Uitbraak van enterohemorragische Escherichia coli (EHEC) en hemolytisch-uremisch syndroom

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Uitbraak van enterohemorragische Escherichia coli (EHEC) en hemolytisch-uremisch syndroom"

Transcriptie

1 Stand van zaken Uitbraak van enterohemorragische Escherichia coli (EHEC) en hemolytisch-uremisch syndroom Ed J. Kuijper, Aura Timen, Eelco Franz, Els Wessels en Jaap T. van Dissel Gerelateerd artikel: Ned Tijdschr Geneeskd. 2011;155:A3809 KLINISCHE PRAKTIJK Enterohemorragische Escherichia coli (EHEC) is een groep pathogene E. coli die een shigatoxine produceert en bloederige colitis en hemolytisch-uremisch syndroom (HUS) kan veroorzaken. De ziekte komt meestal sporadisch voor, maar soms ook in grote uitbraken zoals recent in Noord-Duitsland. Ziekte door EHEC is een zoönose en heeft zijn reservoir in herkauwende landbouwhuisdieren (runderen, schapen en geiten). Bij een patiënt met bloederige diarree dient een infectie met EHEC overwogen te worden, maar in het beloop van veel ernstige EHEC-infecties kan ook een op HUS-gelijkend ziektebeeld optreden. Behandeling met antibiotica is gecontra-indiceerd omdat de ziekteduur niet wordt beperkt en er mogelijk wel negatieve complicaties zijn. Patiënten met een infectie door EHEC kunnen de bacterie verspreiden en worden onder contactisolatiemaatregelen verzorgd met een eigen toiletfaciliteit. De E.coli type O104:H4 die in Duitsland bij de uitbraak is gekweekt, heeft een combinatie van bijzondere virulentiekenmerken. Bij de uitbraak ontwikkelden opvallend veel patiënten HUS en neurologische symptomen na een periode van bloederige diarree. Leids Universitair Medisch Centrum, Centrum van Infectieziekten, Leiden. Afd. Medische Microbiologie: dr. E J. Kuijper, arts-microbioloog; dr. E. Wessels, medisch moleculair microbioloog. Afd. Infectieziekten: prof. dr. J.T van Dissel, internist-infectioloog. Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu, Centrum Infectieziektebestrijding, Bilthoven. Landelijke Coördinatie Infectieziektebestrijding: dr. A. Timen, arts maatschappij & gezondheid, infectieziektebestrijding. Laboratorium voor Zoönosen en Omgevingsmicrobiologie/Nationaal Referentielaboratorium Escherichia coli: dr. E. Franz, microbioloog. Contactpersoon: dr. E J. Kuijper De meeste varianten van de Escherichia coli-bacterie zijn doorgaans onschuldige transiënte of permanente darmbewoners bij de mens. Er zijn typen E. coli die diarree kunnen veroorzaken. Deze worden onderverdeeld in 6 verschillende groepen, afhankelijk van het ziektebeeld en de specifieke virulentiedeterminanten: (a) enteropathogene E. coli, (b) enterotoxine-producerende E. coli, (c) entero-invasieve E. coli, (d) enterohemorragische E. coli (EHEC), (e) enteroaggregatieve E. coli en (f) diarreegeassocieerde, diffuus adherende E. coli. 1 Enterohemorragische E. coli (EHEC) is een groep van E. coli die diarree en hemorragisch-uremisch syndroom (HUS) kunnen veroorzaken doordat ze en aantal specifieke virulentiekenmerken hebben en zogenaamd shigatoxine (stx) produceren. 1,2 Deze shigatoxines geven schade aan het darmepitheel, waardoor bloederige diarree optreedt, en schade aan de nieren en hersenen, wanneer de shigatoxinen de bloedstroom bereiken en binden aan receptoren in de nieren en hersenen. In dit artikel wordt de term EHEC ook gebruikt voor een groep van shigatoxine producerende E. coli (STEC) die niet over alle virulentie-eigenschappen van de EHEC-groep beschikt. Ziekte door EHEC is een zoönose en heeft haar reservoir in herkauwende landbouwhuisdieren (runderen, schapen, geiten). Incidenteel verspreidt de bacterie zich ook naar de mens. Overdracht vindt plaats door direct contact met dieren of hun uitwerpselen, of via fecaal-besmet voedsel of water. Vlees raakt besmet door fecale contaminatie NED TIJDSCHR GENEESKD. 2011;155:A3743 1

2 KLINISCHE PRAKTIJK tijdens de slacht, verse groenten kunnen worden besmet door het gebruik van dierlijke mest of van besmet water tijdens de teelt. Symptomen, diagnostiek en behandeling Symptomen Jaarlijks worden er in Nederland naar schatting 20 patiënten met HUS en diarree gezien, van wie er 3-12 gemeld worden. 2 De incubatieduur is gemiddeld 2-10 dagen en de ziekte begint met buikkrampen en diarree die na verloop van een aantal dagen over kan gaan in bloederige diarree: hemorragische colitis. Temperatuurverhoging ontbreekt nogal eens. De meeste patiënten herstellen binnen 1-2 weken, maar vooral bij kinderen en bij ouderen kan de ziekte overgaan in een HUS met acute nierinsufficiëntie, hemolytische anemie en trombocytopenie. HUS ontstaat tot circa 2 weken na de gastro-enteritis, en komt bij 2-7 % van de patiënten met diarree voor. Bij kinderen onder de 10 jaar loopt dit percentage op tot 15% 2-4 HUS is de meest voorkomende oorzaak van nierinsufficiëntie bij kinderen. 5,6 Bij patiënten met ernstige ziekte staan neurologische symptomen voorop, zoals epileptische aanvallen, herseninfarcten en coma. 7 Diagnostiek Isolatie van EHEC uit feces voor de diagnostiek is gecompliceerd aangezien er geen biochemische eigenschap is waardoor EHEC onderscheiden kan worden van andere, onschuldige E. coli. De diagnostiek van infectie met EHEC gebeurt door stx-genen in feces aan te tonen met behulp van een PCR. In het LUMC wordt hiervoor een PCR gebruikt die gebaseerd is op de methode beschreven door Schuurman et al. 8 Behandeling Er is onzekerheid over het nut van antimicrobiële behandeling bij EHEC-infecties en zelfs speelt de vraag of antibiotische behandeling de kans op een gecompliceerd verloop en op HUS zou kunnen vergroten. 9,10 Bij een aangetoonde EHEC-infectie lijken antibiotica niet nuttig om duur, ernst of herstel van de infectie, of duur van uitscheiding in de feces te beïnvloeden. Omdat er geen positief effect van antibiotica te verwachten is, maar wel eventueel negatieve effecten, is het gebruik van antibiotica gecontra-indiceerd. In ieder geval moet men nooit kiezen voor een middel waarvoor de EHEC niet gevoelig is, omdat dit de kolonisatie van het micro-organisme in de darm alleen maar bevordert. Maar als bij een patiënt met het type O104:H4 (dat resistent is tegen veel antibiotica) toch een antimicrobiële behandeling nodig is vanwege een bijkomende infectie, dan wordt een carbapenem geadviseerd In de pathogenese van HUS zou activatie van de alternatieve route van het complementsysteem een rol spelen, onder andere omdat shigatoxine interfereert met factor H, een factor die de complementactivatie remt. 14 De betrokkenheid van complement in de pathogenese van HUS is de rationale voor gebruik van eculizumab, een monoklonale antistof die de laatste stap in de complementcascade remt, waardoor het membrane attack complex niet wordt gevormd. Tijdens de recente EHECuitbraak in Duitsland is dit middel toegepast, en met belangstelling wordt uitgezien naar rapportage van de effecten ervan. Onlangs werd gerapporteerd dat 3 jonge kinderen die eculizumab toegediend kregen, een opmerkelijk herstel lieten zien. 15 Hoe wordt EHEC overgedragen? EHEC kan zich vermenigvuldigen bij temperaturen van C, met een optimum bij 37 C. De bacterie kan langdurig overleven buiten het darmkanaal bij lage temperatuur, bijvoorbeeld in mest, bodem en voedsel. Verhitten tot boven de 70 C overleeft de bacterie niet. De meeste uitbraken met bloederige diarree gecompliceerd door HUS werden veroorzaakt door E. coli serotype O157. Een systematische analyse van 90 uitbraken met E. coli O157, over de periode , liet zien dat bepaalde voedingsmiddelen (veelal vlees, groente en fruit) de meest voorkomende bron van besmetting was (42% van de uitbraken), gevolgd door melkproducten (12%), contact met dieren (7,8%) en met water (6,7%). Bij 30% bleef de bron onbekend. 3 Contactisolatie Mens-op-menstransmissie is aangetoond zowel in de gezinssituatie als binnen kindercrèches, scholen en zorginstellingen. In bovenstaande analyse van meerdere uitbraken werd secundaire transmissie bij 20% van de patiënten gevonden; de kans op secundaire transmissie was hoger naarmate de gemiddelde leeftijd van de patiënten lager was en bleek het hoogst tijdens uitbraken met een gemiddelde leeftijd onder 6 jaar en bij kinderen in een kinderdagverblijf. 3 Om deze secundaire transmissie te voorkomen, worden patiënten met een EHEC-infectie in zorginstellingen verpleegd in contactisolatie, zo mogelijk een eenpersoonskamer met eigen toiletfaciliteit. Hygiënische maatregelen buiten zorginstellingen Ook thuis maken patiënten bij voorkeur van een eigen toilet gebruik, of ze desinfecteren het toilet zorgvuldig na gebruik. Er zijn zelfs aanbevelingen om patiënten met diarree door EHEC te scheiden van andere familieleden, bijvoorbeeld door opname in een ziekenhuis. 16 In de thuissituatie is strikte naleving van hygiënische maatregelen bij het bereiden van voedsel en bij het omgaan met kleine kinderen van groot belang. 2 Patiënten mogen, zolang ze ziekteverschijnselen hebben, niet werken in de voedselbereiding, in de zorg, of met kleine kinderen. Grote uitbraak door E. coli O104:H4 in Duitsland Op 22 mei 2011 werd door het Robert Koch Instituut (RKI) in Duitsland melding gemaakt van een groot aantal 2 NED TIJDSCHR GENEESKD. 2011;155:A3743

3 patiënten met bloederige diarree en een hemolytischuremisch syndroom (HUS) veroorzaakt door een shigatoxine-producerende E. coli met het serotype O104:H4. 17 In de periode 2 mei-27 juli zijn 782 patiënten met HUS en 3128 patiënten met diarree door E. coli O104:H4 gemeld. 18,19 De meeste patiënten waren óf woonachtig in het Noordoosten van Duitsland óf waren daar recent geweest. Op 26 juli is de uitbraak officieel als beëindigd verklaard door het Robert Koch Institut in Berlijn. Nederlandse casussen In het Leids Universitair Medisch Centrum (LUMC) diagnosticeerden wij deze infectie bij een 34-jarige vrouw die hemorragische colitis en HUS ontwikkelde, 8 dagen na terugkomst van verblijf in Hamburg. Bij haar 10 maanden oude dochter ontstond 15 dagen na terugkomst uit Hamburg een ernstige vorm van HUS met neurologische complicaties, waarbij de besmetting waarschijnlijk door secundaire transmissie is opgelopen. 20 Duitse casussen Voor de bron van de uitbraak in Duitsland wijzen de bevindingen in de richting van kiemgroente (groente die als kiemplantje wordt geoogst en gegeten, bijvoorbeeld rucola, mosterdkers, fenegriek, taugé en alfalfa), maar eerder werd een verband gesuggereerd met tomaten, sla, en met name komkommers. In een biologische kiemgroentekwekerij in Niedersachsen zou de besmetting hebben plaatsgevonden. 18,19 Tot vóór deze uitbraak werden in Duitsland per jaar ongeveer 1000 patiënten met een infectie door een shigatoxine-producerende E. coli gerapporteerd en 60 patiënten met HUS; deze complicatie trad vooral op bij kinderen onder de leeftijd van 5 jaar en het serotype O104:H4 werd slechts 2 maal gevonden, in Deze stam uit 2001 wordt vergeleken in een analyse van het genoom met de uitbraakstam van nu om te onderzoeken welke nieuwe virulentiefactoren er zijn verworven. In 2010 overleden er 2 patiënten aan de gevolgen van HUS, maar in 2011, als gevolg van de uitbraak, zijn dat er al ,22 Bijzonder aan deze uitbraak is de leeftijds- en geslachtsverdeling van de patiënten, waarbij van patiënten met HUS 88% ouder is dan 20 jaar, en 71% vrouw is. 18,19,22 De bacterie uit Duitsland is gekarakteriseerd als behorend tot het serotype O104:H4, en is ongevoelig voor cefalosporines van de 2e en de 3e generatie door de productie van extended -spectrum-bètalactamases (ESBL s) van het type CTX-M-15 en een TEM-1-bètalactamase. 17,23 Omdat de E. coli O104:H4 een ESBL-producerende bacterie is, kan men gebruik maken van specifieke chromogene kweekmedia om de bacterie uit de feces te kweken. 24 Europese melding De lidstaten van de Europese Unie (EU) werd verzocht gevallen van bloederige diarree en HUS, waarbij een epidemiologische link naar Duitsland bestond, via het early warning and response system (EWRS), te melden. Het EWRS is een gemeenschappelijk communicatiekanaal tussen de EU-landen, het European Centre for Disease Prevention and Control (ECDC) en de EU. Via dit systeem zijn in 12 andere Europese landen 125 patiënten met HUS of colitis gemeld, van wie 11 in Nederland. 19 De meesten hiervan hadden kort tevoren Duitsland bezocht. Ook in de Verenigde Staten en in Canada heeft zich ten minste 1 ziektegeval voorgedaan. 25 Eind juni 2011 werd er ook een uitbraak van hemorragische colitis en HUS in Frankrijk gemeld waarbij 15 patiënten waren betrokken die deelnamen aan een evenement met een koud buffet in de plaats Bègles, vlak bij Bordeaux. 26,27 De verantwoordelijke stam werd bevestigd als E. coli O104:H4, met dezelfde genetische karakteristieken en antibioticaresistentieprofiel als de Duitse uitbraakstam. Het cluster in Frankrijk werd hierdoor in verband gebracht met de grote uitbraak in Duitsland. Fenegriek Epidemiologisch onderzoek leidde naar de consumptie van fenegriek als bron van de infectie. 27 De fenegriek was in Frankrijk geproduceerd en niet vanuit Duitsland geïmporteerd. Mogelijk waren de gebruikte fenegriekzaden besmet. Dit leidde tot een onderzoek van de European Food Safety Authority (EFSA) en de ECDC waarbij geconcludeerd werd dat de waarschijnlijke bron moest worden gezocht in zaden van de kiemgroente die vanuit Egypte werden gedistribueerd naar Frankrijk en Duitsland (http://www.efsa.europa.eu/en/supporting/doc/176e.pdf). Toch is het opmerkelijk dat de bacterie tot dusver niet in de voedselproducten kon worden aangetoond. Waarom is deze uitbraak door E. coli O104:H4 bijzonder? De incubatiefase is ongeveer 8 dagen, met een gemiddelde van 5 dagen tussen het ontstaan van diarree en HUS. Dit is aanzienlijk langer dan de incubatiefase van 3-4 dagen zoals die bij HUS door E. coli O157 is vastgesteld. 28 De ziekte lijkt in 3 fasen te verlopen: waterdunne of bloederige diarree, gevolgd door HUS, en ten slotte neurologische symptomen. Bij 25% van de patiënten met bloederige diarree ontstond binnen 5 dagen HUS. 29 Het gaat hier om de grootste HUS-uitbraak tot nu toe wereldwijd. In deze uitbraak doet HUS zich bovendien voor in een andere leeftijdscategorie dan gebruikelijk voor de E. coli O157, die voornamelijk kinderen treft. Neurologische complicaties Een opmerkelijk bevinding bij de huidige uitbraak in Duitsland was dat ongeveer 50% van de patiënten met HUS neurologische complicaties ontwikkelde, binnen 10 dagen na het ontstaan van HUS. De symptomen varieerden van desoriëntatie en cognitieve stoornissen tot stupor en levensbedreigende epileptische insulten. 29 O104:H4 De bacterie verantwoordelijk voor de uitbraak in Duitsland, een E. coli O104:H4 (HUSEC041; sequentietype 678), is een ongewone stam die tot nu toe zelden werd aan- KLINISCHE PRAKTIJK NED TIJDSCHR GENEESKD. 2011;155:A3743 3

4 KLINISCHE PRAKTIJK getroffen. 23,30 In de literatuur is slechts 1 casus terug te vinden van een patiënte in Korea die een HUS als gevolg van infectie door dit type ontwikkelde. 31 Deze stam produceerde geen ESBL, bezat zowel de genen stx 1 als stx 2 en had een ander typeringspatroon. 32 Wel schijnt er in Georgia (VS) een kleine uitbraak in 2009 door dit type te zijn onderzocht door het Amerikaanse Centers for Disease Control and Prevention (CDC), maar epidemiologische details ontbreken; de E. coli O104:H4 produceerde geen ESBL. 23 EHEC mét enteroaggregatieve eigenschappen Gezien de typische EHEC-symptomen (namelijk HUS) werd in de uitbraak in Duitsland in eerste instantie aangenomen dat de bacterie een klassieke EHEC betrof. Echter, voorlopige gegevens wijzen erop dat deze E. coli O104:H4 een aantal genetische eigenschappen heeft die niet typisch zijn voor EHEC. 23,30 De publieksmedia spreken over een EHEC, maar feitelijk is de uitbraakstam genetisch gezien geen klassieke EHEC. Het WHO Collaborative Centre for Reference and Research on Escherichia coli and Klebsiella in Kopenhagen ontdekte dat de uitbraakstam positief was voor een aantal virulentiegenen karakteristiek voor een andere groep pathogene E. coli: zogenaamde enteroaggregatieve E. coli (EAggEC). EAggEC wordt genetisch gekenmerkt door de aanwezigheid van een virulentie plasmide (paa). Dit plasmide is verantwoordelijk voor de karakteristieke hechtingsvorm ( stacked brick (baksteen)-patroon) van deze groep pathogene E. coli. Deze hechtingsvorm gaat gepaard met biofilmformatie, hetgeen persisterende diarree tot gevolg heeft. De veranderde hechtingsfactoren zouden een rol kunnen spelen bij het hogere percentage getroffenen ( attack rate ) onder volwassenen in plaats van onder kinderen. Ook zou de hechtingsvorm kunnen verklaren dat er bij deze E. coli meer toxinen in de circulatie kunnen komen die leiden tot HUS en neurologische symptomen. 30 De uitbraakstam kan dus worden beschouwd als een shigatoxine-producerende EAggEC (figuur), hetgeen eerder werd waargenomen voor een E. coli O111:H2 geïsoleerd tijdens een uitbraak van HUS in Frankrijk. Deze laatste uitbraak was relatief kleinschalig en de stam was minder virulent. 33 EPEC eae EHEC eae + stx STEC stx 0104:H4 EAggEC paa lokale hechting met attaching and effacing -laesies* aggregatieve hechting met stacked brick -patroon diarree stx-productie bloederige diarree HUS persisterende diarree FIGUUR Schematisch overzicht van de genetische en symptomatische relatie tussen enteropathogene Escherichia coli (EPEC), enterohemorragische E. coli (EHEC), shigatoxine(stx)-producerende E. coli (STEC) en enteroaggregratieve E. coli (EAggEC); eae = gen voor intimine, stx = gen voor shigatoxine, paa = aggregrative adherence -plasmide; (*) attaching and effacing -laesie: de bacteriën hechten als een film en de borstelzoom van de enterocyten verdwijnt; ( ) stacked brick - patroon: bacteriën aggregeren als bakstenen op de enterocyten. 4 NED TIJDSCHR GENEESKD. 2011;155:A3743

5 Aangezien de naamgeving van groepen pathogene E. coli voornamelijk berust op de symptomen die ze veroorzaken en het mechanisme waarmee dit gebeurt, wordt deze stam vooralsnog aangeduid als EHEC vanwege de bloederige diarree en de HUS die hij veroorzaakt (EAggEC veroorzaakt in principe alleen diarree). De volledige DNA-structuur van de uitbraakstam moet meer uitsluitsel geven over de genetische verwantschap met andere EHEC- en EAggEC-stammen. Dit kan ook interessante gevolgen hebben voor de epidemiologie, omdat EAggEC tot nu toe vooral bekend was als verwekker van langdurige diarree bij voornamelijk jonge kinderen. Van EAggEC is alleen een humaan reservoir bekend en speelt mens-op-mensoverdracht een belangrijke rol bij de verspreiding. 22 Inmiddels zijn de eerste resultaten van het genoom beschikbaar gekomen. 34 Dr. Daan Notermans (CiB, Bilthoven) en dr. Paul Voorn (St. Antoniusziekenhuis, afd. Medische Microbiologie, Nieuwegein) werkten mee aan dit artikel. Belangenconflict: het instituut van E. Kuijper ontvangt researchgelden van diverse Nederlandse en Europese instanties. Financiële ondersteuning voor dit artikel: geen gemeld. Leerpunten In de periode begin mei 2011 en 276 juli 2011 heeft zich in Noord-Duitsland een uitbraak van colitis en hemolytisch uremisch syndroom (HUS) door een shigatoxine-producerende Escherichia coli (enterohemorragische E.coli (EHEC)) afgespeeld. Vermoedelijk is besmette fenegriek de bron. De verantwoordelijke bacterie is een E. coli O104:H4, die mogelijk een hybride is van EHEC en een andere enterpathogene E. coli (enteroaggregatieve E. coli). Wereldwijd gaart het hier om de grootste uitbraak van HUS ooit, die zich voordoet in een ongebruikelijke leeftijdscategorie, namelijk niet bij kinderen. Behandeling met antibiotica is gecontra-indiceerd omdat de ziekteduur niet wordt beperkt en er mogelijk wel negatieve complicaties zijn. Patiënten met een infectie door EHEC kunnen de bacterie verspreiden en worden onder contactisolatiemaatregelen verzorgd met een eigen toiletfaciliteit. In de thuissituatie moeten strikte hygiënische maatregelen worden genomen bij de voedselbereiding. KLINISCHE PRAKTIJK Aanvaard op 7 juli 2011 Citeer als: Ned Tijdschr Geneeskd. 2011;155:A3743 > Meer op Literatuur 1 Croxen MA, Finlay BB. Molecular mechanisms of Escherichia coli pathogenicity. Nat Rev Microbiol. 2010;8: Steenbergen JE, Timen A, Beaujean D. Shigatoxineproducerende Escherichia.coli (STEC)-infectie. Bithoven: RIVM; Snedeker KG, Shaw DJ, Locking ME, Prescott R. Primary and secondary cases in Escherichia coli O157 outbreaks: a statistical analysis. BMC Infect Dis. 2009;9: Tarr PI, Gordon CA, Chandler WL. Shiga-toxin-producing Escherichia coli and haemolytic uraemic syndrome. Lancet. 2005;365: Pennington H. Lancet 2010, Escherichia coli O157. Lancet. 2010;376: Lynn RM, O'Brien SJ, Taylor CM, et al. Childhood hemolytic uremic syndrome, United Kingdom and Ireland. Emerg Infect Dis. 2005;11: Nathanson S, Kwon T, Elmaleh M, et al. Acute neurological involvement in diarrhea-associated hemolytic uremic syndrome. Clin J Am Soc Nephrol. 2010;5: Schuurman T, Roovers A, van der Zwaluw WK, et al. Evaluation of 5 -nuclease and hybridization probe assays for the detection of shiga toxin-producing Escherichia coli in human stools. J Microbiol Methods. 2007;70: Wong CS, Jelacic S, Habeeb RL, Watkins SL, Tarr PI. The risk of the hemolytic-uremic syndrome after antibiotic treatment of Escherichia coli O157:H7 infections. N Engl J Med. 2000;342: Serna A IV, Boedeker EC. Pathogenesis and treatment of Shiga toxinproducing Escherichia coli infections. Curr Opin Gastroenterol. 2008;24: Panos GZ, Betsi GI, Falagas ME. Systematic review: are antibiotics detrimental or beneficial for the treatment of patients with Escherichia coli 0157:H7 infection. Aliment Pharmacol Ther. 2006;24: Safdar N, Said A, Gangnon RE, Maki DG. Risk of hemolytic uremic syndrome after antibiotic treatment of Escherichia coli 0157:H7 enteritis. A meta-analysis. JAMA. 2002;288: Deutsche Gesellschaft für Infectiologie. EHEC infection and antibiotic therapy. Position paper. June 4; Orth D, Würzner R. Complement in typical hemolytic uremic syndrome. Semin Thromb Hemost. 2010;36: Lapeyraque AL, Malina M, Fremeaux-Bacchi V, Boppel T, Kirschfink M, Oualha M, et al. Eculizumab in severe Shiga-toxin-associated HUS. N Engl J Med. 2011;364: NED TIJDSCHR GENEESKD. 2011;155:A3743 5

6 KLINISCHE PRAKTIJK 16 Werber D, Mason BW, Evans MR, Salmon RL. Preventing Household Transmission of Shiga Toxin-Producing Escherichia coli O157 Infection: Promptly Separating Siblings Might Be the Key. Clin Infect Dis. 2008;46: Frank C, Faber MS, Askar M, et al. on behalf of the HUS investigation team. Large and ongoing outbreak of haemolytic uraemic syndrome, Germany, May Euro Surveill. 2011;16:pii= Askar M, Faber MS, Frank C, et al. Update on the ongoing outbreak of haemolytic uraemic syndrome due to Shiga toxin-producing Escherichia coli (STEC) serotype O104, Germany, May Euro Surveill. 2011;16:pii= European Centre for Disease Prevention and Control (ECDC). Shiga toxin-producing E. coli (STEC): Update on outbreak in the EU (27 July 2011; 11:00) 20 Kuijper EJ, Soonawala D, Vermont C, van Dissel JT. Household transmission of haemolytic uraemic syndrome associated with Escherichia coli O104:H4 in the Netherlands, May Euro Surveill. 2011;16:pii= Mellmann A, Bielaszewska M, Köck R, et al. Analysis of collection of hemolytic uremic syndrome-associated enterohemorrhagic Escherichia coli. Emerg Infect Dis. 2008;14: Struelens MJ, Palm D, Takkinen J. Enteroaggregative, Shiga toxinproducing Escherichia coli O104:H4 outbreak: new microbiological findings boost coordinated investigations by European public health laboratories. Euro Surveill. 2011;16:pii= Scheutz F, Møller Nielsen E, Frimodt-Møller J, et al. Characteristics of the enteroaggregative Shiga toxin/verotoxin-producing Escherichia coli O104:H4 strain causing the outbreak of haemolytic uraemic syndrome in Germany, May to June Euro Surveill. 2011;16:pii= Overdevest IT, Willemsen I, Elberts S, Verhulst C, Kluytmans JA. Laboratory detection of extended-spectrum-beta-lactamase-producing Enterobacteriaceae: evaluation of two screening agar plates and two confirmation techniques. J Clin Microbiol. 2011;49: World Health Organization Regional Office for Europe. EHEC outbreak: update Jun Gault G, Weill FX. Mariani-Kurkdjian, Jourdan-da Silva N, King L, Aldabe B, et al. Outbreak of haemolytic uraemic syndrome and bloody diarrhoea due to Escherichia coli O104:H4, south-west France, June Euro Surveill. 2011;16(26):pii= Institut de Veille Sanitaire. Cas groupés d infections à Escherichia coli entéro-hémorragique (EHEC) en Gironde Point au 8 juillet ; in het zoekvak intypen: EHEC 28 Frank C, Werber D, Cramer JP, et al. Epidemic Profile of Shiga-Toxin Producing Escherichia coli O104:H4 Outbreak in Germany Preliminary Report. June 22, 2011 ( /NEJMoa ) 29 Jansen A, Kielstein JT. The new face of enterohaemorrhagic Escherichia coli infections. Euro Surveill. 2011;16:pii= Bielaszewska M, Mellmann A, Zhang W, Köck R, Fruth A, Bauwens A, et al. Characterisation of the Escherichia coli strain associated with an outbreak of haemolytic uraemic syndrome in Germany, 2011: a microbiological study. Lancet Infect Dis 2011 (epub). 31 Bae WK, Lee YK, Cho MS, et al. A case of hemolytic uremic syndrome caused by Escherichia coli O104:H4. Yonsei Med J. 2006;47: Kim J, Oh K, Jeon S, Cho S, Lee D, Hong S, et al. Escherichia coli O104:H4 from 2011 European outbreak and strain from Republic of Korea [letter]. Emerg Infect Dis (epub) Morabito S, Karch H, Mariani- Kurkdjian P, Schmidt H, Minelli F, Bingen E, Caprioli A. Enteroaggregative, Shiga toxin-producing Escherichia coli O111:H2 associated with an outbreak of Hemolytic-Uremic Syndrome. J Clin Microbiol 1998:36: Mellmaan A, Harmsen D, Cummings CA et al. Prospective genomic characterization of the German Enterohemorrhagic Escherichia coli O104:H4 outbreak by rapid next generation sequencing technology. Plos One. 2011;6:e NED TIJDSCHR GENEESKD. 2011;155:A3743

EHEC-tiek. Samenvatting van de Duitse uitbraak. Eelco Franz RIVM

EHEC-tiek. Samenvatting van de Duitse uitbraak. Eelco Franz RIVM EHEC-tiek Samenvatting van de Duitse uitbraak Eelco Franz RIVM Centrum Infectieziektebestrijding Lab. Zoonosen en Omgevingsmicrobiologie Nationaal referentielaboratorium STEC 1 28 juni 2011 Inhoud 1. Pathogene

Nadere informatie

E. coli-infecties. Ziektebeeld. Incubatieperiode

E. coli-infecties. Ziektebeeld. Incubatieperiode 63 E. coli-infecties Ziektebeeld Het ziektebeeld veroorzaakt door pathogene E. coli is zeer uiteenlopend en afhankelijk van de pathogene groep (zie ook Ziekteverwekker). Enterohemorragische E. coli (EHEC):

Nadere informatie

Niet altijd treden ziekteverschijnselen op. Als er ziekteverschijnselen optreden, gebeurt dat meestal 3-4 dagen na de besmetting.

Niet altijd treden ziekteverschijnselen op. Als er ziekteverschijnselen optreden, gebeurt dat meestal 3-4 dagen na de besmetting. E. coli infecties (EHEC = Enterohemorragische Escherichia coli ) 1 Wat is het De E-coli bacterie is meestal een onschuldige darmbewoner bij de mens. Er zijn echter ook E.coli bacteriën waarvan je ziek

Nadere informatie

Gastro-enteritis. Ziektebeeld. Incubatieperiode

Gastro-enteritis. Ziektebeeld. Incubatieperiode DRAAIBOEK INFECTIEZIEKTEN CLB GASTRO-ENTERITIS 73 Gastro-enteritis Voor meer achtergrondinformatie over een individuele kiem, zie ook volgende fiches: Calicivirusinfecties Campylobacteriose Escherichia

Nadere informatie

Problematiek Escherichia coli - EHEC in vleesbereidingen

Problematiek Escherichia coli - EHEC in vleesbereidingen Federaal Agentschap voor de Veiligheid van de Voedselketen Problematiek Escherichia coli - EHEC in vleesbereidingen DG Controle Sector DIS Introductie De bacterie enterohemorragische E. coli (EHEC), waaronder

Nadere informatie

Extended Spectrum Beta-Lactamase (ESBL)-producerende bacteriën

Extended Spectrum Beta-Lactamase (ESBL)-producerende bacteriën Extended Spectrum Beta-Lactamase (ESBL)-producerende bacteriën Inleiding U ontvangt deze folder omdat u mogelijk ESBL-drager bent. In deze folder kunt u lezen meer over ESBL zoals wat het is, hoe het wordt

Nadere informatie

Over kleine dierkens en grote gevolgen

Over kleine dierkens en grote gevolgen Over kleine dierkens en grote gevolgen Paul Savelkoul Dept. medical microbiology VU university medical center Antoni van Leeuwenhoeck 1632-1723 3 Infectie en gezondheid Enorme gezondheidswinst door: I:

Nadere informatie

Ebolavirus. Virologie, epidemiologie en infectiepreventie. Janette Rahamat-Langendoen Arts-microbioloog/viroloog

Ebolavirus. Virologie, epidemiologie en infectiepreventie. Janette Rahamat-Langendoen Arts-microbioloog/viroloog Ebolavirus Virologie, epidemiologie en infectiepreventie Janette Rahamat-Langendoen Arts-microbioloog/viroloog Ebolavirus Virologie Wat is Ebolavirus Symptomatologie Diagnostiek Behandeling? Epidemiologie

Nadere informatie

Is den rooden loop terug in het land?*

Is den rooden loop terug in het land?* Is den rooden loop terug in het land?* Transmissiedag 14/9/2010 Anouk Vanlander CLB-arts * Observatie bij een dysenterie-epidemie van 1779. Geschiedenis der geneeskunde 2008;4(12):208-14 Melding door school

Nadere informatie

Epidemiologie van carbapenemase producerende enterobacteriaceae (CPE) en aanbevelingen in België:

Epidemiologie van carbapenemase producerende enterobacteriaceae (CPE) en aanbevelingen in België: Epidemiologie van carbapenemase producerende enterobacteriaceae (CPE) en aanbevelingen in België: Jaar 2012 B. Jans en Y. Glupczynski etenschappelijk Instituut Volksgezondheid (IV), OD Volksgezondheid

Nadere informatie

Bacteriële toxinen: Contaminanten van bacteriële oorsprong? 4 november 2015

Bacteriële toxinen: Contaminanten van bacteriële oorsprong? 4 november 2015 Klantendag TLR Henk Heijthuijsen Bacteriële toxinen: Contaminanten van bacteriële oorsprong? 4 november 2015 Klanten seminar 2015 1 WHO: Bewerkt vlees kankerverwekkend! METRO: Bacon is net zo kankerverwekkend

Nadere informatie

Het hemolytisch uremisch syndroom wordt ook wel afgekort als HUS. HUS wordt weer onderverdeeld in verschillende subtypes.

Het hemolytisch uremisch syndroom wordt ook wel afgekort als HUS. HUS wordt weer onderverdeeld in verschillende subtypes. Hemolytisch uremisch syndroom Wat is het hemolytisch uremisch syndroom? Het hemolytisch uremisch syndroom is een aandoening waarbij de nieren niet meer goed functioneren in combinatie met een tekort aan

Nadere informatie

Legionella. Annemarie Essink Longziekten 05-03-2014

Legionella. Annemarie Essink Longziekten 05-03-2014 Legionella Annemarie Essink Longziekten 05-03-2014 Indeling Historie Epidemiologie en pathogenese Klinische presentatie en beloop Microbiologische diagnose Behandeling Maatregelen naar aanleiding van een

Nadere informatie

Darminfecties met Escherichia coli type 0157

Darminfecties met Escherichia coli type 0157 1 Darminfecties met Escherichia coli type 0157 Dr. P. Bol Nederl Tijdschr Tandheelkd 2000; 107: 73-4 (feb). Samenvatting: De darmcommensaal E.coli kent vele typen. Eén daarvan, het type 0157, heeft de

Nadere informatie

Diversiteit en eigenschappen van Legionella-bacteriën

Diversiteit en eigenschappen van Legionella-bacteriën Diversiteit en eigenschappen van Legionella-bacteriën Dick van der Kooij ISSO Congres, Nijkerk, 27 november 2014 Inhoud Inleiding Ontdekking van Legionella Incidentie van Legionnaires Disease (LD)/veteranenziekte

Nadere informatie

Maatregelen tegen overdracht van Klebsiella Oxa-48 buiten het ziekenhuis

Maatregelen tegen overdracht van Klebsiella Oxa-48 buiten het ziekenhuis Maatregelen tegen overdracht van Klebsiella Oxa-48 buiten het ziekenhuis LCI-RIVM en Werkgroep Infectiepreventie (WIP) Versie 16/6/2011 1. Bacteriologisch onderzoek Bacteriologisch onderzoek 1.1 Soorten

Nadere informatie

Clostridium difficile

Clostridium difficile Clostridium difficile 2 Inleiding U heeft van uw arts gehoord dat bij u de ziekenhuisbacterie Clostridium difficile aanwezig is. Deze folder geeft informatie over deze bacterie. Ook leest u in deze folder

Nadere informatie

WETENSCHAPPELIJK COMITÉ VAN HET FEDERAAL AGENTSCHAP VOOR DE VEILIGHEID VAN DE VOEDSELKETEN ADVIES 15-2012

WETENSCHAPPELIJK COMITÉ VAN HET FEDERAAL AGENTSCHAP VOOR DE VEILIGHEID VAN DE VOEDSELKETEN ADVIES 15-2012 WETENSCHAPPELIJK COMITÉ VAN HET FEDERAAL AGENTSCHAP VOOR DE VEILIGHEID VAN DE VOEDSELKETEN ADVIES 15-2012 Betreft: Preventie, detectie, snelle tracering en beheersing van uitbraken van humaan pathogene

Nadere informatie

Dientamoeba fragilis, de case-control studie en hoe verder?

Dientamoeba fragilis, de case-control studie en hoe verder? Clinical microbioloy and infection 2015 Dientamoeba fragilis, de case-control studie en hoe verder? Maria Dullaert-de Boer 1 4 deelnemende laboratoria Design: Multi Center 1545 cases : patiënten die bij

Nadere informatie

Sectie Infectieziekten

Sectie Infectieziekten Sectie Infectieziekten 1 December 2015 U kunt helpen de HIV / AIDS epidemie te beëindigen You can help to end the HIV / AIDS epidemic Sectie Infectieziekten Weet uw HIV status Know your HIV status by 2020

Nadere informatie

Disclosure slide. (potentiële) belangenverstrengeling. Geen

Disclosure slide. (potentiële) belangenverstrengeling. Geen BRMO Disclosure slide (potentiële) belangenverstrengeling Voor bijeenkomst mogelijk relevante relaties met bedrijven Sponsoring of onderzoeksgeld Honorarium of andere (financiële) vergoeding Aandeelhouder

Nadere informatie

Rapportage uitkomsten Q-koorts Herpen II onderzoek

Rapportage uitkomsten Q-koorts Herpen II onderzoek Rapportage uitkomsten Q-koorts Herpen II onderzoek 22 juni 2015 De GGD Hart voor Brabant voerde dit onderzoek uit in samenwerking met AMPHI de academische werkplaats van het Radboud universitair medisch

Nadere informatie

Is dit een uitbraak? Een retrospectieve evaluatie van syndroomsurveillance voor emerging infections

Is dit een uitbraak? Een retrospectieve evaluatie van syndroomsurveillance voor emerging infections Is dit een uitbraak? Een retrospectieve evaluatie van syndroomsurveillance voor emerging infections Kees van den Wijngaard, Liselotte van Asten, Wilfrid van Pelt, Nico Nagelkerke, Mirjam Kretzschmar, Marion

Nadere informatie

MRSA-positief, wat nu?

MRSA-positief, wat nu? Infectiepreventie MRSA-positief, wat nu? www.catharinaziekenhuis.nl Inhoud Wat is MRSA?... 3 Wie loopt het meeste risico MRSA op te lopen?... 3 MRSA-dragerschap... 4 Verspreiding van MRSA voorkomen...

Nadere informatie

Bijzonder Resistente Micro-Organismen. Isolatiemaatregelen infectiepreventie bij BRMO

Bijzonder Resistente Micro-Organismen. Isolatiemaatregelen infectiepreventie bij BRMO Bijzonder Resistente Micro-Organismen Isolatiemaatregelen infectiepreventie bij BRMO In deze folder vindt u meer informatie over Bijzonder Resistente Micro Organismen (BRMO) en Extended Spectrum Beta-Lactamase

Nadere informatie

Darmklachten? Patiëntenfolder

Darmklachten? Patiëntenfolder Darmklachten? Patiëntenfolder Alle micro-organismen (bacteriën, gisten en schimmels) die zich in het spijsverteringskanaal bevinden, worden samen de darmflora genoemd. De darmflora bestaat voor het grootste

Nadere informatie

Rondzending nieuwe stijl - een integraal aanpak. Sectie bacteriologie/mycologie dr. Tanja Schülin

Rondzending nieuwe stijl - een integraal aanpak. Sectie bacteriologie/mycologie dr. Tanja Schülin Rondzending nieuwe stijl - een integraal aanpak Sectie bacteriologie/mycologie dr. Tanja Schülin Rondzending bacteriologie Kweek algemeen 5x Sputum Feces Wond Difterie/Gonorrhoe Legionella/Bordetella Resistentie

Nadere informatie

Shigatoxineproducerende E. coli (STEC)-infectie A04.3 STEC, VTEC, E. coli O157, E. coli non-o157, hamburgerziekte

Shigatoxineproducerende E. coli (STEC)-infectie A04.3 STEC, VTEC, E. coli O157, E. coli non-o157, hamburgerziekte F A04.3 STEC, VTEC, E. coli O157, E. coli non-o157, hamburgerziekte 1. Algemeen Escherichia coli werd voor het eerst beschreven in 1885 door dr. Theodor Escherich. Jarenlang werd E. coli beschouwd als

Nadere informatie

Samenvatting. Etiologie. samenvatting

Samenvatting. Etiologie. samenvatting Samenvatting Hoofdstuk 1 is een algemene inleiding op dit proefschrift. Luchtweginfecties zijn veel voorkomende aandoeningen, die door een groot aantal verschillende virussen en bacteriën veroorzaakt kunnen

Nadere informatie

Een legionella-infectie als vakantiesouvenir

Een legionella-infectie als vakantiesouvenir Een legionella-infectie als vakantiesouvenir TALD: Travel Associated Legionnaires Disease reisgerelateerde legionella 1 Symposium Legionella en klare taal 12 mei 2014 Programma 1. Even opfrissen 2. Van

Nadere informatie

Acute gastro-enteritis Rubriekhouder: Dr. W. van Pelt, (RIVM-CIE) (1992-1993) (1996-2013)

Acute gastro-enteritis Rubriekhouder: Dr. W. van Pelt, (RIVM-CIE) (1992-1993) (1996-2013) Acute gastro-enteritis Rubriekhouder: Dr. W. van Pelt, (RIVM-CIE) (1992-1993) (1996-2013) Inleiding Gastro-enteritis behoort tot de top tien van aandoeningen in Nederland wat betreft incidentie en draagt

Nadere informatie

MRSA Radboud universitair medisch centrum

MRSA Radboud universitair medisch centrum MRSA U wordt behandeld in het Radboudumc en bent mogelijk in contact gekomen met de MRSA bacterie (Meticilline Resistente Staphylococcus Aureus). Dit kan zijn doordat u Beroepsmatig in aanraking komt

Nadere informatie

*PDOC01/229345* PDOC01/229345. De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG

*PDOC01/229345* PDOC01/229345. De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG > Retouradres Postbus 20401 2500 EK Den Haag De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG Prins Clauslaan 8 2595 AJ Den Haag Postbus 20401 2500 EK Den Haag www.rijksoverheid.nl/eleni

Nadere informatie

Dagelijkse consumptie van yoghurt helpt hartziekten te voorkomen

Dagelijkse consumptie van yoghurt helpt hartziekten te voorkomen III World Congress of Public Health Nutrition Las Palmas de Grand Canarias 9-12 november 2014 Dagelijkse consumptie van yoghurt helpt hartziekten te voorkomen Een Europees onderzoek toont aan dat adolescente

Nadere informatie

ISOLATIEM AATREGELEN

ISOLATIEM AATREGELEN ISOLATIEMAATREGELEN Bij u is onlangs een micro-organisme aangetroffen. In deze folder leest u welke isolatiemaatregelen er in het UCCZ Dekkerswald worden getroffen om verspreiding te voorkomen. Besmetting

Nadere informatie

PATIËNTEN INFORMATIE. Verpleging in isolatie

PATIËNTEN INFORMATIE. Verpleging in isolatie PATIËNTEN INFORMATIE Verpleging in isolatie 2 PATIËNTENINFORMATIE Algemeen U bent opgenomen, of uw naaste is opgenomen, in het Maasstad Ziekenhuis en wordt in isolatie verpleegd. U bent door uw behandelend

Nadere informatie

Wilhelmina Ziekenhuis Assen. Vertrouwd en dichtbij. Informatie voor patiënten. Geïsoleerd verplegen

Wilhelmina Ziekenhuis Assen. Vertrouwd en dichtbij. Informatie voor patiënten. Geïsoleerd verplegen Wilhelmina Ziekenhuis Assen Vertrouwd en dichtbij Informatie voor patiënten Geïsoleerd verplegen 1 Geïsoleerd verplegen U bent opgenomen in het Wilhelmina Ziekenhuis Assen (WZA) en wordt hier geïsoleerd

Nadere informatie

Ziekenhuizen. Persoonlijke hygiëne patiënt en bezoeker

Ziekenhuizen. Persoonlijke hygiëne patiënt en bezoeker Ziekenhuizen Persoonlijke hygiëne patiënt en bezoeker Werkgroep Infectiepreventie Vastgesteld: juli 2012 Revisiedatum: juli 2017 Dit document mag vrijelijk worden vermenigvuldigd en verspreid mits steeds

Nadere informatie

Hepatitis B Inleiding Hepatitis A Preventie hepatitis B Preventie hepatitis A

Hepatitis B Inleiding Hepatitis A Preventie hepatitis B Preventie hepatitis A Naast deze infokaart over hepatitis zijn er ook infokaarten beschikbaar over: infectieziekten algemeen, tuberculose, seksueel overdraagbare aandoeningen, jeugd en onveilig vrijen en jeugd en vaccinatie.

Nadere informatie

MRSA Ongevoelige of resistente bacterie

MRSA Ongevoelige of resistente bacterie MRSA Ongevoelige of resistente bacterie Via deze folder proberen wij u antwoord te geven op enkele van de meest gestelde vragen over MRSA. Wat is MRSA? Staphylococcus aureus, is een bacterie die in veel

Nadere informatie

INFECTIE EN PATHOGENESE VAN ESCHERICHIA COLI O157:H7 IN MENS EN DIER

INFECTIE EN PATHOGENESE VAN ESCHERICHIA COLI O157:H7 IN MENS EN DIER UNIVERSITEIT GENT FACULTEIT DIERGENEESKUNDE Academiejaar 2012-2013 INFECTIE EN PATHOGENESE VAN ESCHERICHIA COLI O157:H7 IN MENS EN DIER door Elske PUT Promotoren: MSc. Evelien Kieckens Literatuurstudie

Nadere informatie

MRSA-bacterie. 'ziekenhuisbacterie' Afdeling Medische Microbiologie en Ziekenhuishygiëne

MRSA-bacterie. 'ziekenhuisbacterie' Afdeling Medische Microbiologie en Ziekenhuishygiëne 00 MRSA-bacterie 'ziekenhuisbacterie' Afdeling Medische Microbiologie en Ziekenhuishygiëne 1 Inleiding MRSA staat voor Meticilline-resistente Staphylococcus aureus. De Staphylococcus aureus is een bacterie

Nadere informatie

Een outbreak van Escherichia coli O157:H7 veroorzaakt door filet americain

Een outbreak van Escherichia coli O157:H7 veroorzaakt door filet americain Een outbreak van Escherichia coli O157:H7 veroorzaakt door filet americain Sofie Theunis 1, Annemie Forier 2, Toon Braeye 3 Samenvatting In juni 2012 vond een EHEC-outbreak plaats in Noordoost Limburg.

Nadere informatie

9 e Post-O.N.S. Meeting

9 e Post-O.N.S. Meeting 9 e Post-O.N.S. Meeting Neutropenie & Antibiotica resistentie Heleen Klein Wolterink Research verpleegkundige Medische Oncologie UMC Utrecht Schiphol introductie Neutropenie: Definitie Symptomen MASSC

Nadere informatie

De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG

De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG > Retouradres Postbus 20401 2500 EK DEN HAAG De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG Postbus 20401 2500 EK DEN HAAG www.minlnv.nl T 070 378 6868 Onze referentie

Nadere informatie

Manifestaties van Ziekte van Lyme. Albert Vollaard Afd. Infectieziekten LUMC 17 nov 2014

Manifestaties van Ziekte van Lyme. Albert Vollaard Afd. Infectieziekten LUMC 17 nov 2014 Manifestaties van Ziekte van Lyme Albert Vollaard Afd. Infectieziekten LUMC 17 nov 2014 Casus bespreking 1. Aanloop van enkele weken van malaise en progressieve spierpijn (uitgebreide DD) 2. Geen verhaal

Nadere informatie

Bsc & Msc stages Rijks Instituut voor de Volksgezondheid en Milieu (RIVM) Dr. Peter A Steerenberg

Bsc & Msc stages Rijks Instituut voor de Volksgezondheid en Milieu (RIVM) Dr. Peter A Steerenberg Bsc & Msc stages Rijks Instituut voor de Volksgezondheid en Milieu (RIVM) Dr. Peter A Steerenberg Bedrijfsprofiel RIVM Taak:Hoe houden we de bevolking en zijn leefomgeving gezond? Werkwijze: onderzoek

Nadere informatie

Nederlands Centrum voor Beroepsziekten. Informatiemap Leptospirosen. Map voor professionals. A.P. Nauta, bedrijfsarts juli 1997 ACHTERGROND DIAGNOSE

Nederlands Centrum voor Beroepsziekten. Informatiemap Leptospirosen. Map voor professionals. A.P. Nauta, bedrijfsarts juli 1997 ACHTERGROND DIAGNOSE Nederlands Centrum voor Beroepsziekten Informatiemap Leptospirosen Map voor professionals A.P. Nauta, bedrijfsarts juli 1997 ACHTERGROND DIAGNOSE PREVENTIE Referenties en nuttige adressen ACHTERGROND Inleiding

Nadere informatie

Biologie in het lab van de toekomst

Biologie in het lab van de toekomst Biologie in het lab van de toekomst Frank Schuren TNO Microbiologie Conventionele microbiologie met state of the art genomics technologie en viability assays Conventional Microbiology Genomics technologies

Nadere informatie

Downloaded from UvA-DARE, the institutional repository of the University of Amsterdam (UvA) http://hdl.handle.net/11245/2.79926

Downloaded from UvA-DARE, the institutional repository of the University of Amsterdam (UvA) http://hdl.handle.net/11245/2.79926 Downloaded from UvA-DARE, the institutional repository of the University of Amsterdam (UvA) http://hdl.handle.net/11245/2.79926 File ID Filename Version uvapub:79926 Samenvatting (Dutch) unknown SOURCE

Nadere informatie

Editoriaal. inhoud. Nieuwe epidemiologische aspecten en preventie van Vero/ Shiga Toxine-Producerende Escherichia

Editoriaal. inhoud. Nieuwe epidemiologische aspecten en preventie van Vero/ Shiga Toxine-Producerende Escherichia Association Belge des Infirmier(ère)s en Hygiène Hospitalière Belgische Vereniging van Verpleegkundigen in Ziekenhuihygiëne 2 7 13 19 21 22 25 27 28 inhoud Nieuwe epidemiologische aspecten en preventie

Nadere informatie

Prikaccidenten: epidemiologie, opvang en mogelijkheden voor reductie

Prikaccidenten: epidemiologie, opvang en mogelijkheden voor reductie Prikaccidenten: epidemiologie, opvang en mogelijkheden voor reductie Paul van Wijk, september 2014 VU medisch centrum, Amsterdam Jeroen Bosch Ziekenhuis, s-hertogenbosch Inhoud Prikaccidenten risico s

Nadere informatie

Academische werkplaats publieke Gezondheid (CEPHIR) en Infectieziektebestrijding

Academische werkplaats publieke Gezondheid (CEPHIR) en Infectieziektebestrijding Academische werkplaats publieke Gezondheid (CEPHIR) en Infectieziektebestrijding Een verkenning van de public health impact van 6 proefschriften 2006-2009 Chlamydia trachomatis Screening for Chlamydia

Nadere informatie

MRSA. Maatregelen bij (mogelijke) dragers van Meticilline-resistente Staphylococcus aureus. Afdeling Infectiepreventie

MRSA. Maatregelen bij (mogelijke) dragers van Meticilline-resistente Staphylococcus aureus. Afdeling Infectiepreventie MRSA Maatregelen bij (mogelijke) dragers van Meticilline-resistente Staphylococcus aureus Afdeling Infectiepreventie Inleiding U bezoekt de polikliniek van het Amphia Ziekenhuis of u bent in ons ziekenhuis

Nadere informatie

De dierenarts, toen, nu en straks

De dierenarts, toen, nu en straks De dierenarts, toen, nu en straks Gezond groeien, 9 februari 2012, Veghel Prof.dr. Frans van Knapen, Institute for Risk Assessment Sciences, Divisie Veterinaire Volksgezondheid, Universiteit Utrecht Veterinaire

Nadere informatie

Infectieziektebestrijding elke dag anders!

Infectieziektebestrijding elke dag anders! Infectieziektebestrijding elke dag anders! Ronald ter Schegget Arts infectieziekten 29 GGD en Algemene Infectieziekten Bestrijding Surveillance Meldingsplichtige infectieziekten Bron- en contactonderzoek

Nadere informatie

Gastroenteritis diagnostiek

Gastroenteritis diagnostiek Gastroenteritis diagnostiek GGD Amsterdam Streeklaboratorium 30-10-2009 2 maart 2010 Sylvia Bruisten Medisch moleculair microbioloog 2 maart 2010 2 Gastro-enteritis (GE) Verzamelnaam voor maag-darmontstekingen

Nadere informatie

Wat is M RSA? Wat zijn de ziekteverschijnselen van M RSA? Hoe kun je M RSA krijgen en hoe kun je anderen besmetten?

Wat is M RSA? Wat zijn de ziekteverschijnselen van M RSA? Hoe kun je M RSA krijgen en hoe kun je anderen besmetten? MRSA In deze folder leest u wat MRSA is, welke gevolgen dit kan hebben voor uw opname en behandeling en welke maatregelen er genomen worden om de verspreiding van MRSA te voorkomen. U wordt behandeld

Nadere informatie

Beleidswijziging LA-MRSA

Beleidswijziging LA-MRSA Beleidswijziging LA-MRSA Een project over veegerelateerde MRSA in het Jeroen Bosch Ziekenhuis en ziekenhuis Bernhoven Jamie Meekelenkamp, deskundige infectiepreventie Wat is MRSA? Staphylococcus aureus

Nadere informatie

Influenza vaccinatie van ziekenhuismedewerkers

Influenza vaccinatie van ziekenhuismedewerkers Influenza vaccinatie van ziekenhuismedewerkers Achtergrond Het RIVM en Vernet Verzuimnetwerk B.V. hebben een onderzoek uitgevoerd onder ziekenhuismedewerkers naar de relatie tussen de influenza vaccinatiegraad

Nadere informatie

MRSA. Wat is MRSA, wat zijn de gevolgen voor u, uw familie, voor medewerkers en andere patiënten?

MRSA. Wat is MRSA, wat zijn de gevolgen voor u, uw familie, voor medewerkers en andere patiënten? MRSA Wat is MRSA, wat zijn de gevolgen voor u, uw familie, voor medewerkers en andere patiënten? 2 Wat is MRSA? MRSA staat voor Methicilline Resistente Staphylococcus Aureus. Stafylokokken zijn bacteriën

Nadere informatie

Amyloïd-bindende eiwitten bij de ziekte van Alzheimer

Amyloïd-bindende eiwitten bij de ziekte van Alzheimer Amyloïd-bindende eiwitten bij de ziekte van Alzheimer Introductie onderzoeksproject De ziekte van Alzheimer De ziekte van Alzheimer is een neurologische aandoening en is de meest voorkomende vorm van dementie.

Nadere informatie

15-07-2008 Kamervragen aan de ministers van VWS en LNV over de explosieve stijging van het aantal Q-koorts gevallen in Brabant

15-07-2008 Kamervragen aan de ministers van VWS en LNV over de explosieve stijging van het aantal Q-koorts gevallen in Brabant 15-07-2008 Kamervragen aan de ministers van VWS en LNV over de explosieve stijging van het aantal Q-koorts gevallen in Brabant Kamervragen van het lid Thieme aan de minister van Volksgezondheid, Welzijn

Nadere informatie

Kinkhoest. Kinkhoest of pertussis is een acute bacteriële infectie van de luchtwegen.

Kinkhoest. Kinkhoest of pertussis is een acute bacteriële infectie van de luchtwegen. Kinkhoest Ziektebeeld Kinkhoest of pertussis is een acute bacteriële infectie van de luchtwegen. Het ziektebeeld kan variëren van een milde hoest tot ernstige ziekte. Klassiek wordt kinkhoest gekenmerkt

Nadere informatie

Bijzonder Resistente Micro-Organismen: informatie over bacteriën die in het ziekenhuis kunnen voorkomen

Bijzonder Resistente Micro-Organismen: informatie over bacteriën die in het ziekenhuis kunnen voorkomen Infectiepreventie Bijzonder Resistente Micro-Organismen: informatie over bacteriën die in het ziekenhuis kunnen voorkomen www.catharinaziekenhuis.nl Inhoud Wat is een BRMO... 3 Gevolgen... 4 Onderzoek...

Nadere informatie

Datum 23 jul 12012 Onderwerp Advies n.a.v. het deskundigenberaad Chlamydia abortus 10 juli 2012

Datum 23 jul 12012 Onderwerp Advies n.a.v. het deskundigenberaad Chlamydia abortus 10 juli 2012 ^9(^ - ciclct Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu lainisterie van Volksgezondheid, Welzijn en Spon > Retouradres Postbus 1 3720 BA Bilthoven Ministerie van EL&I, t.a.v. de heer dr.mr. J.P. Hoogeveen

Nadere informatie

BIJLAGE. Wetenschappelijke aspecten

BIJLAGE. Wetenschappelijke aspecten BIJLAGE Wetenschappelijke aspecten 3 BIJLAGE Wetenschappelijke aspecten A) INLEIDING Sparfloxacine is een antibioticum van de chinolonengroep dat is geïndiceerd voor de behandeling van: - in gemeenschapsverband

Nadere informatie

Wat is depressie? Oorzaak, omvang, gevolg

Wat is depressie? Oorzaak, omvang, gevolg Wat is depressie? Oorzaak, omvang, gevolg Prof. Dr. Brenda Penninx Vakgroep psychiatrie / GGZ ingeest Neuroscience Campus Amsterdam Mental Health EMGO+ Institute for Health and Care Research b.penninx@vumc.nl

Nadere informatie

Q-koorts, een complexe diagnostiek! (the JBZ experience!)

Q-koorts, een complexe diagnostiek! (the JBZ experience!) Q-koorts, een complexe diagnostiek! (the JBZ experience!) De microbiologen zagen zieke mensen. In hun ogen waren dat er veel meer dan normaal en zij spraken van een epidemie. ( ) We hebben de epidemie

Nadere informatie

MRI van de hersenen bij congenitale cytomegalovirus infectie

MRI van de hersenen bij congenitale cytomegalovirus infectie MRI van de hersenen bij congenitale cytomegalovirus infectie Department of Pediatrics / Child Neurology Center for Childhood White Matter Disorders VU University Medical Center Amsterdam, NL Hersenen en

Nadere informatie

De meest gestelde vragen over MRSA

De meest gestelde vragen over MRSA De meest gestelde vragen over MRSA Inleiding In deze brochure treft u de meest gestelde vragen aan over MRSA en de antwoorden daarop. De brochure is een aanvulling op de ziekenhuisfolder waarin algemene

Nadere informatie

Welke behandeling voor obese type 2 patiënten? Gewoon insuline?

Welke behandeling voor obese type 2 patiënten? Gewoon insuline? Welke behandeling voor obese type 2 patiënten? Gewoon insuline? Joost Hoekstra, internist, AMC Potentiële belangenverstrengeling Klinische Diabetologie AMC ontvangt sponsoring van cq doet projecten met

Nadere informatie

MRSA informatie voor de (poli)klinische patiënt

MRSA informatie voor de (poli)klinische patiënt MRSA informatie voor de (poli)klinische patiënt Volgens landelijk beleid controleert Gelre ziekenhuizen patiënten die mogelijk de MRSA bacterie bij zich dragen. Het gaat om patiënten die horen bij de volgende

Nadere informatie

De epidemiologie van Legionellose

De epidemiologie van Legionellose De epidemiologie van Legionellose Het nut van Osiris voor surveillance en onderzoek Petra Brandsema Centrum Epidemiologie en Surveillance, CIB, RIVM. De epidemiologie van Legionellose 12 mei 2014 2 Aantal

Nadere informatie

Azool resistentie in Aspergillus fumigatus in Nederland

Azool resistentie in Aspergillus fumigatus in Nederland Azool resistentie in Aspergillus fumigatus in Nederland - Het totaal aantal aspergillose patiënten in Nederland Het totaal aantal gevallen van invasieve aspergillose in Nederland is niet goed bekend. Mijn

Nadere informatie

Isolatiemaatregelen bij ESBL op de dialyseafdeling. Inhoudsopgave

Isolatiemaatregelen bij ESBL op de dialyseafdeling. Inhoudsopgave Inhoudsopgave 1. Inleiding en probleemstelling 5 1.1 Inleiding 5 1.2 Probleemstelling 6 2. Doel- en vraagstelling 7 2.1 Doelstelling 7 2.2 Vraagstelling 7 2.2.1 Deelvragen 7 3. Methode van onderzoek 8

Nadere informatie

MRSA in verpleeghuis en woonzorgcentrum

MRSA in verpleeghuis en woonzorgcentrum Verpleeghuis- woon- en thuiszorg MRSA in verpleeghuis en woonzorgcentrum Dit document mag vrijelijk worden vermenigvuldigd en verspreid mits steeds de Werkgroep Infectiepreventie als auteur wordt vermeld.

Nadere informatie

Vragen en antwoorden m.b.t. de VRE-bacterie

Vragen en antwoorden m.b.t. de VRE-bacterie Infectiepreventie Vragen en antwoorden Vragen en antwoorden m.b.t. de VRE-bacterie Juli 2015 Algemene vragen en antwoorden 1. Wat is een VRE-bacterie? VRE staat voor Vancomycine Resistente Enterokok. De

Nadere informatie

Informatieblad MERS. Middle East Respiratory Syndromeconoravirus

Informatieblad MERS. Middle East Respiratory Syndromeconoravirus Informatieblad MERS Middle East Respiratory Syndromeconoravirus MERS - Middle East Respiratory Syndrome-coronavirus Het Middle East Respiratory Syndrome-coronavirus (MERS-CoV) is een vrij nieuw type coronavirus

Nadere informatie

KPC uitbraak. Veronica Weterings Deskundige Infec4epreven4e Amphia ziekenhuis, Breda

KPC uitbraak. Veronica Weterings Deskundige Infec4epreven4e Amphia ziekenhuis, Breda KPC uitbraak Dress code bij een KPC uitbraak Veronica Weterings Deskundige Infec4epreven4e Amphia ziekenhuis, Breda Inhoud Uitbraak stam Verspreiding ziekenhuis Verspreiding verpleeghuis Uitbraak stam

Nadere informatie

Resistentie. Toegespitst naar onze regio. Een internationaal probleem

Resistentie. Toegespitst naar onze regio. Een internationaal probleem Resistentie Toegespitst naar onze regio Een internationaal probleem 19 e Grande Conférence Verona 2013 Indeling bacteriën Indeling bacteriën Coccen Staven Gram positief Staphylococcen Streptococcen Pneumococ

Nadere informatie

toekomst diagnostiek en bestrijding van parasitaire infecties beeld vanuit Centrum Infectieziekte bestrijding CIb-RIVM

toekomst diagnostiek en bestrijding van parasitaire infecties beeld vanuit Centrum Infectieziekte bestrijding CIb-RIVM toekomst diagnostiek en bestrijding van parasitaire infecties beeld vanuit Centrum Infectieziekte bestrijding Jaap T. van Dissel Centrum Infectieziektebestrijding (potentiële) Belangenverstrengeling Voor

Nadere informatie

De Q koorts epidemie in Nederland

De Q koorts epidemie in Nederland De Q koorts epidemie in Nederland Coxiella burnetii Wim van der Hoek, artsepidemioloog, Centrum Infectieziektebestrijding 1 Huisarts Herpen Toename Q koorts? Microbioloog Huisarts Sint Oedenrode Mei Juni

Nadere informatie

Porcilis ColiClos. Samen de juiste E. coli / Clostridium vaccinatiestrategie bepalen

Porcilis ColiClos. Samen de juiste E. coli / Clostridium vaccinatiestrategie bepalen Porcilis ColiClos Samen de juiste E. coli / Clostridium vaccinatiestrategie bepalen Porcilis ColiClos Percentage secties van zuigende biggen waarbij infectie met Clostridium perfringens werd vastgesteld,

Nadere informatie

De COGEM heeft de classificatie van Bacillus anthracis heroverwogen en is tot het volgende advies gekomen.

De COGEM heeft de classificatie van Bacillus anthracis heroverwogen en is tot het volgende advies gekomen. BEZOEKADRES: A. VAN LEEUWENHOEKLAAN 9 3721 MA BILTHOVEN POSTADRES: POSTBUS 578 3720 AN BILTHOVEN Aan de minister van Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Milieubeheer Mevrouw dr. J.M. Cramer POSTBUS

Nadere informatie

Beheersen van BRMO in de regio

Beheersen van BRMO in de regio Beheersen van BMO in de regio Miriam Beerens specialist ouderengeneeskunde Laura van Dommelen arts-microbioloog Danielle van Oudheusden arts infectieziektebestrijding Marjolijn Wegdam- Blans arts-microbioloog

Nadere informatie

De rol van virussen bij verteringsstoornissen bij varkens en pluimvee. Naomi de Bruijn

De rol van virussen bij verteringsstoornissen bij varkens en pluimvee. Naomi de Bruijn De rol van virussen bij verteringsstoornissen bij varkens en pluimvee Naomi de Bruijn Virale darminfecties: Algemeen Betreft vooral jonge dieren Meer ziekte verschijnselen Veelal relatief milde darmschade

Nadere informatie

Expertise en ondersteuning infectiepreventie

Expertise en ondersteuning infectiepreventie Expertise en ondersteuning infectiepreventie Ziekenhuizen Privéklinieken/ ZBC s Tandheelkundige klinieken Verpleeg- en verzorghuizen Sinds 2006 Gezelschapsdierenkliniek KNMvD Sinds 2013 app: InfectionGuide

Nadere informatie

Isolatiemaatregelen. Infectiepreventie

Isolatiemaatregelen. Infectiepreventie Isolatiemaatregelen Infectiepreventie Inleiding Ieder mens draagt miljarden bacteriën met zich mee. Bacteriën worden ook wel micro-organismen genoemd omdat zij niet met het blote oog te zien zijn maar

Nadere informatie

2 e SMT Workshop Moleculaire Typeringen spa typering en MLST

2 e SMT Workshop Moleculaire Typeringen spa typering en MLST 2 e SMT Workshop Moleculaire Typeringen spa typering en MLST 28 30 Januari, 2013 UMC Utrecht en RIVM Leo M Schouls Laboratorium voor Infectieziekten en Screening (LIS) Centrum voor Infectieziektebestrijding

Nadere informatie

Pathogene micro-organismen in voedingsmiddelen 2002.

Pathogene micro-organismen in voedingsmiddelen 2002. Pathogene micro-organismen in voedingsmiddelen 2002. Herman A.P.M. Jansen, Paul H. in 't Veld, Voedsel en Waren Autoriteit, Keuringsdienst van Waren Zuid Signalering Samengestelde Producten. Postbus 2280,

Nadere informatie

Beroepsmatig in aanraking komt met levende varkens, vleeskalveren of vleeskuikens.

Beroepsmatig in aanraking komt met levende varkens, vleeskalveren of vleeskuikens. MRSA 1 U wordt behandeld in een zorginstelling en bent mogelijk in contact gekomen met de MRSA bacterie (Meticilline Resistente Staphylococcus Aureus). Dit kan zijn doordat u Beroepsmatig in aanraking

Nadere informatie

Een donatie met een staartje

Een donatie met een staartje Een donatie met een staartje Jaap van Hellemond Dept. Medische Microbiologie & Infectieziekten Erasmus MC & Havenziekenhuis Rotterdam Met medewerking van en dank aan Havenziekenhuis, Rotterdam Emmaline

Nadere informatie

Opname: na een verblijf in een buitenlands ziekenhuis nadat u in contact bent geweest met varkens of vleeskalveren.

Opname: na een verblijf in een buitenlands ziekenhuis nadat u in contact bent geweest met varkens of vleeskalveren. Opname: na een verblijf in een buitenlands ziekenhuis nadat u in contact bent geweest met varkens of vleeskalveren (MRSA-bacterie) Als u in het buitenland in het ziekenhuis bent behandeld, bestaat de

Nadere informatie

Nederlandse samenvatting

Nederlandse samenvatting Nederlandse samenvatting Chapter 9 Inleiding Het dengue virus (DENV) en het West Nijl virus (WNV) behoren tot de Flaviviridae, een familie van kleine sferische virussen met een positief-strengs RNA genoom.

Nadere informatie

Ebola een harde wake-up call

Ebola een harde wake-up call VHF national reference laboratory VHF WHO collaborating centre Ebola een harde wake-up call Paraatheid van internationale laboratoria Chantal Reusken Viroscience ErasmusMC Paraatheid van internationale

Nadere informatie

Een 36 jarige waterbouwkundig ingenieur wordt in Bangladesh acuut ziek met koorts tot 39 C en 10-15 x per dag waterdunne diarree.

Een 36 jarige waterbouwkundig ingenieur wordt in Bangladesh acuut ziek met koorts tot 39 C en 10-15 x per dag waterdunne diarree. Diarree na tropen Een 36 jarige waterbouwkundig ingenieur wordt in Bangladesh acuut ziek met koorts tot 39 C en 10-15 x per dag waterdunne diarree. Hij behandelt zichzelf met imodium en ORS. Na 48 uur

Nadere informatie

De klinische relevantie van genetische variatie van de gastheer bij bacteriële meningitis

De klinische relevantie van genetische variatie van de gastheer bij bacteriële meningitis De klinische relevantie van genetische variatie van de gastheer bij bacteriële meningitis Marieke Sanders, PhD student Lab. Immunogenetica & Kinderinfectieziekten VUmc Servaas Morré & Marceline van Furth

Nadere informatie

EINDRAPPORT PROFICIENCY TEST VOOR PT 1 2015 DETECTIE VAN PATHOGENE E. COLI IN MAART 2015 LEVENSMIDDELENMICROBIOLOGIE KIEMGROENTEN

EINDRAPPORT PROFICIENCY TEST VOOR PT 1 2015 DETECTIE VAN PATHOGENE E. COLI IN MAART 2015 LEVENSMIDDELENMICROBIOLOGIE KIEMGROENTEN EINDRAPPORT PROFICIENCY TEST VOOR LEVENSMIDDELENMICROBIOLOGIE PT 1 2015 DETECTIE VAN PATHOGENE E. COLI IN KIEMGROENTEN MAART 2015 Afdeling: Voedselpathogenen Marie Polet Nadine Botteldoorn, Sarah Denayer

Nadere informatie

Brabant-Zuidoost. Zicht op Q-koorts. Ronald ter Schegget. arts infectieziektebestrijding. GGD Brabant-Zuidoost

Brabant-Zuidoost. Zicht op Q-koorts. Ronald ter Schegget. arts infectieziektebestrijding. GGD Brabant-Zuidoost Zicht op Q-koorts Ronald ter Schegget arts infectieziektebestrijding GGD Brabant-Zuidoost 1 Kernboodschap Q-koorts kunt u oplopen door het inademen van de bacterie. Wees alert op de verschijnselen van

Nadere informatie