Rente op keerpunt. Syntrus Achmea Investment Letter. Beleggingsomgeving. Marktontwikkelingen. Vooruitzichten. Special

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Rente op keerpunt. Syntrus Achmea Investment Letter. Beleggingsomgeving. Marktontwikkelingen. Vooruitzichten. Special"

Transcriptie

1 Syntrus Achmea Investment Letter 16 Juni 2015 Rente op keerpunt Beleggingsomgeving Moment van de waarheid Marktontwikkelingen Correctie op obligatiemarkt Vooruitzichten Toename volatiliteit in het verschiet Special Economie dicteert rentebeleid centrale banken

2 Moment van de waarheid 2 Het moment van de waarheid voor de Amerikaanse centrale bank (Fed) nadert. Het momentum van de Amerikaanse economie neemt weliswaar af, maar het is de vraag of Fed-president Yellen de eerste renteverhoging sinds 2006 nog lang uitstelt. Ondertussen wint de eurozone economie aan kracht. De Europese Centrale Bank (ECB) is echter vastbesloten om haar grootschalig opkoopprogramma voor obligaties door te zetten. De risico s zijn vooral politiek van aard. Zo hangt er een Grieks faillissement boven de markten. Haperende groeimotor De Verenigde Staten waren de afgelopen jaren de groeimotor van de wereldeconomie. Terwijl de eurozone, Japan en de opkomende landen worstelden met tegenvallende economische groei, groeide de Amerikaanse economie gestaag. Deze positieve economische ontwikkeling voedde de speculaties over een Amerikaanse renteverhoging medio Echter, de laatste maanden hapert de Amerikaanse economie. Zo kromp de economie in het eerste kwartaal met 0,7%. Deze economische krimp kan deels worden toegeschreven aan eenmalige factoren zoals het winterweer. en de lagere olieprijs. De forse stijging van de dollar tast de concurrentiepositie van de maakindustrie aan. De lagere olieprijs resulteert in een sterke daling van de investeringen in de olie-industrie. In de Amerikaanse industrie staat het sentiment dan ook onder druk. Figuur 1 Amerikaanse werkloosheid nadert evenwichtsniveau Het evenwichtsniveau voor de werkloosheid wordt aangeduid met NAIRU (Non Accelerating Inflation Rate of Unemployment). 11% 1 Werkloosheid Nairu Laatste waarneming werkloosheid: 5, 9% 8% 7% 5% Recessies LT schatting NAIRU: 5,2% 3% dec-79 dec-84 dec-89 dec-94 dec-99 dec-04 dec-09 dec-14 Stimulansen vallen weg Er zijn echter ook fundamentele oorzaken voor de tegenvallende Amerikaanse economische cijfers. Na de start van de kredietcrisis ging de Fed over tot het stimuleren van de economie via een reeks aan conventionele (renteverlagingen) en onconventionele (opkopen van obligaties) maatregelen. Dit beleid duwde de kapitaalmarktrentes naar een historisch dieptepunt. De lage rente betekende een welkome stimulans voor de economie. Zo ondersteunden de lagere hypotheekrentes het herstel van de Amerikaanse woningmarkt. De woningmarkt is een belangrijke component van de economie met grote uitstralingseffecten naar de consumentenbestedingen. Nu de hypotheekrentes niet meer dalen, valt deze positieve stimulans weg. Ook het zogenaamde wealth effect, de positieve impuls op de consumentenbestedingen als gevolg van de stijgende vermogens van huishoudens, is grotendeels uitgewerkt nu de stijging van de Amerikaanse aandelenmarkten afvlakt. Deze effecten worden deels gecompenseerd door de positieve impuls van de lagere olieprijs op het besteedbaar inkomen. Tegenwind steekt op Daar waar positieve impulsen zijn weggevallen, komen de negatieve effecten van een aantal ontwikkelingen naar voren. Vooral de Amerikaanse industriële sector kampt met de negatieve gevolgen van de sterkere dollar Lagere groei maar geen recessie Het merendeel van de Amerikaanse (leidende) indicatoren wijst nog steeds op aanhoudende economische groei, maar wel in een lager tempo. Ook het herstel op de arbeidsmarkt zet door. Het aantal ontslagen ligt op historisch lage niveaus terwijl de baancreatie op een relatief hoog niveau ligt. De werkloosheid daalt hierdoor gestaag. Zoals in figuur 1 is te zien, ligt het werkloosheidspercentage met 5, dicht bij haar evenwichtsniveau. Tot op heden heeft de daling van de werkloosheid nog nauwelijks tot stijgende lonen geleid. De combinatie van aanhoudende baancreatie en een krapper wordende arbeidsmarkt zal uiteindelijk in hogere loongroei resulteren. Dit zal de consumptieve bestedingen een impuls geven. Hoewel de recente tegenvallende data reden zijn voor zorg, is er daarom nog geen direct recessiegevaar. Alle ogen op de Fed Nadat eind 2014 de Fed haar derde opkoopprogramma voor obligaties beëindigde, begonnen de speculaties over het moment van de eerste renteverhoging. In eerste instantie had de Fed haar rentebeleid gekoppeld aan een werkloosheidspercentage van 6,5%. Deze directe koppeling is begin 2014 losgelaten door Fed-president Yellen. Sindsdien probeert Yellen de verwachtingen te sturen. Zo worden onder meer de verwachtingen van Fed-leden over de ontwikkeling

3 van de beleidsrente gepubliceerd. Die wijzen op een eerste renteverhoging in de 2 e helft van Yellen blijft echter benadrukken dat zowel het moment van de eerste renteverhoging als het tempo waarin de rente wordt verhoogd, afhankelijk is van de economische ontwikkelingen. Een sterke arbeidsmarkt blijft een belangrijke randvoorwaarde. Ook de inflatie is een belangrijke variabele waar de Fed naar kijkt. De inflatie is momenteel laag. De zogenaamde core PCE, de inflatiemaatstaf waar de Fed op stuurt, ligt op 1,2%. Het liefst ziet Yellen de inflatie richting de doelstelling van 2% bewegen. De laatste maanden worden de geesten rijp gemaakt voor de eerste renteverhoging. Yellen wil een aantal maanden van robuuste economische data zien voordat de rente wordt verhoogd. Door recente tegenvallende economische cijfers is een renteverhoging in juni daarom onwaarschijnlijk. Figuur 2 Taylor Rule rechtvaardigt hogere beleidsrente De Taylor Rule is als volgt opgebouwd: Neutrale Federal Funds Rate = neutrale reële rente + inflatie + (Nairu werkloosheid) + 0,5*(inflatie inflatie doelstelling) 2 15% 1 5% Taylor Rule Federal Funds Target Rate -5% mrt-79 mrt-84 mrt-89 mrt-94 mrt-99 mrt-04 mrt-09 mrt-14 Moeilijk besluit Het economisch momentum is momenteel zwak terwijl de (loon)inflatie laag is. Ook zijn de onderliggende zwaktes in de economie nog niet opgelost. Hierdoor bestaat het gevaar dat een vroege renteverhoging de economie negatief beïnvloedt. Daar staat tegenover dat na 5 jaar van economische groei het gat tussen het daadwerkelijke bbp-volume en het potentiële bbp-volume klein is. Dat ondergraaft de noodzaak voor een extreem ruim monetair beleid. De Taylor Rule, een model waarmee een neutraal renteniveau passend bij de economische omstandigheden wordt bepaald, rechtvaardigt dan ook een hogere rente (zie figuur 2). Daarnaast worden de onbedoelde negatieve effecten van het jaren durende extreem ruime monetaire beleid groter. Volgens critici heeft het gratis geld beleid van de Fed een grote misallocatie van kapitaal in de economie tot gevolg. Dit resulteert onder meer in bubbles op verschillende kapitaalmarkten en verstoringen in de reële economie. Hoe langer dit beleid duurt, hoe meer schade wordt aangericht. Dit zijn sterke redenen om met het normaliseren van het monetair beleid te beginnen. Als de economische cijfers de komende maanden stabiliseren, lijkt een renteverhoging in september een zekerheid. Blijft economische stabilisatie uit, dan staat Yellen voor een moeilijke afweging. Uitstel roept de vraag op wanneer de rente dan wel omhoog kan. Het voor zich uit blijven schuiven van de renteverhoging brengt het gevaar met zich mee dat de Verenigde Staten de volgende recessie ingaan met een rente op een bodemniveau. Al met al achten wij een renteverhoging in september waarschijnlijk. Alleen economische tegenvallers zullen de Fed van een renteverhoging afhouden. Herstel eurozone zet door Het economisch herstel van de eurozone wint aan kracht. De groei over het eerste kwartaal bedroeg 0, op kwartaalbasis. Daarmee ligt de eurozone op schema om in 2015 een solide economische groei neer te zetten. De inflatie is opgelopen van -0, in januari naar 0,3% in mei. De acute deflatieangst is daarmee verdwenen. De economische problemen zijn echter nog niet voorbij. De ECB is daarom vastbesloten om haar opkoopprogramma voor obligaties ongewijzigd door te zetten. In tegenstelling tot de Verenigde Staten zal het monetair beleid in de eurozone voorlopig extreem ruim blijven. Grexit en Brexit Terwijl de economie aan kracht wint, blijven de politieke risico s in Europa groot. Zoals in de Investment Letter van maart dit jaar al werd vermeld, is de Griekse overheid weer in de financiële problemen gekomen 1. In plaats van met een oplossing te komen, is een loopgravenoorlog ontstaan tussen de Griekse regering en de Europese Unie (EU). Zonder overeenkomst dreigt in juni faillissement wanneer Griekenland circa 1,5 miljard aan het IMF moet terugbetalen. Een Grexit, Griekse uittreding uit de eurozone, blijft daardoor boven de markten hangen. In het Verenigd Koninkrijk heeft de verkiezingsoverwinning van de Conservatieven de speculaties over een Brexit, Britse uittreding uit de EU, aangewakkerd. Uiterlijk eind 2017 wordt hier een referendum over gehouden. Opkomende landen zwak De groeivertraging in de opkomende landen zet door. Dit komt vooral door lagere verwachtingen voor een aantal grote economieën. Zo waren de Chinese cijfers in het eerste kwartaal zwakker dan verwacht. De economische groei zakt naar verwachting tot onder de 7%. Rusland gaat door een diepe recessie als gevolg van de lagere olieprijzen en de Westerse sancties. Het gaat echter niet overal slechter. Zo blijft India positief verrassen. 1 Zie: Syntrus Achmea Investment Letter, Grensverleggend, maart

4 Correctie op obligatiemarkt 4 In eerste instantie zetten de trends op de verschillende financiële markten na de start van het ECB opkoopprogramma versterkt door. Medio april draaide het sentiment echter abrupt. De kapitaalmarktrente in vooral de eurozone schoot omhoog en de euro won aan kracht. Tegelijkertijd daalden de aandelenmarkten. De oorzaak voor de abrupte marktturbulentie lijkt vooral een technische correctie. Inmiddels is de rust wedergekeerd. Wel lijkt een keerpunt in de rente te zijn bereikt. Trendbreuk op de financiële markten Na een periode van relatieve rust, keerde de volatiliteit op de markten terug. Ondanks dat, laten vrijwel alle belangrijke beleggingscategorieën over de eerste vijf maanden van 2015 positieve rendementen zien. In figuur 3 staan de totaalrendementen tot en met ultimo mei weergegeven. In eerste instantie zetten de diverse trends van de afgelopen maanden op de financiële markten door. De start van het obligatie-opkoopprogramma van de ECB duwde de rentes op euro-staatsobligaties naar nieuwe laagterecords. De Duitse 10-jaars rente bereikte 20 april een dieptepunt van slechts 8 basispunten (0,08%). In de daarop volgende weken ging de obligatiemarkt in de eurozone echter door een heftige correctie. In korte tijd liet de Duitse kapitaalmarktrente bijna een vertienvoudiging zien (zie figuur 4). Hierdoor werden alle in de vier maanden daarvoor opgebouwde kapitaalwinsten op euro-staatsobligaties teniet gedaan. Medio mei keerde de rust terug waarna de Duitse rente wat terugzakte naar circa 0,5%. Het lijkt er echter wel op dat de kapitaalmarktrentes het dieptepunt achter zich hebben gelaten. De dalende trend in de rente lijkt daardoor (voorlopig) gebroken. Er is geen sluitende fundamentele verklaring voor de Figuur 4 Schok Duitse kapitaalmarktrente 3, 2,5% 2, 1,5% 1, 0,5% 0, Duitsland: 1-jaars rente Duitsland: 30-jaars rente Duitsland: 10-jaars rente Aankondiging QE Start QE -0,5% jan-14 mrt-14 mei-14 jul-14 sep-14 nov-14 jan-15 mrt-15 mei-15 plotselinge draai in het sentiment. De oorzaak lijkt vooral een technische correctie, mede als gevolg van het afbouwen van speculatieve posities, na een periode waarin de rente door het beleid van de ECB naar een extreem laag niveau werd geduwd. Niet alleen de rentemarkten kregen te maken met volatiliteit. De stijgende eurorente zette ook de euro hoger. In korte tijd steeg de koers van de euro ten opzichte van de dollar van 1,05 naar 1,14. Mede door de oplopende spanningen rondom de Griekse schuldproblematiek, zakte de koers van de euro ten opzichte van de dollar eind mei terug tot onder de 1,10. Ook de aandelenmarkten lieten een correctie zien. Na medio april te pieken, gingen de Europese aandelenmarkten met ongeveer 5% onderuit. De correctie was echter van korte duur, waardoor wereldwijde aandelen dit jaar de best renderende categorie zijn. Grondstoffen begonnen 2015 slecht maar hebben het verlies grotendeels weggewerkt. De prijs voor Brent olie is opgelopen tot circa $65 per vat. Figuur 3 Totaalrendementen t/m ultimo mei 2015 Totaalrendement 8% 7, 7% 6,3% 5% 4, 3% 2% 1% 1,2% 1,1% 1,7% 1,9% 0, 3,1% -0,1% -1% Aandelen wereld (LC) Euro IG Bedrijfsobligaties Staatsobligaties Eurozone Staatsobligaties Duitsland Staatsobligaties Italië Euro inflatie gerelateerde obligaties Global High Yield ( hedged) Emerging Market Debt HC ( hedged) Emerging Market Debt LC (unhedged) Grondstoffen (USD)

5 Toename volatiliteit in het verschiet Ondanks de recente rentestijging zijn de verwachte rendementen op staatsobligaties zeer laag. De relatieve aantrekkelijkheid van aandelen blijft hierdoor onveranderd van kracht. Wij verwachten de komende tijd meer volatiliteit op de financiële markten. De recente correctie op de euro-obligatiemarkt is daarvan een voorbode. Bronnen van volatiliteit zijn onder meer speculaties over het rentebeleid van de Fed, het ECB beleid en de Griekse schuldproblematiek. Ook (geo) politieke spanningen kunnen een bron van onrust zijn. ECB en Fed bepalen sentiment Het monetair beleid is al langere tijd één van de bepalende factoren voor het sentiment op de financiële markten. De komende maanden zullen de speculaties over het rentebeleid van de Fed toenemen. Tegenvallend en meevallend nieuws over de Amerikaanse economie kunnen daardoor voor meer volatiliteit op de financiële markten zorgen. De Fed zal proberen om de markten niet teveel te verrassen. Zo hoopt men een tweede taper tantrum te voorkomen. In de zomer van 2013 leidde de aankondiging van het geleidelijk beëindigen van het onconventioneel monetair beleid (tapering) tot heftige reacties op de rente- en aandelenmarkten. Ook het beleid van de ECB zal de komende tijd sterk bepalend zijn voor, in het bijzonder, de euro-obligatiemarkten. Door het omvangrijke opkoopprogramma voor obligaties is de ECB een belangrijke speler op deze markten geworden. Tegelijkertijd is de liquiditeit afgenomen. Dit maakt de obligatiemarkt volatieler en gevoelig voor technische correcties. We verwachten echter niet dat de rente al op korte termijn stijgt naar een meer evenwichtig lange termijn niveau. Het beleid van de ECB heeft een drukkend effect op de rente. De rente zal daardoor waarschijnlijk nog langere tijd laag blijven. Wel lijkt de sterk dalende trend in de rente gestuit. (Geo)politieke risico s Naast de centrale banken blijven ook politieke risico s een bron van turbulentie. Griekenland balanceert al tijden op de rand van faillissement waardoor een Grexit een relevant risicoscenario blijft. Ook geopolitieke brandhaarden zoals de Oekraïne en het Midden-Oosten blijven potentiële bronnen van onrust. Laag absoluut rendement In figuur 5 staan onze verwachte rendementen voor de middellange termijn. De combinatie van lage aanvangsrendementen met stijgende rentes resulteert in lage verwachte absolute rendementen voor vrijwel alle vastrentende categorieën. Uitzondering zijn obligaties van opkomende landen in lokale valuta. Daar liggen de renteniveaus fors hoger. Door de blootstelling aan valuta s zijn echter ook de risico s groter. Het verwachte rendement op aandelen is historisch gezien niet uitzonderlijk hoog, maar relatief ten opzichte van obligaties blijft deze categorie aantrekkelijk. Handhaven DAA-positionering Gegeven de aantrekkelijke risicopremie van aandelen versus euro-staatsobligaties, handhaven wij onze huidige DAA-positionering. Europese aandelen en aandelen uit opkomende landen worden gezamenlijk 2% overwogen ten koste van euro-staatsobligaties. 5 Figuur 5 DAA-verwachtingen (ultimo mei 2015) Bron: Syntrus Achmea Vermogensbeheer Beleggingscategorie Negatief Positief Advies DAA Toelichting Aandelen Emerging Markets + 1% 7,25% Relatief goedkoop maar macro en geopolitieke risico s op korte termijn Aandelen Europa + 1% 6,0 Aantrekkelijke waardering en verbeterende macro-economische omgeving Emerging Market Debt LC 6,5 Aantrekkelijk renteniveau maar hoog valuta- en geopolitiekrisico Aandelen VS 5,0 Laag verwacht absoluut rendement door hoge waardering Emerging Market Debt HC 2,75% Aantrekkelijke risico-opslag maar gevoelig voor rentestijging VS Global High Yield 2,25% Risico-opslag ligt onder de historische mediaan Aandelen Japan 1,25% Opwaarts potentieel op korte termijn aanzienlijk door extreem monetair beleid Grondstoffen 2,75% Laag rendement door lage rente, contango en beperkte prijsstijging Kasgeld 0,25% Rendement op kasgeld blijft langer laag door ruimer ECB-beleid Investment Grade Credit 0,25% Gemiddelde spreads, maar onaantrekkelijk door historisch lage rente Staatsobligaties niet-kernlanden 0,25% Laag rendement door historisch lage renteniveaus Staatsobligaties Kernlanden -2% -0,5 Ondanks rentestijging blijft het rendement zeer laag Inflatiegerelateerde obligaties -1,0 Negatieve reële rente en lage inflatie geven een onaantrekkelijk rendement Deze tabel vat de visie samen die ten grondslag ligt aan de Dynamische Asset Allocatie (DAA). De verwachte rendementen zijn gemiddelde rendementen per jaar en hebben betrekking op de komende 5 jaar. De verwachte rendementen zijn in euro s. Alle niet-eurobeleggingen zijn afgedekt naar euro s behalve Emerging Market Debt LC. De aantrekkelijkheid van de beleggingscategorieën komt tot stand op basis van zowel rendements- als risicoschattingen.

6 Economie dicteert rentebeleid centrale banken 6 Op 20 april jl. sloot de 10-jaars Duitse rente op 0,08%, een laagterecord. In de weken daarna ging de obligatiemarkt door een snelle correctie, en 14 mei jl. piekte de Duitse 10-jaars rente op bijna 0,8%. Vanuit een lange termijn perspectief is de recente rentestijging niet meer dan een kleine correctie. Het zeer lage niveau waarop de kentering nu heeft plaatsgevonden, roept echter de vraag op of we de ommekeer hebben meegemaakt van een ruim 30-jarige trend van almaar lagere renteniveaus. Dalende trend in rente Om de huidige lage renteomgeving te duiden, beginnen we met de vraag waardoor de hoogte van de rente in de economie wordt bepaald en hoe het komt dat rentes zo sterk zijn gedaald. In figuur 6 staan de Duitse en Amerikaanse 10-jaars rentes sinds 1970, alsmede de voor (verwachte) inflatie gecorrigeerde reële rentes. Uit de figuur blijkt dat sinds begin jaren 80 de nominale rente in een dalende trend zit. Tot aan het eind van de jaren negentig daalden de kapitaalmarktrentes vooral als gevolg van afnemende inflatie. In de periode daarna heeft de inflatie zich in beide landen gestabiliseerd op een laag niveau van 2% à 3%. Sindsdien is veel meer sprake geweest van een daling van de reële rente. Vooral gedurende de financiële crisis en tijdens de nasleep, zijn zowel de Duitse als Amerikaanse reële rente niveaus naar zeer lage niveaus gedaald. De Duitse reële rente is momenteel zelfs negatief. Reële rente cruciaal voor economie In het nieuws is er veel aandacht voor centrale banken en hun rentebeslissingen, wat de suggestie wekt dat centrale bankiers controle hebben over de rente. Dit laatste is maar ten dele waar. Centrale banken sturen de nominale korte rente en dat heeft op termijn invloed op de inflatie(verwachtingen). Inflatieverwachtingen zijn op hun beurt een belangrijke determinant van de nominale kapitaalmarktrente. Belangrijker voor de economie is echter de reële rente, de nominale rente gecorrigeerd voor de hoogte van de inflatie. Wickselliaanse evenwichtsrente De mate waarin centrale banken de reële rente kunnen beïnvloeden is, zeker op langere termijn, beperkt. De Zweedse econoom Knutt Wicksell introduceerde aan het eind van de 19de eeuw het concept van een reële evenwichtsrente waarbij de belangrijkste markten in de economie in evenwicht zijn. Dit concept, hoewel niet direct en objectief waarneembaar, heeft nog altijd een centrale plaats in het monetaire beleidsdenken. De hoogte van deze Wickselliaanse evenwichtsrente is afhankelijk van een groot aantal factoren en varieert over de tijd. In een snel groeiende economie met zeer winstgevende projecten zal de evenwichtsrente waarschijnlijk hoger zijn dan in een economie waar veel markten verzadigd zijn en er verder ook weinig prikkels zijn om te investeren. Een grote spaarneiging heeft een neerwaarts effect op de evenwichtsrente; een hoog winstniveau het omgekeerde. Figuur 6 Langjarige ontwikkeling Duitse rente en Amerikaanse rente 12% 1 8% 2% Inflatie Duitsland (5-jaar historisch) Schatting Reële Rente Duitsland 10-jaars Rente Duitsland -2% -2% jan-70 jan-75 jan-80 jan-85 jan-90 jan-95 jan-00 jan-05 jan-10 jan-15 jan-70 jan-75 jan-80 jan-85 jan-90 jan-95 jan-00 jan-05 jan % 1 8% 2% Inflatie VS (5-jaar historisch) Schatting Reële Rente VS 10-jaars Rente VS jan-15

7 Figuur 7 Verwachte ontwikkeling Amerikaanse beleidsrente 5% 3% 2% 1% Beleidsrente VS (Federal Funds Rate) Marktverwachting Mediane verwachting Fed-leden (maart 2015) dec-06 dec-08 dec-10 dec-12 dec-14 dec-16 dec-18 Om een lage, stabiele inflatie te realiseren, zijn centrale banken gedwongen met hun beleid deze evenwichtsrente, of althans een goede schatting daarvan, te volgen. Doen ze dit niet, dan dreigt oververhitting (oplopende inflatie) dan wel een recessie (met deflatie als risico). De toestand van de economie bindt dus de handen van de centrale bank bij het uitvoeren van haar beleid. Verwachte renteontwikkeling De financiële markten verwachten dat de ECB de korte rente de komende jaren niet of nauwelijks kan verhogen. In mindere mate geldt dat ook voor de Amerikaanse centrale bank. Figuur 7 toont de marktverwachtingen voor de belangrijke Federal Funds Rate, de beleidsrente waarmee de Fed de economie stuurt. Tevens toont de figuur in de vorm van stippen de mediane verwachting van de leden van het beleidsbepalende orgaan van de Fed (de zogenaamde dots ). Wat opvalt is dat waar de Fed-bestuurders een rente van bijna voorzien over ruim drieënhalf jaar, de markt minder optimistisch is over de toekomstige kracht van de Amerikaanse conjunctuur. De marktverwachting voor de beleidsrente ultimo 2018 staat op slechts 2%. Het antwoord op de vraag wie er uiteindelijk gelijk krijgt - staat de korte rente eind 2018 op 2% of? -, is in hoge mate bepalend voor hoe men de huidige situatie op de financiële markten beoordeelt. Een beleidsrente die in ruim 3 jaar wordt opgetrokken naar impliceert een aanzienlijk grotere druk op waarderingen van effecten dan een beweging naar 2%. Verklaringen voor de lage rente Er bestaan ten minste 4 verklaringen voor het huidige lage niveau van de reële rente. De eerste is de zogenoemde Global Saving Glut hypothese, die in 2005 door Ben Bernanke, destijds gouverneur van de Fed, is gelanceerd. Volgens Bernanke is de spaarneiging in delen van de wereldeconomie zo sterk dat de beoogde besparingen bij normale renteniveaus de voorgenomen investeringen ruimschoots overtreffen. In de wereldeconomie dreigt hierdoor een voortdurend tekort aan vraag naar goederen en diensten. De economische krimp die hierdoor dreigt, wordt tegengegaan via een daling van de evenwichtsrente. Als centrale banken deze daling van de evenwichtsrente niet volgen met hun beleidsrente, resulteert dat in een afnemende groei en uiteindelijk een recessie. De laatste, ongelukkige renteverhoging van de ECB in 2008 is een voorbeeld van een situatie waarin een centrale bank de beweging in de evenwichtsrente verkeerd taxeerde. Verklaringen variëren van Saving Glut tot de Debt Super Cycle De genoemde sterke spaarneiging lokaliseerde Bernanke onder meer bij China en andere sterk export gerichte economieën, alsook bij olie-exporterende landen. De oorzaak van de hoge besparingen in deze landen lag (en ligt) vaak bij een wisselkoersbeleid dat de waarde van de nationale munt ten opzichte van de dollar kunstmatig laag houdt. Hierdoor beperken deze landen hun afhankelijkheid van kapitaalimport en profiteren relatief meer van de groei van de wereldwijde geaggregeerde vraag. Via de resulterende overschotten op de lopende rekening ontstaan grote spaarpotten vol dollars die bij voorkeur veilig worden belegd in Amerikaans staatspapier en zo de rente internationaal drukken. Aanhangers van de Saving Glut theorie bepleiten een internationaal beleid dat grote, langdurige overschotten op de lopende rekening van landen tegengaat en bijdraagt aan een betere balans tussen internationale stromen van handel en kapitaal. Deze betere balans zou ook ruimte bieden aan een hoger niveau van de reële rente. Een tweede verklaring voor de lage rente zoekt de oorzaak niet in een overvloed aan besparingen, maar in een tekort aan investeringen. Deze zogenaamde Secular Stagnation hypothese, die ook in de jaren dertig van de vorige eeuw aanhangers had, is meer recent nieuw leven ingeblazen door Larry Summers, oud-minster van Financiën van de Verenigde Staten. Als oorzaken van een structureel (te) laag niveau van investeringen en groei wordt gewezen naar o.a. de vergrijzing en de lagere groei van de beroepsbevol- 7

8 8 king en de relatief geringe kapitaal behoefte van moderne ondernemingen als Apple en Google. Volgens deze school kan het monetaire beleid nu niet veel extra s meer doen, en moeten overheden om een langdurige periode van lage groei af te wenden het tekort aan private investeringen aanvullen met een verhoogd niveau van publieke investeringen, o.a. in infrastructuur. Dit zou op termijn de groei en de reële rente naar hogere niveaus tillen. In een derde zienswijze staan niet zo zeer besparingen en investeringen, beide stroomgrootheden, centraal, maar ligt de nadruk op de voorraadgrootheid schuld. De lage rente hoort bij de fase van de Debt Super Cycle waarin de economie zich thans bevindt. De wens om schulden af te bouwen en de moeizame kredietverlening zijn tijdelijke factoren die de rente en de groei neerwaarts drukken. Zodra deze tegenwind minder wordt, zullen de groei en de rente zich herstellen richting meer normale niveaus. Een vierde zienswijze ten slotte, kijkt naar de lange termijn en legt de oorzaak voor de huidige lage reële rente (en lage inflatie, hoge schulden, hoge winstgevendheid en toegenomen inkomensongelijkheid) bij de globalisering van de wereldeconomie in de laatste drie decennia. De (potentiële) inschakeling van een enorm reservoir aan goedkope en geleidelijk aan steeds beter geschoolde arbeidskrachten in opkomende economieën, heeft een enorme verzwakking van de positie van de factor arbeid (werknemers) in de ontwikkelde economieën opgeleverd. Dit heeft in de ontwikkelde economieën geleid tot een productie, inflatie en inkomensgroei die achterblijft bij de verwachtingen. Dit versterkte de roep om een ruim monetair en fiscaal beleid. Door een systematische voorkeur voor een expansief beleid Evenwichtsrente voorlopig op laag niveau zijn schuldniveaus sterk gestegen. Hierdoor is het renteniveau dat de economie kan dragen steeds verder gedaald. Ontsnappen uit deze schuldenval is moeilijk, zal lange tijd vergen en noodzakelijkerwijs gepaard gaan met lage renteniveaus. Onevenwichtigheden nog niet opgelost In elk van de genoemde verklaringen zit een kern van waarheid. Belangrijkste rode draad is wat ons betreft dat de wereldeconomie worstelt met hardnekkige onevenwichtigheden in termen van te veel schulden en te omvangrijke en te structurele spaaroverschotten. Dit leidt tot extreme beleidsmaatregelen en aanzienlijke macro-economische onzekerheden, wat remmend werkt op de investeringen. Dit alles bij elkaar heeft een neerwaartse druk op de evenwichtsrente, en maakt een normalisatie van de reële rente richting 2% tot 2.5% de komende jaren niet waarschijnlijk. Wel zal een voortgaand herstel in de Verenigde Staten de Fed in staat stellen het monetaire gaspedaal wat te laten opkomen, wat zich zal vertalen in een beperkte stijging van Amerikaanse rente. Onderliggend blijft de economische ontwikkeling te weinig robuust om een sterke tegenwind op de financiële markten te kunnen weerstaan. Colofon Meer Weten? Neem dan contact op met uw fondsmanager of account-cio. De Syntrus Achmea Investment Letter is een uitgave van de afdeling Investment Strategy van Syntrus Achmea. Disclaimer De informatie in dit document is met zorg door Syntrus Achmea Vermogensbeheer B.V. (hierna SAVB ) samengesteld en bestemd voor gekwalificeerde beleggers en/of professionele beleggers als bedoeld in de Wet financieel toezicht. Dit document is niet bedoeld en dient niet te worden beschouwd (i) als aanbod of uitnodiging tot het kopen, verkopen of anderszins verhandelen van financiële instrumenten, (ii) als beleggingsaanbeveling of beleggingsadvies, of (iii) als juridisch, fiscaal of enig ander advies. SAVB raadt de lezer van dit document af een beleggingsbeslissing of enige andere beslissing uitsluitend te baseren op in dit document vermelde informatie en aanvaardt geen aansprakelijkheid voor schade die het gevolg is van zo n beslissing. De informatie in dit document is (mede) gebaseerd op door SAVB van betrouwbaar geachte informatiebronnen betrokken informatie. SAVB garandeert niet de betrouwbaarheid van die bronnen, noch staat zij in voor de juistheid en volledigheid van de van die bronnen verkregen informatie. Aan de informatie in dit document kunnen geen rechten worden ontleend en de in dit document opgenomen informatie is uitsluitend informatief van aard. Alle informatie, inclusief evenuele cijfers die een momentopname betreffen, kan aan verandering onderhevig zijn waardoor de tekst niet langer actueel zou kunnen zijn op het moment dat ze gelezen wordt. SAVB behoudt zich het recht voor om de in het document opgenomen informatie zonder nadere aankondiging te wijzigen. Het noemen van historische rendementen op beleggingen dient uitsluitend als nadere uitleg en toelichting te worden beschouwd en SAVB beoogt daarmee geen enkele uitspraak te doen over zijn verwachtingen ten aanzien van het rendement of koersverloop van die beleggingen op de korte of lange termijn. De waarde van uw belegging kan fluctueren en het verleden behaalde resultaten bieden geen garantie voor de toekomst. Behalve het kopiëren van de in dit document aangeboden informatie voor eigen persoonlijk gebruik, is het niet toegestaan om (gedeelten van) de inhoud, zonder de uitdrukkelijke schriftelijke toestemming van SAVB, over te nemen, te vermenigvuldigen of op welke wijze dan ook te distribueren of openbaar te maken. Alle in dit document gepresenteerde informatie (teksten, foto s, illustraties, grafisch materiaal, handelsnamen, logo s, woord- en beeldmerken) is eigendom van of in licentie bij SAVB en wordt beschermd door auteursrecht, merkenrecht dan wel enig ander recht van intellectueel eigendom. Er worden geen rechten van welke aard dan ook in licentie gegeven of toegewezen of op andere wijze overgedragen aan personen die toegang verkrijgen tot deze informatie. Het is niet toegestaan om (gedeelten van) de inhoud van dit document over te nemen, te vermenigvuldigen of op welke wijze dan ook te distribueren, zonder de uitdrukkelijke schriftelijke toestemming van SAVB. Syntrus Achmea Vermogensbeheer B.V., statutair gevestigd te Tilburg en kantoor houdende te De Meern (Handelsregister nr ), is geregistreerd bij de Autoriteit Financiële Markten in Amsterdam.

Oktober 2015. Macro & Markten. 1. Rente en conjunctuur :

Oktober 2015. Macro & Markten. 1. Rente en conjunctuur : Oktober 2015 Macro & Markten 1. Rente en conjunctuur : VS Zoals al aangegeven in ons vorig bulletin heeft de Amerikaanse centrale bank FED de beleidsrente niet verhoogd. Maar goed ook, want naderhand werden

Nadere informatie

Marktwaarde van de pensioenverplichtingen in het derde kwartaal gestegen van 16.893 miljoen naar 17.810 miljoen ( 15.008 miljoen ultimo Q4 2013).

Marktwaarde van de pensioenverplichtingen in het derde kwartaal gestegen van 16.893 miljoen naar 17.810 miljoen ( 15.008 miljoen ultimo Q4 2013). Kwartaalbericht 2014 Samenvatting Marktwaardedekkingsgraad per 30 september 2014 130,4%, een toename van 0,9%-punt ten opzichte van 30 juni 2014. Over de eerste negen maanden steeg de marktwaardedekkingsgraad

Nadere informatie

Beleggingsthema s 2016. What a difference a day makes (1975), Dinah Washington

Beleggingsthema s 2016. What a difference a day makes (1975), Dinah Washington Beleggingsthema s 2016 What a difference a day makes (1975), Dinah Washington Inleiding De dagen die in 2015 het verschil maakten, zijn de dagen waarop centrale bankiers uitspraken deden, what a difference

Nadere informatie

QE in de eurozone: bezit van de zaak, einde van het vermaak?

QE in de eurozone: bezit van de zaak, einde van het vermaak? QE in de eurozone: bezit van de zaak, einde van het vermaak? Komt er QE in de eurozone? Sinds enige maanden wordt er op de financiële markten gezinspeeld op het opkopen van staatsobligaties door de Europese

Nadere informatie

De marktwaardedekkingsgraad per 30 juni 2015 was 135,1%. Dit is een toename van 5,7% ten opzichte van 31 maart 2015.

De marktwaardedekkingsgraad per 30 juni 2015 was 135,1%. Dit is een toename van 5,7% ten opzichte van 31 maart 2015. Kwartaalbericht 2015 Samenvatting De marktwaardedekkingsgraad per 30 juni 2015 was 135,1%. Dit is een toename van 5,7% ten opzichte van 31 maart 2015. De reële dekkingsgraad ultimo tweede kwartaal was

Nadere informatie

Maandbericht Beleggen Maart 2015

Maandbericht Beleggen Maart 2015 ING Investment Office Publicatiedatum: 25 maart 2015 Maandbericht Beleggen Maart 2015 februari maart + Assetallocatie Aandelen Vastgoed Grondstoffen Alternatieve beleggingen Obligaties Regioallocatie Ongewijzigde

Nadere informatie

Bericht 3 e kwartaal September 2014

Bericht 3 e kwartaal September 2014 Bericht 3 e kwartaal September 2014 Providence Capital NV is geregistreerd als beleggingsonderneming bij de Autoriteit Financiële Markten (AFM) en legt zich onder meer toe op het verrichten van vermogensbeheer

Nadere informatie

Update Rentevisie. Door Simon Wiersma, Investment Manager van het ING Investment Office

Update Rentevisie. Door Simon Wiersma, Investment Manager van het ING Investment Office ING Investment Office Publicatiedatum: 14 april 2015 Update Rentevisie Door Simon Wiersma, Investment Manager van het ING Investment Office Na een voor obligatiebeleggers heel goed 2014 zijn de eerste

Nadere informatie

NN First Class Balanced Return Fund

NN First Class Balanced Return Fund NN First Class Balanced Return Fund Alle Fonds onder de loep cijfers zijn per 31/03/015 Het NN First Class Balanced Return Fonds won in het eerste kwartaal 8,9% Zeer sterke performances van aandelen en

Nadere informatie

Persbericht ABP, eerste halfjaar 2008

Persbericht ABP, eerste halfjaar 2008 Persbericht ABP, eerste halfjaar 2008 Hoofdpunten Rendement over eerste helft 2008 is 5,1%. De dekkingsgraad is medio 2008 uitgekomen op 132%. De kredietcrisis eist zijn tol. Vooral aandelen en onroerend

Nadere informatie

Marktwaardedekkingsgraad per 31 maart 2014: 128,6%, een toename van 3,3%-punt ten opzichte van 31 december 2013.

Marktwaardedekkingsgraad per 31 maart 2014: 128,6%, een toename van 3,3%-punt ten opzichte van 31 december 2013. Kwartaalbericht 2014 Samenvatting Marktwaardedekkingsgraad per 31 maart 2014: 128,6%, een toename van 3,3%-punt ten opzichte van 31 december 2013. Meer informatie vindt u op de website. Beleggingsrendement

Nadere informatie

NN First Class Return Fund

NN First Class Return Fund NN First Class Return Fund Fonds onder de loep Alle cijfers zijn per 30/09/015 Het NN First Class Return Fund verloor in het derde kwartaal 9,6% Het kwartaal werd gekenmerkt door winstnemingen na een positieve

Nadere informatie

Kwartaalbericht Pensioenfonds KLM-Cabinepersoneel. Vierde kwartaal 2014-1 oktober 2014 t/m 31 december 2014

Kwartaalbericht Pensioenfonds KLM-Cabinepersoneel. Vierde kwartaal 2014-1 oktober 2014 t/m 31 december 2014 Kwartaalbericht Pensioenfonds KLM-Cabinepersoneel Vierde kwartaal 2014-1 oktober 2014 t/m 31 december 2014 Samenvatting: dalende euro en dalende rente Nominale dekkingsgraad gedaald van 117,4% naar 115,1%

Nadere informatie

Outlook 2016. Figuur 1: Invloed van Chinese groei op wereldwijde groei. (bron: Capital Economics) december 2015 Pagina 2 van 7

Outlook 2016. Figuur 1: Invloed van Chinese groei op wereldwijde groei. (bron: Capital Economics) december 2015 Pagina 2 van 7 Outlook 2016 Inleiding 2016 is in China het jaar van de aap. Apen zijn de genieën van de Chinese dierenriem. Ze leven in groepen, zijn intelligent en geestig. Niets is voor hen te moeilijk. Als het wel

Nadere informatie

Maandbericht Beleggen April 2015

Maandbericht Beleggen April 2015 ING Investment Office Publicatiedatum: 22 april 2015 Maandbericht Beleggen April 2015 maart april + Assetallocatie Aandelen Vastgoed Grondstoffen Alternatieve beleggingen Obligaties Regioallocatie Noord-Amerika

Nadere informatie

Rapportage derde kwartaal 2015 Volendam, 16 oktober 2015

Rapportage derde kwartaal 2015 Volendam, 16 oktober 2015 Rapportage derde kwartaal 2015 Volendam, 16 oktober 2015 Samenvatting Hoofdpunten In het derde kwartaal zorgden twijfels over de houdbaarheid van de economische groei in China voor onrust op de financiële

Nadere informatie

Kwartaalbericht Pensioenfonds KLM-Cabinepersoneel. Eerste kwartaal 2015-1 januari 2015 t/m 31 maart 2015

Kwartaalbericht Pensioenfonds KLM-Cabinepersoneel. Eerste kwartaal 2015-1 januari 2015 t/m 31 maart 2015 Kwartaalbericht Pensioenfonds KLM-Cabinepersoneel Eerste kwartaal 2015-1 januari 2015 t/m 31 maart 2015 Samenvatting: dalende euro en dalende rente door monetair beleid De beleidsdekkingsgraad is gedaald

Nadere informatie

BEHEERSVERSLAG TRANSPARANTINVEST 4/3/2015. Macro & Markten, strategie. 1. Rente en conjunctuur : EUROPA

BEHEERSVERSLAG TRANSPARANTINVEST 4/3/2015. Macro & Markten, strategie. 1. Rente en conjunctuur : EUROPA BEHEERSVERSLAG TRANSPARANTINVEST 4/3/15 Macro & Markten, strategie 1. Rente en conjunctuur : EUROPA De Europese rentevoeten zijn historisch laag, zowel op het korte als op het lange einde, en geven de

Nadere informatie

Kwartaalbericht. 2e kwartaal 2015 Den Haag, 14 juli 2015. Samenvatting cijfers per 30 juni 2015

Kwartaalbericht. 2e kwartaal 2015 Den Haag, 14 juli 2015. Samenvatting cijfers per 30 juni 2015 Kwartaalbericht 2e kwartaal 2015 Den Haag, 14 juli 2015 Samenvatting cijfers per 30 juni 2015 Dekkingsgraad (UFR): 108,3% Beleidsdekkingsgraad: 110,0% Belegd vermogen: 19,6 miljard Rendement 2015 1 e halfjaar:

Nadere informatie

Maandbericht Beleggen Januari 2016

Maandbericht Beleggen Januari 2016 ING Investment Office Publicatiedatum: 24 december 2015 Maandbericht Beleggen Januari 2016 Assetallocatie Aandelen Vastgoed Grondstoffen Alternatieve beleggingen Obligaties Regioallocatie Noord-Amerika

Nadere informatie

In deze nieuwsbrief voor Q2 2014

In deze nieuwsbrief voor Q2 2014 In deze nieuwsbrief voor Q2 2014 Werkloosheid Verenigde Staten - Fed blijft op toneel Rusland eist rol op, p.1. - Aandelen meest kansrijk in 2014, p.2. - Obligaties winnen in Q1 - weinig potentie, p.2.

Nadere informatie

NN First Class Return Fund

NN First Class Return Fund NN First Class Return Fund Fonds onder de loep Alle cijfers zijn per 30/06/015 Het NN First Class Return Fund leverde in het tweede kwartaal 1,7% in De wereldeconomie vertraagde sterk, aandelen begonnen

Nadere informatie

Breuk in het peloton. Syntrus Achmea Investment Letter. Beleggingsomgeving. Marktontwikkelingen. Vooruitzichten. Special

Breuk in het peloton. Syntrus Achmea Investment Letter. Beleggingsomgeving. Marktontwikkelingen. Vooruitzichten. Special Syntrus Achmea Investment Letter 14 December 2014 Breuk in het peloton Beleggingsomgeving Divergerende paden 2 4 5 6 Marktontwikkelingen Financiële markten in 2014 Vooruitzichten Monetair beleid blijft

Nadere informatie

Visie 2016 BNG Vermogensbeheer. Ronald Balk 12 november 2015 Muntgebouw Utrecht

Visie 2016 BNG Vermogensbeheer. Ronald Balk 12 november 2015 Muntgebouw Utrecht Visie 2016 BNG Vermogensbeheer Ronald Balk 12 november 2015 Muntgebouw Utrecht Het beeld van 2015: de beurzen Het is niet altijd wat het lijkt -43% van top naar bodem 2 de schandalen Het is niet altijd

Nadere informatie

AEGON Equity Fund. vierde kwartaal 2006

AEGON Equity Fund. vierde kwartaal 2006 Profiel Het AEGON Equity Fund is een besloten fonds voor gemene rekening, waarin verzekeringsrelaties van AEGON kunnen participeren. Het AEGON Equity Fund belegt wereldwijd in aandelen met de nadruk op

Nadere informatie

DOUBLEDIVIDEND OUTLOOK 2015 KWALITEIT ONAFHANKELIJK BETROKKEN

DOUBLEDIVIDEND OUTLOOK 2015 KWALITEIT ONAFHANKELIJK BETROKKEN DOUBLEDIVIDEND OUTLOOK 2015 KWALITEIT ONAFHANKELIJK BETROKKEN DECEMBER 2014 1. Economie VS blijg anker Het IMF verwacht een wereldwijde economische groei van 3,8% in 2015 Met een verwachte economische

Nadere informatie

Economie en financiële markten

Economie en financiële markten Economie en financiële markten Bob Homan ING Investment Office Den Haag, 11 oktober 2013 Vraag 1: Begraafplaats Margraten gesloten vanwege. 1. Bezuinigen bij de Nederlandse overheid 2. Op last van Europese

Nadere informatie

Marktwaarde van de pensioenverplichtingen in het tweede kwartaal gestegen van 15.941 miljoen naar 16.893 miljoen ( 15.008 miljoen ultimo Q4 2013).

Marktwaarde van de pensioenverplichtingen in het tweede kwartaal gestegen van 15.941 miljoen naar 16.893 miljoen ( 15.008 miljoen ultimo Q4 2013). Kwartaalbericht 2014 Samenvatting Marktwaardedekkingsgraad per 30 juni 2014 129,5%, een toename van 0,9%-punt ten opzichte van 31 maart 2014. Over de eerste zes maanden steeg de marktwaardedekkingsgraad

Nadere informatie

ING Investment Office

ING Investment Office ING Investment Office Publicatiedatum: 26 augustus 2014 Rentevisie Update augustus 2014 Door Simon Wiersma, Investment Manager van het ING Investment Office Tegenvallende groei in de VS in het eerste kwartaal,

Nadere informatie

Waar liggen de kansen?

Waar liggen de kansen? Grip op je vermogen Waar liggen de kansen? Bob Homan ING Investment Office 20 april 2012 Welke economie is het snelst gegroeid na invoering van de euro?* a) Zwitserland b) Duitsland c) VS d) Griekenland

Nadere informatie

Iedereen is van de wereld en de wereld is van iedereen (Thé Lau 1952-2015)

Iedereen is van de wereld en de wereld is van iedereen (Thé Lau 1952-2015) 17 December 2015 Iedereen is van de wereld en de wereld is van iedereen (Thé Lau 1952-2015) Gisteravond heeft de Centrale Bank van de VS eindelijk een renteverhoging aangekondigd. Dit was slechts één van

Nadere informatie

Kwartaalbericht Pensioenfonds KLM-Cabinepersoneel. Eerste kwartaal 2014-1 januari 2014 t/m 31 maart 2014. Samenvatting: stijgende aandelen

Kwartaalbericht Pensioenfonds KLM-Cabinepersoneel. Eerste kwartaal 2014-1 januari 2014 t/m 31 maart 2014. Samenvatting: stijgende aandelen Kwartaalbericht Pensioenfonds KLM-Cabinepersoneel Eerste kwartaal 2014-1 januari 2014 t/m 31 maart 2014 Samenvatting: stijgende aandelen Nominale dekkingsgraad gestegen van 123,0% naar 123,6% Reële dekkingsgraad

Nadere informatie

Kwartaalbericht Pensioenfonds KLM-Cabinepersoneel. Tweede kwartaal 2015-1 april 2015 t/m 30 juni 2015. Samenvatting:

Kwartaalbericht Pensioenfonds KLM-Cabinepersoneel. Tweede kwartaal 2015-1 april 2015 t/m 30 juni 2015. Samenvatting: Kwartaalbericht Pensioenfonds KLM-Cabinepersoneel Tweede kwartaal 2015-1 april 2015 t/m 30 juni 2015 Samenvatting: De maandelijkse nominale dekkingsgraad is fors gestegen van 105,7% naar 115,4%. Dit komt

Nadere informatie

Licht op energie (2013 - november)

Licht op energie (2013 - november) PMI index Licht op energie (2013 - november) Macro-economische ontwikkelingen De indicator van Markit voor economische bedrijvigheid in de Eurozone ligt sinds enkele maanden net boven de 50 punten. In

Nadere informatie

Blijvende onrust op de beurs: hoe nu verder?

Blijvende onrust op de beurs: hoe nu verder? Blijvende onrust op de beurs: hoe nu verder? Zoals u waarschijnlijk weet, is de beurs nog steeds bijzonder nerveus en vooral negatief. De directe aanleiding is de tegenvallende groei in China waar wij

Nadere informatie

Bericht 3 e kwartaal 2015 Oktober 2015

Bericht 3 e kwartaal 2015 Oktober 2015 Bericht 3 e kwartaal 2015 Oktober 2015 Providence Capital NV is geregistreerd als beleggingsonderneming bij de Autoriteit Financiële Markten (AFM) en legt zich onder meer toe op het verrichten van vermogensbeheer

Nadere informatie

Update april 2015 Beleggen

Update april 2015 Beleggen Update april 2015 Beleggen Laag, lager, laagst In mijn vorige column schreef ik over de actie van de ECB, die 22 januari jongstleden werd aangekondigd, om maandelijks 60 miljard Euro aan obligaties op

Nadere informatie

Wederom onrust op de beurs: hoe nu verder?

Wederom onrust op de beurs: hoe nu verder? Wederom onrust op de beurs: hoe nu verder? Net als we vorig jaar meerdere keren hebben gezien, zijn de beurzen wederom bijzonder nerveus en vooral negatief. Op het moment van schrijven noteert de AEX 393

Nadere informatie

Grafiek 1: Evolutie van de voornaamste aandelenindices in de VS, Eurozone, China en de groeilanden in vergelijking met de evolutie van de goudprijs.

Grafiek 1: Evolutie van de voornaamste aandelenindices in de VS, Eurozone, China en de groeilanden in vergelijking met de evolutie van de goudprijs. BEHEERSVERSLAG 31/3/2015 Macro & Markten, strategie Na de forse klim van de aandelenmarkten in 2014 zetten vooral de Zuidoost Aziatische en Europese aandelenmarkten deze trend in 2015 verder. Meer en meer

Nadere informatie

BEHEERSVERSLAG Transparantinvest Portfolio Fund juli 2015

BEHEERSVERSLAG Transparantinvest Portfolio Fund juli 2015 BEHEERSVERSLAG Transparantinvest Portfolio Fund juli 015 Macro & Markten 1. Rente en conjunctuur : Europa Griekenland heeft een akkoord kunnen bereiken met zijn schuldeisers waardoor de rentevoeten in

Nadere informatie

Jaarbericht ABC 2013

Jaarbericht ABC 2013 Jaarbericht ABC 2013 Terugblik De wereldeconomie maakte zich in 2013 op voor de tweede fase van groeiherstel na de crisis van 2008-2010. De groei van de wereldeconomie bedroeg over 2013 circa 3%, vergelijkbaar

Nadere informatie

Oerend hard. 16 juni 2015

Oerend hard. 16 juni 2015 16 juni 2015 Oerend hard De laatste weken is de obligatierente in Europa en de VS hard op weg naar normaal. De lage rentegevoeligheid van de portefeuilles heeft de verliezen van obligaties beperkt gehouden

Nadere informatie

Maandbericht Beleggen Maart 2016

Maandbericht Beleggen Maart 2016 ING Investment Office Publicatiedatum: 17 februari 2016 Maandbericht Beleggen Maart 2016 Februari Maart + Assetallocatie Aandelen Vastgoed Grondstoffen Alternatieve beleggingen Obligaties Regioallocatie

Nadere informatie

Visie Van Lanschot 2012. BeterBusiness. Haarlem, 19 april 2012

Visie Van Lanschot 2012. BeterBusiness. Haarlem, 19 april 2012 Visie Van Lanschot 2012 BeterBusiness Haarlem, 19 april 2012 Welkom Frank Olde Agterhuis Directeur Van Lanschot Bankiers Haarlem Programma 16.40 tot 17.30 uur Visie Van Lanschot 2012 Slechte economie,

Nadere informatie

ING Investment Office

ING Investment Office ING Investment Office Publicatiedatum: 6 maart 2014 Rentevisie Update maart 2014 Door Simon Wiersma, Investment Manager van het ING Investment Office Op 18 december 2013 kondigde Ben Bernanke, de toenmalige

Nadere informatie

Maandbericht Beleggen September 2015

Maandbericht Beleggen September 2015 ING Investment Office Publicatiedatum: 26 augustus 2015 Maandbericht Beleggen September 2015 Assetallocatie Aandelen Vastgoed Grondstoffen Alternatieve beleggingen Obligaties Regioallocatie Noord-Amerika

Nadere informatie

Stichting Pensioenfonds Ballast Nedam Deelnemersvergadering

Stichting Pensioenfonds Ballast Nedam Deelnemersvergadering Stichting Pensioenfonds Ballast Nedam Deelnemersvergadering Arthur van der Wal Anna Timmermans 27 september 2007 www.ingim.com Agenda Huidig Mandaat bij ING IM Performance, Beleid en Vooruitzichten 2 Huidig

Nadere informatie

Maandbericht Beleggen December 2015

Maandbericht Beleggen December 2015 ING Investment Office Publicatiedatum: 25 november 2015 Maandbericht Beleggen December 2015 Assetallocatie Aandelen Vastgoed Grondstoffen Alternatieve beleggingen Obligaties Regioallocatie Noord-Amerika

Nadere informatie

Kwartaalbericht Pensioenfonds KLM-Cabinepersoneel. Derde kwartaal 2015-1 juli 2015 t/m 30 september 2015. Samenvatting:

Kwartaalbericht Pensioenfonds KLM-Cabinepersoneel. Derde kwartaal 2015-1 juli 2015 t/m 30 september 2015. Samenvatting: Kwartaalbericht Pensioenfonds KLM-Cabinepersoneel Derde kwartaal 2015-1 juli 2015 t/m 30 september 2015 Samenvatting: De maandelijkse nominale dekkingsgraad is fors gedaald van 115,4% naar 103,7%. Dit

Nadere informatie

Laag, lager, negatief: de onstuitbare val van de rentevoeten

Laag, lager, negatief: de onstuitbare val van de rentevoeten Laag, lager, negatief: de onstuitbare val van de rentevoeten Thema-analyse Belfius Research Februari 2016 Inleiding De rente staat op een historisch laag niveau. Voor een 10-jarig krediet betaalt de Belgische

Nadere informatie

Maandbericht Beleggen Juni 2015

Maandbericht Beleggen Juni 2015 ING Investment Office Publicatiedatum: 27 mei 2015 Maandbericht Beleggen Juni 2015 mei juni + Assetallocatie Aandelen Vastgoed Grondstoffen Alternatieve beleggingen Obligaties Regioallocatie Noord-Amerika

Nadere informatie

Met het kompas op 2015

Met het kompas op 2015 17 December 2014 Met het kompas op 2015 Begin december hebben we het risico in de portefeuilles verder verlaagd. We zien toegenomen onzekerheid omdat er geen einde lijkt te komen aan de daling van de olieprijs.

Nadere informatie

ABN AMRO. verzekeringen. Marktontwikkelingen & vooruitzichten. Portefeuilleverdeling & fondsselectie. Rendement. Profielfonds 3. Tweede kwartaal 2012

ABN AMRO. verzekeringen. Marktontwikkelingen & vooruitzichten. Portefeuilleverdeling & fondsselectie. Rendement. Profielfonds 3. Tweede kwartaal 2012 ABN AMRO verzekeringen Profielfonds 3 Tweede kwartaal 2012 Marktontwikkelingen & vooruitzichten Volgens recente signalen vertoont de mondiale economie tekenen van verzwakking. Tegelijkertijd nemen de risico

Nadere informatie

Zet herstel bankensector door?

Zet herstel bankensector door? ING Investment Office Publicatiedatum: 29 mei 2015 Sectorcommentaar financiële waarden Zet herstel bankensector door? Door Jan Kleipool, analist van het ING Investment Office De vooruitzichten voor de

Nadere informatie

Jaarlijks gemiddeld Cumulatief vanaf 1970 2008 Q2 2008 Q1 2008 Q4 2007 Q3 2007 Q2 2007 Dekkingsgraad (kwartaalultimo) 143% 137% 148% 153% 153%

Jaarlijks gemiddeld Cumulatief vanaf 1970 2008 Q2 2008 Q1 2008 Q4 2007 Q3 2007 Q2 2007 Dekkingsgraad (kwartaalultimo) 143% 137% 148% 153% 153% Kwartaalbericht 2e kwartaal 2008 Dekkingsgraad op 143% Rendement 0,2% in tweede kwartaal Belegd vermogen 86,3 miljard Klein positief resultaat in moeilijke markt In het tweede kwartaal is een totaalrendement

Nadere informatie

Koorddansen. Syntrus Achmea Investment Letter. Beleggingsomgeving. Marktontwikkelingen. Vooruitzichten. Special. Waarderingen worden kwetsbaar

Koorddansen. Syntrus Achmea Investment Letter. Beleggingsomgeving. Marktontwikkelingen. Vooruitzichten. Special. Waarderingen worden kwetsbaar Syntrus Achmea Investment Letter 12 Juni 2014 Koorddansen Beleggingsomgeving Divergentie 2 4 5 6 Marktontwikkelingen Positief sentiment houdt aan Vooruitzichten Waarderingen worden kwetsbaar Special Hypotheken

Nadere informatie

Hoe (slecht) gaat het met de conjunctuur? Edwin De Boeck Fedustria 13 oktober 2011

Hoe (slecht) gaat het met de conjunctuur? Edwin De Boeck Fedustria 13 oktober 2011 Hoe (slecht) gaat het met de conjunctuur? Edwin De Boeck Fedustria 3 oktober Grote Recessie was geen Grote Depressie Wereldhandel Aandelenmarkt 9 8 7 8 VS - S&P-5 vergelijking met crash 99 Wereld industriële

Nadere informatie

Interpolis Obligaties 4e kwartaal 2013

Interpolis Obligaties 4e kwartaal 2013 Interpolis Obligaties 4e kwartaal 2013 Gedurende het slotkwartaal van 2013 heeft de ECB ervoor gekozen om het monetaire beleid verder te verruimen. De reden hiervoor was onder meer een verrassend lage

Nadere informatie

Kwartaalbericht Q2 2016. The beat goes on (1967), Sonny & Cher

Kwartaalbericht Q2 2016. The beat goes on (1967), Sonny & Cher The beat goes on (1967), Sonny & Cher Inleiding Zorgen over de houdbaarheid van de economische groei dicteerden de financiële markten in het eerste kwartaal van 2016. Wederom kwamen centrale banken met

Nadere informatie

Obligatie. helpdesk SANDRA CROWL OLAF VAN DEN HEUVEL LARS DIJKSTRA SANDOR STEVERINK TRENDS

Obligatie. helpdesk SANDRA CROWL OLAF VAN DEN HEUVEL LARS DIJKSTRA SANDOR STEVERINK TRENDS Obligatie helpdesk Ze zijn de hoeksteen van vrijwel iedere beleggingsportefeuille: obligaties. Terecht, want vastrentende beleggingen hebben een fantastische bullmarkt beleefd. Maar wat gebeurt er met

Nadere informatie

Maandbericht Beleggen Juli 2015

Maandbericht Beleggen Juli 2015 ING Investment Office Publicatiedatum: 25 juni 2015 Maandbericht Beleggen Juli 2015 Assetallocatie Aandelen Vastgoed Grondstoffen Alternatieve beleggingen Obligaties Regioallocatie Noord-Amerika Europa

Nadere informatie

MarketScope. Vooruitzichten voor risicovolle beleggingen blijven gunstig. 22 april 2015

MarketScope. Vooruitzichten voor risicovolle beleggingen blijven gunstig. 22 april 2015 MarketScope Een maandelijkse visie op actuele en potentiële ontwikkelingen op de wereldwijde markten De markten zijn in de afgelopen maanden sterk gestegen, gedreven door de vraag naar risicovolle beleggingen.

Nadere informatie

Op zoek naar rendement? Zoek niet langer

Op zoek naar rendement? Zoek niet langer Op zoek naar rendement? Zoek niet langer High-yield en opkomende markten Juni 2014 Uitsluitend voor professionele beleggers De rente op staatsobligaties blijft nog lang laag. In het nauw gedreven door

Nadere informatie

Informatie over beleggingen in de prepensioneringsregeling

Informatie over beleggingen in de prepensioneringsregeling Informatie over beleggingen in de prepensioneringsregeling Heeft u vragen over dit beleggingsverslag of over de prepensioneringsregeling? Neemt u dan gerust contact op met onze Klantenservice. De contactgegevens

Nadere informatie

Care IS klantbijeenkomst. Hotel Van der Valk oktober 2015

Care IS klantbijeenkomst. Hotel Van der Valk oktober 2015 Care IS klantbijeenkomst Hotel Van der Valk oktober 2015 Welkom Wij heten u van harte welkom in Van der Valk Hotel 2 Programma 19.00 uur Ontvangst 19.30 uur Opening 19.40 uur Chinese groeivertraging 20.00

Nadere informatie

Kwartaalbericht Pensioenfonds KLM-Cabinepersoneel. Tweede kwartaal 2014-1 april 2014 t/m 30 juni 2014. Samenvatting: dalende rente

Kwartaalbericht Pensioenfonds KLM-Cabinepersoneel. Tweede kwartaal 2014-1 april 2014 t/m 30 juni 2014. Samenvatting: dalende rente Kwartaalbericht Pensioenfonds KLM-Cabinepersoneel Tweede kwartaal 2014-1 april 2014 t/m 30 juni 2014 Samenvatting: dalende rente Nominale dekkingsgraad gestegen van 123,6% naar 123,7% Reële dekkingsgraad

Nadere informatie

Vraag en antwoord: waarom beleggen in staatsobligaties?

Vraag en antwoord: waarom beleggen in staatsobligaties? ING Investment Office Publicatiedatum: 13 maart 2014 Vraag en antwoord: waarom beleggen in staatsobligaties? In onze beleggingsvisie op 2014 ( Visie 2014: minder crisis, meer groei ) kunt u lezen dat we

Nadere informatie

BEHEERSVERSLAG Active Multi Allocation Fund september 2015

BEHEERSVERSLAG Active Multi Allocation Fund september 2015 BEHEERSVERSLAG Active Multi Allocation Fund september 2015 Beleggingsdoelstelling Het BIF Active Multi Allocation Fund streeft naar een rendement gelijk aan of hoger dan zijn benchmark. Het investeringsproces

Nadere informatie

Bitter Medicijn. Visie 2015-2019. Syntrus Achmea Investment Letter. Geopolitiek. Terugblik. Fed-beleid. Beleggingsrendementen

Bitter Medicijn. Visie 2015-2019. Syntrus Achmea Investment Letter. Geopolitiek. Terugblik. Fed-beleid. Beleggingsrendementen Syntrus Achmea Investment Letter September 2014 Visie 2015-2019 Bitter Medicijn Terugblik 4 11 21 25 Macro-economische verwachtingen Beleggingsrendementen Terugblik & verwachtingen Fed-beleid VS wacht

Nadere informatie

Care IS klantbijeenkomst. Hotel Van der Valk april 2016

Care IS klantbijeenkomst. Hotel Van der Valk april 2016 Care IS klantbijeenkomst Hotel Van der Valk april 2016 Welkom! Wij heten u van harte welkom 2 Programma 19.00 uur - Ontvangst 19.30 uur - Opening 19.40 uur - Impact lage olieprijs 20.00 uur - Pauze 20.10

Nadere informatie

10 dingen over rente die beleggers moeten weten

10 dingen over rente die beleggers moeten weten Online Seminar Beleggen 10 dingen over rente die beleggers moeten weten Simon Wiersma Investment Manager ING Investment Office Bart-Jan Blom van Assendelft Manager ING Beleggen Amsterdam, 13 augustus 2013

Nadere informatie

Edelmetalen Watch. Van pessimist naar optimist. Economisch Bureau Macro & Financial Markets Research. Insights.abnamro.nl/en.

Edelmetalen Watch. Van pessimist naar optimist. Economisch Bureau Macro & Financial Markets Research. Insights.abnamro.nl/en. Edelmetalen Watch Economisch Bureau Macro & Financial Markets Research Van pessimist naar optimist 18 februari 2016 Georgette Boele Co-ordinator FX & Precious Metals Strategy Tel: +31 20 629 7789 georgette.boele@nl.abnamro.com

Nadere informatie

Persbericht. Kwartaalbericht: vierde kwartaal 2011

Persbericht. Kwartaalbericht: vierde kwartaal 2011 Persbericht Kwartaalbericht: vierde kwartaal 2011 Hoofdpunten: Dekkingsgraad van 94% is te laag: aanvullende maatregelen nodig Beschikbaar vermogen stijgt met ruim 11 miljard Door gedaalde rente nemen

Nadere informatie

beleggingsvisie update Fors overwogen belang in aandelen gehandhaafd Invloed groeivertraging China op wereldeconomie tijdelijk

beleggingsvisie update Fors overwogen belang in aandelen gehandhaafd Invloed groeivertraging China op wereldeconomie tijdelijk beleggingsvisie update November - December 2015 Fors overwogen belang in aandelen gehandhaafd We verwachten dat het economisch herstel wereldwijd zal doorzetten en dat de huidige afzwakking tijdelijk is.

Nadere informatie

M A R K T M O N I T O R E N E R G I E - juni 2012

M A R K T M O N I T O R E N E R G I E - juni 2012 M A R K T M O N I T O R E N E R G I E - juni 2012 Geachte relatie, Bijgaand ontvangt u de maandelijkse marktmonitor van Energy Services. De Marktmonitor is een maandelijkse uitgave van Energy Services.

Nadere informatie

Markten in greep ruim geldbeleid. Syntrus Achmea Investment Letter. Beleggingsomgeving. Marktontwikkelingen. Vooruitzichten.

Markten in greep ruim geldbeleid. Syntrus Achmea Investment Letter. Beleggingsomgeving. Marktontwikkelingen. Vooruitzichten. Syntrus Achmea Investment Letter 7 Juni 2013 Markten in greep ruim geldbeleid Beleggingsomgeving Monetair beleid op volle toeren 2 4 5 6 Marktontwikkelingen Zoektocht naar rendement houdt aan Vooruitzichten

Nadere informatie

ING Maandbericht Beleggen April 2014

ING Maandbericht Beleggen April 2014 ING Investment Office Publicatiedatum: 23 april 2014 ING Maandbericht Beleggen April 2014 Maart April + Assetallocatie Aandelen Vastgoed Grondstoffen Alternatieve beleggingen Obligaties Regioallocatie

Nadere informatie

Belangrijkste overwegingen voor beleggers dit kwartaal zijn onder meer:

Belangrijkste overwegingen voor beleggers dit kwartaal zijn onder meer: Beleggers zijn terecht optimistisch over Europa, aldus J.P. Morgan Asset Management Bedrijfswinsten moeten wel aan hogere verwachtingen voldoen, wil de rally aanhouden Luxemburg, 21 april 2015: Beleggers

Nadere informatie

De in deze pdf vermelde gegevens zijn ter informatie en onder voorbehoud van type- en schrijffouten. Afgelopen week daalde de euro flink als gevolg

De in deze pdf vermelde gegevens zijn ter informatie en onder voorbehoud van type- en schrijffouten. Afgelopen week daalde de euro flink als gevolg ja 1 Marktvisie Macroeconomisch Nu Vorige keer Verwachting komende week Hoogste Laagste Macro-economie: ECB verlaagt rente naar 0% om inflatie op te stuwen. AEX 444.1 436.0 444.1 398.7 USD per EUR 1.111

Nadere informatie

KWARTAALBERICHT Eerste kwartaal 2015

KWARTAALBERICHT Eerste kwartaal 2015 KWARTAALBERICHT Eerste kwartaal 2015 Terugblik De aandelenmarkten presteerden het afgelopen kwartaal boven verwachting. De behaalde koerswinsten waren ongekend. Hiermee is het eerste kwartaal van 2015

Nadere informatie

Go with the flow. 2 April 2015

Go with the flow. 2 April 2015 2 April 2015 Go with the flow De financiële markten hebben een bewogen 1 e kwartaal achter de rug. Met name Centrale Bank acties hebben grote geldstromen ( flows ) op gang gebracht die tot sterke marktbewegingen

Nadere informatie

De gegevens van Hewitt Associates zijn: Hewitt Associates Outsourcing B.V. Beukenlaan 143 Postbus 80040 5600 JP Eindhoven

De gegevens van Hewitt Associates zijn: Hewitt Associates Outsourcing B.V. Beukenlaan 143 Postbus 80040 5600 JP Eindhoven Philips Pensioenfonds heeft de uitvoering van het Philips flex pensioen uitbesteed aan Hewitt Associates Outsourcing B.V. U kunt bij Hewitt Associates terecht met al uw pensioenvragen. De gegevens van

Nadere informatie

Rapportage vierde kwartaal 2015 Volendam, 18 januari 2016

Rapportage vierde kwartaal 2015 Volendam, 18 januari 2016 Rapportage vierde kwartaal 2015 Volendam, 18 januari 2016 Samenvatting Hoofdpunten Het vierde kwartaal was positief voor aandelen. Wereldwijd veerden de koersen van aandelen op, nadat deze in het derde

Nadere informatie

Update september 2013. Door Simon Wiersma, Investment Manager van het ING Investment Office

Update september 2013. Door Simon Wiersma, Investment Manager van het ING Investment Office ING Investment Office Publicatiedatum: 30 augustus 2013 Rentevisie Update september 2013 Door Simon Wiersma, Investment Manager van het ING Investment Office Normalisering. Dat is de stempel die de rentestijging

Nadere informatie

Risico pariteit -1- 1 Aandelen Wereldwijd Ontwikkelde Markten - MSCI World Index MSCI Daily Net TR World Euro, Aandelen Wereldwijd

Risico pariteit -1- 1 Aandelen Wereldwijd Ontwikkelde Markten - MSCI World Index MSCI Daily Net TR World Euro, Aandelen Wereldwijd Risico pariteit Risico pariteit is een techniek die wordt ingezet om de risico s in een beleggingsportefeuille te reduceren. Sinds 2008 heeft risico pariteit om drie redenen veel aandacht gekregen: 1.

Nadere informatie

Stichting Pensioenfonds Ballast Nedam Deelnemersvergadering

Stichting Pensioenfonds Ballast Nedam Deelnemersvergadering Stichting Pensioenfonds Ballast Nedam Deelnemersvergadering Arthur van der Wal Matthijs Claessens 30 september 2010 www.ingim.com Agenda Huidig mandaat bij ING IM Performance, beleid en vooruitzichten

Nadere informatie

Interpolis Obligaties 3e kwartaal 2012

Interpolis Obligaties 3e kwartaal 2012 Interpolis Obligaties 3e kwartaal 2012 De obligatiemarkten werden in het derde kwartaal vooral beïnvloed door de ingrepen van de Europese Centrale Bank (ECB). Aan het begin van het kwartaal bleven aanvankelijk

Nadere informatie

Déjà vu. Syntrus Achmea Investment Letter. Beleggingsomgeving & Marktontwikkelingen. Vooruitzichten. Special. Verrassingen in 2014

Déjà vu. Syntrus Achmea Investment Letter. Beleggingsomgeving & Marktontwikkelingen. Vooruitzichten. Special. Verrassingen in 2014 Syntrus Achmea Investment Letter 9 December 2013 Déjà vu Beleggingsomgeving & Marktontwikkelingen Jaar van het aandeel 2 5 6 Vooruitzichten Gematigde verwachtingen Special Verrassingen in 2014 Jaar van

Nadere informatie

Maandbericht Beleggen November 2015

Maandbericht Beleggen November 2015 ING Investment Office Publicatiedatum: 21 oktober 2015 Maandbericht Beleggen November 2015 Assetallocatie Aandelen Vastgoed Grondstoffen Alternatieve beleggingen Obligaties Regioallocatie Noord-Amerika

Nadere informatie

Vooruitzichten economie en financiële markten

Vooruitzichten economie en financiële markten Vooruitzichten economie en financiële markten Bob Homan, ING Investment Office Grip op je Vermogen Den Haag, 9 oktober 2015 Vraag 1 Hoeveel % is de wereldindex (in Euro s) van hoogtepunt (15/4) tot dieptepunt

Nadere informatie

Update beleggen april 2016

Update beleggen april 2016 Update beleggen april 2016 Twijfels bij beleid centrale banken In mijn column van juli 2014 schreef ik al over de doelstellingen en acties van de Europese Centrale Bank (ECB). Vanaf juni 2014 moeten banken

Nadere informatie

Stichting Pensioenfonds Ballast Nedam

Stichting Pensioenfonds Ballast Nedam Stichting Pensioenfonds Ballast Nedam Deelnemersvergadering Arthur van der Wal Nieuwegein, 28 september 2006 Agenda < Huidig Mandaat bij ING IM < Performance, Beleid en Vooruitzichten < Financieel Toetsingskader

Nadere informatie

ING Investment Office

ING Investment Office ING Investment Office Publicatiedatum: 2 november 2015 Update Rentevisie Door Simon Wiersma, Investment Manager van het ING Investment Office In de update van april dit jaar schreven we nog over de verrassend

Nadere informatie

Opkomende markten: do s en don ts

Opkomende markten: do s en don ts Online Seminar Beleggen Opkomende markten: do s en don ts Simon Wiersma Investment Manager ING Investment Office Bart-Jan Blom van Assendelft Marketing Manager ING Beleggen Amsterdam, 12 november 2013

Nadere informatie

KWARTAALBERICHT Vierde kwartaal 2013

KWARTAALBERICHT Vierde kwartaal 2013 KWARTAALBERICHT Vierde kwartaal 2013 Korte terugblik 2013 Ben Bernanke, de voorzitter van het Amerikaanse stelsel van Centrale Banken (de Fed ), was in 2013 voor het tweede jaar op rij één van de blikvangers

Nadere informatie

Kwartaalbericht 2e kwartaal 2009

Kwartaalbericht 2e kwartaal 2009 Kwartaalbericht 2e kwartaal 2009 Dekkingsgraad 100% Belegd vermogen 74,7 miljard Rendement tweede kwartaal 8,4% Herstelplan goedgekeurd In het tweede kwartaal heeft Pensioenfonds Zorg en Welzijn een rendement

Nadere informatie

Kwartaalrapportage Q2 2015 Volendam, 10 juli 2015

Kwartaalrapportage Q2 2015 Volendam, 10 juli 2015 Kwartaalrapportage Q2 2015 Volendam, 10 juli 2015 Care IS toelichting rendement Inleiding Waar de beurzen in het eerste kwartaal alleen de weg omhoog konden vinden, is het tweede kwartaal een stuk moeizamer

Nadere informatie

Vraag & antwoord. Update: koersen opnieuw lager

Vraag & antwoord. Update: koersen opnieuw lager ING Investment Office Publicatiedatum: 20 januari 2016 Vraag & antwoord Update: koersen opnieuw lager Door Simon Wiersma, Investment Manager Twee weken geleden publiceerden we al een Vraag & antwoord naar

Nadere informatie