25% aan dat school de BLIKSEM methode zou moeten gaan gebruiken. Alle data en uitgewerkte grafieken van beide metingen zijn opgenomen in bijlagen 3 en 4. ACTIEONDERZOEK MARLIES JELLEMA (120271) 23

24 Hoofdstuk 5 Conclusies en aanbevelingen Aan de hand van de onderzoeks- en deelvragen, in combinatie met de resultaten van de uitgevoerde metingen, interviews en literatuurstudie worden in dit hoofdstuk de conclusies en aanbevelingen beschreven, verdeeld over 2 paragrafen. 5.1 Conclusies Onderzoeksvraag: Wat hebben de leerlingen in groep 8 nodig om, na te toetsen NIO en Cito M8, gemotiveerd te blijven werken tot het eind van het schooljaar? Om deze hoofdvraag te kunnen beantwoorden zijn deelvragen geformuleerd. De volgende 3 deelvragen zijn in dit actieonderzoek onderzocht: 1. Wat hebben de leerlingen uit groep 8 (schooljaar ) nodig om gemotiveerd te blijven bij het vak BEGRIJPEND LEZEN? 2. In hoeverre speelt de manier van aanbieden van lesstof een rol bij de motivatie van leerlingen uit groep 8, na de NIO- en Cito-toets? 3. In hoeverre speelt de methode (Nieuwsbegrip) een rol bij de motivatie van leerlingen uit groep 8, na de NIO- en Cito-toets? Conclusies 1 e deelvraag Uit de open vragen van de eerste vragenlijst blijkt dat een groot aantal leerlingen de lessen begrijpend lezen met de methoden Nieuwsbegrip en Cito niet leuk vindt. Een voorwaarde die in veel literatuur genoemd wordt; de lessen moeten leuk zijn. Daarnaast vindt ruim 50% van het aantal leerlingen de onderwerpen van de begrijpend lezen teksten bij Cito en Nieuwsbegrip niet leuk. Ook uit de vraag over welk advies de leerlingen aan school/ meester/ juf geven, blijkt dat zij andere teksten adviseren. Uit de tweede vragenlijst (uitgevoerd na interventie) blijkt dat methode BLIKSEM heel positief wordt gewaardeerd: de teksten zijn leuker en interessanter; het werken met een gewoon leesboek wordt gewaardeerd; de teksten zijn beter te begrijpen en de bijbehorende vragen worden als minder moeilijk geïnterpreteerd. In de interviews met de leerkrachten van groep 8 blijkt ook dat zij merken dat het soort teksten belangrijk is. Zij signaleren regelmatig weerstand tegen de saaie teksten, met name uit het Cito oefenboek. ACTIEONDERZOEK MARLIES JELLEMA (120271) 24

25 Op basis van de verkregen informatie (literatuur, vragenlijsten en interviews) kan geconcludeerd worden dat, willen de leerlingen uit groep 8 inderdaad gemotiveerd blijven werken bij het vak begrijpend lezen, de teksten leuke onderwerpen moeten behandelen en aansluiten bij de directe belevingswereld van de leerlingen. Conclusies 2 e deelvraag Deze vraag is een logisch voortvloeisel uit de onderzoeksvraag, maar nu, naar mate het onderzoek vordert, blijkt deze vraag in dit onderzoek niet te beantwoorden. Uit de literatuur (o.a. Hatti, 2011) blijkt dat de rol van de leerkracht een enorme rol speelt bij het aanleren van tekstbegrip. Echter de grootste stappen in (het leren van) tekstbegrip, en dus de liefde voor het vak hebben deze leerlingen van groep 8 niet in deze groep gemaakt, maar in de voorgaande jaren. Dus in de groepen 4, 5, 6 en 7. De manier van lesgeven is weldegelijk een heel belangrijk punt; de leerkracht kan het vak maken en breken. Vandaar dat het in dit onderzoek te ver voert om de manier van lesgeven te beoordelen. De manier van lesgeven tijdens begrijpend lezen is wellicht een mogelijke onderzoeksvraag voor een (boven-schools) vervolgonderzoek. Wel zal ik een advies beschrijven voor het geven bij begrijpend lezen, gebaseerd op de bestudeerde literatuur. Er zijn boeken volgeschreven over het hoe en waarom van en bij begrijpend lezen. Om een gedegen advies te geven, passend bij de maat van dit actieonderzoek, heb ik contact gezocht met Marcel Schmeier, ook wel de Onderwijsgek genoemd in sommige publicaties. Op de ipabo werd Marcel Schmeier door José Smeets getipt als onderwijsexpert en adviseur. Van hem heb ik een bestand gekregen, een presentatie van Kees Vernooy uit 2011: Ontwikkelingen op het gebied van begrijpend lezen. Wat werkt? Zonder andere literaire bronnen en experts tekort te doen, beperkt het advies in dit actieonderzoek zich tot de essenties uit de presentatie van Vernooy. Het advies is opgenomen in de volgende paragraaf (5.2 aanbevelingen ). Conclusies 3 e deelvraag Over de vraag of de leerlingen Nieuwsbegrip een leuke methode vinden (vragenlijst 1) antwoordt één leerling deze vraag positief. Of de leerlingen de methode goed vindt, antwoordt bijna 50% deze vraag positief. Op basis hiervan kan je concluderen dat deze groep 8 de methode niet leuk, maar wel goed vindt. Naast Nieuwsbegrip wordt er ook gewerkt uit het Cito oefenboekje. Vijf leerlingen (25%) vinden deze methode leuker en de helft van de klas vindt deze methode beter. Uit meting twee blijkt dat 75% van de leerlingen de methode BLIKSEM leuk vinden/ leuker vinden dan Nieuwsbegrip en Cito. Op basis van de metingen kan geconcludeerd worden dat de methode een (grote) rol speelt bij de motivatie van de leerlingen uit groep 8 bij het vak begrijpend lezen. Wederom wordt het soort teksten ACTIEONDERZOEK MARLIES JELLEMA (120271) 25

INHOUDSOPGAVE VOORWOORD 1 ALGEMENE HANDLEIDING BLIKSEM

INHOUDSOPGAVE VOORWOORD 1 ALGEMENE HANDLEIDING BLIKSEM INHOUDSOPGAVE VOORWOORD ALGEMENE HANDLEIDING BLIKSEM. Wat is BLIKSEM en voor wie is het bedoeld?.2 Wetenschappelijke onderbouwing.2. Wat is er bekend uit onderzoek naar effectieve begrijpend leesinstructie?.2.2

Nadere informatie

INHOUDSOPGAVE 1 ALGEMENE HANDLEIDING BLIKSEM

INHOUDSOPGAVE 1 ALGEMENE HANDLEIDING BLIKSEM INHOUDSOPGAVE ALGEMENE HANDLEIDING BLIKSEM. Wat is BLIKSEM en voor wie is het bedoeld?.2 Wetenschappelijke onderbouwing.2. Wat is er bekend uit onderzoek naar effectieve begrijpend leesinstructie?.2.2

Nadere informatie

INHOUDSOPGAVE VOORWOORD 1 ALGEMENE HANDLEIDING BLIKSEM

INHOUDSOPGAVE VOORWOORD 1 ALGEMENE HANDLEIDING BLIKSEM INHOUDSOPGAVE VOORWOORD ALGEMENE HANDLEIDING BLIKSEM. Wat is BLIKSEM en voor wie is het bedoeld?.2 Wetenschappelijke onderbouwing.2. Wat is er bekend uit onderzoek naar effectieve begrijpend leesinstructie?.2.2

Nadere informatie

ONTWIKKELINGEN OP HET GEBIED VAN (BEGRIJPEND) LEZEN.WAT WERKT?

ONTWIKKELINGEN OP HET GEBIED VAN (BEGRIJPEND) LEZEN.WAT WERKT? ONTWIKKELINGEN OP HET GEBIED VAN (BEGRIJPEND) LEZEN.WAT WERKT? Dr. Kees Vernooy Lector hogeschool Edith Stein Enschedese Lees- en Rekenverbeterplan september 2011 Wat is er nodig om van elk kind een goede

Nadere informatie

mijnplein 30 okt 2013 Begrijpend lezen = Begrijpend leren

mijnplein 30 okt 2013 Begrijpend lezen = Begrijpend leren mijnplein 30 okt 2013 Begrijpend lezen = Begrijpend leren Doelen Aan het eind van deze masterclass: Ken je het belang en de plek van begrijpend lezen/luisteren binnen het onderwijs Ken je de belangrijkste

Nadere informatie

TAAL- EN LEESMETHODEN. Het aanbod Taal- en leesmethoden Begrijpend Lezen. Begrijpend lezen. Effectieve strategieën voor begrijpend lezen ALGEMEEN

TAAL- EN LEESMETHODEN. Het aanbod Taal- en leesmethoden Begrijpend Lezen. Begrijpend lezen. Effectieve strategieën voor begrijpend lezen ALGEMEEN TAAL- EN LEESMETHODEN ALGEMEEN Het aanbod Taal- en leesmethoden Begrijpend Lezen Algemeen: aandachtspunten bij methode Begrijpend lezen Om een goede begrijpend lezer te zijn, is het in de eerste plaats

Nadere informatie

HET BLIKSEM ONDERZOEK

HET BLIKSEM ONDERZOEK HET BLIKSEM ONDERZOEK BLIKSEM Begrijpend Lees Instructie Kan Strategisch En Motiverend Aan de orde komt Wat houdt BLIKSEM-aanpak in? door: Willy van Elsäcker (HCO) Wat zijn de resultaten na twee jaar onderzoek

Nadere informatie

De BLIKSEM-aanpak. Willy van Elsäcker (HCO) & Maud van Druenen (Expertisecentrum Nederlands)

De BLIKSEM-aanpak. Willy van Elsäcker (HCO) & Maud van Druenen (Expertisecentrum Nederlands) De BLIKSEM-aanpak Willy van Elsäcker (HCO) & Maud van Druenen (Expertisecentrum Nederlands) Aan de orde komt Waarom BLIKSEM en wat houdt het in? Wat zijn de resultaten na twee jaar onderzoek op 40 scholen?

Nadere informatie

Wat te doen met zwakke begrijpend lezers?

Wat te doen met zwakke begrijpend lezers? Wat te doen met zwakke begrijpend lezers? Cor Aarnoutse Wat doe je met kinderen die moeite hebben met begrijpend lezen? In dit artikel zullen we antwoord geven op deze vraag. Voor meer informatie verwijzen

Nadere informatie

Onderwijskundig Jaarplan ( OKJP) OnderwijsKundig JaarVerslag ( OKJV)

Onderwijskundig Jaarplan ( OKJP) OnderwijsKundig JaarVerslag ( OKJV) Werken aan kwaliteit op De Schakel Hieronder leest u over hoe wij zorgen dat De Schakel een kwalitatief goede (excellente) school is en blijft. U kunt ook gegevens vinden over de recent afgenomen onderzoeken

Nadere informatie

2. Waar staat de school voor?

2. Waar staat de school voor? 2. Waar staat de school voor? Missie en Visie Het Rondeel gaat uit van de Wet op het Basisonderwijs. Het onderwijs omvat de kerndoelen en vakgebieden die daarin zijn voorgeschreven. Daarnaast zijn ook

Nadere informatie

Brochure Begrijpend lezen VMBO 1

Brochure Begrijpend lezen VMBO 1 Brochure Begrijpend lezen VMBO 1 Brochure Begrijpend lezen VMBO 2 Inleiding Het belang van begrijpend lezen kan nauwelijks overschat worden. Het niveau van begrijpend lezen dat kinderen aan het einde van

Nadere informatie

TAAL EN LEESMETHODEN Begrijpend Lezen Goed Gelezen

TAAL EN LEESMETHODEN Begrijpend Lezen Goed Gelezen TAAL EN LEESMETHODEN Begrijpend Lezen Goed Gelezen Praktische handvatten voor het taallees- en rekenonderwijs zoals deze methode zijn te vinden op www.taalpilots.nl en www.rekenpilots.nl. De rubriek implementatiekoffer

Nadere informatie

Begrijpend lezen anders, beter en leuker! 14 Redax Magazine

Begrijpend lezen anders, beter en leuker! 14 Redax Magazine 14 Redax Magazine Begrijpend lezen anders, beter en leuker! Joop Stoeldraijer en Marieke Boers U bent zojuist begonnen met het lezen van dit artikel over begrijpend lezen. Daar zijn we blij mee. Maar,

Nadere informatie

LES 1: VOORLEZEN met STRATEGIE WEEK 1.1 0, 1, 4 en 6

LES 1: VOORLEZEN met STRATEGIE WEEK 1.1 0, 1, 4 en 6 LES 1: VOORLEZEN met STRATEGIE WEEK 1.1 0, 1, 4 en 6 Lesdoel: De kinderen vergroten hun tekstbegrip door interactie over het verhaal en hun metacognitieve vaardigheden door het oefenen en toepassen van

Nadere informatie

Onderzoeksvraag Uitkomst

Onderzoeksvraag Uitkomst Hoe doe je onderzoek? Hoewel er veel leuke boeken zijn geschreven over het doen van onderzoek (zie voor een lijstje de pdf op deze site) leer je onderzoeken niet uit een boekje! Als je onderzoek wilt doen

Nadere informatie

Groep 7 en 8. Doelen Leerdoelen technisch lezen eind groep 8

Groep 7 en 8. Doelen Leerdoelen technisch lezen eind groep 8 Groep 7 en 8 Doelen Leerdoelen technisch lezen eind groep 8 85-95 % van de leerlingen beheerst AVI-plus 90% beheerst A t/m D-niveau op de DMT leerlingen lezen vlot woorden en zinnen leerlingen richten

Nadere informatie

2012-2016. Beleidsplan Begrijpend Lezen

2012-2016. Beleidsplan Begrijpend Lezen 2012-2016 Beleidsplan Begrijpend Lezen 0 Inhoud Beschrijving doelgroep... 2 Visie op onderwijs... 2 Basisvisie... 2 Leerinhouden/ activiteiten... 2 Vakdidactiek begrijpend lezen... 3 Doelen voor het lezen

Nadere informatie

Lezen met begrip: de sleutel tot schoolsucces

Lezen met begrip: de sleutel tot schoolsucces Lezen met begrip: de sleutel tot schoolsucces Mariët Förrer is Senior consultant CPS onderwijsontwikkeling en advies te Amersfoort. E-mail: m.förrer@cps.nl Dit artikel verkent, vanuit het perspectief van

Nadere informatie

SECTORWERKSTUK 2013-2014

SECTORWERKSTUK 2013-2014 SECTORWERKSTUK 2013-2014 1 HET SECTORWERKSTUK Het sectorwerkstuk is een verplicht onderdeel voor alle leerlingen uit het Mavo. Het maken van een sectorwerkstuk is een manier waarop je, als eindexamenkandidaat,

Nadere informatie

Leerjaar 1 en 2 vmbo-b/k. Doelen Leerdoelen technisch lezen eind leerjaar 2

Leerjaar 1 en 2 vmbo-b/k. Doelen Leerdoelen technisch lezen eind leerjaar 2 Leerjaar 1 en 2 vmbo-b/k Doelen Leerdoelen technisch lezen eind leerjaar 2 95 % van de leerlingen beheerst AVI-plus 95% beheerst A t/m D-niveau op de DMT leerlingen lezen vlot woorden en zinnen leerlingen

Nadere informatie

Groep 4. Doelen Leerdoelen technisch lezen eind groep 4

Groep 4. Doelen Leerdoelen technisch lezen eind groep 4 Groep 4 Doelen Leerdoelen technisch lezen eind groep 4 75% van de leerlingen beheerst niveau AVI-E4 (teksten lezen) 90 % beheerst A t/m D-niveau op de DMT leerlingen lezen vlot twee- en drielettergrepige

Nadere informatie

Logopedie en Nieuwsbegrip. Yvet van Noordt

Logopedie en Nieuwsbegrip. Yvet van Noordt Logopedie en Nieuwsbegrip Yvet van Noordt Wat beïnvloedt het begrijpend lezen? Levenservaring Kennis van de wereld Kennis van teksten GJLSKJLS;D Taal Mondelinge taalvaardigheid Kennis structuur taal Woordenschat

Nadere informatie

Meedoen met de Monitor

Meedoen met de Monitor Meedoen met de Monitor Een school die deelneemt aan de Monitor de Bibliotheek op school wil doelgericht samenwerken met de bibliotheek om de taalontwikkeling van de leerlingen te stimuleren. Dat gebeurt

Nadere informatie

Stappen deelcijfer weging 10,0 10,0 10,0 10,0 10,0 10,0 10,0 10,0 totaalcijfer 10,0 Spelregels:

Stappen deelcijfer weging 10,0 10,0 10,0 10,0 10,0 10,0 10,0 10,0 totaalcijfer 10,0 Spelregels: Stappen deelcijfer weging 1 Onderzoeksvragen 10,0 6% 0,6 2 Hypothese 10,0 4% 0,4 3 Materiaal en methode 10,0 10% 1,0 4 Uitvoeren van het onderzoek en inleiding 10,0 30% 3,0 5 Verslaglegging 10,0 20% 2,0

Nadere informatie

Tips bij het bestellen van nieuwe boeken

Tips bij het bestellen van nieuwe boeken Tips bij het bestellen van nieuwe boeken Versie: juni 2015 Leidseveer 2, 3511 SB Utrecht Telefoon: 088-999 0 444 Email: info@snappet.org Nieuwe methode aanschaffen? Dat kan nu veel voordeliger. Snappet

Nadere informatie

Snappet is een alternatief voor...

Snappet is een alternatief voor... Snappet is een alternatief voor... Hulp bij het bestellen van nieuwe boeken. Versie: mei 2014 Leidseveer 2, 3511 SB Utrecht Telefoon: 088-999 0 444 Email: info@snappet.org Informatie Nieuwe methode aanschaffen?

Nadere informatie

Informatieboekje groep 5-6 schooljaar 2014-2015

Informatieboekje groep 5-6 schooljaar 2014-2015 Informatieboekje groep 5-6 schooljaar 2014-2015 Samenwerkingsschool de Lispeltuut Juf Teatske Juf Marleen Juf Judith Het informatieboekje voor groep 5/6 In dit boekje willen wij u in t kort vertellen hoe

Nadere informatie

Deelopdracht 1: Onderzoek naar het onderwijsconcept van jouw leerwerkplek

Deelopdracht 1: Onderzoek naar het onderwijsconcept van jouw leerwerkplek Deelopdracht 1: Onderzoek naar het onderwijsconcept van jouw leerwerkplek In deze deelopdracht ga je het onderwijsconcept van jouw leerwerkplek onderzoeken. Geerts en van Kralingen (2011) definiëren onderwijsconcept

Nadere informatie

NIEUWSBRIEF FEBRUARI 2015

NIEUWSBRIEF FEBRUARI 2015 NIEUWSBRIEF FEBRUARI 2015 NIEUWS UIT HET TEAM Na een goede kerstvakantie zijn we in januari bijna allemaal weer met veel plezier begonnen. Helaas is juf Rina in januari ziek geweest. Op het moment van

Nadere informatie

Meedoen met de Monitor

Meedoen met de Monitor Meedoen met de Monitor met de Bibliotheek Een school die deelneemt aan de Monitor de Bibliotheek op school (Monitor dbos) wil doelgericht samenwerken met de Bibliotheek om de taalontwikkeling en de informatievaardigheden

Nadere informatie

Moderne onderwijskundige concepten

Moderne onderwijskundige concepten Werken aan kwaliteit op De Schakel Hieronder leest u over hoe wij zorgen dat De Schakel een kwalitatief goede school is en blijft. U kunt ook gegevens vinden over de recent afgenomen onderzoeken onder

Nadere informatie

Kenniskring leiderschap in onderwijs. Voorbeeld onderzoek in eigen organisatie

Kenniskring leiderschap in onderwijs. Voorbeeld onderzoek in eigen organisatie Kenniskring leiderschap in onderwijs Voorbeeld onderzoek in eigen organisatie Onderzoek doen Wie aanwezig? Wat wilt u weten? Beeld / gedachte / ervaring Praktijkonderzoek in de school = Onderzoek dat wordt

Nadere informatie

Schrijven groep 7-8. Didactische richtlijnen

Schrijven groep 7-8. Didactische richtlijnen Schrijven groep 7-8 Leerdoelen De leerlingen schrijven allerlei soorten teksten, waaronder verhalende, informatieve, directieve, beschouwende en argumentatieve teksten herkennen en gebruiken kenmerken

Nadere informatie

Lisbo Begrijpend Lezen

Lisbo Begrijpend Lezen Wat en waarom Lisbo Begrijpend Lezen Begrijpend lezen op de Tine Marcusschool Technisch lezen op orde Verzoek CPS mee te doen aan Lisbo-BL 9 SBO-scholen + 1 school cluster 2 (ESM) Binnen het taal-leesverbetertraject

Nadere informatie

Vakgebieden Methoden Omschrijving Taal Groep 1-2. Schatkist

Vakgebieden Methoden Omschrijving Taal Groep 1-2. Schatkist Nederlandse taal Kinderen ontwikkelen mondelinge en schriftelijke vaardigheden waarmee ze de Nederlandse taal leren gebruiken in situaties die zich in het dagelijkse leven voordoen. Tevens verwerven ze

Nadere informatie

KINDEREN DIE MEER KUNNEN

KINDEREN DIE MEER KUNNEN KINDEREN DIE MEER KUNNEN INLEIDING Op de IJwegschool staat het kind centraal. Het onderwijs wordt aangepast aan het kind en niet andersom. Doordat de leerkrachten handelingsgericht werken waarbij de onderwijsbehoeften

Nadere informatie

Docent: Monica Wijers Groep 1. Conny van der Spoel Melek Abaydogan Shirley Slamet

Docent: Monica Wijers Groep 1. Conny van der Spoel Melek Abaydogan Shirley Slamet Docent: Monica Wijers Groep 1 Conny van der Spoel Melek Abaydogan Shirley Slamet Inhoudsopgave Inleiding... 2 Probleemstelling... 3 Onderzoek... 4 Wijze van Aanpak... 4 Verwerking... 5 Conclusie... 6 Bijlagen:

Nadere informatie

Websites voor mentoren en leerlingen Inleiding

Websites voor mentoren en leerlingen Inleiding Websites voor mentoren en leerlingen Inleiding Internet is niet meer weg te denken uit het huidige onderwijs en biedt bovendien een bijna onuitputtelijke bron aan informatie en hulpmiddelen. Dit document

Nadere informatie

ONDERWIJS EN INNOVATIE OP DE LINDERTE

ONDERWIJS EN INNOVATIE OP DE LINDERTE ONDERWIJS EN INNOVATIE OP DE LINDERTE Onderwijs zoals we dat vroeger kenden, bestaat al lang niet meer. Niet dat er toen slecht onderwijs was, maar de huidige maatschappij vraagt meer van de leerlingen

Nadere informatie

Groepsinfo-folder BS Theresia 1. Informatie folder groep 4. Welkom in groep 4.

Groepsinfo-folder BS Theresia 1. Informatie folder groep 4. Welkom in groep 4. Informatie folder groep 4 Postbus 16 5170AA Kaatsheuvel Tel: 0416-540 939 Email: directie@theresia-kaatsheuvel.nl Welkom in groep 4. Leuk dat uw kind in groep 4 zit. We zijn al enkele weken bezig en zoals

Nadere informatie

Voorstel en voor onderzoekspresentaties Mbo Onderzoeksdag Naam indiener Mailadres: Telefoonnummer: Naam/namen van de presentatoren: en

Voorstel en voor onderzoekspresentaties Mbo Onderzoeksdag Naam indiener Mailadres: Telefoonnummer: Naam/namen van de presentatoren: en Voorstellen voor onderzoekspresentaties Mbo Onderzoeksdag Naam indiener Jolanda Cuijpers Mailadres: jolanda.cuijpers@leijgraaf.nl Telefoonnummer: 0618184849 Naam/namen van de presentatoren: Marielle den

Nadere informatie

De kijkwijzer lezen: een alternatief voor het beoordelen van de leesvaardigheden van de kinderen

De kijkwijzer lezen: een alternatief voor het beoordelen van de leesvaardigheden van de kinderen Kijkwijzer voor taal De kijkwijzer lezen: een alternatief voor het beoordelen van de leesvaardigheden van de kinderen Evaluatie van (begrijpende)leesvaardigheden van kinderen is zo moeilijk omdat de prestaties

Nadere informatie

Mijn visie; mijn manier van handelen en

Mijn visie; mijn manier van handelen en Mijn visie; mijn manier van handelen en ideeën over hoe kinderen ontwikkelen, leren en zouden moeten leren op school. Mariska Gerritsen, Docent beeldende vorming Fontys Tilburg Onderwijs Mijn visie op

Nadere informatie

Werken met een ontwikkelingsperspectief begrijpend lezen. Programma. Doelen. www.hetabc.nl 1

Werken met een ontwikkelingsperspectief begrijpend lezen. Programma. Doelen. www.hetabc.nl 1 Professionaliseringsprogramma Passend Onderwijs, Amsterdam Zuid-Oost Werken met een ontwikkelingsperspectief begrijpend lezen Dianne Roerdink & Moniek Sanders 28 januari 2015 1 Programma Welkom Begrijpend

Nadere informatie

Quickscan taal- en leesonderwijs

Quickscan taal- en leesonderwijs Quickscan taal- en leesonderwijs Gegevens school Naam school Adres school Plaats Telefoon e-mail Datum invulling Ingevuld door Functie invuller directie IB-er RT-er taal/leescoördinator leerkracht gr:

Nadere informatie

Leerstofoverzicht Lezen in beeld

Leerstofoverzicht Lezen in beeld Vaardigheden die bij één passen, worden in Lezen in beeld steeds bij elkaar, in één blok aangeboden. Voor Lezen in beeld a geldt het linker. Voor Lezen in beeld b t/m e geldt het rechter. In jaargroep

Nadere informatie

Nieuwsbrief SEPTEMBER 2015. Instructie op niveau IN DIT NUMMER:

Nieuwsbrief SEPTEMBER 2015. Instructie op niveau IN DIT NUMMER: SEPTEMBER 2015 Nieuwsbrief Instructie op niveau Als leerlingen iets nieuws leren krijgen ze daar instructie voor van de leerkracht. Niet elke leerling heeft dezelfde instructiebehoefte. Wij delen (en dit

Nadere informatie

Informatieboekje groep 5-6 schooljaar 2015-2016. Samenwerkingsschool de Lispeltuut

Informatieboekje groep 5-6 schooljaar 2015-2016. Samenwerkingsschool de Lispeltuut Informatieboekje groep 5-6 schooljaar 2015-2016 Samenwerkingsschool de Lispeltuut Oostkapelle, september 2015 informatieboekje voor groep 5/6 In dit boekje willen wij u in t kort vertellen hoe en met welke

Nadere informatie

Begrijpend Lees Instructie Kan Strategisch En Motiverend

Begrijpend Lees Instructie Kan Strategisch En Motiverend Begrijpend Lees Instructie Kan Strategisch En Motiverend Over BLIKSEM De BLIKSEM-aanpak Het BLIKSEM-onderzoek Samenwerkingsproject van: Expertisecentrum Nederlands, Mienke Droop HCO Den Haag, Willy van

Nadere informatie

Er staat koffie voor u klaar!

Er staat koffie voor u klaar! Er staat koffie voor u klaar! Even voorstellen.. Onze directeur: Joost Heemskerk Barend Schuurman IB Saskia Smeets 7S Judith Does 7J LIO-stagiaire Amy Spaans Sophie Kistemaker Op de vrijdag Catechese Jaaropening

Nadere informatie

STRATEGISCH PLAN BASISSCHOOL DE VORDERING 2015-2019

STRATEGISCH PLAN BASISSCHOOL DE VORDERING 2015-2019 STRATEGISCH PLAN BASISSCHOOL DE VORDERING 2015-2019 MISSIE DE VORDERING Vanuit een traditie van katholieke waarden en voor iedereen toegankelijk, verzorgen wij kwalitatief hoogstaand eigentijds basisonderwijs,

Nadere informatie

Werkt Gedragswerk? Evaluatie project Gedragswerk Juni 2009

Werkt Gedragswerk? Evaluatie project Gedragswerk Juni 2009 Werkt Gedragswerk? Evaluatie project Gedragswerk Juni 29 Evaluatieonderzoek Gedragswerk, juni 29 1 Inleiding Met het Ministerie van OCW is afgesproken dat in het schooljaar 28 29 een evaluatie zou worden

Nadere informatie

Handleiding bij het maken van een profielwerkstuk. april 2012

Handleiding bij het maken van een profielwerkstuk. april 2012 Handleiding bij het maken van een profielwerkstuk april 2012 Inhoudsopgave 1. Inleiding 2. De tijdlijn 3. De verschillende fasen 4. Onderwerp zoeken 5. Informatie zoeken 6. Nog 10 tips 7. De beoordeling

Nadere informatie

Visible Learning - John Hattie. Miljoenen leerlingen. Effect van het leerkracht. Effectgrootte

Visible Learning - John Hattie. Miljoenen leerlingen. Effect van het leerkracht. Effectgrootte Visible Learning - John Hattie Wat maakt de school tot een succes? Daar is veel onderzoek naar gedaan. Maar wat werkt nu echt? In het baanbrekende boek Visible Learning verwerkt John Hattie de resultaten

Nadere informatie

Informatie. vakgebieden. Groep 6

Informatie. vakgebieden. Groep 6 Informatie vakgebieden Groep 6 Taal Gehanteerde methode: Taal in beeld - Spelling in beeld Uitgever: Zwijsen Taal in beeld is een taalmethode voor groep 4 tot en met 8 van het basisonderwijs. De methode

Nadere informatie

De kwaliteit van educatieve activiteiten meten. Universiteitsmuseum Utrecht

De kwaliteit van educatieve activiteiten meten. Universiteitsmuseum Utrecht De kwaliteit van educatieve activiteiten meten Universiteitsmuseum Utrecht De kwaliteit van educatieve activiteiten meten Universiteitsmuseum Utrecht Claudia de Graauw Bo Broers Januari 2015 1 Inhoudsopgave

Nadere informatie

Nieuwsbegrip Masterclasses Verbeter het begrijpend leesonderwijs op uw school

Nieuwsbegrip Masterclasses Verbeter het begrijpend leesonderwijs op uw school Nieuwsbegrip Masterclasses Verbeter het begrijpend leesonderwijs op uw school Wat is nu eigenlijk goed begrijpend leesonderwijs? Hoe ga ik om met verschillende leesniveaus? En hoe model ik begrijpend lezen

Nadere informatie

Handboek technisch lezen

Handboek technisch lezen Handboek technisch lezen in de basisschool Instructie en didactiek in de doorgaande lijn Voor groep 1 t/m 8, ook sbo Karin van de Mortel Aafke Bouwman Inhoud & Voorwoord en leeswijzer INHOUD Voorwoord

Nadere informatie

Muiswerk Strategisch Lezen is gericht op het aanleren van deelvaardigheden die nodig zijn voor een strategische leesaanpak.

Muiswerk Strategisch Lezen is gericht op het aanleren van deelvaardigheden die nodig zijn voor een strategische leesaanpak. Strategisch Lezen Muiswerk Strategisch Lezen is gericht op het aanleren van deelvaardigheden die nodig zijn voor een strategische leesaanpak. Doelgroepen Strategisch Lezen Muiswerk Strategisch Lezen is

Nadere informatie

TULE inhouden & activiteiten Nederlands. Kerndoel 10. Toelichting en verantwoording

TULE inhouden & activiteiten Nederlands. Kerndoel 10. Toelichting en verantwoording TULE - NEDERLANDS KERNDOEL 10 158 TULE inhouden & activiteiten Nederlands Kerndoel 10 De leerlingen leren bij de doelen onder mondeling taalonderwijs en schriftelijk taalonderwijs strategieën te herkennen,

Nadere informatie

Hoofdstuk 5 Condities voor de ontwikkeling van leesvaardigheid: kenmerken van het leesonderwijs

Hoofdstuk 5 Condities voor de ontwikkeling van leesvaardigheid: kenmerken van het leesonderwijs Hoofdstuk 5 Condities voor de ontwikkeling van leesvaardigheid: kenmerken van het leesonderwijs Scholen in Nederland zijn vrij om hun eigen curriculum vorm te geven en dit aan te passen naargelang de behoefte

Nadere informatie

BLIKSEM De Bliksem-aanpak in groep 8

BLIKSEM De Bliksem-aanpak in groep 8 BLIKSEM De Bliksem-aanpak in groep 8 Een gezamenlijke uitgave van Bazalt, HCO en Expertisecentrum Nederlands INHOUDSOPGAVE VOORWOORD 1 ALGEMENE HANDLEIDING BLIKSEM 1.1 Wat is BLIKSEM en voor wie is het

Nadere informatie

Welkom. Wat leren we in groep 5? Psalm

Welkom. Wat leren we in groep 5? Psalm Welkom De eerste schoolweken liggen alweer achter ons. In uw handen heeft u nu de infobrief van groep 5. Hier kunt u belangrijke informatie vinden over groep 5, voor uw kind. Wanneer u vragen / opmerkingen

Nadere informatie

Informatieboekje groep 5-7 schooljaar 2013-2014. Samenwerkingsschool de Lispeltuut

Informatieboekje groep 5-7 schooljaar 2013-2014. Samenwerkingsschool de Lispeltuut Informatieboekje groep 5-7 schooljaar 2013-2014 Samenwerkingsschool de Lispeltuut Het informatieboekje voor groep 5/7. In dit boekje willen wij u in t kort vertellen hoe en met welke methodes we werken

Nadere informatie

Schoolondersteuningsprofiel

Schoolondersteuningsprofiel Schoolondersteuningsprofiel samenwerkingsverband primair onderwijs Inhoudsopgave Inleiding 3 1. 4 2. Missie en Visie 4 3. ondersteuning 5 4. Wat kan de 6 4.1 Regionale afspraken minimaal te bieden ondersteuning

Nadere informatie

Handleiding ouderportaal ParnasSys

Handleiding ouderportaal ParnasSys Handleiding ouderportaal ParnasSys Inleiding Als team van WSKO basisschool Het Kompas vinden wij openheid naar ouders belangrijk. Tijdens de oriëntatie op een nieuw leerlingvolgsysteem hebben wij bewust

Nadere informatie

Grip krijgen op de ontwikkeling van leesbegrip

Grip krijgen op de ontwikkeling van leesbegrip Grip krijgen op de ontwikkeling Karin van de Mortel, taal- en leesexpert bij CPS van leesbegrip E-book Grip krijgen op de ontwikkeling van leesbegrip Grip krijgen op de ontwikkeling van leesbegrip karin

Nadere informatie

TEVREDENHEIDSONDERZOEK

TEVREDENHEIDSONDERZOEK verslag van het TEVREDENHEIDSONDERZOEK afgenomen in NOVEMBER 2014 Inleiding Eén keer in de twee jaar wordt er een tevredenheidsonderzoek gehouden. Ouders, leerlingen van groep 5, 6, 7 en 8 en personeelsleden

Nadere informatie

Opbrengstgerichte nieuwsflits

Opbrengstgerichte nieuwsflits Jaargang 16 Nummer 14 Vrijdag 27 maart 2015 Opbrengstgerichte nieuwsflits In deze nieuwsflits willen we u informeren over de opbrengsten van de verschillende Cito toetsen van midden schooljaar 2014/2015

Nadere informatie

Oppenhuizen, 28-10-2015. Schoolbeleid cbs It Harspit voor tablets (Snappet)

Oppenhuizen, 28-10-2015. Schoolbeleid cbs It Harspit voor tablets (Snappet) Chr. Basisschool It Harspit waar T OP-timaal presteren EN T WELbevinden de aandacht krijgen die een kind verdient! P. Walmastrjitte 8 8625 HE Oppenhuizen Telefoon: (0515) 55 96 88 E-mail: ih@palludara.nl

Nadere informatie

Doelgroep Het instrument analyseert de zorg op het niveau van: met name geschikt voor Individuele basisschool Ja O O Speciale basisschool 0 Ja O

Doelgroep Het instrument analyseert de zorg op het niveau van: met name geschikt voor Individuele basisschool Ja O O Speciale basisschool 0 Ja O Volledige naam van het instrument De Zorgmeter Afkorting Doelgroep Het instrument analyseert de zorg op het niveau van: met name geschikt voor ook geschikt voor Individuele basisschool Ja O O Speciale

Nadere informatie

Visie leesbevordering

Visie leesbevordering Visie leesbevordering Leesbevordering zien we als basis van het totale leesonderwijs Zonder aandacht voor leesbevordering mist het technisch lezen een belangrijke stimulans. Leesbevordering is dus niet

Nadere informatie

RSC PROFIELWERKSTUK 2015 / 2016 PLAN VAN AANPAK EN LOGBOEK

RSC PROFIELWERKSTUK 2015 / 2016 PLAN VAN AANPAK EN LOGBOEK Beste leerling, RSC PROFIELWERKSTUK 2015 / 2016 PLAN VAN AANPAK EN LOGBOEK Voor je ligt het Logboek dat je gaat gebruiken bij het maken van je profielwerkstuk. Na de PWS-weken lever je een geschreven werkstuk

Nadere informatie

KWALITEITSONDERZOEK NIET BEKOSTIGDE INSTELLING VOOR PRIMAIR ONDERWIJS DE WERFKLAS

KWALITEITSONDERZOEK NIET BEKOSTIGDE INSTELLING VOOR PRIMAIR ONDERWIJS DE WERFKLAS DEFINITIEF RAPPORT KWALITEITSONDERZOEK NIET BEKOSTIGDE INSTELLING VOOR PRIMAIR ONDERWIJS DE WERFKLAS Plaats: : Culemborg BRIN-nummer : 29PX Datum schoolbezoek : 8 september 2011 Datum vaststelling rapport

Nadere informatie

Tabel 1: Weekrooster voor de instructie in het Programma Interactief Taalonderwijs

Tabel 1: Weekrooster voor de instructie in het Programma Interactief Taalonderwijs Evaluatieonderzoek naar Programma Interactief Taalonderwijs ER ZIT PIT IN Het Expertisecentrum Nederlands heeft een evaluatieonderzoek uitgevoerd op negen scholen die het Programma Interactief Taalonderwijs

Nadere informatie

Annette Koops: Een dialoog in de klas

Annette Koops: Een dialoog in de klas Annette Koops: Een dialoog in de klas Als ondersteuning bij het houden van een dialoog vindt u hier een compilatie aan van Spreken is zilver, luisteren is goud : een handleiding voor het houden van een

Nadere informatie

VOORTGEZET TECHNISCH LEZEN Leeshuis

VOORTGEZET TECHNISCH LEZEN Leeshuis VOORTGEZET TECHNISCH LEZEN Leeshuis Praktische handvatten voor het taallees- en rekenonderwijs zoals deze Kwaliteits zijn te vinden op www.taalpilots.nl en www.rekenpilots.nl. De rubriek implementatiekoffer

Nadere informatie

Belangrijk BO naar VO. Leerlingvolgsysteem. Leerling-kenmerken. november april

Belangrijk BO naar VO. Leerlingvolgsysteem. Leerling-kenmerken. november april Belangrijk BO naar VO Leerlingvolgsysteem Leerling-kenmerken november april leerstof groep 8 voorbereiding op de verwijzing VO CITO toetsen M8 LOVS VO informatieavond in oktober/november 2 verwijzingsgesprekken

Nadere informatie

Een doorlopende leeslijn voor elke leerling. Alle facetten van leesontwikkeling in het voortgezet onderwijs belicht

Een doorlopende leeslijn voor elke leerling. Alle facetten van leesontwikkeling in het voortgezet onderwijs belicht 2. Taalonderwijs van 12-18 Ronde 5 Regine Bots CED-Groep, Unit VO-BVE, Rotterdam Contact: r.bots@cedgroep.nl 2 Een doorlopende leeslijn voor elke leerling. Alle facetten van leesontwikkeling in het voortgezet

Nadere informatie

Stappenplan Dyslexietraject

Stappenplan Dyslexietraject Stappenplan Dyslexietraject Een leerling komt in aanmerking voor dyslexie-onderzoek wanneer: Criterium van de achterstand: er sprake is van een significante achterstand op het gebied van lezen en/of spelling

Nadere informatie

Opdracht 2: Data analyseren en interpreteren op groepsniveau (technisch lezen voor leerkrachten van groep 3 (Opdracht 2a) en groep 4 (Opdracht 2b))

Opdracht 2: Data analyseren en interpreteren op groepsniveau (technisch lezen voor leerkrachten van groep 3 (Opdracht 2a) en groep 4 (Opdracht 2b)) Opdracht 2: Data analyseren en interpreteren op groepsniveau (technisch lezen voor leerkrachten van groep 3 (Opdracht 2a) en groep 4 (Opdracht 2b)) Met behulp van onderstaande opdracht kun je met behulp

Nadere informatie

EVALUATIE CITO MIDDEN 2014-2015

EVALUATIE CITO MIDDEN 2014-2015 Bijlage 3: Opbrengsten en analyses Gerardus Majellaschool 2014-2015 EVALUATIE CITO MIDDEN 2014-2015 Het doel van school is dat minimaal 45% van de leerlingen een I of II score hebben, daarnaast meer dan

Nadere informatie

Ondersteuning en certificering van digitaal leren voor laagopgeleiden

Ondersteuning en certificering van digitaal leren voor laagopgeleiden Ondersteuning en certificering van digitaal leren voor laagopgeleiden Kaders voor een digitale leer- en oefenomgeving Onderzoekssamenvatting Drs. Maurice de Greef Onderzoeker, Adviseur en Trainer Artéduc

Nadere informatie

KWALITEITSKAART. Doelen en resultaten. Voortgezet technisch lezen

KWALITEITSKAART. Doelen en resultaten. Voortgezet technisch lezen KWALITEITSKAART Voortgezet technisch lezen Praktische handvatten voor het taallees- en rekenonderwijs zoals deze Kwaliteitskaart Opbrengstgericht Werken zijn te vinden op www.schoolaanzet.nl. Deze website

Nadere informatie

RALFI. Aanpak voor (zeer) zwakke lezers.

RALFI. Aanpak voor (zeer) zwakke lezers. RALFI Aanpak voor (zeer) zwakke lezers. Jan-Dirk Anderhalf jaar geleden was Jan-Dirk (11) voor geen goud een bibliotheek ingestapt. Hij zat met lezen muurvast op AVI-1 niveau. Althans: ogenschijnlijk.

Nadere informatie

Informatie groep 5 Daltonschool In Balans Schooljaar 2015/2016

Informatie groep 5 Daltonschool In Balans Schooljaar 2015/2016 Informatie groep 5 Daltonschool In Balans Schooljaar 2015/2016 Leerkrachten: 4/5 Anja Smits en Jennie van Laarhoven 5A Marloes Bongers ALGEMEEN GEDEELTE Zelfstandig werken In de groepen 5 werken de leerlingen

Nadere informatie

Ouderbetrokkenheid bij begrijpend lezen. René Berends, 30-10-2013

Ouderbetrokkenheid bij begrijpend lezen. René Berends, 30-10-2013 Ouderbetrokkenheid bij begrijpend lezen René Berends, 30-10-2013 Actief monitoren bij BL Hij legde een briefje van 20,= voor het glas; Actief monitoren bij BL Hij legde een briefje van 20,= voor het glas;

Nadere informatie

Effectiever en Efficiënter werken aan

Effectiever en Efficiënter werken aan KWALITEITSKAART Begrijpend Lezen Effectiever en Efficiënter werken aan Begrijpend Lezen PO Taalbeleid Onderwijsachterstanden Joop Stoeldraijer, Edux, Breda Mariët Förrer, CPS Onderwijsontwikkeling en Advies,

Nadere informatie

Rapportage sociaal-emotionele ontwikkeling Playing for Success

Rapportage sociaal-emotionele ontwikkeling Playing for Success Rapportage sociaal-emotionele ontwikkeling Playing for Success Leercentrum Nijmegen Oberon, november 2012 1 Inleiding Playing for Success heeft, naast het verhogen van de taal- en rekenprestaties van de

Nadere informatie

Beschrijving van de gegevens: hoeveel scholen en hoeveel leerlingen deden mee?

Beschrijving van de gegevens: hoeveel scholen en hoeveel leerlingen deden mee? Technische rapportage Leesmotivatie scholen van schoolbestuur Surplus Noord-Holland Afstudeerkring Begrijpend lezen 2011-2012, Inholland, Pabo-Alkmaar Marianne Boogaard en Yvonne van Rijk (Lectoraat Ontwikkelingsgericht

Nadere informatie

Een brede kijk op onderwijskwaliteit Samenvatting

Een brede kijk op onderwijskwaliteit Samenvatting Een brede kijk op onderwijskwaliteit E e n o n d e r z o e k n a a r p e r c e p t i e s o p o n d e r w i j s k w a l i t e i t b i n n e n S t i c h t i n g U N 1 E K Samenvatting Hester Hill-Veen, Erasmus

Nadere informatie

Werkplan afstudeerwerkstuk afstudeerkring Schrijven Kun je Leren

Werkplan afstudeerwerkstuk afstudeerkring Schrijven Kun je Leren Werkplan afstudeerwerkstuk afstudeerkring Schrijven Kun je Leren Student: Berieke Knüfken Klas: VR4A Docent: Eric Besselink Stageschool: CBS De Mate, Doetinchem Onderdeel 1: Een schets het projectkader

Nadere informatie

Onderwijstechnieken.nl. Opbrengstgericht Werken zonder Groepsplan? Dat Kan!

Onderwijstechnieken.nl. Opbrengstgericht Werken zonder Groepsplan? Dat Kan! Opbrengstgericht Werken zonder Groepsplan? Dat Kan! 1 Inhoudsopgave: Voorwoord pagina 3 Inleiding pagina 4 Hoofdstuk 1 Hoe een middel een doel werd pagina 5 Hoofdstuk 2 Waar het eigenlijk om gaat pagina

Nadere informatie

Jaarplan o.b.s. De Boomhut 2015-2016

Jaarplan o.b.s. De Boomhut 2015-2016 Jaarplan o.b.s. De Boomhut 2015-2016 Inleiding Elk jaar stellen wij als team van o.b.s. De Boomhut gezamenlijk een jaarplan op. Vanuit de evaluatie van het vorige jaarplan, gekoppeld aan de strategische

Nadere informatie

RAPPORT ONDERZOEK REKENEN-WISKUNDE BASISSCHOOL ''T STOOFJE'

RAPPORT ONDERZOEK REKENEN-WISKUNDE BASISSCHOOL ''T STOOFJE' RAPPORT ONDERZOEK REKENEN-WISKUNDE BASISSCHOOL ''T STOOFJE' School : basisschool ''t Stoofje' Plaats : Ouwerkerk BRIN-nummer : 10BL Onderzoeksnummer : 94512 Datum schoolbezoek : 14 juni 2007 Datum vaststelling

Nadere informatie