THERAPEUTIC DRUG MONITORING Nederlandse Vereniging van Ziekenhuisapothekers - Commissie Analyse & Toxicologie

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "THERAPEUTIC DRUG MONITORING Nederlandse Vereniging van Ziekenhuisapothekers - Commissie Analyse & Toxicologie"

Transcriptie

1 Methotrexaat Geldt voor: Monstermateriaal: Afnametijdstip: Bewaarcondities: Inzending: Interpretatie: Doelgroepen: volwassenen, kinderen en neonaten. Indicatiegebied: leukemie. Kleine buis stolbloed, bepaling in serum. In de meeste protocollen worden de spiegels 24, 48 en 72 uur na start van het infuus afgenomen. koelkast: 2-8 C. Klinisch Farmaceutisch Laboratorium / Klinisch Chemisch Laboratorium. Therapeutische concentraties Toxische concentraties na einde infuus: [1-4] 24 uur: > 10 micromol/l 48 uur: > 1 micromol/l 72 uur: > 0,1 micromol/l Inleiding Methotrexaat (MTX) wordt toegepast in dosering variërend van 5 mg tot 12 g/m 2. Bij reumatoïde artritis, psoriasis en bij de ziekte van Crohn worden doseringen gebruikt die liggen tussen de 5-25 mg. Bij MTX doseringen 500 mg/m 2 wordt gesproken van high-dose MTX. HD-MTX wordt vooral gebruikt bij de behandeling van verschillende soorten leukemie, als profylaxe bij patiënten met een hoog risico lymphoma, centraal zenuwstelsel lymphoma, de behandeling van leptomeningeale metastases, trofoblasttumor met hoog risico en osteosarcoom [5-8]. Bij gebruik van een HD-MTX behandelschema worden doseringen toegediend in een 4-36 uur infusie, die levensbedreigend zijn. Deze toediening wordt gevolgd door een periode variërend van 2 tot 3 dagen waarin folinezuur (leucovorine, rescuvorine ) wordt toegediend. Het toedienen van folinezuur vlak na een HD- MTX wordt rescue therapie genoemd. Methotrexaat wordt via actief transport opgenomen in de cel en daar gepolyglutamyleerd tot farmacologisch actieve tetra- en pentaglutamaatvormen die binden aan dihydrofolaatreductase, het enzym dat dihydrofoliumzuur omzet in tetrahydrofoliumzuur. Hierdoor wordt indirect het thymidylaatsynthetase geremd waardoor de DNA-synthese wordt verstoord. Folinezuur is een derivaat van tetrahydrofoliumzuur. Door toediening hiervan wordt het tekort aan tetrahydrofoliumzuurderivaten opgeheven. Piek serum spiegels na MTX doses >1000 mg/m2 zijn in het bereik van 500 to 1500 µm [9]. De halfwaardetijd na intraveneuze toediening is tussen 8 en 12 uur. [9] Intrathecaal wordt tot 15 mg MTX per keer toegediend.[10] Doseringsrichtlijnen [10] Reumatoïde artritis Psoriasis Ziekte van Crohn 15 mg 1 keer per week mg 1 keer per week mg 1x per week Leukemieën, onder andere High Dose Methotrexaat HOVON 70 [11] 500 mg/m2 MTX in 60 minuten (10%) 4500 mg/m2 MTX in 23 uur (90%) TDM-monografie METHOTHREXAAT 28 juni 2008 Pagina 1 van 11

2 Skion ALL-10 [12] 5000 mg/m 2 /dosis, iv gedurende 24 uur, bij kinderen met het downsyndroom 1000 mg/mg 2. ALLR3 [13] 100 mg/m 2 MTX infuus in 15 minuten (10%) 900 mg/m 2 MTX infuus in 36 uur (90%) EURAMOS3 [14] 12 g/m 2, 4 uur infuus Dosisaanpassing Ongeveer 90% van de MTX dosis wordt onveranderd uitgescheiden in de urine. Dosisreductie is noodzakelijk voor GFR <80 ml/min: GFR 61 to 80 ml/minuut Reduceer de dosis tot 75 procent GFR 51 to 60 ml/minuut Reduceer de dosis tot 70 procent GFR 10 to 50 ml/minuut Reduceer de dosis tot 30 to 50 procent GFR <10 ml/minuut vermijd de toepassing Er is geen consensus over hoe de GFR moet worden bepaald. Sommige protocollen vereisen 24 uur urine verzamelen. Sommige studies suggereren een grotere nauwkeurigheid door gebruik te maken van de Cockcroft-Gault formule [15], of het gebruik van de MDRD (modification of diet in renal disease) formule [16]. De MDRD formule is niet gevalideerd voor GFR > 60 ml/min. Spiegelafname Het tijdstip waarop de spiegels worden bepaald is afhankelijk van het gebruikte behandelprotocol. In de meeste protocollen worden de spiegels 24, 48 en 72 uur na het starten van het infuus bepaald. Interpretatie resultaten Methotrexaat serumspiegels na MTX infusie hoger dan 5 tot 10 µm na 24 uur, 0,9 tot 1 µm na 48 uur en hoger dan 0.1 µm na 72 uur geven een hoog risico op beenmerg- en gastrointestinale toxiciteit. [3;17-19] Deze studies laten ook zien dat het risico op MTX- geassocieerde toxiciteit minimaal is als er geen verhoogde MTX spiegels zijn, en dat in de meeste gevallen, de ontwikkeling van MTX- geassocieerde toxiciteit kan worden verzacht of voorkomen als patiënten met MTXspiegels in dit bereik TDM gestuurde folinezuur rescue krijgen. Voorbeelden rescue doseringen folinezuur [20] (zie bijlage voor specifieke protocollen) Plasma methotrexaat (MTX) spiegel Folinezuur dosis 24 uur 1 tot 5 µm 10µM 100 µm mg/m mg/m mg/m 2 om de 6 uur iv om de 6 uur iv om de 6 uur iv 48 uur 1µM 10 µm mg/m mg/m 2 om de 6 uur iv om de 3-4 uur iv 72 uur 0,1 0,9 µm 1µM 10 µm mg/m mg/m mg/m 2 om de 6 uur iv om de 3-4 uur iv om de 3-4 uur iv Behandeling van langdurige hoge plasma MTX spiegels Vertraagde renale eliminatie kan resulteren in verhoogde MTX spiegels gedurende 2-3 weken, met de bijbehorende systemische toxiciteit. Het risico van deze toxiciteit kan worden verminderd door: Alkalische diurese: hydratie en alkalinisatie continueren of vergroten Verhoogde dosis en frequentie van folinezuur toediening: omdat het effect van folinezuur competitief is met de MTX werking zijn proportioneel hogere folinezuur doseringen nodig om rescue te bereiken bij hogere MTX spiegels [21;22]. Zie bovenstaande tabel TDM-monografie METHOTHREXAAT 28 juni 2008 Pagina 2 van 11

3 Thymidine (experimenteel): toediening als continue infuus is beschreven, vaak in combinatie met folinezuur [23-27]. Er is geen preparaat in Nederland beschikbaar Glucarpidase (carboxypeptidase G2, Voraxaze ): wanneer door nierinsufficiëntie de klaring van MTX ernstig is verminderd kan carboxypeptidase G2 (CPDG2, glucarpidase, Voraxaze ) de serum spiegels van MTX snel verlagen [28-32]. Glucarpidase metaboliseert folinezuur en chemisch vergelijkbare antifolaten zoals MTX tot inactieve metabolieten. Na een dosis van 50 eenheden per kg iv, verlaagt glucarpidase in 30 minuten de plasma MTX spiegels met 98% [33]. Glucarpidase (voraxaze ) is op basis van compassionate use verkrijgbaar (www.protherics.com). Hemodialyse: zie klaring bij niervervangende therapie. Klaring bij nierfunctie vervangende therapie Hemodialyse: Na toediening van 7,2 gram/m2 wordt ongeveer 63% van de dosis geklaard met 6 uur high-flux hemodialyse (Fresenius, F-80B membraan) bij patiënten die chronisch worden gedialyseerd. De gemiddelde plasma methotrexaat klaring is 92 ml/minuut (± 10,3 ml/min). Hemodialyse moet worden overwogen als de concentratie methotrexaat hoger is dan 1600 to 2200 µm einde infusie, 30 to 300 µm na 24 uur, 3 to 30 µm na 48 uur [34;35]. Sterk redistributie- effect na staken dialyse. Verwijdering van MTX door peritoneaal dialyse is niet effectief[36] Toxiciteit [10] bij HD-MTX: Hepatotoxiciteit Bij langdurig gebruik en een cumulatieve dosis hoger dan 1,5-2 gram bestaat er een verhoogd risico op hepatotoxiciteit (atrofie, necrose, cirrose en fibrose). Een verhoging van de serumtransaminase (tweevoud tot twintigvoud) treedt bij 60-80% van de patiënten op. Normalisering van de serumtransaminase treedt meestal op binnen twee weken. Indien de ALT waarde voor het toedienen van de gift niet lager is dan 180 IU/L dan dient de gift te worden verlaagd of zelfs te worden uitgesteld. Stomatitis /misselijkheid/braken: Vooral doseringen 250mg/m 2 worden als emetogeen beschouwd. Stomatitis kan worden bestreden met calciumfolinaat mondspoeling. Nefrotoxiciteit: In lagere doseringen is MTX niet nefrotoxisch. Bij verhoogde doseringen kan MTX in tubuli precipiteren en zo tubulaire schade veroorzaken. Het risico op precipitatie is verhoogd in zure omgeving, bij volumedepletie en bij aanhoudende hoge MTX concentraties. Het grootste risico bij MTX geïnduceerde renale disfunctie is daling van de MTX klaring met verhoogde plasmaspiegels als gevolg.[2] Om renale toxiciteit te voorkomen dient voor het starten van de HD-MTX intraveneuze hydratatie en alkalisatie plaats te vinden. Hematologische toxiciteit: Het risico op hematologische toxiciteit wordt verlaagd door het toedienen van folinezuur. Myelosuppressie treedt vooral op bij vertraagde toediening van folinezuur en bij aanhoudende verhoogde MTX spiegels. Pulmonaire toxiciteit : Pulmonaire toxiciteit uit zich vooral in hypergevoelige pneumonitis. Het treedt vaker op bij langdurige orale toediening. Pneumonitis kan zowel acuut, subacuut als chronisch manifest worden. Subacute pneumonitis treedt vooral op als koorts, hypoxie, dyspneu en niet-productieve hoest. Indien er tijdens de behandeling met MTX pulmonaire klachten optreden dient de behandeling te worden gestaakt en een infectieuze etiologie te worden uitgesloten. TDM-monografie METHOTHREXAAT 28 juni 2008 Pagina 3 van 11

4 Neurologische toxiciteit: Acute en subacute encelopathie is de meest belangrijke neurotoxische bijwerking van HD-MTX. Het optreden van encelopathie wordt vooral gekarakteriseerd door slapeloosheid, verwardheid en seizures binnen 24 uur na de behandeling. In de meeste gevallen zijn deze problemen niet aanhoudend. Dermatologische bijwerkingen: 5 tot 10% van de patiënten die MTX gebruiken krijgen last van niet specifieke huiduitslag. MTX kan tevens huidhyperpigmentatie en fotoreactiviteit veroorzaken. Folinezuur aanstipvloeistof lijkt hierbij werkzaam. Interacties [10] NSAID s, fenytoine, ciprofloxacin, amiodaron, omeprazol, penicillinen en probenicide kunnen de renale klaring van MTX verlagen. Gebruik van ciclosporine kan de MTX spiegels eveneens doen stijgen. Co-trimoxazol en thimethoprim kunnen de toxiciteit van MTX doen stijgen, het betreft vooral hematologische toxiciteit. Farmacokinetische parameters F (%) Cl (l/kg/uur) Vd (l/kg) t ½,ß (uur) % eiwit Tmax (uur) Volwassenen LD po * 3-14 l/uur 0,25-0,8 2,5-6,5 50 Volwassenen HD iv * 4-8 l/uur 0,25-0, [2] jaar HD iv * 4-1 l/uur/m 2 2,0-4,0 50 LD = Low Dose; HD = High Dose *MTX wordt oraal goed geabsorbeerd (90%) in lage dosis van minder dan 30mg/m 2. Tussen de 30 en 80mg/m 2 wordt ongeveer 50% geabsorbeerd. Orale doseringen groter dan 80mg/m 2 worden voor 10-20% geabsorbeerd. Populatiemodellen Algemeen HD V1 (l/kg) 0,55 ±0,19 0,2805 ±0,1442 Kelm (uur -1 ) 0,12 ±0,06 0,2189 ±0,1127 Kelr (uur -1 /ml/min) 0,0012 ±0,006 k12 (uur -1 ) 0,0801 ±0,0918 K21 (uur -1 ) 0,0822 ±0,0672 k13 (uur -1 ) 0,0925 ±0,0501 K31 (uur -1 ) 0,00004 ±0,00003 F Ka (uur -1 ) Literatuur 0,7 ±0,3 1 MW/Pharm Literatuur 1. Stoller RG, Hande KR, Jacobs SA, Rosenberg SA, Chabner BA. Use of plasma pharmacokinetics to predict and prevent methotrexate toxicity. N.Engl.J.Med. 1977; 297: Isacoff WH, Eilber F, Tabbarah H et al. Phase II clinical trial with high-dose methotrexate therapy and citrovorum factor rescue. Cancer Treat.Rep. 1978; 62: Evans WE, Pratt CB, Taylor RH, Barker LF, Crom WR. Pharmacokinetic monitoring of high-dose methotrexate. Early recognition of high-risk patients. Cancer Chemother.Pharmacol. 1979; 3: TDM-monografie METHOTHREXAAT 28 juni 2008 Pagina 4 van 11

5 4. Nirenberg A, Mosende C, Mehta BM, Gisolfi AL, Rosen G. High-dose methotrexate with citrovorum factor rescue: predictive value of serum methotrexate concentrations and corrective measures to avert toxicity. Cancer Treat.Rep. 1977; 61: Saha, V. ALLR3. An International Collaborative Trial for Relapsed and Refractory Acute Lymphoblastic Leukaemia (ALL) R.Willemze. HOVON 70 ALL -. Marie, J. P, Cornelissen, J. J, Dekker, A. W., Daenen, S. M. G. J., Labar B., and Holt, B. van der. Feasibility study using repeated intensive chemotherapy courses for patients with primary acute lymphoblastic leukemia in adults age years inclusive Pieters, R., Berg, H. van den, Bont, E. de, Egeler, R. M., Hoogerbrugge, P, and Kaspers, G. J. L. Protocol ALL 10. Protocol voor diagnostiek en behandeling van kinderen en adolescenten (1-19 jaar) met Acute Lymfatische Leukemie (ALL) the European and American Osteosarcoma Study Group. Euramos1. A randomized trial of the European and American Osteosarcoma Study Group to optimize treatment strategies for resectable osteosarcoma based on histological response to pre-operative chemotherapy (ISRCTN ) Comandone A, Passera R, Boglione A, Tagini V, Ferrari S, Cattel L. High dose methotrexate in adult patients with osteosarcoma: clinical and pharmacokinetic results. Acta Oncol. 2005; 44: Anoniem. Informatorium Medicamentorum, 2008 Edition, Den Haag: Koninklijke Nederlandse Vereniging ter bevordering van de Pharmacie, R.Willemze. HOVON 70 ALL -. Marie, J. P, Cornelissen, J. J, Dekker, A. W., Daenen, S. M. G. J., Labar B., and Holt, B. van der. Feasibility study using repeated intensive chemotherapy courses for patients with primary acute lymphoblastic leukemia in adults age years inclusive Pieters, R., Berg, H. van den, Bont, E. de, Egeler, R. M., Hoogerbrugge, P, and Kaspers, G. J. L. Protocol ALL 10. Protocol voor diagnostiek en behandeling van kinderen en adolescenten (1-19 jaar) met Acute Lymfatische Leukemie (ALL) Saha, V. ALLR3. An International Collaborative Trial for Relapsed and Refractory Acute Lymphoblastic Leukaemia (ALL) the European and American Osteosarcoma Study Group. Euramos1. A randomized trial of the European and American Osteosarcoma Study Group to optimize treatment strategies for resectable osteosarcoma based on histological response to pre-operative chemotherapy (ISRCTN ) Gerber DE, Grossman SA, Batchelor T, Ye X. Calculated versus measured creatinine clearance for dosing methotrexate in the treatment of primary central nervous system lymphoma. Cancer Chemother.Pharmacol. 2007; 59: Stevens LA, Coresh J, Greene T, Levey AS. Assessing kidney function--measured and estimated glomerular filtration rate. N.Engl.J.Med. 2006; 354: TDM-monografie METHOTHREXAAT 28 juni 2008 Pagina 5 van 11

6 17. Stoller RG, Hande KR, Jacobs SA, Rosenberg SA, Chabner BA. Use of plasma pharmacokinetics to predict and prevent methotrexate toxicity. N.Engl.J.Med. 1977; 297: Isacoff WH, Eilber F, Tabbarah H et al. Phase II clinical trial with high-dose methotrexate therapy and citrovorum factor rescue. Cancer Treat.Rep. 1978; 62: Nirenberg A, Mosende C, Mehta BM, Gisolfi AL, Rosen G. High-dose methotrexate with citrovorum factor rescue: predictive value of serum methotrexate concentrations and corrective measures to avert toxicity. Cancer Treat.Rep. 1977; 61: LaCasce AS. Therapeutic use of high-dose methotrexate.in: UpToDate ed Rose BD, Ackland SP, Schilsky RL. High-dose methotrexate: a critical reappraisal. J.Clin.Oncol. 1987; 5: Stoller RG, Hande KR, Jacobs SA, Rosenberg SA, Chabner BA. Use of plasma pharmacokinetics to predict and prevent methotrexate toxicity. N.Engl.J.Med. 1977; 297: van den Bongard HJ, Mathjt RA, Boogerd W et al. Successful rescue with leucovorin and thymidine in a patient with high-dose methotrexate induced acute renal failure. Cancer Chemother.Pharmacol. 2001; 47: Grem JL, King SA, Sorensen JM, Christian MC. Clinical use of thymidine as a rescue agent from methotrexate toxicity. Invest New Drugs 1991; 9: Abelson HT, Fosburg MT, Beardsley GP et al. Methotrexate-induced renal impairment: clinical studies and rescue from systemic toxicity with high-dose leucovorin and thymidine. J.Clin.Oncol. 1983; 1: Ensminger WD, Frei E, III. The prevention of methotrexate toxicity by thymidine infusions in humans. Cancer Res. 1977; 37: Howell SB, Herbst K, Boss GR, Frei E, III. Thymidine requirements for the rescue of patients treated with high-dose methotrexate. Cancer Res. 1980; 40: Widemann BC, Adamson PC. Understanding and managing methotrexate nephrotoxicity. Oncologist. 2006; 11: Krause AS, Weihrauch MR, Bode U et al. Carboxypeptidase-G2 rescue in cancer patients with delayed methotrexate elimination after high-dose methotrexate therapy. Leuk.Lymphoma 2002; 43: Widemann BC, Balis FM, Murphy RF et al. Carboxypeptidase-G2, thymidine, and leucovorin rescue in cancer patients with methotrexate-induced renal dysfunction. J.Clin.Oncol. 1997; 15: Buchen S, Ngampolo D, Melton RG et al. Carboxypeptidase G2 rescue in patients with methotrexate intoxication and renal failure. Br.J.Cancer 2005; 92: DeAngelis LM, Tong WP, Lin S, Fleisher M, Bertino JR. Carboxypeptidase G2 rescue after high-dose methotrexate. J.Clin.Oncol. 1996; 14: Buchen S, Ngampolo D, Melton RG et al. Carboxypeptidase G2 rescue in patients with methotrexate intoxication and renal failure. Br.J.Cancer 2005; 92: Wall SM, Johansen MJ, Molony DA, DuBose TD, Jr., Jaffe N, Madden T. Effective clearance of methotrexate using high-flux hemodialysis membranes. Am.J.Kidney Dis. 1996; 28: TDM-monografie METHOTHREXAAT 28 juni 2008 Pagina 6 van 11

7 35. Chapman ME, Wideman RF, Jr. Evaluation of the serotonin receptor blocker methiothepin in broilers injected intravenously with lipopolysaccharide and microparticles. Poult.Sci. 2006; 85: Ahmad S, Shen FH, Bleyer WA. Methotrexate-induced renal failure and ineffectiveness of peritoneal dialysis. Arch.Intern.Med. 1978; 138: Pieters, R., Berg, H. van den, Bont, E. de, Egeler, R. M., Hoogerbrugge, P, and Kaspers, G. J. L. Protocol ALL 10. Protocol voor diagnostiek en behandeling van kinderen en adolescenten (1-19 jaar) met Acute Lymfatische Leukemie (ALL) Saha, V. ALLR3. An International Collaborative Trial for Relapsed and Refractory Acute Lymphoblastic Leukaemia (ALL) the European and American Osteosarcoma Study Group. Euramos1. A randomized trial of the European and American Osteosarcoma Study Group to optimize treatment strategies for resectable osteosarcoma based on histological response to pre-operative chemotherapy (ISRCTN ) R.Willemze. HOVON 70 ALL -. Marie, J. P, Cornelissen, J. J, Dekker, A. W., Daenen, S. M. G. J., Labar B., and Holt, B. van der. Feasibility study using repeated intensive chemotherapy courses for patients with primary acute lymphoblastic leukemia in adults age years inclusive Colofon Aan de totstandkoming van deze monografie hebben meegewerkt: A.J. Wilhelm, ziekenhuisapotheker/klinisch farmacoloog. Onder auspiciën van de Commissie Analyse & Toxicologie van de Nederlandse Vereniging van Ziekenhuisapothekers, juni TDM-monografie METHOTHREXAAT 28 juni 2008 Pagina 7 van 11

8 Skion ALL-10 protocol [37] Dosis 500 mg/m 2 MTX infuus in 30 min. (10%) 4500 mg/m 2 MTX infuus in 23,5 uur (90%) Folinezuur rescue MTX spiegel Bij kinderen met het Downsyndroom bedraagt de totale dosering 1000 mg/mg 2 15mg/m 2, iv 42, 48, en 54 uur na het starten van het MTX infuus De MTX serumspiegels worden 24 en 48 uur na toediening van MTX te worden bepaald. Bij MTX-spiegel > 0.4 µm op TNS: voortzetten folinezuur rescue iedere 6 uur tot de MTX-spiegel < 0.25 µm is. Opmerkingen Alvorens MTX toe te dienen behoren ASAT/ALAT 5x de bovenste grenswaarde bij de behorende leeftijd te zijn Alvorens, tijdens en tenminste 24 uur na het toedienen van MTX dient de urine-ph tussen de 7 en de 8 te liggen. Cotrimoxazol onderbreken vanaf dag voor MTX tot 48 uur na stop. TDM-monografie METHOTHREXAAT 28 juni 2008 Pagina 8 van 11

9 ALLR3 [38] Dosis 100 mg/m 2 MTX infuus in 15 minuten (10% oplaaddosis) Folinezuur rescue MTX spiegel Opmerkingen 900 mg/m 2 MTX infuus in 36 uur (90%) 15mg/m2 iv na 48 en 54 uur, vervolgens alleen bij verhoogde MTX spiegels. Indien nodig kan folinezuur oraal worden toegediend Bepaal 48 en 58 uur na het starten van het MTX infuus de serumspiegels Dien bij MTX waarden > dan 0.5 µm na 54 uur om de 6 uur folinezuur toe dit in combinatie met continue hydratatie totdat MTX spiegels worden bereikt van <0.25 µm Glucarpidase: Bij creatinine stijgingen van meer dan 100% binnen 24 uur of bij 48 uur MTX spiegels die >10 u/l moet worden overwogen om glucarpidase toe te dienen. Twee uur voor het toedienen van glucarpidase dient folinezuur te worden gestopt. De dosering glucarpidase bedraagt 50 eenheden/kg, deze wordt via een iv bolus over 5 minuten toegediend. De urine-ph dient met natriumbicarbonaat boven de 7 te worden gehouden. Twee uur na het toedienen van glucarpidase dient tijdens 48 uur folinezuur om de 6 uur via een iv bolus te worden toegediend in een dosering van 250mg/m2 met een maximale snelheid van 160 mg/ min. Na 48 uur wordt de dosering verlaagd tot 15 mg/m2 iv of oraal om de 6 uur totdat MTX plasmaspiegels < 0,2 µmol worden bereikt. Er dient minimaal 6 uur voor het toedienen van MTX te worden gehydrateerd met 4% glucose en 0,18% NaCl (0.9%). Aan iedere 500ml hydratatievloeistof dient 25 mmol natriumbicarbonaat en 10 mmol kaliumchloride te worden toegevoegd. De infusiesnelheid bedraagt 125 mls/m2/hr (3 L/m2/ dag). De natriumbicarbonaat concentratie kan worden aangepast indien de urine-ph tijdens het hydrateren niet tussen de 7-8 ligt. MTX wordt pas toegediend als de urine-ph minimaal 7 bedraagt. Tijdens het toedienen van MTX wordt het hydrateren voortgezet met dezelfde hydratatievloeistof dit kan gebeuren via de Y-site van het infuus. Na het toedienen van MTX wordt de hydratatie voortgezet met dezelfde hydratatievloeistof totdat wordt gestopt met het toedienen van folinezuur. TDM-monografie METHOTHREXAAT 28 juni 2008 Pagina 9 van 11

10 Euramos 1 [39] Dosis Folinezuur rescue MTX spiegel 12 g/m 2, 4 uur infuus Folinezuur (15 mg/m 2 ) wordt vanaf uur na het starten van het MTX infuus om de 6 uur toegediend totdat de MTX serum spiegels <0,1 µm of na 11 doses tot T= 84 uur. Folinezuur kan zowel oraal als intraveneus worden toegediend. MTX serumspiegels worden 24 en 28 na het starten van het infuus bepaald. Vervolgens worden de spiegels dagelijks bepaald totdat de serumspiegel MTX <0,1 µm is Opmerkingen Bij aanvang van de behandeling dient de urine-ph kleiner te zijn dan 7, gedurende de behandeling dient de ph waarde onder te 7 te blijven totdat veilige MTX serumspiegels worden bereikt. Bij daling van de ph tijdens het toedienen van het infuus dient er te worden gehydrateerd. Dit kan gebeuren met Glucose 5%, natriumchloride 0,45% met kaliumchloride 20 mm+ natrium bicarbonaat 50 mm. Het volume welke wordt toegediend bedraagt dan 3000 ml/m2 /dag totdat de MTX spiegels onder de 0.1µM zitten.48 uur na het starten van het infuus dient het totaal (oraal+iv) toegediende volume groter te zijn dan 2 L/m2/24 uur totdat MTX spiegels <0,1 µm zijn. Minimaal 1500 ml/m2 dient IV te worden toegediend. Intraveneuze hydratatie en alkalisatie dient 4 uur voor aanvang van de MTX behandeling te starten en te worden voortgezet totdat veilige MTX spiegels worden bereikt. Bij stijgingen groter dan 100% in MTX spiegels binnen 24 uur na het starten van het infuus of bij MTX spiegels die in het toxisch gebied vallen (op de MTX excretie curve) dient er continue hydratatie en alkalinisatie plaats te vinden m.b.v ml/m2/24 uur of glucose 4% of natrium chloride 0,18% met 40 mmol NaHCO 3/L en 20 mmol KCl /L of vergelijkbare basische hydratatie vloeistoffen. De minimale diurese dient te worden verhoogd tot 600 ml/m2/6uur. De hoeveelheid folinezuur dient dan te worden verhoogd. De toegediende hoeveelheid KCL dient nauwkeurig te worden gemonitord. TDM-monografie METHOTHREXAAT 28 juni Pagina 10 van

11 HOVON 70 [40] Dosis 500 mg/m 2 MTX infuus in 60 min. (10%) Folinezuur rescue MTX spiegel Opmerkingen 4500 mg/m 2 MTX infuus in 23 uur (90%) Folininezuur rescue 45 mg oraal wordt gegeven vanaf 36 uur na start MTX infuus tot MTX serumspiegels 0.2 µm MTX serumspiegels worden 24, 36 en 48 uur na het starten van het infuus bepaald. Vervolgens worden de spiegels dagelijks bepaald totdat de serumspiegel MTX <0,2 µm is. Stop cotrimoxazol vanaf 3 dagen voor, tot 5 dagen na start MTX infuus. De folinezuur behandeling wordt geintensifeerd bij verhoogde MTX spiegels volgens onderstaande tabel MTX 36 uur 48 uur 72 uur 96 uur > 96 uur µm >10 45mg po x2 50mg/m 2 200mg/m 2 200mg/m 2 200mg/m 2 >5 45mg po x2 45mg po x4 100mg/m 2 200mg/m 2 200mg/m 2 >1 45mg po x2 45mg po x4 50mg/m 2 100mg/m 2 200mg/m 2 >0.5 45mg po x2 45mg po x4 45mg po x4 50mg/m 2 100mg/m 2 >0.2 45mg po x2 45mg po x4 45mg po x4 45mg po x4 50mg/m Stop rescue Stop rescue Stop rescue Stop rescue Stop rescue TDM-monografie METHOTHREXAAT 28 juni Pagina 11 van

12 Nederlandse Vereniging van Ziekenhuisapothekers - Commissie Analyse en Toxicologie Nationaal Vergiftigingen Informatie Centrum van het RIVM Toxicologie behandelinformatie Methotrexaat (MTX) Algemeen Methotrexaat (4-amino-10-methylfolate zuur) is een analoog van foliumzuur. MTX is een competitieve inhibitor van enkele foliumzuur afhankelijke enzymen waarvan dihydrofolaat reductase de belangrijkste is. Dihydrofolaat reductase zet dihydrofoliumzuur om in tetrahydrofoliumzuur. Remming van dit enzym heeft tot gevolg dat de thymidine synthese wordt geremd. MTX interfereert zodoende met de DNA/RNA synthese. Methotrexaat is een middel dat in lage wekelijkse doseringen (meestal tot 30 mg/week) bij inflammatoire aandoeningen en in hoge doseringen ( 500 mg/m2: high dose therapy) als cytostaticum in de oncologie wordt gebruikt. Inflammatoire indicaties binnen de reumatologie zijn reumatoide artritis, juveniele idiopathische artritis, artritis psoriatica, en als steroid sparend middel bij onder andere arteriitis temporalis, polymyalgia reumatica, M. Wegener, systemische lupus erythematosus en (juveniele) dermatomyositis. Daarnaast wordt MTX ook gebruikt bij de behandeling van ernstige therapieresistente psoriasis en M. Crohn. Oncologische indicaties zijn trofoblasttumoren, leukemieën, NHL, Burkitt lymfoom, vergevorderde stadia van mycosis fungoides (cutaan T-cel lymfoom ), hoofd/hals tumoren, invasieve blaastumoren, osteosacroom. Bij gebruik van een HD-MTX behandelschema worden doseringen toegediend in een 4-36 uur infusie, doseringen die levensbedreigend zijn. Deze toediening wordt daarom gevolgd door een periode variërend van 2 tot 3 dagen waarin folinezuur (leucovorine, rescuvorine ) wordt toegediend. Het toedienen van folinezuur vlak na een HD- MTX wordt rescue therapie genoemd. Preparaten Methotrexaat tabletten: 2.5 en 10 mg. Injectievloeistof: 2.5 mg per ml; flacon 2 ml. Injectievloeistof: wegwerpspuit 5 mg, 7,5 mg, 10 mg, 12,5 mg, 15 mg, 17,5 mg, 20 mg, 22,5 mg25 mg, 27,5 mg, 30 mg, 35 mg, 40 mg Injectievloeistof: 25 mg per ml; flacon 2, 10, 20, 40 ml. Injectievloeistof: 100 mg per ml; flacon 10, 50ml. Toediening oraal, intraveneus, intramusculair, subcutaan en intrathecaal. Synoniemen Geen opmerkingen Therapeutische dosis De therapeutische dosis is afhankelijk van de indicatie. Monografie Methrotrexaat, versie 2 september 2011

13 Nederlandse Vereniging van Ziekenhuisapothekers - Commissie Analyse en Toxicologie Nationaal Vergiftigingen Informatie Centrum van het RIVM Toxicologie behandelinformatie Bij oncologische indicaties afhankelijk van patiënt kenmerken en onderliggend lijden. Doseringen variëren van 30 tot 5000 mg per m2 (intraveneus). Intrathecaal worden lagere doseringen gebruikt (10-15 mg). Bij toedieningen van meer dan 500 mg per m2 wordt gesproken van high dose MTX. Bij inflammatoire aandoenigen wordt MTX altijd wekelijks gedoseerd. Gebruikelijke doseringen zijn dan 5 tot 30 mg/week. Toxische dosis Toxische concentraties na staken HD infuus (bron TDM monografie Methotrexaat van Commissie Analyse en Toxicologie van NVZA (versie ) (Klik voor PDF) 24 uur: > 10 µmol/l. (4,5 mg/l) 48 uur: > 1 µmol/l. (0,45 mg/l) 72 uur: > 0.1 µmol/l. (0,045 mg/l) Antidotum MTX is een foliumzuur antagonist. Zowel bij oncologische- als inflammatoire aandoeningen wordt daarom foliumzuurderivaten gebruikt om de bijwerkingen van methotrexaat te beperken. Binnen de oncologie vindt rescuebehandeling plaats met foline zuur (= gereduceerd foliumzuur). Dit gebeurt op geleide van MTX spiegels. Het wordt standaard gegeven wanneer de dosis MTX > 500mg/m2 is. Bij inflammatoire aandoeningen krijgt de patiënt naast de methotrexaat standaard ten minste 5 mg foliumzuur oraal per week. Bij een MTX intoxicatie is het essentieel dat folinezuur (= gereduceerd foliumzuur) wordt gegeven en niet foliumzuur zelf. Bij high dose therapie wordt bij een intoxicatie de folinezuurtherapie voortgezet tot de spiegel van MTX < 50 nmol/l is. Folinezuur kan ook worden gebruikt bij een pancytopenie als gevolg van laaggedoseerde methotrexaat therapie, de geadviseerde dosering is dan 4 x daags 15 mg oraal. [5] Kinetiek Absorptie: De absorptie na orale toediening is dosisafhankelijk en variabel. Bij een dosering van MTX 7,5 mg/week is de orale biologische beschikbaarheid vergelijkbaar met intramusculaire toediening (ongeveer 70%), echter wanneer wekelijks 15mg of meer MTX wordt gegeven daalt de biologische beschikbaarheid met 30%. Bij hogere doses (boven 80 mg/m 2 lich.oppervlak) worden minder goed geabsorbeerd. Bij een dosering van ong. 30 mg/m 2 lich.oppervlak, is de biologische beschikbaarheid (van tabletten) ong. 60%. Metabolisme/Distributie: MTX wordt voor ongeveer 10 % in de lever omgezet in de inactieve metaboliet 7- hydroxymethotrexaat. Deze metaboliet is slecht wateroplosbaar en kan neerslaan in de niertubuli bij lage urine ph. Deze metaboliet is voor 91-95% gebonden aan albumine, MTX daarentegen is voor 35-50% gebonden aan albumine. De Cmax wordt na orale toediening binnen 1-2 uur en na intramusculaire/intraveneuze Monografie Methrotrexaat, versie 2 september 2011

14 Nederlandse Vereniging van Ziekenhuisapothekers - Commissie Analyse en Toxicologie Nationaal Vergiftigingen Informatie Centrum van het RIVM Toxicologie behandelinformatie toediening binnen uur bereikt. MTX heeft een verdelingsvolume van 0.4/0.8 liter per kilogram. Hierbij worden de hoogste concentraties MTX bereikt in de nieren, lever, galblaas, milt, huid en rode bloedlichaampjes. MTX passeert de bloedhersenbarrière alleen bij hoge intraveneuze doses. Na intrathecale toediening vindt aanzienlijke absorptie vanuit de liquor in het bloed plaats. Eliminatie: MTX wordt grotendeels (65-80%) renaal geëlimineerd, met name de eerste 12 uur na toediening. Een klein deel via de lever, ondergaat enterohepatische kringloop. Klaring 3-14 liter per uur bij lage doseringen (< 30mg per m2), 4-8 liter per uur bij hogere doseringen. Doorgaans is de terminale halfwaardetijd ongeveer 7 10 uur,echter sommige mensen kunnen een vertraagde eliminatietijd hebben (halfwaardetijd 26 uur) De eliminatie is vertraagd bij nierfunctiestoornissen, derderuimte kinetiek (ascites, oedemen, pleuravocht).en door geneesmiddelen interacties. Klinische beeld Acute intoxicatie: mucositis, misselijkheid/braken, koorts, sepsis, orgaanfalen, overlijden. Bij hoge dosis neemt de orgaan toxiciteit ernstig toe. - (acuut) nierfalen. Door de ontstane nierinsufficiëntie neemt ook de klaring af met als gevolg langduriger hoge spiegels en verergering toxiciteit. - beenmergdepressie, leidend tot anemie, trombopenie, leucopenie of pancytopenie. Door de ontstane leucopenie ontstaat een verhoogde infectiegevoeligheid met ook een risico op opportunistische infecties. - mucositis gehele tractus digestivus. - hepatotoxiciteit. MTX is geassocieerd met acute stijging transaminasen, en chronisch potentieel fatale hepatotoxiciteit (fibrose, cirrhose). - Pulmonaal. Met name hypergevoelige pneumonitis. - huidreacties, zoals TEN, SJS en EM. Verergering van brandwonden door radiotherapie of zonlicht. Bij intrathecale toediening worden ook hoofdpijn, rugpijn, verwarring, epileptische aanvallen, coma, tachycardi en hypotensie gezien Bloedspiegelbepaling Het bepalen van de MTX concentratie kan, met name bij high dose therapie, gebruikt worden om de diagnose MTX intoxicatie te bevestigen, en om de therapie met folinezuur te sturen. Benodigd voor het bepalen van de MTX concentratie: medium : plasma of serum methode : Immuno-Assay bepalingsduur : 1-2 uur therapeutische waarden : afhankelijk van indicatie Monografie Methrotrexaat, versie 2 september 2011

15 Nederlandse Vereniging van Ziekenhuisapothekers - Commissie Analyse en Toxicologie Nationaal Vergiftigingen Informatie Centrum van het RIVM Toxicologie behandelinformatie Toxische waarden : Bij accidentele overdosis met lage orale dosis, zoals het dagelijks gebruik van mg in plaats van éénmaal per week, zal de serumspiegel 12 uur na inname vaak < 0,1 umol/l zijn, maar dit sluit een ernstige intoxicatie zeker niet uit. : High dose: Methotrexaat serumspiegels na MTX infusie hoger dan 10 µm (4,5 mg/l) na 24 uur, 1 µm (0,45 mg/l) na 48 uur en hoger dan 0.1 µm (0,045 mg/l) na 72 uur geven een hoog risico op beenmerg- en gastrointestinale toxiciteit. Dezelfde studies laten ook zien dat het risico op MTX- geassocieerde toxiciteit minimaal is als er geen verhoogde MTX spiegels zijn, en dat in de meeste gevallen, de ontwikkeling van MTX- geassocieerde toxiciteit kan worden verzacht of voorkomen als patiënten met MTXspiegels in dit bereik in ieder geval TDM gestuurde folinezuur rescue krijgen. Therapie Voor het beleid bij high dose MTX therapie wordt het beleid geadviseerd zoals dat beschreven is door Schellens en Beijnen [1], welke is weergegeven in onderstaande tabel. Voor overdoseringen bij laag gedoseerde methotrexaat regimes is slechts beperkte evidence beschikbaar[6]. Op grond van de beschikbare literatuur en op farmacokinetische en farmacodynamische gronden lijkt orale therapie met 4 x daags 15 mg oraal folinezuur in de meeste gevallen afdoende om het effect van methotrexaat te antagoneren. Uiteraard is het stopzetten van interacterende medicatie essentieel en kunnen voor lokale klachten folinezuur oogdruppels en mondspoeling worden ingezet. Stap Actie Voorbeeld Mechanisme/overweging 1 Stopzetten interacterende comedicatie NSAIDs, benzimidazolen fenytoine, Interfereert met renale eliminatie Verdringt MTX uit plasma-eiwit binding 2 Alkaliseren van de urine NaHCO 3 8,4%iv 100 ml per keer (4x/24 h)ph urine > 7, waarbij ph 3-4 keer per dag gemeten wordt - Preventie neerslag 7- hydroxy MTX Monografie Methrotrexaat, versie 2 september 2011

16 Nederlandse Vereniging van Ziekenhuisapothekers - Commissie Analyse en Toxicologie Nationaal Vergiftigingen Informatie Centrum van het RIVM Toxicologie behandelinformatie Vermijden van inname van citrusvruchten en vitamine C preparaten. 3 Folinezuur iv 1200 mg/24h continu ( of Eventueel ook 4-6 dd korte infusies)) bijstelling op geleide spiegel Continueren totdat MTX spiegels gedaald zijn tot < 50nmol/l. 4 Folinezuur mondspoeling 30 mg per keer, 4 x daags; niet doorslikken na doorspoelen 5 Folinezuur oogdruppels 0,035 oplossing, 3 x 2 druppels beiderzijds 6 Thymidine-infuus 8 g/m 2 /24h continu iv; bijstelling op geleide MTX spiegel Opheffen van de blokkade van het enzym tetrahydrofolaatreductase Rescue: bereikt hoge concentraties in slijmvliezen Rescue: bereikt hoge concentraties in conjunctiva Opheffen blokkade van endogene thymidinesynthese, 7 MTX spiegelbepaling Iedere 24 uur Voor dosis aanpassing folinezuur en inschatting ernst intoxicatie 8 Behandeling bij vermoeden bacteriele infecties 9 Herstel van de nierfunctie Antibiotia iv Herstel van de vochtbalans, soms zelfs tijdelijke nierfunctievervangende therapie 10 Overige maatregelen Op geleide klinisch beeld Veelal zijn er koorts, mucositis en granulopenie Algehele ondersteuning Glucarpidase (Voraxaze ) is een kopie van het enzym carboxypeptidase G2). Het metaboliseert folinezuur en chemisch vergelijkbare antifolaten zoals MTX tot inactieve metabolieten [7]. De geadviseerde dosis is 50 eenheden per kg iv als bolusinejctie in 15 minuten. In de meerderheid van de gevallen zorgt glucarpidase voor een daling van de methotrexaatspiegels onder de 1 µmol/l.. Vanwege productietechnische redenen is het middel niet geregistreerd in Europa. De fabrikant van glucarpidase, Protherics, biedt de mogelijkheid voor off-label use. Hiervoor heeft zij de internationale (spoed)distributie overgedragen aan IDIS (www.idispharma.com). Fluorescent Polarisation Immunoassay (FPIA met TDx) is niet geschikt om MTX concentraties te meten na glucarpidase toediening omdat DAMPA, een metaboliet Monografie Methrotrexaat, versie 2 september 2011

17 Nederlandse Vereniging van Ziekenhuisapothekers - Commissie Analyse en Toxicologie Nationaal Vergiftigingen Informatie Centrum van het RIVM Toxicologie behandelinformatie van MTX, kruisreactie geeft met MTX. De concentraties MTX worden daarmee overschat [8,9]. Niet bewezen of controversiele therapie Dialyse vermindert MTX spiegels, maar onduidelijk is of ook intracellulaire spiegels dalen. Literatuur 1 Schellens JHM, Beijen JH. Beleid bij methotrexaat intoxicatie. Ned Tijdschr Geneesk. 2007;151(6): Verduijn MM, Bemt BJF van den, Dijkmans BAC, Waal RIF van der, Horikx A. Methotrexaat, veilig mits juist voorgeschreven. Ned Tijdschr Geneesku. 2009;153:A695-3 Farmacotherapeutisch kompas. 4 Richtlijnen medicijnen: Methotrexaat. Nederlandse Vereniging voor reumatologie. 5 Cuéllar ML, Espinoza LR. Pancytopenia secondary to methotrexate therapy in rheumatoid arthritis. Arthritis Rheum. 1996;39(2): TDM monografie Methotrexaat van Commissie Analyse en Toxicologie van NVZA. 7 Laghouati S, Demirdjian S, Vassal G. Glucarpidase: a method of rescue from high dose methotrexate. Eur J Oncology Pharmacy 2008;2:19 8 Estève MA, Devictor-Pierre B, Galy G, André N, Coze C, Lacarelle B, Bernard JL, Monjanel-Mouterde S. Severe acute toxicity associated with high-dose methotrexate (MTX) therapy: use of therapeutic drug monitoring and test-dose to guide carboxypeptidase G2 rescue and MTX continuation. Eur J Clin Pharmacol. 2007;(63): Al-Turkmani MR, Law T, Narla A, Kellogg MD. Difficulty Measuring Methotrexate in a Patient with High-Dose Methotrexate Induced Nephrotoxicity. Clin Chem 56: , 2010 Auteurs dr BJF (Bart) van den Bemt, apotheker/onderzoeker A.T.W.M. Verheijen, internist in opleiding A.J. Wilhelm, ziekenhuisapotheker klinisch farmacoloog Monografie Methrotrexaat, versie 2 september 2011

THERAPEUTIC DRUG MONITORING Nederlandse Vereniging van Ziekenhuisapothekers - Commissie Analyse & Toxicologie

THERAPEUTIC DRUG MONITORING Nederlandse Vereniging van Ziekenhuisapothekers - Commissie Analyse & Toxicologie Methotrexaat Geldt voor: Monstermateriaal: Afnametijdstip: Bewaarcondities: Inzending: Interpretatie: Doelgroepen: volwassenen, kinderen en neonaten. Indicatiegebied: leukemie. Kleine buis stolbloed, bepaling

Nadere informatie

THERAPEUTIC DRUG MONITORING

THERAPEUTIC DRUG MONITORING Methotrexaat Geldt voor: Monstermateriaal: Afnametijdstip: Bewaarcondities: Inzending: Interpretatie: Doelgroepen: volwassenen, kinderen en neonaten. Indicatiegebied: leukemie. Kleine buis stolbloed, bepaling

Nadere informatie

THERAPEUTIC DRUG MONITORING Nederlandse Vereniging van Ziekenhuisapothekers Commissie Analyse & Toxicologie

THERAPEUTIC DRUG MONITORING Nederlandse Vereniging van Ziekenhuisapothekers Commissie Analyse & Toxicologie Methotrexaat Geldt voor: Monstermateriaal: Afnametijdstip: Bewaarcondities: Inzending: Interpretatie: Doelgroepen: volwassenen, kinderen en neonaten. Indicatiegebied: leukemie. Kleine buis stolbloed, bepaling

Nadere informatie

THERAPEUTIC DRUG MONITORING Nederlandse Vereniging van Ziekenhuisapothekers - Commissie Analyse & Toxicologie

THERAPEUTIC DRUG MONITORING Nederlandse Vereniging van Ziekenhuisapothekers - Commissie Analyse & Toxicologie Fenytoïne Geldt voor Indicatiegebied: Monstermateriaal Afnametijdstip Bewaarcondities Inzending Interpretatie doelgroepen: volwassenen, kinderen, dialysepatiënten, patiënten met lever- en of nierfunctiestoornissen

Nadere informatie

Basale Farmacokinetiek op de Intensive care Armand R.J. Girbes & Noortje Swart

Basale Farmacokinetiek op de Intensive care Armand R.J. Girbes & Noortje Swart Basale Farmacokinetiek op de Intensive care Armand R.J. Girbes & Noortje Swart Intensive Care & Apotheek VU medisch centrum Netherlands Farmaco-terminologie Farmacologie de studie van geneesmiddelen observeerbare

Nadere informatie

Algemene kennis over farmacokinetiek (PK)

Algemene kennis over farmacokinetiek (PK) Algemene kennis over farmacokinetiek (PK) C max, klaring, Vd, halfwaardetijd, AUC, biologische beschikbaarheid, proteinebinding Watis ditjargon? Is dit belangrijk voor mij? 2-1 Algemene kennis over farmacokinetiek

Nadere informatie

RICHTLIJNEN MEDICIJNEN: METHOTREXAAT. September 2009

RICHTLIJNEN MEDICIJNEN: METHOTREXAAT. September 2009 RICHTLIJNEN MEDICIJNEN: METHOTREXAAT September 2009 De door de Nederlandse Vereniging voor Reumatologie gepubliceerde richtlijnen en standpunten zijn bedoeld ter ondersteuning van de dagelijkse praktijk

Nadere informatie

200906_oefen.pdf. Tentamen 25 juni 2009, vragen

200906_oefen.pdf. Tentamen 25 juni 2009, vragen 200906_oefen.pdf Tentamen 25 juni 2009, vragen Universiteit Utrecht Farmacie Geneesmiddel en patient Naam: Collegekaartnummer: OPGAVEN TENTAMEN BLOK FA-201 GENEESMIDDEL EN PATIENT 25 juni 2009 9.00 12.00

Nadere informatie

Medicatieaanpassing bij gestoorde nierfunctie: vaker dan u denkt!

Medicatieaanpassing bij gestoorde nierfunctie: vaker dan u denkt! (Diabetes-)(dialyse-)verpleegkundigen, internisten, arts-assistenten,.. Medicatieaanpassing bij gestoorde nierfunctie: vaker dan u denkt! Dr. T. van Gelder internist-nefroloog en internist-klinisch farmacoloog

Nadere informatie

Apotheek Haagse Ziekenhuizen. SPC Individuele Bereidingen. Vancomycine 4 g elastomeerpomp, 120 ml

Apotheek Haagse Ziekenhuizen. SPC Individuele Bereidingen. Vancomycine 4 g elastomeerpomp, 120 ml 1. Naam van het geneesmiddel Vancomycine 1 4 g elastomeerpomp, 120 ml 2. Kwalitatieve en kwantitatieve samenstelling Bevat per elastomeerpomp van 120 ml vancomycinehydrochloride overeenkomend met resp.

Nadere informatie

Apotheek Haagse Ziekenhuizen. SPC Individuele Bereidingen. Piperacilline 6 g / Tazobactam 0,75 g medicatiecassette, 100 ml (ZI-16112571)

Apotheek Haagse Ziekenhuizen. SPC Individuele Bereidingen. Piperacilline 6 g / Tazobactam 0,75 g medicatiecassette, 100 ml (ZI-16112571) 1. Naam van het geneesmiddel Piperacilline 6 g / Tazobactam 0,75 g medicatiecassette, 100 ml 2. Kwalitatieve en kwantitatieve samenstelling Bevat per medicatiecassette van 100 ml piperacilline natrium.1water

Nadere informatie

Nierfunctie bij oudere patiënten

Nierfunctie bij oudere patiënten Nierfunctie bij oudere patiënten Aris Prins, apotheker Apotheek Poeldijk Wie ben ik? Apotheker sinds april 2004 Na studie gewerkt als ziekenhuis apotheker in Ninewells Hospital Dundee, Schotland Sinds

Nadere informatie

Inleiding Wat is Methotrexaat? Voor welke patiënten is Methotrexaat geschikt? Wanneer mag Methotrexaat niet gebruikt worden?

Inleiding Wat is Methotrexaat? Voor welke patiënten is Methotrexaat geschikt? Wanneer mag Methotrexaat niet gebruikt worden? METHOTREXAAT 1173 Inleiding In deze folder vindt u informatie over de werking en bijwerkingen van Methotrexaat. De folder is bedoeld voor psoriasispatiënten die behandeld worden met Methotrexaat. Wat is

Nadere informatie

Apotheek Haagse Ziekenhuizen. SPC Individuele Bereidingen. Clobazam 2 mg, capsule

Apotheek Haagse Ziekenhuizen. SPC Individuele Bereidingen. Clobazam 2 mg, capsule 1. Naam van het geneesmiddel Clobazam 1 mg, capsule Clobazam 1,5 mg, capsule Clobazam 2,5 mg, capsule 2. Kwalitatieve en kwantitatieve samenstelling Bevat per capsule resp. 1, 1,5, 2 of 2,5 mg clobazam

Nadere informatie

THERAPEUTIC DRUG MONITORING

THERAPEUTIC DRUG MONITORING Lithium Geldt voor Monstermateriaal Afnametijdstip Bewaarcondities Inzending Interpretatie volwassenen en kinderen vanaf 13 jaar kleine buis stolbloed; bepaling in serum (let op geen buis met lithiumheparine

Nadere informatie

SAMENVATTING VAN DE PRODUCTKENMERKEN

SAMENVATTING VAN DE PRODUCTKENMERKEN SAMENVATTING VAN DE PRODUCTKENMERKEN 1 1. NAAM VAN HET GENEESMIDDEL Paracetamol Mylan 1 g, tabletten 2. KWALITATIEVE EN KWANTITATIEVE SAMENSTELLING Per tablet 1000 mg paracetamol Voor een volledige lijst

Nadere informatie

Schatting van de nierfunctie met de egfr implicaties voor de klinische praktijk. Iefke Drion 30 oktober 2014

Schatting van de nierfunctie met de egfr implicaties voor de klinische praktijk. Iefke Drion 30 oktober 2014 Schatting van de nierfunctie met de egfr implicaties voor de klinische praktijk Iefke Drion 30 oktober 2014 Casus Casus Vrouw 43 jaar Fam anamnese: moeder op 45 jaar ernstige nierfunctiestoornissen o.b.v.

Nadere informatie

Vulling. Hoeveel water heeft een mens en waar zit het?

Vulling. Hoeveel water heeft een mens en waar zit het? Vulling Hoeveel water heeft een mens en waar zit het? Vulling Lichaamswater Bij mannen 60%; vrouwen 50% ECV: iets minder dan de helft ICV: iets meer dan de helft Intravasculair (plasma): onderdeel van

Nadere informatie

THERAPEUTIC DRUG MONITORING Nederlandse Vereniging van Ziekenhuisapothekers Commissie Analyse & Toxicologie

THERAPEUTIC DRUG MONITORING Nederlandse Vereniging van Ziekenhuisapothekers Commissie Analyse & Toxicologie Digoxine Indicatiegebied: Monstermateriaal: Neonaten, kinderen, volwassenen, dialysepatiënten, patiënten met lever- of nierfunctiestoornissen met hartfalen of supraventriculaire aritmieën (1) Bepaling

Nadere informatie

2. KWALITATIEVE EN KWANTITATIEVE SAMENSTELLING

2. KWALITATIEVE EN KWANTITATIEVE SAMENSTELLING 1. NAAM VAN HET GENEESMIDDEL Soluvit Novum poeder voor oplossing voor infusie 2. KWALITATIEVE EN KWANTITATIEVE SAMENSTELLING Eén flacon Soluvit Novum bevat: Thiaminemononitraat 3,09 mg (overeenkomend met

Nadere informatie

Functie van de nieren en wat kan fout gaan

Functie van de nieren en wat kan fout gaan Functie van de nieren en wat kan fout gaan Dr Lucien Hoekx Kliniekhoofd oncologische urologie Universitair Ziekenhuis Antwerpen 1 staalname MIDSTREAM urine Renogram 1. reinigen met chloramine 2. steriel

Nadere informatie

Bijwerkingen op de nier. Patricia van den Bemt Lareb Bijwerkingendag 20-11-2014

Bijwerkingen op de nier. Patricia van den Bemt Lareb Bijwerkingendag 20-11-2014 Bijwerkingen op de nier Patricia van den Bemt Lareb Bijwerkingendag 20-11-2014 Belangrijkste aandoeningen Acuut nierfalen Pre-renaal Renaal Post-renaal Nefrotisch syndroom Chronisch nierfalen Acuut nierfalen

Nadere informatie

Cover Page. The handle http://hdl.handle.net/1887/29755 holds various files of this Leiden University dissertation.

Cover Page. The handle http://hdl.handle.net/1887/29755 holds various files of this Leiden University dissertation. Cover Page The handle http://hdl.handle.net/1887/29755 holds various files of this Leiden University dissertation. Author: Moes, Dirk Jan Alie Roelof Title: Optimizing immunosuppression with mtor inhibitors

Nadere informatie

SAMENVATTING VAN DE PRODUCTKENMERKEN

SAMENVATTING VAN DE PRODUCTKENMERKEN SAMENVATTING VAN DE PRODUCTKENMERKEN 1. NAAM VAN HET DIERGENEESMIDDEL TOLFEDINE 4 % 2. KWALITATIEVE EN KWANTITATIEVE SAMENSTELLING Per ml: Werkzaam bestanddeel: Tolfenamzuur 40 mg Hulpstoffen: Benzylalcohol

Nadere informatie

Welke patiënten zijn geschikt voor MTX?

Welke patiënten zijn geschikt voor MTX? Methotrexaat (MTX) Wat is methotrexaat (MTX) MTX is een geneesmiddel dat wordt gebruikt voor de behandeling bij ernstige psoriasis. Aanvankelijk werd het gebruikt bij de behandeling van kanker. Bij toeval

Nadere informatie

Biotransformatie en toxiciteit van

Biotransformatie en toxiciteit van Biotransformatie en toxiciteit van paracetamol 062 1 Biotransformatie en toxiciteit van paracetamol Inleiding Paracetamol is het farmacologisch actieve bestanddeel van een groot aantal vrij en op recept

Nadere informatie

Primperan injectie 10/2 ml, oplossing voor injectie 10 mg/2 ml. Per ampul oplossing voor injectie: 5 mg metoclopramidehydrochloride per ml.

Primperan injectie 10/2 ml, oplossing voor injectie 10 mg/2 ml. Per ampul oplossing voor injectie: 5 mg metoclopramidehydrochloride per ml. 1. NAAM VAN HET GENEESMIDDEL Primperan injectie 10/2 ml, oplossing voor injectie 10 mg/2 ml 2. KWALITATIEVE EN KWANTITATIEVE SAMENSTELLING Per ampul oplossing voor injectie: 5 mg metoclopramidehydrochloride

Nadere informatie

Kruidvat Paracetamol 120, 240, 500 en 1000 mg, zetpillen bevatten als werkzaam bestanddeel per zetpil 120, 240, 500 resp. 1000 mg paracetamol.

Kruidvat Paracetamol 120, 240, 500 en 1000 mg, zetpillen bevatten als werkzaam bestanddeel per zetpil 120, 240, 500 resp. 1000 mg paracetamol. 1.3.1.1 SmPC Page 1 of 5 1.3.1.1 SUMMARY OF PRODUCT CHARACTERISTICS Samenvatting van de productkenmerken 1. NAAM VAN HET GENEESMIDDEL Kruidvat Paracetamol 120 mg, zetpillen. Kruidvat Paracetamol 240 mg,

Nadere informatie

THERAPEUTIC DRUG MONITORING Nederlandse Vereniging van Ziekenhuisapothekers - Commissie Analyse & Toxicologie

THERAPEUTIC DRUG MONITORING Nederlandse Vereniging van Ziekenhuisapothekers - Commissie Analyse & Toxicologie TACROLIMUS Geldt voor: Monstermateriaal: Afnametijdstip: Patiënten met een nier-, lever-, of harttransplantatie Volbloed, 4 ml in EDTA-buis Meerder mogelijkheden: 12 uur na laatste inname van tacrolimus,

Nadere informatie

Behandeling van psoriasis met methotrexaat

Behandeling van psoriasis met methotrexaat Behandeling van psoriasis met methotrexaat In overleg met uw dermatoloog heeft u besloten om voor de behandeling van uw psoriasis methotrexaat te gaan gebruiken. In deze folder leest u hoe dit middel werkt

Nadere informatie

BIJSLUITER FORTEKOR FLAVOUR 20

BIJSLUITER FORTEKOR FLAVOUR 20 BIJSLUITER FORTEKOR FLAVOUR 20 Aard van het middel Anti-hypertensivum (bloeddrukverlagend middel) Benaming van het diergeneesmiddel Fortekor Flavour 20 mg, tabletten voor honden Gehalte aan werkzame en

Nadere informatie

Fomepizol is geïndiceerd bij ethyleenglycolintoxicaties.

Fomepizol is geïndiceerd bij ethyleenglycolintoxicaties. special Levensbedreigende intoxicaties met ethyleenglycol komen waarschijnlijk vaker voor dan wordt gemeld. Bij dit soort vergiftigingen is ethanol het standaard-antidotum. Fomepizol is een interessant

Nadere informatie

BIJSLUITER. Ketodolor 100 mg/ml oplossing voor injectie voor paarden, runderen en varkens

BIJSLUITER. Ketodolor 100 mg/ml oplossing voor injectie voor paarden, runderen en varkens BIJSLUITER Ketodolor 100 mg/ml oplossing voor injectie voor paarden, runderen en varkens 1. NAAM EN ADRES VAN DE HOUDER VAN DE VERGUNNING VOOR HET IN DE HANDEL BRENGEN EN DE FABRIKANT VERANTWOORDELIJK

Nadere informatie

1. NAAM EN ADRES VAN DE HOUDER VAN DE VERGUNNING VOOR HET IN DE HANDEL BRENGEN EN DE FABRIKANT VERANTWOORDELIJK VOOR VRIJGIFTE, INDIEN VERSCHILLEND

1. NAAM EN ADRES VAN DE HOUDER VAN DE VERGUNNING VOOR HET IN DE HANDEL BRENGEN EN DE FABRIKANT VERANTWOORDELIJK VOOR VRIJGIFTE, INDIEN VERSCHILLEND BIJSLUITER Benefortin Flavour 2,5 mg tabletten voor katten en honden Benefortin Flavour 5 mg tabletten voor katten en honden Benefortin Flavour 20 mg tabletten voor honden 1. NAAM EN ADRES VAN DE HOUDER

Nadere informatie

RICHTLIJN BASISPAKKET LABORATORIUMBEPALINGEN BIJ STABIELE CHRONISCHE CENTRUM HEMODIALYSEPATIËNT EN PERITONEALE DIALYSEPATIËNT

RICHTLIJN BASISPAKKET LABORATORIUMBEPALINGEN BIJ STABIELE CHRONISCHE CENTRUM HEMODIALYSEPATIËNT EN PERITONEALE DIALYSEPATIËNT RICHTLIJN BASISPAKKET LABORATORIUMBEPALINGEN BIJ STABIELE CHRONISCHE CENTRUM HEMODIALYSEPATIËNT EN PERITONEALE DIALYSEPATIËNT De richtlijn bevat aanbevelingen van algemene aard. Het is mogelijk dat in

Nadere informatie

FARMACOKINETIEK EN ADME-PROCESSEN

FARMACOKINETIEK EN ADME-PROCESSEN HERTENTAMEN FARMACOKINETIEK EN ADME-PROCESSEN Vakcode: 435084 Docent: dr. J.N.M. Commandeur Datum: 27 augustus 2008 Tijd: 12-14 uur Zaal: S.111 Aantal vragen: 5 Zet op elk vel (incl. millimeterpapier)

Nadere informatie

Meloxidolor 20 mg/ml oplossing voor injectie bij rundvee, varkens en paarden

Meloxidolor 20 mg/ml oplossing voor injectie bij rundvee, varkens en paarden 1. NAAM VAN HET DIERGENEESMIDDEL Meloxidolor 20 mg/ml oplossing voor injectie bij rundvee, varkens en paarden 2. KWALITATIEVE EN KWANTITATIEVE SAMENSTELLING Eén ml bevat: Werkzaam bestanddeel: Meloxicam

Nadere informatie

De behandeling van sarcoïdose: een stapsgewijze benadering

De behandeling van sarcoïdose: een stapsgewijze benadering De behandeling van sarcoïdose: een stapsgewijze benadering Bij de behandeling van sarcoïdose zijn de volgende drie vragen met name van belang: welke patiënten hebben behandeling nodig, waarmee dienen deze

Nadere informatie

THERAPEUTIC DRUG MONITORING Nederlandse Vereniging van Ziekenhuisapothekers - Commissie Analyse & Toxicologie

THERAPEUTIC DRUG MONITORING Nederlandse Vereniging van Ziekenhuisapothekers - Commissie Analyse & Toxicologie Digoxine Geldt voor Monstermateriaal doelgroepen: neonaten, kinderen, volwassenen, dialysepatiënten, patiënten met lever- of nierfunctiestoornissen indicatiegebied: patiënten met hartfalen of supraventriculaire

Nadere informatie

Carprofelican 50 mg/ml oplossing voor injectie voor honden en katten 2. KWALITATIEVE EN KWANTITATIEVE SAMENSTELLING

Carprofelican 50 mg/ml oplossing voor injectie voor honden en katten 2. KWALITATIEVE EN KWANTITATIEVE SAMENSTELLING 1. NAAM VAN HET DIERGENEESMIDDEL Carprofelican 50 mg/ml oplossing voor injectie voor honden en katten 2. KWALITATIEVE EN KWANTITATIEVE SAMENSTELLING Elke ml bevat: Werkzaam bestanddeel: Carprofen Hulpstof:

Nadere informatie

Schakels in de zorg14 en 31 oktober 2013 Medicatietoediening op Intensive Care

Schakels in de zorg14 en 31 oktober 2013 Medicatietoediening op Intensive Care Schakels in de zorg14 en 31 oktober 2013 Medicatietoediening op Intensive Care Dr. Nicole Hunfeld ziekenhuisapotheker Intensive Care Volwassenen De keerzijde? 1250 doden per jaar door geneesmiddelen voorgeschreven

Nadere informatie

22-1-2016. De interactie tussen een molecuul metoprolol en de beta-receptor is een voorbeeld van een farmacokinetisch principe. Waar.

22-1-2016. De interactie tussen een molecuul metoprolol en de beta-receptor is een voorbeeld van een farmacokinetisch principe. Waar. (potentiële) belangenverstrengeling Geen Freek van Gorp Ziekenhuisapotheker Franciscus Groep 13-01-2016 Farmacokinetiek bij de individuele (oudere) patiënt Trucs en weetjes voor de dagelijkse praktijk

Nadere informatie

SAMENVATTING VAN DE PRODUCTKENMERKEN

SAMENVATTING VAN DE PRODUCTKENMERKEN SAMENVATTING VAN DE PRODUCTKENMERKEN 1. NAAM VAN HET GENEESMIDDEL Nosca-Méréprine 15 mg tabletten. 2. KWALITATIEVE EN KWANTITATIEVE SAMENSTELLING Noscapine HCl 15 mg. Hulpstoffen met bekend effect: geen

Nadere informatie

Chronisch onderzoek is van belang bij stoffen waarbij accumulatie kan optreden.

Chronisch onderzoek is van belang bij stoffen waarbij accumulatie kan optreden. Vraag 1: Algemene toxicologie (Bos, 11 punten) a) oem 3 vormen waarin toxische stoffen in het milieu kunnen voorkomen? (2pt) b) Hoe (noem er 3 in totaal) kunnen deze verschillende vormen zich in het milieu

Nadere informatie

Broomhexinehydrochloride 8 mg tabletten Samenwerkende Apothekers

Broomhexinehydrochloride 8 mg tabletten Samenwerkende Apothekers Samenvatting van de Productkenmerken Part: 1.3.1-1 of 6 1. NAAM VAN HET GENEESMIDDEL 2. KWALITATIEVE EN KWANTITATIEVE SAMENSTELLING Iedere tablet bevat 8 mg broomhexinehydrochloride. Voor de volledige

Nadere informatie

BIJLAGE A SAMENVATTING VAN DE PRODUCTKENMERKEN

BIJLAGE A SAMENVATTING VAN DE PRODUCTKENMERKEN BIJLAGE A SAMENVATTING VAN DE PRODUCTKENMERKEN 1. NAAM VAN HET DIERGENEESMIDDEL Amo-Colmix w.o. 2. KWALITATIEVE EN KWANTITATIEVE SAMENSTELLING Per gram: Werkzame bestanddelen: Colistinesulfaat 500.000

Nadere informatie

Methotrexaat bij reumatische aandoeningen. Maatschap Interne Geneeskunde IJsselland Ziekenhuis

Methotrexaat bij reumatische aandoeningen. Maatschap Interne Geneeskunde IJsselland Ziekenhuis Methotrexaat bij reumatische aandoeningen Maatschap Interne Geneeskunde IJsselland Ziekenhuis Inleiding U heeft van uw behandelend arts het medicijn methotrexaat voorgeschreven gekregen. Om dit medicijn

Nadere informatie

SAMENVATTING VAN DE PRODUCTKENMERKEN

SAMENVATTING VAN DE PRODUCTKENMERKEN SAMENVATTING VAN DE PRODUCTKENMERKEN 1 1. NAAM VAN HET GENEESMIDDEL Zaditen 0,25 mg/ml, oogdruppels, oplossing 2. KWALITATIEVE EN KWANTITATIEVE SAMENSTELLING Eén ml bevat 0,345 mg ketotifenfumaraat, wat

Nadere informatie

1.3.1.1 Summary of Product Characteristics 1.3.1.1-1

1.3.1.1 Summary of Product Characteristics 1.3.1.1-1 1.3.1.1 Summary of Product Characteristics 1.3.1.1-1 1. NAAM VAN HET GENEESMIDDEL 2. KWALITATIEVE EN KWANTITATIEVE SAMENSTELLING bevat per ml injectievloeistof thiaminehydrochloride 10 mg, riboflavinenatriumfosfaat.2h

Nadere informatie

ASPI-kel 65%, 650 mg/g, poeder voor toediening in het drinkwater

ASPI-kel 65%, 650 mg/g, poeder voor toediening in het drinkwater 1. NAAM VAN HET DIERGENEESMIDDEL ASPI-kel 65%, 650 mg/g, poeder voor toediening in het drinkwater Acetylsalicylzuur 650 mg/g 2. KWALITATIEVE EN KWANTITATIEVE SAMENSTELLING Werkzaam bestanddeel: Acidum

Nadere informatie

Apotheek Haagse Ziekenhuizen. SPC Voorraadproducten. Nitroprusside dinatrium 2H2O 50 mg = 2 ml (ZI-15901661)

Apotheek Haagse Ziekenhuizen. SPC Voorraadproducten. Nitroprusside dinatrium 2H2O 50 mg = 2 ml (ZI-15901661) 1. Naam van het geneesmiddel Nitroprusside dinatrium 2H 2 O 50 mg = 2 ml 2. Kwalitatieve en kwantitatieve samenstelling Bevat per ampul van 2 ml: Nitroprussidedinatrium.2-water : 50 mg (=25 mg/ml) Voor

Nadere informatie

Geneesmiddel- en toxicologische bepalingen laboratorium Klinische Farmacie en Toxicologie MUMC+

Geneesmiddel- en toxicologische bepalingen laboratorium Klinische Farmacie en Toxicologie MUMC+ Geneesmiddel- en toxicologische bepalingen laboratorium Klinische Farmacie en Toxicologie Openingstijden laboratorium: werkdagen: 8.30 17.00 uur. Adres: Academisch Ziekenhuis Maastricht Postbus 5800 6202

Nadere informatie

SAMENVATTING VAN DE KENMERKEN VAN HET PRODUCT

SAMENVATTING VAN DE KENMERKEN VAN HET PRODUCT SAMENVATTING VAN DE KENMERKEN VAN HET PRODUCT 1. NAAM VAN HET GENEESMIDDEL DAFALGAN ODIS 500 mg, orodispergeerbare tablet 2. KWALITATIEVE EN KWANTITATIEVE SAMENSTELLING Elke orodispergeerbare tablet bevat

Nadere informatie

SAMENVATTING VAN DE KENMERKEN VAN HET PRODUCT

SAMENVATTING VAN DE KENMERKEN VAN HET PRODUCT SAMENVATTING VAN DE KENMERKEN VAN HET PRODUCT 1. NAAM VAN HET GENEESMIDDEL DAFALGAN ODIS 500 mg, orodispergeerbare tablet 2. KWALITATIEVE EN KWANTITATIEVE SAMENSTELLING Elke orodispergeerbare tablet bevat

Nadere informatie

Titel: HOVON 105. Rituximab bij het primair centraal zenuwstelsel lymfoom. Een gerandomiseerd HOVON / ALLG onderzoek

Titel: HOVON 105. Rituximab bij het primair centraal zenuwstelsel lymfoom. Een gerandomiseerd HOVON / ALLG onderzoek Titel:. Rituximab bij het primair centraal zenuwstelsel lymfoom. Een gerandomiseerd HOVON / ALLG onderzoek Officiële titel: Rituximab in Primary Central Nervous system Lymphoma. A randomized HOVON / ALLG

Nadere informatie

bij patiënten met een ernstige, actieve vorm van de ziekte die nog niet eerder met methotrexaat zijn behandeld;

bij patiënten met een ernstige, actieve vorm van de ziekte die nog niet eerder met methotrexaat zijn behandeld; EMA/502328/2014 EMEA/H/C/000955 EPAR-samenvatting voor het publiek tocilizumab Dit document is een samenvatting van het Europees openbaar beoordelingsrapport (EPAR) voor. Het geeft uitleg over de aanpak

Nadere informatie

(PFIZER) Farmaceutisch bedrijf

(PFIZER) Farmaceutisch bedrijf Farmaceutisch bedrijf (PFIZER) 1. NAAM VAN HET GENEESMIDDEL LEDERTREXATE 2,5 mg tabletten LEDERTREXATE 5 mg/2 ml oplossing voor injectie LEDERTREXATE 7,5 mg/ml oplossing voor injectie in voorgevulde spuit

Nadere informatie

SAMENVATTING VAN DE PRODUCTKENMERKEN

SAMENVATTING VAN DE PRODUCTKENMERKEN SAMENVATTING VAN DE PRODUCTKENMERKEN 1. NAAM VAN HET GENEESMIDDEL Albuman 200 g/l oplossing voor infusie 2. KWALITATIEVE EN KWANTITATIEVE SAMENSTELLING Albuman 200 g/l is een oplossing die in totaal 200

Nadere informatie

THERAPEUTIC DRUG MONITORING

THERAPEUTIC DRUG MONITORING Amikacine Indicatiegebied: Monstermateriaal: Afnametijdstip: Spiegels: Patienten (volwassen, kinderen, neonaten) met ernstige infecties veroorzaakt door voor amikacine gevoelige bacteriën, inclusief Pseudomonas

Nadere informatie

Chapter 7. Samenvatting

Chapter 7. Samenvatting Samenvatting Samenvatting Talrijke publicaties hebben aangetoond dat de behandeling van jicht verbetering behoeft. Dit ondanks het feit dat de oorzaak en het ontstaan van deze aandoening goed bekend is,

Nadere informatie

MESALAZINE EC 500 PCH maagsapresistente tabletten

MESALAZINE EC 500 PCH maagsapresistente tabletten 1.3.1 : Samenvatting van de productkenmerken Bladzijde : 1 1. NAAM VAN HET GENEESMIDDEL Mesalazine EC 500 PCH, 500 mg. 2. KWALITATIEVE EN KWANTITATIEVE SAMENSTELLING Een maagsapresistente tablet bevat

Nadere informatie

Waarom aandacht chronische nierschade (CNS)? CNS. Controle nieren: meer dan albumine en kreatinine. Dr. Wim JC de Grauw. MDRD vs kreatinine klaring

Waarom aandacht chronische nierschade (CNS)? CNS. Controle nieren: meer dan albumine en kreatinine. Dr. Wim JC de Grauw. MDRD vs kreatinine klaring MDRD vs kreatinine klaring Controle nieren: meer dan albumine en kreatinine Dr. Wim JC de Grauw Huisarts Afd. Eerstelijnsgeneeskunde UMC St. Radboud Nijmegen Diabetes Huisartsen Adviesgroep (DiHAG) Lid

Nadere informatie

Bij vastzittende hoest, ter vergemakkelijking van het ophoesten indien dit door taai slijm wordt bemoeilijkt.

Bij vastzittende hoest, ter vergemakkelijking van het ophoesten indien dit door taai slijm wordt bemoeilijkt. 1. NAAM VAN HET GENEESMIDDEL Bisolvon tabletten, 8 mg. 2. KWALITATIEVE EN KWANTITATIEVE SAMENSTELLING Bisolvon tabletten bevatten als werkzaam bestanddeel 8 mg broomhexinehydrochloride (=N-cyclohexyl-

Nadere informatie

Doseren van geneesmiddelen bij morbide obese patiënten. Carli Wilmer MSc AIOS Ziekenhuisfarmacie UMCN / CWZ

Doseren van geneesmiddelen bij morbide obese patiënten. Carli Wilmer MSc AIOS Ziekenhuisfarmacie UMCN / CWZ Doseren van geneesmiddelen bij morbide obese patiënten Carli Wilmer MSc AIOS Ziekenhuisfarmacie UMCN / CWZ Doseren van geneesmiddelen bij morbide obese patiënten Casus- letter to the editor NEJM juni 2013

Nadere informatie

Compliance en interactie door co-medicatie. Maja de Jonge Erasmus MC Kanker Instituut Rotterdam

Compliance en interactie door co-medicatie. Maja de Jonge Erasmus MC Kanker Instituut Rotterdam Compliance en interactie door co-medicatie Maja de Jonge Erasmus MC Kanker Instituut Rotterdam De oudere: wat getallen 60% patiënten met kanker > 65 jaar 80% 1 co-morbiditeit 78% van medicatie op recept

Nadere informatie

Osteoporose profylaxe bij 80+

Osteoporose profylaxe bij 80+ Osteoporose profylaxe bij 80+ Emilie Gieling, AIOS Ziekenhuisfarmacie, CWZ Prof. Dr. Joop van den Bergh, internist-endocrinoloog, VieCurie MC Noord-Limburg, Maastricht UMC & UHasselt België (potentiële)

Nadere informatie

Doseeradviezen: zie SAP (klik op tekst onder uitslagen in kolom opmerkingen vakspecialist ) of laboratoriumapotheker telefoon: 043-3874722.

Doseeradviezen: zie SAP (klik op tekst onder uitslagen in kolom opmerkingen vakspecialist ) of laboratoriumapotheker telefoon: 043-3874722. Geneesmiddel- en toxicologische bepalingen laboratorium Klinische Farmacie en Toxicologie Openingstijden laboratorium: werkdagen: 8.30-17.00 uur. Adres: Academisch Ziekenhuis Maastricht Postbus 5800 6202

Nadere informatie

Methotrexaat wordt alleen of in combinatie met andere antikankermiddelen gebruikt bij de behandeling van:

Methotrexaat wordt alleen of in combinatie met andere antikankermiddelen gebruikt bij de behandeling van: 1.3.1 Samenvatting van de productkenmerken Rev.nr. 1507 Pag. 1 van 149 1. NAAM VAN HET GENEESMIDDEL Methotrexaat Aurobindo 25 mg/ml, oplossing voor injectie of infusie 2. KWALITATIEVE EN KWANTITATIEVE

Nadere informatie

AANPAK VAN BLOEDINGEN ONDER NIEUWE ANTICOAGULANTIA

AANPAK VAN BLOEDINGEN ONDER NIEUWE ANTICOAGULANTIA AANPAK VAN BLOEDINGEN ONDER NIEUWE ANTICOAGULANTIA Dr. Anna Vantilborgh Hematologie - UZ Gent 13 september 2013 ALGEMENE PRINCIPES IN BEHANDELING VAN BLOEDINGEN AANPAK VAN BLOEDINGEN ONDER ORALE DIRECTE

Nadere informatie

Informatieblad TDM-protocol nucleoside reverse transcriptase inhibitoren (NRTIs)

Informatieblad TDM-protocol nucleoside reverse transcriptase inhibitoren (NRTIs) 1. Beschreven relaties tussen spiegel en antiviraal effect Alle nucleoside reverse zijn prodrugs. Deze middelen dienen intracellulair te worden gefosforyleerd tot achtereenvolgens een mono-, di- en trifosfaat.

Nadere informatie

Dexamethason - corticosteroïden in de palliatieve zorg - M.M.P.M. Jansen, ziekenhuisapotheker klinisch farmacoloog Elisabeth Tweesteden Ziekenhuis

Dexamethason - corticosteroïden in de palliatieve zorg - M.M.P.M. Jansen, ziekenhuisapotheker klinisch farmacoloog Elisabeth Tweesteden Ziekenhuis Dexamethason - corticosteroïden in de palliatieve zorg - M.M.P.M. Jansen, ziekenhuisapotheker klinisch farmacoloog Elisabeth Tweesteden Ziekenhuis Corticosteroïden Veel voorgeschreven in palliatieve fase

Nadere informatie

Checklist 1 e aflevering Pradaxa

Checklist 1 e aflevering Pradaxa Checklist 1 e aflevering Pradaxa 1. Juiste product 5. Bevorderen therapietrouw 2. Indicaties en dosering 6. Controleer interacties 3. Werkingsmechanisme 4. Leg belang therapietrouw uit 7. Geef patiëntenmateriaal

Nadere informatie

BIJSLUITER: INFORMATIE VOOR DE GEBRUIK(ST)ER

BIJSLUITER: INFORMATIE VOOR DE GEBRUIK(ST)ER BIJSLUITER: INFORMATIE VOOR DE GEBRUIK(ST)ER NATRICLO 585 mg/10ml NATRICLO 1g/10ml NATRICLO 2g/10ml NATRICLO 3g/10ml NATRICLO 4g/20ml NATRICLO 6g/20ml Concentraat voor oplossing voor infusie Natriumchloride

Nadere informatie

Workshop Toxicologie Casuistiek. PAO Labdag 4 december 2014 Inge van Berlo

Workshop Toxicologie Casuistiek. PAO Labdag 4 december 2014 Inge van Berlo Workshop Toxicologie Casuistiek PAO Labdag 4 december 2014 Inge van Berlo Casus 1 48 jarige man opgenomen met trekkingen thuis en in de ambulance - Op SEH ademstilstand en asystolie - Bradycardie - Insulten

Nadere informatie

De meest voorkomende bijverschijnselen zijn: Bijverschijnselen die weinig voorkomen: Bijverschijnselen die zelden voorkomen:

De meest voorkomende bijverschijnselen zijn: Bijverschijnselen die weinig voorkomen: Bijverschijnselen die zelden voorkomen: Methotrexaat Uw behandelend maag-darm-leverarts heeft u verteld dat u in aanmerking komt voor een onderhoudsbehandeling met Methotrexaat in verband met een chronische ontstekingsziekte van de darmen (ziekte

Nadere informatie

BIJSLUITER: INFORMATIE VOOR DE GEBRUIKER. D-CURA 2.400 I.E./ml druppels voor oraal gebruik, oplossing Cholecalciferol

BIJSLUITER: INFORMATIE VOOR DE GEBRUIKER. D-CURA 2.400 I.E./ml druppels voor oraal gebruik, oplossing Cholecalciferol BIJSLUITER: INFORMATIE VOOR DE GEBRUIKER D-CURA 2.400 I.E./ml druppels voor oraal gebruik, oplossing Cholecalciferol Lees goed de hele bijsluiter voordat u dit geneesmiddel gaat gebruiken want er staat

Nadere informatie

BIJLAGE I SAMENVATTING VAN DE PRODUCTKENMERKEN

BIJLAGE I SAMENVATTING VAN DE PRODUCTKENMERKEN BIJLAGE I SAMENVATTING VAN DE PRODUCTKENMERKEN 1/5 1. NAAM VAN HET DIERGENEESMIDDEL 2. KWALITATIEVE EN KWANTITATIEVE SAMENSTELLING Werkzame bestanddelen: Per 500 ml: 95,0 g calciumgluconaat 22,5 g calciumgluceptaat

Nadere informatie

SAMENVATTING VAN DE PRODUCTKENMERKEN

SAMENVATTING VAN DE PRODUCTKENMERKEN SAMENVATTING VAN DE PRODUCTKENMERKEN 1. NAAM VAN HET GENEESMIDDEL Glucose 5% B. Braun, oplossing voor infusie Glucose 20% B. Braun, oplossing voor infusie Glucose 30% B. Braun, oplossing voor infusie Glucose

Nadere informatie

SAMEN ME VAT A T T I T N I G

SAMEN ME VAT A T T I T N I G SAMENVATTING 186 Inleiding Het renine-angiotensine-aldosteron-systeem (RAAS) is een hormonaal systeem dat in belangrijke mate betrokken is bij de regulatie van bloeddruk en nierfunctie. Het RAAS is een

Nadere informatie

De nier en de rotonde. Googelen op rotondes in België. Wat gaat er mis bij diabetes? Nieren 10-12-2012. De nieren deel I. Nanno Kleefstra Henk Bilo

De nier en de rotonde. Googelen op rotondes in België. Wat gaat er mis bij diabetes? Nieren 10-12-2012. De nieren deel I. Nanno Kleefstra Henk Bilo De nieren deel I Nanno Kleefstra Henk Bilo De nier en de rotonde Googelen op rotondes in België Wat gaat er mis bij diabetes? Wat gaat er mis bij de rotonde? Nieren 1 Functie & schade Functie & schade

Nadere informatie

Wijzigingen laboratoriumbepalingen ten opzichte van de richtlijn 2006

Wijzigingen laboratoriumbepalingen ten opzichte van de richtlijn 2006 RICHTLIJN LABORATORIUMBEPALINGEN EN PERIODIEK ONDERZOEK BIJ STABIELE CHRONISCHE HD EN PD PATIËNTEN Wijzigingen laboratoriumbepalingen ten opzichte van de richtlijn 2006 - Bepaling van de aluminiumspiegel

Nadere informatie

Volwassenen: een tot twee filmomhulde tabletten, tot 3 maal per dag. Kinderen vanaf 12 jaar: één filmomhulde tablet, tot 3 maal per dag.

Volwassenen: een tot twee filmomhulde tabletten, tot 3 maal per dag. Kinderen vanaf 12 jaar: één filmomhulde tablet, tot 3 maal per dag. 1. NAAM VAN HET GENEESMIDDEL Antigriphine 500 mg/65 mg filmomhulde tabletten 2. KWALITATIEVE EN KWANTITATIEVE SAMENSTELLING Elke filmomhulde tablet bevat 500 mg paracetamol en 65 cafeïne. Voor de volledige

Nadere informatie

Methotrexaat (ledertrexate / emthexate) bij reumatische ziekten

Methotrexaat (ledertrexate / emthexate) bij reumatische ziekten Methotrexaat (ledertrexate / emthexate) bij reumatische ziekten Uw behandelend arts heeft aangegeven u met het geneesmiddel methotrexaat te willen gaan behandelen. Deze folder geeft informatie over dit

Nadere informatie

Checklist 1 e aflevering Xarelto

Checklist 1 e aflevering Xarelto Checklist 1 e aflevering Xarelto 1. Juiste product 5. Bevorderen therapietrouw 2. Indicaties en dosering 6. Controleer interacties 3. Werkingsmechanisme 4. Leg belang therapietrouw uit 7. Geef patiëntenmateriaal

Nadere informatie

Vergroting van het circulerend volume bij dehydratie

Vergroting van het circulerend volume bij dehydratie 1. NAAM VAN HET GENEESMIDDEL Glucose 3,75% en natriumchloride 0,225%, infusievloeistof 2. KWALITATIEVE EN KWANTITATIEVE SAMENSTELLING Bevat per 1000 ml: Glucose monohydraat, 41,25 g overeenkomend met Glucose

Nadere informatie

Anexate is bestemd voor het antagoneren van door benzodiazepinen veroorzaakte sedatie.

Anexate is bestemd voor het antagoneren van door benzodiazepinen veroorzaakte sedatie. 1. NAAM VAN HET GENEESMIDDEL Anexate, 0,5 mg/5 ml en 1,0 mg/10 ml oplossing voor injectie 2. KWALITATIEVE EN KWANTITATIEVE SAMENSTELLING Hulpstof met bekend effect: natrium. 1 ml oplossing voor injectie

Nadere informatie

SAMENVATTING VAN DE PRODUCTKENMERKEN

SAMENVATTING VAN DE PRODUCTKENMERKEN SAMENVATTING VAN DE PRODUCTKENMERKEN 1. NAAM VAN HET GENEESMIDDEL Kaliumchloride Noridem 15% w/v concentraat voor oplossing voor infusie 2. KWALITATIEVE EN KWANTITATIEVE SAMENSTELLING Kaliumchloride 150

Nadere informatie

Handout bij presentatie behandeling van pemphigus en pemfigoïd drs Annemarie van Houten

Handout bij presentatie behandeling van pemphigus en pemfigoïd drs Annemarie van Houten Ziet u links géén menu, klik dan hier. Handout bij presentatie behandeling van pemphigus en pemfigoïd drs Annemarie van Houten Behandeling per groep van blaarziekten: Pemphigus (PV,PF, drug-induced pemphigus,

Nadere informatie

BIJSLUITER. EQUIOXX 8.2 mg/g orale pasta voor paarden

BIJSLUITER. EQUIOXX 8.2 mg/g orale pasta voor paarden BIJSLUITER EQUIOXX 8.2 mg/g orale pasta voor paarden 1. NAAM EN ADRES VAN DE HOUDER VAN DE VERGUNNING VOOR HET IN DE HANDEL BRENGEN EN DE FABRIKANT VERANTWOORDELIJK VOOR VRIJGIFTE Houder van de vergunning

Nadere informatie

SYNONIEMEN: 2-Propeennitril, Acrylnitril, Vinylcyanide EINECS nr:203-466-5 CAS nr: 107-13-1 EEG nr: 608-003-00-4

SYNONIEMEN: 2-Propeennitril, Acrylnitril, Vinylcyanide EINECS nr:203-466-5 CAS nr: 107-13-1 EEG nr: 608-003-00-4 BEHANDELINGSKAART CHEMISCHE PRODUKTEN NAAM: ACRYLONITRIL FORMULE: CH 2 =CHCN SYNONIEMEN: 2-Propeennitril, Acrylnitril, Vinylcyanide EINECS nr:203-466-5 CAS nr: 107-13-1 EEG nr: 608-003-00-4 ALGEMENE GEGEVENS:

Nadere informatie

Transmurale Afspraak Nierfunctiestoornis. 30 september 2010

Transmurale Afspraak Nierfunctiestoornis. 30 september 2010 Transmurale Afspraak Nierfunctiestoornis 30 september 2010 Onderwerpen 1. Definitie 2. Prevalentie 3. Richtlijnen 4. Diagnostiek 5. Preventie nierfunctieverlies 6. Behandeling metabole complicaties 7.

Nadere informatie

Methotrexaat. Poli Reumatologie

Methotrexaat. Poli Reumatologie 00 Methotrexaat Poli Reumatologie 1 U heeft in overleg met uw arts besloten Methotrexaat te gaan gebruiken. Deze folder geeft informatie over dit geneesmiddel. Heeft u na het lezen nog vragen dan kunt

Nadere informatie

SAMENVATTING VAN DE KENMERKEN VAN HET PRODUCT

SAMENVATTING VAN DE KENMERKEN VAN HET PRODUCT Pagina 1 1. NAAM VAN HET GENEESMIDDEL DOLENIO 1178 mg, filmomhulde tabletten 2. KWALITATIEVE EN KWANTITATIEVE SAMENSTELLING Eén filmomhulde tablet bevat 1884,60 mg glucosaminesulfaat natriumchloride, equivalent

Nadere informatie

Verkorte SKP - MOVICOL Vloeibaar Sinaasappelsmaak - Juni 2013

Verkorte SKP - MOVICOL Vloeibaar Sinaasappelsmaak - Juni 2013 Verkorte SKP - MOVICOL Vloeibaar Sinaasappelsmaak - Juni 2013 Naam van het geneesmiddel: MOVICOL Vloeibaar Sinaasappelsmaak, concentraat voor drank Kwalitatieve en kwantitatieve samenstelling: Elke 25

Nadere informatie

Maag-,darm- en leverziekten. Methotrexaat bij ziekte van Crohn en Colitis ulcerosa

Maag-,darm- en leverziekten. Methotrexaat bij ziekte van Crohn en Colitis ulcerosa Afdeling: Onderwerp: Maag-,darm- en leverziekten Methotrexaat bij ziekte van Crohn en Colitis ulcerosa MTX (Methotrexaat) bij IBD (ziekte van Crohn) Uw behandelend arts heeft met u gesproken over het gebruik

Nadere informatie

Metrosa Gel - NL. 1.3.1 Summary of Product Characteristics, Labelling and Package Leaflet SPC

Metrosa Gel - NL. 1.3.1 Summary of Product Characteristics, Labelling and Package Leaflet SPC Page 1 SAMENVATTING VAN DE PRODUCTKENMERKEN 1 Page 2 1. NAAM VAN HET GENEESMIDDEL Metrosa 7,5 mg / g, gel 2. KWALITATIEVE EN KWANTITATIEVE SAMENSTELLING 1 g gel bevat 7,5 mg metronidazol Hulpstof met bekend

Nadere informatie

Richtlijn Multidisciplinaire richtlijn Borstvoeding

Richtlijn Multidisciplinaire richtlijn Borstvoeding Richtlijn Multidisciplinaire richtlijn Borstvoeding Onderbouwing Conclusies Vaak is het door keuze van het juiste geneesmiddel mogelijk om borstvoeding veilig te handhaven 11. Niveau 4 Toelichting Indien

Nadere informatie

BIJLAGE I SAMENVATTING VAN DE PRODUCTKENMERKEN

BIJLAGE I SAMENVATTING VAN DE PRODUCTKENMERKEN BIJLAGE I SAMENVATTING VAN DE PRODUCTKENMERKEN 1. NAAM VAN HET GENEESMIDDEL Condyline 2. KWALITATIEVE EN KWANTITATIEVE SAMENSTELLING Condyline oplossing voor cutaan gebruik bevat 5 mg/ml podophyllotoxine

Nadere informatie