Vierde Onderwijsdag Projectmanagement: opdrachtgeverschap. Door Edwin van Dieën 1

Save this PDF as:
 WORD  PNG  TXT  JPG

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Vierde Onderwijsdag Projectmanagement: opdrachtgeverschap. Door Edwin van Dieën 1"

Transcriptie

1 Vierde Onderwijsdag Projectmanagement: opdrachtgeverschap Door Edwin van Dieën 1 Inleiding Op 11 november 2013 is door IPMA NL met de Hogeschool Windesheim in Zwolle devierde Onderwijsdag Projectmanagement in het hbo georganiseerd. Het onderwerp van de dag was goed opdrachtgever en opdrachtnemerschap. In de ochtend zijn over dit onderwerp drie inleidingen gegeven. In dit artikel beschrijf ik wat voor mij de belangrijkste punten waren in de ochtend. Jasper Grimmius, teamleider managementopleiding bij Hogeschool Windesheim, zorgde voor een mooie opening door de speech van president Kennedy uit 1962 in herinnering te brengen, waarin hij de opdracht formuleerde voor één van meest ambitieuze projecten ooit: We choose to go the moon. De heldere visie en een onbeperkt budget hielpen de opdrachtgever om binnen 7 jaar een ruimtevaartuig op de maan te laten landen en weer veilig te laten terugkeren. Hier in Nederland werken we ondertussen al 25 jaar aan een Hogesnelheidslijn met trage treinen. Incidentele versus professionele opdrachtgevers Ernst Molier van Witteveen + Bos gaf als eerste spreker een inspirerend verhaal over zijn ervaringen met opdrachtgevers en met opdrachtnemers. Vaak is er geen sprake van één opdrachtgever en één opdrachtnemer, maar is er sprake van een reeks van opdrachtgevers die ook allemaal weer opdrachtnemer van elkaar zijn. In een enkel geval zaten er wel vijf personen tussen zijn opdrachtgever en de uiteindelijke beslisser. Molier ervaart een groot verschil tussen incidentele opdrachtgevers en professionele opdrachtgevers. Bij incidentele opdrachtgevers in de utiliteitsbouw (theater, sociale werkplaats, kantoor) is zijn ervaring dat het zonder uitzondering directeuren waren die één keer in hun leven een nieuw gebouw voor hun organisatie konden bouwen. Zij wisten precies waarvoor ze het deden, wat er bereikt moest worden en hoe het nieuwe gebouw gebruikt zou gaan worden. Zij hadden een visie van waaruit zij hun opdracht invulden.daarnaast zorgden deze incidentele opdrachtgevers ook voor het organiseren van voldoende draagvlak voor de opdracht. Hoe anders is dan zijn ervaring met professionele opdrachtgevers! Deze types, vaak gedelegeerd opdrachtgevers, zorgen niet voor een goede rolverdeling, zijn te weinig representant van de opdrachtgevers organisatie, richten zich op inhoud en details, tonen een lage betrokkenheid, komen keer op keer met nieuwe eisen, durven niet te beslissen en tonen nauwelijks respect in de relatie en samenwerking met de opdrachtnemer. (Bij een bekende overheidsopdrachtgever is de situatie zelfs zo ernstig dat men een coach aanstelt als permanente mediator tussen opdrachtgever en opdrachtnemer ). Hoewel het verschil karikaturaal overkomt, herken ik er wel iets uit. De professionele opdrachtgevers doen gewoon hun werk. Men doet het van 9 tot 5. En soms heeft men geen zin om er iets van te maken. Het commitment is lager, de passie ontbreekt en men heeft soms inderdaad geen visie. Ik snap dat opdrachtnemers niet enthousiast worden van deze opdrachtgevers. Maar ik wil het even omkeren. Het zal je beroep zijn:om 10 uur word je geacht een visie te hebben op opdracht A. Om 11 uur word je gevraagd om een visie op opdracht X. Om kwart voor twaalf word je gebeld over een knelpunt in opdracht B en voor al die opdrachten word je gevraagd om besluiten te nemen. En dat de hele week door. Besluiten die genuanceerd worden voorgelegd, waarbij iedere 1 Edwin van Dieën is werkzaam bij de gemeente Dordrecht en auteur van De opdrachtgever, nieuw leiderschap binnen de overheid. 1

2 keuze een andere reeks aan afschrikwekkende risico s meebrengt. Is alles goed voorbereid, is er een businesscase, een zakelijke rechtvaardiging op basis waarvan je kan beslissen, dan wordt hetopdrachtgeverschapeen stuk plezierig. Je weet dan waarvoor je het doet. Incidentele opdrachtgevers hebben vaak jaren besteed aan het ontwikkelen van een visie, het organiseren van draagvlak voor een opdracht en kunnen dan ook prima verwoorden waarvoor ze welke keuzes maken in een project. Professionele opdrachtgevers moeten hun visie ontwikkelen in een fractie van deze tijd en over een grote hoeveelheid projecten. Samenvattend komt Molier uit op de volgende kenmerken van goed opdrachtgeverschap: visie, weten wat je wilt én waarom focus, weten met welk resultaat je het effect bereikt open staan voor kritische vragen korte lijnen tussen beslisser en projectmanager betrokkenheid goede voorbereiding besluitvaardige organisatie inspraakproces geregeld vraagstelling goed gedefinieerd realistische verwachtingen m.b.t. project taakduidelijkheid goede taakverdeling Het venijn zit in de start In mijn bijdrage heb ik de deelnemers in een korte presentatie meegenomen naar de praktijk in een overheidsorganisatie waar het opdrachtgeverschap zowel op bestuurlijk politiek niveau belegd is als op ambtelijk niveau. De bestuurlijk opdrachtgever moet zorgen voor de verbinding van het project met de bestuurlijke organisatie (college van burgemeester en wethouders, gemeenteraad, inwoners) terwijl de ambtelijk opdrachtgever moet zorgen voor de verbinding tussen project en de ambtelijke organisatie. Hierbij ontstaan wel verschillen in belangen en bijdragen aan het project. De rolverdeling zou idealiter als volgt zijn: Bestuurlijk opdrachtgever Ambtelijk opdrachtgever Opdrachtnemer Waarom Wat Hoe Grote lijn Helikopter Details Extern boegbeeld Intern boegbeeld Kop van Jut Gericht op verwerven en behouden van draagvlak (en macht) in samenleving Evaluatie: om mee te scoren Verbinden met de andere doelen en activiteiten van de organisatie Evaluatie: om de lijnorganisatie te verbeteren Oogkleppen op en werkzaamheden opknippen Evaluatie: om zelf slimmer te worden Tempo maken Rust & reflectie biedend Tempo maken Besluitvaardig Besluitvaardig Besluitvaardig Vanuit de deelnemers aan de studiedag werd meteen de vraag gesteld hoe je kan voorkomen dat je als projectleider de kop van jut wordt. Mijn stelling is simpel: geen fouten maken. Maar zelfs als je als projectleider geen fouten maakt, kan het project mislopen en dan is het niet vreemd dat je geslachtofferd wordt. Het hoort bij het vak projectleider, dus wijs de studenten er in de opleiding alvast op. Voor het systeem is het van belang dat de opdrachtgever overleeft. En is het dus van belang dat de projectleider vervangbaar is 2

3 Een goede opdrachtgever stuurt op momenten. Hiernaast is aangegeven op welke zeven momenten een opdrachtgever aan het stuur staat. U kunt het zelf zien: het venijn zit in de start. Drie van de zeven belangrijke momenten van de opdrachtgeverspelen zich af vóór of bij de start van het project. Veel van wat goed en fout zal gaan in een project is dan al bepaald. Verder heb ik een model gepresenteerd dat je kan toepassen om in een organisatie de kwaliteit van het opdrachtgeverschap te verbeteren. Op het eerste niveau benoem je wie de rollen van bestuurlijk en ambtelijk opdrachtgever en de opdrachtnemer gaan vervullen. Daarbij leg je ook de taken, bevoegdheden en verantwoordelijkheden vast. Als dit is gebeurd, kan je naar het tweede niveau waarop de opdrachtnemer op een serieuze manier wordt geselecteerd. Met een goede opdrachtnemer kan je als opdrachtgever sturen op een beperkt aantal momenten. Deze sturing op momenten is de derde fase van het ontwikkelmodel. Zodra ook dit is ingevuld, kan de juiste opdrachtgever geselecteerd worden. Het is misschien wat vreemd om pas in dit stadium te gaan werken aan de keuze voor de juiste opdrachtgever. In mijn beleving wordt de keuze wie opdrachtgever wordt, in eerste instantie bepaald door wie de juiste persoon is qua macht, qua positie in de organisatie. De persoon met deze macht zal pas bereid zijn om zijn of haar rol als opdrachtgever (lees: machthebber) op te geven, wanneer er vertrouwen is in de persoon van de opdrachtnemer en de organisatie geleerd heeft om goed te sturen op de juiste momenten. Zodra de selectie van de opdrachtgever niet meer alleen vanuit macht wordt gedaan, maar ook vanuit andere competenties, kan de organisatie werken om aan het topniveau komen: balans vinden tussen werkzaamheden in projecten/programma s en werkzaamheden in de lijn. Ken je stijl en ga daarmee in gesprek André van Egteren is als programmamanager werkzaam bij NS Reizigers en al enige tijd verantwoordelijk voor de ombouw van de NS stations voor de invoering van de OV chipkaart. In zijn presentatie vertelde hij vanuit zijn eigen ervaringen. Bij de verbouw van een station zijn veel belanghebbenden. Al deze mensen in het krachtenveld hebben, hoe goed bedoeld ook, allemaal een eigen mening over wat en hoe iets gedaan moet worden. Als je met een aannemer aan de slag bent, is het verleidelijk om gelijk nog een ander klusje mee te nemen. Soms heeft degene die dat verzoekt er budget voor, maar soms ook niet. Maar ook al is er budget, dan nog is het de vraag of het voor de echte opdrachtgever verstandig is om het tegelijk uit te voeren. In een organisatie waar de meeste collega s elkaar goed kennen en zowel in de fase van de planvorming als de uitvoering met elkaar samenwerken, is de onderlinge beïnvloeding continu bezig. Het kan leiden tot enorme vervlechting van belangen. 3

4 Juist de invoering van één opdrachtgever en één opdrachtnemer kan er voor zorgen dat op een zorgvuldige wijze de verschillende belangen goed worden afgewogen in zo n organisatie. De opdrachtgever wordt de ultieme vertegenwoordiger van alle mensen in het krachtenveld die iets gedaan willen krijgen en de opdrachtnemer is de ultieme vertegenwoordiger van de mensen die het gaan uitvoeren. van naar Een groot project of programma duurt meestal lang. Een gevolg hiervan kan zijn dat de projectorganisatie zelf een permanente toevoeging aan de lijnorganisatie lijkt te worden. Met als effect dat de continuïteit van het project geborgd wordt vanuit het projectteam en de opdrachtgever tot passant kan worden gezien. Bij de rolverdeling hoort dit precies andersom te zijn. De continuïteit moet volgen vanuit de vraag waarom doen we dit eigenlijk? en dit zou permanent op dezelfde manier door de opdrachtgevers beantwoord moeten worden. Veel personele wisselingen op de positie van de opdrachtgever kunnen daarom leiden tot een zwabberende koers. Van Egteren adviseert bij wisselende bezettingen van de opdrachtgeversrol om: de basisuitgangspunten/kpi s op hoofdlijn goed vast te leggen; tussentijds deze uitgangspunten formeel te herijken; aanpassingen, flexibiliteit, te verantwoorden vanuit structuur; een basis van gelijkwaardigheid te creëren (pas op voor te meegaand gedrag); coachend vermogen richting de opdrachtgever. Dit zijn ook voor mij essentiële punten. Je moet met wijzigingen in de tijd meegaan. Maar zorg dat je de structuur volgt. Pas eerst de businesscase aan, voordat je besluit om de opdrachtformulering aan te passen. Eerst het waarom, dan pas het wat. Bij opdrachtnemers zie ik in de praktijk nog weinig coachend vermogen richting de opdrachtgever. Opdrachtnemers (en opdrachtgevers) lijken nog niet te beseffen dat de theorie van situationeel leiderschap ook opgaat in opdrachtgever opdrachtnemer relaties. Opdrachtgevers kunnen echter ook een lage taakbekwaamheid hebben en een lage bereidheid om te doen wat je als opdrachtnemer wil dat gedaan wordt. Van Egteren voegde in zijn presentatie aan de stijlen van situationeel opdrachtgeverschap nog de stijlen van Insights toe, één van de instrumenten die met behulp van kleurensets inzicht geeft in je eigen waarden en voorkeuren. Het instrument biedt tevens een relatief veilige taal om effectief en hinderlijk gedrag van anderen bespreekbaar te maken. 4

5 Van Egteren gebruikt Insights voor: de matching tussen opdrachtgever en opdrachtnemer; herkennen van elkaars karaktereigenschappen, gedrag en waarden; verschil zien tussen hoe is het zo gekomen? vs hoe gaan we dit oplossen? en het creëren van een veilige omgeving voor sparren en onderlinge feedback. Trends in het onderwijs Na de presentaties over opdrachtgever en opdrachtnemerschap nam Gilbert Silvius, verbonden aan de Hogeschool Utrecht (o.a.), het woord over ontwikkelingen in projectmanagement die ook voor het onderwijs in projectmanagement een rol gaan spelen. Op het gebied van opdrachtgeverschap is vooral de ontwikkeling in competenties relevant en illustratief. De competenties waar de IPMAcertificering aan verbonden zijn, zijn ingedeeld in technische competenties, gedragsmatige en contextuele competenties. In het verleden waren alleen de technische competenties relevant. Tegenwoordig ligt de nadruk op gedragsbeïnvloeding. Het is de verwachting dat in de toekomst vooral het managen van de context, van de omgeving relevant wordt. Eén van de voorbeelden daarbij is dat domeinspecifieke aanpassingen in het projectmanagement ontstaan. Een voorbeeld daarvan is het werken met een bestuurlijk en een ambtelijk opdrachtgever binnen de overheid. Andere domeinen kennen dit niet. Het is niet toevallig dat de belangstelling voor de rol van de opdrachtgever juist nu groeit: het is de opdrachtgever die de verbinding moet leggen tussen de project en de lijnorganisatie. De opdrachtgever is daarmee een belangrijke speler in de context van projecten. de ontwikkeling in het belang van de competenties cf de NCB versie 3 van IPMA Vragen, opmerkingen, meer weten? Mail: 5

Opdrachtgeverschap in praktijk

Opdrachtgeverschap in praktijk Opdrachtgeverschap in praktijk André van Egteren Programmamanager Stationsinrichting OV-Chipkaart en Poorten Achtergrond Bouwkundige achtergrond, algemeen management Hoofd projectvoorbereiding Hoofd Commerciële

Nadere informatie

Goed opdrachtgeverschap. Ernst Molier

Goed opdrachtgeverschap. Ernst Molier Goed opdrachtgeverschap Ernst Molier 1 voorstellen Ernst Molier civiele techniek Delft in 1982 constructeur bij DHV, projectleider bij DHV project engineer bij Ballast Nedam bouwprojectmanager bij BM managers

Nadere informatie

Deze leergang is een vliegwiel voor beweging

Deze leergang is een vliegwiel voor beweging PROGRAMMA URBAN PROFESSIONAL Deze leergang is een vliegwiel voor beweging Door: Rieke Veurink / Fotografie: Kees Winkelman De afdeling Maatschappelijke Ontwikkeling van de gemeente Utrecht ontwikkelde

Nadere informatie

Leiderschap, krachtig en inspirerend leidinggeven

Leiderschap, krachtig en inspirerend leidinggeven Training Leiderschap Leiderschap, krachtig en inspirerend leidinggeven Als leidinggevende komt er veel op je af. Je moet doelen halen, maar je wilt ook je medewerkers motiveren. Hoe houd je dat in balans?

Nadere informatie

Resultaten Onderzoek September 2014

Resultaten Onderzoek September 2014 Resultaten Onderzoek Initiatiefnemer: Kennispartners: September 2014 Resultaten van onderzoek naar veranderkunde in de logistiek Samenvatting Logistiek.nl heeft samen met BLMC en VAViA onderzoek gedaan

Nadere informatie

Projectmatig creëren. Samenvatting Hoofdstuk 15. Klas: TP11 Tommie Melis

Projectmatig creëren. Samenvatting Hoofdstuk 15. Klas: TP11 Tommie Melis Projectmatig creëren Samenvatting Hoofdstuk 15 Klas: TP11 Tommie Melis De projectleider. De spil in het spel Projectmatig creëren: Essentieel bij projectmatig creëren is dat alle betrokkenen zich als mens

Nadere informatie

Factsheet Training Project Leadership Simulatie (PLS)

Factsheet Training Project Leadership Simulatie (PLS) Factsheet Training Project Leadership Simulatie (PLS) LEARNING BY DOING Kort signalement Road2Results heeft op basis van haar jarenlange ervaring met het managen van business en ICT projecten vanuit diverse

Nadere informatie

Inhoud. Inleiding 7. 4 De rol van de leidinggevende 59 4.1 Inleiding 59 4.2 De verschillende rollen van de leidinggevende 59

Inhoud. Inleiding 7. 4 De rol van de leidinggevende 59 4.1 Inleiding 59 4.2 De verschillende rollen van de leidinggevende 59 Inhoud Inleiding 7 1 Coaching en ontwikkeling van medewerkers in organisaties 13 1.1 Inleiding 13 1.2 Professionele ontwikkeling in organisaties 13 1.3 Coaching in organisaties 14 1.4 Coachend leidinggeven

Nadere informatie

Een opdrachtgever in actie een kritische beschouwing

Een opdrachtgever in actie een kritische beschouwing Een opdrachtgever in actie een kritische beschouwing Inleiding In het college van B&W van een willekeurige gemeente is besloten om akkoord te gaan met het voorstel van de wethouder voor het bouwen van

Nadere informatie

HU GERICHT IN BEWEGING

HU GERICHT IN BEWEGING HU GERICHT IN BEWEGING Organisatieontwikkeling HU het verhaal - versie maart 2016 - Agenda Waar komen we vandaan? Waarom gaan we veranderen? Wie willen we zijn? Hoe gaan we dit bereiken? Wat verandert

Nadere informatie

Functieprofiel: Projectleider Functiecode: 0302

Functieprofiel: Projectleider Functiecode: 0302 Functieprofiel: Projectleider Functiecode: 0302 Doel Voorbereiden en opzetten van en bijbehorende projectorganisatie, alsmede leiding geven aan de uitvoering hiervan, binnen randvoorwaarden van kosten,

Nadere informatie

Je effectiviteit als projectleider wordt door drie factoren bepaald:

Je effectiviteit als projectleider wordt door drie factoren bepaald: Projectmatig Werken/Werken in Projecten 1. Aanleiding Projectmatig werken en het werken in projecten zijn in veel organisaties bekende termen en procedures. Hun toepassing wordt gezien als een effectieve

Nadere informatie

Inleiding... 9. Hoofdstuk 3 Management en leidinggevende structuur... 35

Inleiding... 9. Hoofdstuk 3 Management en leidinggevende structuur... 35 Inhoud Inleiding... 9 Hoofdstuk 1 Visie op leidinggeven... 13 1.1. Beïnvloeding van de organisatiecultuur... 13 1.2. Organisatiecultuur en organisatieklimaat... 15 1.3. Noodzaak van cultuuromslag... 16

Nadere informatie

Test over resultaatgericht managen en coachend leidinggevenden

Test over resultaatgericht managen en coachend leidinggevenden Test over resultaatgericht managen en coachend leidinggevenden zeker gedeeltelijk niet 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 Voor discussies heb ik geen tijd, ík beslis. Medewerkers met goede voorstellen

Nadere informatie

Gemeente in co-creatie

Gemeente in co-creatie Gemeente in co-creatie Regievoeren vanuit dienend leiderschap Co-creëren is samenwerken Samenwerking betekent verantwoordelijkheid nemen voor jezelf en de anderen. Verantwoordelijkheid nemen betekent dat

Nadere informatie

Inleiding... 9. Hoofdstuk 2 Essentiële waarden... 21. Hoofdstuk 3 Management en leidinggevende structuur... 23

Inleiding... 9. Hoofdstuk 2 Essentiële waarden... 21. Hoofdstuk 3 Management en leidinggevende structuur... 23 Inhoud Inleiding... 9 Hoofdstuk 1 Visie op leidinggeven... 13 1.1. Organisatiecultuur... 13 1.2. Noodzaak van cultuuromslag... 15 1.3. Structuur-, cultuurdiscussie... 15 1.4. Organisatiecultuur... een

Nadere informatie

EFFECTIEF LEIDINGGEVEN. Een gave of een vak?

EFFECTIEF LEIDINGGEVEN. Een gave of een vak? EFFECTIEF LEIDINGGEVEN Een gave of een vak? Een training van COMMUNICERENENZO Mensen zijn belangrijk. Resultaten ook Mensen zijn belangrijk en waardevol. Resultaten worden behaald dankzij mensen. Zij voegen

Nadere informatie

Op weg naar een integraal kindcentrum. Janny Reitsma

Op weg naar een integraal kindcentrum. Janny Reitsma Op weg naar een integraal kindcentrum Janny Reitsma Programma: Verkenning van het integraal kindcentrum Leiderschap: mensen in beweging zetten Leiderschap: planmatig organiseren Leren als strategie voor

Nadere informatie

HPC-O. Human Performance Contextscan Organisatierapportage Datum: Opdrachtgever: Auteur:

HPC-O. Human Performance Contextscan Organisatierapportage <Naam onderwijsinstelling> Datum: Opdrachtgever: Auteur: HPC-O 1 HPC-O Human Performance Contextscan Organisatierapportage Datum: Opdrachtgever: Auteur: 24 april 2008 drs M.G. Wildschut HPC-O

Nadere informatie

OPLEIDING LEIDINGGEVEN IN DE KINDEROPVANG. Een opleiding om hoger op te komen

OPLEIDING LEIDINGGEVEN IN DE KINDEROPVANG. Een opleiding om hoger op te komen OPLEIDING LEIDINGGEVEN IN DE KINDEROPVANG 2012 Een opleiding om hoger op te komen 1 OPLEIDING 2012 Ervaring: De training heeft me sterker gemaakt in mijn rol als leidinggevende. Ik heb mijn beleid en doelen

Nadere informatie

Projectleiderschap: raketwetenschap of mensenwerk?

Projectleiderschap: raketwetenschap of mensenwerk? Projectleiderschap: raketwetenschap of mensenwerk? Een bescheiden handreiking 9 februari 2017 Denise Baecklant Agenda Basis van mijn presentatie Wat is een project? Basale structuur van een project De

Nadere informatie

Voortgangsverslag Blok 5

Voortgangsverslag Blok 5 Voortgangsverslag Blok 5 Kevin de Ram Voortgangsverslag Blok 5 Kevin de Ram Culemborg Unica Installatietechniek B.V. november 2016 Kevin de Ram Voortgangsverslag Blok 5 1 Voorwoord Aan het einde van elk

Nadere informatie

Inhoud. 1 inleiding 1. 2 wie is de opdrachtgever? 5

Inhoud. 1 inleiding 1. 2 wie is de opdrachtgever? 5 Voorwoord We hebben er lang over nagedacht voordat we dit boek begonnen te schrijven. Is de rol van de opdrachtgever anders dan die van de manager? We hebben het verschil in de praktijk ervaren, maar waar

Nadere informatie

Deelnemers: denktank uit de samenleving, gemeenteraad, college en ambtelijk managementteam

Deelnemers: denktank uit de samenleving, gemeenteraad, college en ambtelijk managementteam Samen bouwen aan het huis van de democratie in Bloemendaal Verslag werkatelier over participatie en samenspel tussen samenleving en gemeentebestuur op 4 juni 2015 van 20:00 tot 23:00 uur in het Dorpshuis

Nadere informatie

Van werkdruk naar werkplezier

Van werkdruk naar werkplezier Van werkdruk naar werkplezier Het Programma Onze visie Werkdruk leidt tot minder werkplezier, wrijving in de samenwerking en op termijn mogelijk verzuim door stressklachten. Als medewerkers echter uitgedaagd

Nadere informatie

Profielschets Directeur en loco-gemeentesecretaris gemeente Oisterwijk/ tevens ambtelijk/strategisch opdrachtgever sociaal domein binnen de regionale

Profielschets Directeur en loco-gemeentesecretaris gemeente Oisterwijk/ tevens ambtelijk/strategisch opdrachtgever sociaal domein binnen de regionale Profielschets Directeur en loco-gemeentesecretaris gemeente Oisterwijk/ tevens ambtelijk/strategisch opdrachtgever sociaal domein binnen de regionale samenwerking Hart van Brabant Over Oisterwijk De gemeente

Nadere informatie

Bijlage 1: Stappenplan hoe werknemers te

Bijlage 1: Stappenplan hoe werknemers te Bijlage 1: Stappenplan hoe werknemers te bewegen tot scholing en opleiding Doel van dit stappenplan is aan te geven hoe P&O leidinggevenden kan helpen bij het selecteren van de doelgroep, het voeren van

Nadere informatie

Kennis van de Overheid. Samenwerken met omgevingsdiensten? Richting goed opdrachtgeverschap. Training

Kennis van de Overheid. Samenwerken met omgevingsdiensten? Richting goed opdrachtgeverschap. Training Kennis van de Overheid Samenwerken met omgevingsdiensten? Training Inleiding Herkent u zich in de worsteling met uw rol als opdrachtgever van de omgevingsdienst? Gemeenten en provincies zijn immers zowel

Nadere informatie

Ik ben rustiger geworden en haal meer resultaten

Ik ben rustiger geworden en haal meer resultaten Leergang Veranderen en Organiseren in gemeenten Ik ben rustiger geworden en haal meer resultaten Tekst: Rieke Veurink / Fotografie: Kees Winkelman Hoe bied ik ontwikkelingen in en buiten mijn organisatie

Nadere informatie

INTERGEMEENTELIJKE SAMENWERKING OP HET TERREIN VAN BEDRIJFSVOERING

INTERGEMEENTELIJKE SAMENWERKING OP HET TERREIN VAN BEDRIJFSVOERING INTERGEMEENTELIJKE SAMENWERKING OP HET TERREIN VAN BEDRIJFSVOERING Start, ervaringen, leringen en dilemma s van het in de praktijk werken met een gezamenlijk SSC SSC-congres, 7 november 2012, EO, Servicepunt71

Nadere informatie

Het stappenplan. Inleiding

Het stappenplan. Inleiding Het stappenplan Inleiding Op de pagina instrumenten op Overstag.nu vind je instrumenten, informatie en inspiratie om binnen je eigen organisatie met het thema duurzame inzetbaarheid aan de slag te gaan.

Nadere informatie

Team Alignment. En als mensen nu echt hun verantwoordelijkheid nemen? Transformational Programs by TLC www.tlc-nederland.com

Team Alignment. En als mensen nu echt hun verantwoordelijkheid nemen? Transformational Programs by TLC www.tlc-nederland.com Team Alignment En als mensen nu echt hun verantwoordelijkheid nemen? Team Alignment Het gaat goed! Herkent u deze situatie: een collega of een medewerker presenteert vol vuur over de voortgang van een

Nadere informatie

Gesprekstechniek voor de manager met o.a. The one minute manager

Gesprekstechniek voor de manager met o.a. The one minute manager Gesprekstechniek voor de manager met o.a. The one minute manager 1 Executive Leadership Foundation - ELF 2005-2011 Dit materiaal mag vrij gebruikt worden, mits netjes de bron wordt vermeld Lastige dingen

Nadere informatie

Reflectieverslag Zonnepomp

Reflectieverslag Zonnepomp Reflectieverslag Zonnepomp Kevin de Ram Reflectieverslag Zonnepomp Kevin de Ram Culemborg Unica Installatietechniek B.V. mei 2016 Kevin de Ram Reflectieverslag Zonnepomp 1 Voorwoord Mijn naam is Kevin

Nadere informatie

Jeroen Dusseldorp 17-12-2013

Jeroen Dusseldorp 17-12-2013 Groeidocument trainingen blok 2 Jeroen Dusseldorp 17-12-2013 Inleiding Voor u ligt mijn groeidocument van de trainingen die zijn gegeven in blok 2 van de minor Consultancy. Om een succesvolle consultant

Nadere informatie

Rapportage Werksoorten. BIJ Voorbeeld. support@meurshrm.nl. Naam: Datum: 02.04.2015. Email:

Rapportage Werksoorten. BIJ Voorbeeld. support@meurshrm.nl. Naam: Datum: 02.04.2015. Email: Rapportage Werksoorten Naam: BIJ Voorbeeld Datum: 02.04.2015 Email: support@meurshrm.nl BIJ Voorbeeld / 02.04.2015 / Werksoorten (QWSN) 2 Inleiding Wat voor type werkzaamheden spreken jou aan? Wat voor

Nadere informatie

Training Projectmanagement

Training Projectmanagement Training Projectmanagement Een training waarbij waar cursisten inzicht aan en de hand vaardigheid van een fictieve boven projectopdracht methodiek in wordt geplaatst aanraking komen met alle essentiële

Nadere informatie

Opdrachtgeverschap in overheidsprogramma s. Door Edwin van Dieën 1

Opdrachtgeverschap in overheidsprogramma s. Door Edwin van Dieën 1 Opdrachtgeverschap in overheidsprogramma s Door Edwin van Dieën 1 Inleiding Op de PGM Open 2013 zijn drie sessies georganiseerd over het opdrachtgeverschap bij programmamanagement. Edwin van Dieën heeft

Nadere informatie

Masterclass Succes in gebiedsontwikkeling

Masterclass Succes in gebiedsontwikkeling Masterclass Succes in gebiedsontwikkeling Werkt u mee aan gebiedsontwikkelingsprojecten en kunt u deskundige feedback gebruiken? Wilt u een succesvol gebiedsplan realiseren? Dan is de Masterclass Succes

Nadere informatie

Het lege nest syndroom: sturingsrelaties tussen gemeenten en culturele instellingen

Het lege nest syndroom: sturingsrelaties tussen gemeenten en culturele instellingen Het lege nest syndroom: sturingsrelaties tussen gemeenten en culturele instellingen Prof.dr. Sandra van Thiel 27 oktober 2014 Metafoor Kind uit huis: Eigen huishouden Eigen onderhoud Bronnen inkomsten

Nadere informatie

Van synergie naar symbiose

Van synergie naar symbiose 2 e Opdrachtgevers Opdrachtnemersdag Boxtel, waterschap De Dommel Vrijdag 18 september 2009 Van synergie naar symbiose Met vakmanschap alleen redden de opdrachtgevers en opdrachtnemers het niet Organisatie:

Nadere informatie

Leadership By Responsibility

Leadership By Responsibility Leadership By Responsibility En als mensen nu echt hun verantwoordelijkheid nemen? Leadership By Responsibility! Het gaat goed! Herkent u deze situatie: een collega of een medewerker presenteert vol vuur

Nadere informatie

Ruimte voor ontwikkeling. Financiële haalbaarheid en management van gebiedsontwikkeling

Ruimte voor ontwikkeling. Financiële haalbaarheid en management van gebiedsontwikkeling Ruimte voor ontwikkeling Financiële haalbaarheid en management van gebiedsontwikkeling U WILT UW GEBIED ONTWIKKELEN. DAT ROEP VEEL VRAGEN OP: HOE PAK IK DAT AAN? EN IS HET FINANCIEEL WEL HAALBAAR IN DEZE

Nadere informatie

7 e Leergang De regionale ambtenaar als regisseur

7 e Leergang De regionale ambtenaar als regisseur 7 e Leergang De regionale ambtenaar als regisseur RegioAcademie 2012-2013 De regionale samenwerking De regionale samenwerking tussen gemeenten is niet meer weg te denken in bestuurlijk Nederland. Ruwweg

Nadere informatie

Gericht op de inhoud omdat, het de core business is van het bedrijf en resultaat het behalen van een de einddoelen.

Gericht op de inhoud omdat, het de core business is van het bedrijf en resultaat het behalen van een de einddoelen. Verslag week 5 hoofdstuk 15 Projectmatig Creëren De Projectleider De spil in het spel In hoofdstuk 15 van Projectmatig Creëren worden de taken en verantwoordelijkheden van de projectleider uitgelicht.

Nadere informatie

TRAINING WERKBEGELEIDING

TRAINING WERKBEGELEIDING TRAINING WERKBEGELEIDING Door Martje Kuijlenburg Student no: 500618854 Jaar 3 Hogere Beroepsopleiding Verpleegkunde In opdracht van: de Hogeschool van Amsterdam Docent: Yvonne van Marle INHOUDSOPGAVE Inleiding...

Nadere informatie

Op 31 maart 2014 heeft de gemeenteraad van Enschede mij benoemd tot informateur.

Op 31 maart 2014 heeft de gemeenteraad van Enschede mij benoemd tot informateur. INFORMATIEVERSLAG 1 Inleiding Op 31 maart 2014 heeft de gemeenteraad van Enschede mij benoemd tot informateur. Als verkenner heb ik van 26 tot en met 28 maart 2014 al vertrouwelijke gesprekken gevoerd

Nadere informatie

Managers en REC-vorming ----- GEEN VOORUITGANG ZONDER VOORTREKKERS

Managers en REC-vorming ----- GEEN VOORUITGANG ZONDER VOORTREKKERS @ ----- Managers en REC-vorming ----- AB ZONDER VOORTREKKERS GEEN VOORUITGANG De wereld van de REC-vorming is volop beweging. In 1995 werden de eerste voorstellen gedaan en binnenkort moeten 350 scholen

Nadere informatie

Een vragenlijst voor de Empowerende Omgeving

Een vragenlijst voor de Empowerende Omgeving Een vragenlijst voor de Empowerende Omgeving Introductie Met de REQUEST methode wordt getracht de participatie van het individu in hun eigen mobiliteit te vergroten. Hiervoor moet het individu voldoende

Nadere informatie

Bas Martens Rienk van Wingerden. Samenwerken Hoe maak je de juiste keuzes?

Bas Martens Rienk van Wingerden. Samenwerken Hoe maak je de juiste keuzes? Bas Martens Rienk van Wingerden Samenwerken Hoe maak je de juiste keuzes? Samenwerken: doen, niet doen, stoppen of doorgaan? Terugkerende vragen over samenwerking We overwegen samen te gaan werken, wat

Nadere informatie

Beleidsprogramma A+O fondsen gemeenten, provincies en waterschappen KEUZE VOOR SPEERPUNTEN OVERHEID IN BEWEGING EN MEESTER IN JE WERK

Beleidsprogramma A+O fondsen gemeenten, provincies en waterschappen KEUZE VOOR SPEERPUNTEN OVERHEID IN BEWEGING EN MEESTER IN JE WERK Beleidsprogramma A+O fondsen gemeenten, provincies en waterschappen 1 Beleidsprogramma A+O fondsen gemeenten, provincies en waterschappen De A+O fondsen van gemeenten, provincies en waterschappen hebben

Nadere informatie

veel opgestoken! Programma voldeed niet aan mijn verwachting en half uur later beginnen stoorde mij.

veel opgestoken! Programma voldeed niet aan mijn verwachting en half uur later beginnen stoorde mij. prima Dat de hele keten was uitgenodigd. Goed om een beeld te hebben welk systemen er allemaal zijn en waar ze toe dienen. Afwisselende onderwerpen. De sfeer, locatie en informatie. iets meer inzicht in

Nadere informatie

Inleiding 9 Voor wie is dit boek bedoeld? 10 Opbouw van dit boek 11

Inleiding 9 Voor wie is dit boek bedoeld? 10 Opbouw van dit boek 11 Inhoud Inleiding 9 Voor wie is dit boek bedoeld? 10 Opbouw van dit boek 11 1 Wat is een project? 15 Niet iedere klus is een project 16 Misverstanden rond projectmatig werken 18 Wanneer pak je iets projectmatig

Nadere informatie

IK-DOELEN BIJ DE DALTONUITGANGSPUNTEN

IK-DOELEN BIJ DE DALTONUITGANGSPUNTEN IK-DOELEN BIJ DE DALTONUITGANGSPUNTEN 1 2 3 4 5 A Samen werken (spelen) Hierbij is het samenwerken nog vooral doel en nog geen middel. Er is nog geen sprake van taakdifferentiatie. De taak ligt vooraf

Nadere informatie

Projectmanagement. of toch niet? V&VN Congres 26 mei 2016. Anita Olsthoorn 0612508652

Projectmanagement. of toch niet? V&VN Congres 26 mei 2016. Anita Olsthoorn 0612508652 V&VN Congres 26 mei 2016 Anita Olsthoorn 0612508652 Projectmanagement of toch niet? Inhoud 1. Probleem, opdrachtformulering en Governance 2. Verschil in proces of project 3. Fasen in projectmanagement

Nadere informatie

Acteren in het krachtenveld

Acteren in het krachtenveld Acteren in het krachtenveld Het uitvoeren van een krachtenveldanalyse is een methode die veel in projectmanagement wordt toegepast. Door het uitvoeren van een krachtenveldanalyse kijk je met andere ogen

Nadere informatie

Het conflicthanteringspalet. Anneke de Koning Leo Elfers Anne de Cloe

Het conflicthanteringspalet. Anneke de Koning Leo Elfers Anne de Cloe Het conflicthanteringspalet Anneke de Koning Leo Elfers Anne de Cloe Het conflicthanteringspalet In relatie tot de escalatieladder en het bestuurlijk- ambtelijk samenspel Verschil in beleving Conflicthanteringspalet

Nadere informatie

1.3. Leerkrachten kennen de 7 uitgangspunten en passen enkele uitgangspunten bewust en systematisch toe.

1.3. Leerkrachten kennen de 7 uitgangspunten en passen enkele uitgangspunten bewust en systematisch toe. 1. Uitgangspunten HGW 2. Reflectie 3. Communicatie Implementatie HGW-OGW Leerkrachten Fase 1 Fase 2 Fase 3 Fase 4 1.1. Leerkrachten kennen de 7 uitgangspunten van HGW niet maar passen deze (gedeeltelijk)

Nadere informatie

Project-, Programma- en AdviesCentrum. Resultaten die eruit springen PPAC

Project-, Programma- en AdviesCentrum. Resultaten die eruit springen PPAC Project-, Programma- en AdviesCentrum Resultaten die eruit springen PPAC Binnen Veiligheid en Justitie groeit het belang van projectmatig en programmatisch werken. Ook neemt de behoefte toe om medewerkers

Nadere informatie

Van de macht van management naar de kracht van leiderschap

Van de macht van management naar de kracht van leiderschap Van de macht van management naar de kracht van leiderschap Inez Sales Juni 2011 INHOUDSOPGAVE Leiderschap... 3 1. Leiderschap en management... 4 2. Leiderschapstijl ten behoeve van de klant... 5 3. Leiderschapstijl

Nadere informatie

Projectmatig creëren 2.0

Projectmatig creëren 2.0 Projectmatig creëren 2.0 In dit blok was de opdracht onder andere het lezen en samenvatten van de hoofdstukken 15 en 23 uit het boek Projectmatig Creëren 2.0. Hier zijn de samenvattingen te vinden van

Nadere informatie

Sturing op ICT STRATEGISCHE BESLUITVORMING GOVERNANCE INNOVATIE. 24 sept 2015; Jurgen Bomas

Sturing op ICT STRATEGISCHE BESLUITVORMING GOVERNANCE INNOVATIE. 24 sept 2015; Jurgen Bomas Sturing op ICT STRATEGISCHE BESLUITVORMING GOVERNANCE INNOVATIE Sturen op ICT en samenhang met business Maes als onderzoek model Vanuit onderzoek in bedrijfsleven: IT beslissing Rol Directie Consequentie

Nadere informatie

Opleidingsprogramma Adviseur Bedrijfsvoering

Opleidingsprogramma Adviseur Bedrijfsvoering Kennis van de Overheid Opleidingsprogramma Adviseur Bedrijfsvoering Professionele ontwikkeling voor financieel adviseurs Professionele ontwikkeling naar Adviseur Bedrijfsvoering Door bezuinigingen, decentralisaties

Nadere informatie

Evaluatie Klachtencommissariaat. Conclusies en aanbevelingen

Evaluatie Klachtencommissariaat. Conclusies en aanbevelingen Evaluatie Klachtencommissariaat Conclusies en aanbevelingen Rekenkamercommissie gemeente Enschede 3 maart 2016 1 Aanleiding Met ingang van 1 januari 2015 heeft de gemeente Enschede een functie Klachtencommissaris.

Nadere informatie

Leidinggeven aan kwaliteitszorg

Leidinggeven aan kwaliteitszorg Leidinggeven aan kwaliteitszorg Van kwaliteitsbewustwording naar continue kwaliteitsverbetering Drs Jan Polderman Utrecht, 24 januari 2007 1 2 Kwaliteitszorg; een instrument kiezen? Aanbevelingen schoolleiders

Nadere informatie

Format Businesscase uitgewerkt voor vaardigheidsgerichte modules

Format Businesscase uitgewerkt voor vaardigheidsgerichte modules Format Businesscase uitgewerkt voor vaardigheidsgerichte modules In dit document is ter illustratie het format uitgewerkt voor een businesscase, verbeterplan, waarin vaardigheden een duidelijke rol spelen.

Nadere informatie

Klassikale, verkorte of zelfstudie opleiding gericht op certificering

Klassikale, verkorte of zelfstudie opleiding gericht op certificering IPMA C training Ervaring is de optelsom van uw eerder gemaakte fouten! Klassikale, verkorte of zelfstudie opleiding gericht op certificering Doelgroep Projectmanagers die 3 tot 8 jaar ervaring hebben in

Nadere informatie

Training & Ontwikkeling

Training & Ontwikkeling Inleiding FOCUS Leren & Ontwikkelen uit Wormerveer is een sterk groeiende Human Resources Development dienstverlener met een duidelijke focus op resultaatgerichtheid en professionalisering. Wij onderscheiden

Nadere informatie

Effectieve samenwerking: werken in driehoeken

Effectieve samenwerking: werken in driehoeken Effectieve samenwerking: werken in driehoeken Werken in driehoeken is een wijze van samenwerking die in elke organisatie, projectteam en netwerk mogelijk is. Het maakt dat we kunnen werken vanuit een heldere

Nadere informatie

Kijken achter het masker

Kijken achter het masker Kijken achter het masker Driedaagse bijscholing Karakterstructuren voor therapeuten en coaches Zoek je een bijscholing die jouw manier van werken als therapeut of coach verdiept? Zou je meer (praktisch)

Nadere informatie

CRM COACHING. ook iets voor uw CRM project?

CRM COACHING. ook iets voor uw CRM project? CRM COACHING ook iets voor uw CRM project? Steeds meer directies realiseren zich dat het succes van de investering in CRM een sterke relatie heeft met de vraag of het project op voldoende professionele

Nadere informatie

Groei in Leiderschap & Management - Jaaropleiding

Groei in Leiderschap & Management - Jaaropleiding Groei in Leiderschap & Management - Jaaropleiding Zakenwijzer Het is tijd voor nieuw en ander leiderschap en management We kunnen ons niet meer verloven te blijven doen wat we deden. Als alles verandert,

Nadere informatie

Opleiding Regisseur Openbare Ruimte

Opleiding Regisseur Openbare Ruimte Kennis van de Overheid Opleiding Regisseur Maak de slag van beheren naar regisseren Regisseren van de Er is minder geld beschikbaar voor het beheer en onderhoud van de. Tegelijkertijd willen gemeenten

Nadere informatie

Plattelandsontwikkeling met Leader

Plattelandsontwikkeling met Leader Plattelandsontwikkeling met Leader Plattelandsontwikkeling, procesmatig. De affiche: 1. Proceskant 2. Van groep naar community 3. Fasen groepsontwikkeling 4. Valkuilen. 5. Beleidscyclus - rol coördinator

Nadere informatie

Project Dijkversterking Krimpen

Project Dijkversterking Krimpen Project Dijkversterking Krimpen Dijkversterking & UAV-gc Samenwerken met de opdrachtnemer Huub Verbruggen Projectmanager Dijkversterking Krimpen Even voorstellen Huub Verbruggen Projectmanager van beroep

Nadere informatie

Leiderschapstrainingen

Leiderschapstrainingen Leiderschapstrainingen De zorgsector maakt vele veranderingen door: naast veranderingen vanuit de overheid (financiering en andere wetswijzigingen) speelt ook de veranderende zorgvraag een rol. Zorginstellingen

Nadere informatie

Besturen met een visie Meer doen in minder tijd

Besturen met een visie Meer doen in minder tijd Besturen met een visie Meer doen in minder tijd Deze presentatie is vertrouwelijk en uitsluitend voor intern gebruik bedoeld. Zonder mondelinge toelichting is deze presentatie niet compleet. Ondoordacht

Nadere informatie

COMPETENTIEMIX VAN DE SUCCESVOLLE PROJECTMANAGER Instrumentalist of ook een beetje psycholoog?

COMPETENTIEMIX VAN DE SUCCESVOLLE PROJECTMANAGER Instrumentalist of ook een beetje psycholoog? In projectmanagement trainingen wordt ruimschoots aandacht besteed aan plannen, controleren, managen van verwachtingen etc. Maar kun je het dan ook toepassen? Zolang het over het projectmanagement instrumentarium

Nadere informatie

EXPERTGROEP PROFESSIONALISERING PROJECTMANAGEMENT. Opdrachtgeverschap bij. gemeenten VPNG. Vereniging Projectmanagement Nederlandse Gemeenten

EXPERTGROEP PROFESSIONALISERING PROJECTMANAGEMENT. Opdrachtgeverschap bij. gemeenten VPNG. Vereniging Projectmanagement Nederlandse Gemeenten EXPERTGROEP PROFESSIONALISERING PROJECTMANAGEMENT Opdrachtgeverschap bij VPNG Vereniging Projectmanagement Nederlandse Gemeenten gemeenten 2 Opdrachtgeverschap bij gemeenten 3 VOORWOORD De expertgroep

Nadere informatie

Rapportage Competenties. Bea het Voorbeeld. support@meurshrm.nl. Naam: Datum: 16.06.2015. Email:

Rapportage Competenties. Bea het Voorbeeld. support@meurshrm.nl. Naam: Datum: 16.06.2015. Email: Rapportage Competenties Naam: Bea het Voorbeeld Datum: 16.06.2015 Email: support@meurshrm.nl Bea het Voorbeeld / 16.06.2015 / Competenties (QPN) 2 Inleiding In dit rapport wordt ingegaan op de competenties

Nadere informatie

EFFECTIEF SAMENWERKEN

EFFECTIEF SAMENWERKEN EFFECTIEF SAMENWERKEN de driehoek van verantwoordelijke relaties Marloes de Jong EFFECTIEF SAMENWERKEN de driehoek van verantwoordelijke relaties Marloes de Jong Effectief samenwerken: de driehoek van

Nadere informatie

Dit is een voorbeeld van een prestatieverhaal over de individuele prestatiemanagementcyclus, de onderste cirkel van de 8.

Dit is een voorbeeld van een prestatieverhaal over de individuele prestatiemanagementcyclus, de onderste cirkel van de 8. Download #16 Schrijf een fantastisch prestatieverhaal een voorbeeld. Dit is een voorbeeld van een prestatieverhaal over de individuele prestatiemanagementcyclus, de onderste cirkel van de 8. Inhoud Inleiding

Nadere informatie

Sta zonder twijfels en vragen, vol overtuiging en vreugde, in jouw authentieke kracht! Dit zegt een enthousiast gebruiker van deze planner:

Sta zonder twijfels en vragen, vol overtuiging en vreugde, in jouw authentieke kracht! Dit zegt een enthousiast gebruiker van deze planner: Boetseweg 47 7895 AV Roswinkel telefoon: 0591 785 780 www.jolandalinders.com e-mail: info@jolandalinders.com IBAN: NL32 KNAB 0729 6439 99 BIC: KNABNL2H KvK nummer: 59561742 BTW nummer: NL155366701B02 Alsjeblieft!

Nadere informatie

Reflectie Verslag. 25 januari. Game Developement Informatica Hogeschool v. Amsterdam

Reflectie Verslag. 25 januari. Game Developement Informatica Hogeschool v. Amsterdam Reflectie Verslag 25 januari 2013 Het reflectie verslag met nabeschouwing en beoordelingen over de stage van Simon Karman bij het bedrijf Sticky Studios. Game Developement Informatica Hogeschool v. Amsterdam

Nadere informatie

Duurzaam Iepenbeheer

Duurzaam Iepenbeheer Duurzaam Iepenbeheer Een bestuurlijke samenwerkingsvorm ten behoeve van het behoud van waardevolle natuur en landschapselementen Door: Ruud Mantingh, DLV Groen & Ruimte bv Lezing ten behoeve van studiedag

Nadere informatie

Slachtofferhulp Nederland

Slachtofferhulp Nederland Slachtofferhulp Nederland Profielschets Directeur Juridische Dienstverlening Baarn, 3 juni 2016 Rutgers van Rozenburglaan 2, 3744 MC Baarn tel.: 035 69 48 000; e-mail: office@galangroep.nl www.galangroep.nl

Nadere informatie

MINISTERIE VAN DEFENSIE WERKGROEP STAAL EERSTE DRUK, NOVEMBER 2007 VISIE LEIDINGGEVEN

MINISTERIE VAN DEFENSIE WERKGROEP STAAL EERSTE DRUK, NOVEMBER 2007 VISIE LEIDINGGEVEN MINISTERIE VAN DEFENSIE WERKGROEP STAAL EERSTE DRUK, NOVEMBER 2007 VISIE LEIDINGGEVEN INLEIDING Voorwoord Commandant der Strijdkrachten CONTEXT De complexe omgeving waarin bij Defensie leiding wordt gegeven

Nadere informatie

Portfolio Ernst Veerman Organisatie & Informatie Management

Portfolio Ernst Veerman Organisatie & Informatie Management Portfolio Ernst Veerman Organisatie & Informatie Management Persoonlijk Terugblikkend op ruim 30 jaar praktische ervaring ben ik gerijpt. Ik heb veel mogen leren en ervaren. Ben in uiteenlopende organisaties

Nadere informatie

15 16 Evaluatie Korte Docentencursus Zuyd, april Inhoudsopgave. 1 Algemeen...1

15 16 Evaluatie Korte Docentencursus Zuyd, april Inhoudsopgave. 1 Algemeen...1 15 16 Evaluatie Korte Docentencursus Zuyd, april 2016 Inhoudsopgave 1...1 2 Hoofdsectie...2 1 Geef bij de onderstaande stellingen aan of u ermee zeer mee oneens/oneens/eens/zeer mee eens bent, dan wel

Nadere informatie

gelezen het voorstel van het college van Burgemeester en wethouders;

gelezen het voorstel van het college van Burgemeester en wethouders; De raad van de gemeente Menterwolde; gelezen het voorstel van het college van Burgemeester en wethouders; gelet op artikel 2.1.3 van de Wmo 2015; gelet op artikel 47 van de Participatiewet; BESLUIT: Vast

Nadere informatie

AMSTERDAM 2015-16 MASTER IN COACHING JE KAN ANDEREN PAS COACHEN ALS JE JEZELF KAN COACHEN

AMSTERDAM 2015-16 MASTER IN COACHING JE KAN ANDEREN PAS COACHEN ALS JE JEZELF KAN COACHEN AMSTERDAM 2015-16 MASTER IN COACHING JE KAN ANDEREN PAS COACHEN ALS JE JEZELF KAN COACHEN FEMKE DEKKER Voormalig roeister, driemaal actief op de Olympische Spelen Trainer Mentale Kracht bij de Politie

Nadere informatie

Organisatievisie Gemeente Wijk bij Duurstede ( ): Sterke samenleving, kleine(re) overheid

Organisatievisie Gemeente Wijk bij Duurstede ( ): Sterke samenleving, kleine(re) overheid Organisatievisie Gemeente Wijk bij Duurstede (2013-2020): Sterke samenleving, kleine(re) overheid versie : 23 juli 2013 wijziging naar aanleiding van : vaststelling in DT (8 juli 2013) bespreking met wethouder

Nadere informatie

Combineren PRINCE2 met PMW en Projectmatig Creëren

Combineren PRINCE2 met PMW en Projectmatig Creëren TM PRINCE2 Symposium: Combineren PRINCE2 met PMW en Projectmatig Creëren Bert Hedeman b.hedeman@insights-int.nl PRINCE2TM is a Trade Mark of the Office of Government Commerce Bert Hedeman Partner Insights

Nadere informatie

Master in. Leadership MAAK HET VERSCHIL IN 2015 VERBIND HART EN HARD START: FEB 2015 KLANTWAARDERING:

Master in. Leadership MAAK HET VERSCHIL IN 2015 VERBIND HART EN HARD START: FEB 2015 KLANTWAARDERING: Master in Leadership MAAK HET VERSCHIL IN 2015 VERBIND HART EN HARD START: FEB 2015 KLANTWAARDERING: Master in Leadership Weet jij wat jouw hart sneller doet kloppen? Collega s die precies doen wat jij

Nadere informatie

Leergang Transformatief Leiderschap

Leergang Transformatief Leiderschap feedback geven living labs advie processen/bijeenkomsten transformatief leiderschap coach perso Leergang Transformatief Leiderschap Anderen bewegen begint bij jezelf Succesvol mensen en organisaties in

Nadere informatie

Praktijkgerichte Scholing tot praktijkmanager

Praktijkgerichte Scholing tot praktijkmanager Praktijkgerichte Scholing tot praktijkmanager Leergang voor de praktijkmedewerker/praktijkmanager van de tandarts/huisartsenpraktijk. voor data of voor in-company verzoeken 1 De praktijkmanager kan een

Nadere informatie

POENS.NL. Onomatopeespel. Spelvarianten deel 1. Onomatopeespel - spelvarianten deel 1 - www.poens.nl - Jeroen Knevel

POENS.NL. Onomatopeespel. Spelvarianten deel 1. Onomatopeespel - spelvarianten deel 1 - www.poens.nl - Jeroen Knevel POENS.NL Onomatopeespel Spelvarianten deel 1 1 Onomatopee Het auditief beeld als expressief coaching instrument Jezelf beter leren kennen, de ander beter leren kennen, beter zicht krijgen op het samenwerken,

Nadere informatie

Alleen ter besluitvorming door het College. Collegevoorstel Openbaar. Onderwerp Breed en het nieuwe werkbedrijf. BW-nummer

Alleen ter besluitvorming door het College. Collegevoorstel Openbaar. Onderwerp Breed en het nieuwe werkbedrijf. BW-nummer Openbaar Onderwerp Breed en het nieuwe werkbedrijf Programma / Programmanummer Werk & Inkomen / 1061 BW-nummer Portefeuillehouder T. Tankir Samenvatting In februari 2013 is regionaal werkdocument Samen

Nadere informatie

Verandering: Een kans of bedreiging? Laat je het los, of neem je de leiding?

Verandering: Een kans of bedreiging? Laat je het los, of neem je de leiding? Verandering: Een kans of bedreiging? Laat je het los, of neem je de leiding? Mijn ouders werken al mijn hele leven lang op het gemeentehuis. Aan de keukentafel hoorde ik vaak hun gesprekken over reorganisaties,

Nadere informatie

Best Practice Peer review

Best Practice Peer review Best Practice Peer review Ervaringen vanuit de ShoulderCommunity Dorien Ginsel MCTD, PT Projectleider CoE Shoulder Disorders Inhoud Centre of Expertise Shoulder Disorders ShoulderCommunity Peerreview peerassessments

Nadere informatie