Schadeclaims: kan het goedkoper en minder belastend? Opties om de transactiekosten van het aansprakelijkheidsrecht te verlagen

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Schadeclaims: kan het goedkoper en minder belastend? Opties om de transactiekosten van het aansprakelijkheidsrecht te verlagen"

Transcriptie

1 Schadeclaims: kan het goedkoper en minder belastend? Opties om de transactiekosten van het aansprakelijkheidsrecht te verlagen

2 Schoordijk Instituut Centrum voor Aansprakelijkheidsrecht Schadeclaims: kan het goedkoper en minder belastend? Opties om de transactiekosten van het aansprakelijkheidsrecht te verlagen J.M. Barendrecht C.M.C. van Zeeland Y.P. Kamminga I.N. Tzankova WODC 2004

3

4

5 Inhoudsopgave Lijst van verkort aangehaalde werken IX Samenvatting XXIII HOOFDSTUK I Het onderzoek 1 1 Inleiding Aanleiding voor het onderzoek Doelstelling en probleemstelling Methode van onderzoek Opzet van het rapport 5 HOOFDSTUK II Het verhalen van schades en transactiekosten 7 1 Twee voorbeelden van het verhalen van schade 7 2 Transactiekosten Het begrip transactiekosten Waar ontstaan transactiekosten? Hoe ontstaan transactiekosten? Vier perspectieven Barriers to Conflict Resolution (Mnookin & Ross) Acht coördinatieproblemen (Weterings) Kosten informatieuitwisseling (gebaseerd op Mackaay) Marktfalen Gevolgen van hoge transactiekosten Geschatte omvang transactiekosten Methodiek voor schatting mogelijk effect van hervormingen Verhalen van schades in de onderzochte landen: beschrijving op hoofdlijnen 34 HOOFDSTUK III Veelbelovende manieren van reductie van transactiekosten 37 1 Inleiding 37 2 Beschrijving van de instrumenten 38 V

6 Inhoudsopgave 2.1 Procedurele normering: spelregels voor de afwikkeling van individuele claims Inleiding Beschrijving van procedurele normering op hoofdlijnen Enkele buitenlandse voorbeelden nader bekeken Aard en omvang van de besparingen Neveneffecten Inpasbaarheid in de Nederlandse context Samenvatting Verbeterde geschiloplossing Inleiding Beschrijving verbeterde (neutrale) geschiloplossing op hoofdlijnen Enkele buitenlandse voorbeelden nader bekeken Aard en omvang van de besparingen Neveneffecten Inpasbaarheid in de Nederlandse context Samenvatting Normering van schuldaansprakelijkheid Inleiding Beschrijving van normering van schuldaansprakelijkheid op hoofdlijnen Een buitenlandse voorbeeld nader bekeken Aard en omvang van de besparingen Neveneffecten Inpasbaarheid in de Nederlandse context Samenvatting Risicoaansprakelijkheid Inleiding Beschrijving van risicoaansprakelijkheid op hoofdlijnen Enkele buitenlandse voorbeelden nader bekeken Aard en omvang van de besparingen Neveneffecten Inpasbaarheid in de Nederlandse context Samenvatting Alternatieve vergoedingssystemen: first-party en no-fault verzekeringen Inleiding Beschrijving van alternatieve vergoedingssystemen op hoofdlijnen Enkele buitenlandse voorbeelden nader bekeken Aard en omvang van de besparingen Neveneffecten Inpasbaarheid in de Nederlandse context Samenvatting 103 VI

7 Inhoudsopgave 2.6 Afwikkeling van massaschade Inleiding Beschrijving van afwikkeling van massaschade op hoofdlijnen Enkele buitenlandse voorbeelden nader bekeken Bespreking van de modellen: voordelen en nadelen Af te leiden basisprincipes uit de beide modellen Aard en omvang van de besparingen Inpasbaarheid in de Nederlandse context Samenvatting Schadefondsen Inleiding Beschrijving van schadefondsen op hoofdlijnen Enkele buitenlandse voorbeelden nader bekeken Aard en omvang van de besparingen Neveneffecten Inpasbaarheid in de Nederlandse context Samenvatting Materiële normering van schadevergoeding Inleiding Beschrijving van materiële normering van schadevergoeding op hoofdlijnen Enkele buitenlandse voorbeelden nader bekeken Aard en omvang van de besparingen Neveneffecten Inpasbaarheid in de Nederlandse context Samenvatting Uitsluiting of limitering van aansprakelijkheid Inleiding Beschrijving van uitsluiting of limitering van aansprakelijkheid op hoofdlijnen Enkele buitenlandse voorbeelden nader bekeken Aard en omvang van de besparingen Neveneffecten Inpasbaarheid in de Nederlandse context Samenvatting Keuzerechten voor slachtoffers Inleiding Beschrijving van keuzerechten voor slachtoffers op hoofdlijnen Enkele buitenlandse voorbeelden nader bekeken Aard en omvang van de besparingen Neveneffecten Inpasbaarheid in de Nederlandse context Samenvatting 152 VII

8 Inhoudsopgave 2.11 Economische of andere prikkels op partijen en rechtshulpverleners Inleiding Betere prikkels voor de juridische markt: te verwachten effecten van beloningsvormen Enkele buitenlandse voorbeelden nader bekeken Aard en omvang van de besparingen Neveneffecten Inpasbaarheid in de Nederlandse context Samenvatting Overige opties Inleiding Enkele buitenlandse voorbeelden nader bekeken 165 HOOFDSTUK IV De meest kansrijke opties: selectie en verantwoording Inleiding Selectievoorstel van de meest kansrijke en kansrijke opties Gehanteerde selectiemethode Beoordeling van de instrumenten Selectievoorstel: meest kansrijke opties en kansrijke opties De minst kansrijke opties 188 HOOFDSTUK V Conclusies en aanbevelingen Inleiding Wat voorafging Conclusies Aanbevelingen 194 Bijlage I Deelnemende organisaties aan de expertmeeting op 4 december 2003 en het verslag van de expertmeeting 199 Bijlage II De begeleidingscommissie 203 VIII

9 Lijst van verkort aangehaalde werken All-Industry Research Advisory Council 1989 All-Industry Research Advisory Council, onderzoek: Compensation for Automobile Injuries in the United States Accident Compensation Corporation 2002 Annual Report 2002, p , te raadplegen op Accident Compensation Corporation 2003 Annual Report 2003, p. 62, te raadplegen op Asser, Groen, Vranken, m.m.v. Tzankova 2003 W.D.H. Asser, H.A. Groen, J.B.M. Vranken, m.m.v. I.N. Tzankova, Een nieuwe balans. Interimrapport Fundamentele Herbezinning Nederlands Burgerlijk Procesrecht, Den Haag: Boom Juridische uitgevers 2003, p Baas 2002 N.J. Baas, Mediation in civiele en bestuursrechtelijke zaken; een internationaal literatuuronderzoek, Den Haag, Ministerie van Justitie, WODC 2002, p. 11. Baekelandt en De Lonqueville 2000 L. Baekelandt en Ph. De Lonqueville, Indicatieve Tabel. Verzekeringspremies en herverzekeringspremies zullen de hoogte ingaan, De Verzekeringswereld 2000, p. 31 e.v. Barème indicatif des déficits fonctionnels séquellaires en droit commun, Le Concours Médical 1993 Barendrecht 1996 J.M. Barendrecht, Vereenvoudigde afdoening van regresvorderingen in: W.H. van Boom, T. Hartlief en J. Spier (red.), Regresrechten. Afschaffen, handhaven of uitbreiden, Deventer: Tjeenk Willink 1996, p Barendrecht 1999 J.M. Barendrecht, De schimmige status van het advies, NJB 1999, p e.v. Barendrecht en Weterings 2000 J.M. Barendrecht en W.C.T. Weterings, Rechtshulp: een groot goed met schadelijke bijwerkingen, Advocatenblad 2000, p IX

10 Lijst van verkort aangehaalde werken Barendrecht, Giesen en Kamminga 2001 J.M. Barendrecht, I. Giesen en Y.P. Kamminga, Standardisation of Personal Injury Awards and Claiming Procedures, Discussion Paper, Tilburg: Center for Liability Law Barendrecht 2002 J.M. Barendrecht, Aansprakelijkheid en welzijn, NJB 2002, p. 605 e.v. Barendrecht 2003 J.M. Barendrecht, Bedrijfsmatige juridische dienstverlening en toegang tot het recht: actievere regulering is nodig, NJB 2003, p e.v. Bernard Auby en Perinet-Marquet 1995 J. Bernard Auby en H. Perinet-Marquet, Droit de l urbanisme et de la construction, Paris: Montchrestien 1995, p Bergh, Van den 2001 R.J. van den Bergh, Rechtseconomische kanttekeningen, in: Aansprakelijkheid, Gronden en grenzen, Deventer: Kluwer 2001, p Bladel, Van 2002 C.B.E. van Bladel, Arbitrage in de praktijk: een empirisch onderzoek naar institutionele arbitrage, met name bij de Raad van Arbitrage voor de bouw, Den Haag: Boom Juridische uitgevers Bona en Mead 2003 M. Bona en P. Mead (eds.), Personal Injury Compensation in Europe, Deventer: Kluwer 2003, p Brenninkmeijer, Van Ewijk en Van der Werf 2003 A. Brenninkmeijer, M. van Ewijk en C. van der Werf, De aard en omvang van arbitrage en bindend advies in Nederland, WODC 2003, p Calabresi 1970 G. Calabresi, The Costs of Accidents: A Legal and Economic Analysis, New Haven: Yale University Press Cane 1999 P. Cane, Atiyah s Accidents, Compensation and the Law Sixth Edition, London, Edinburgh, Dublin: Butterworths 1999, p Chin-A-Fat en Steketee 2001 B.E.S. Chin-A-Fat, M.J. Steketee, m.m.v. W.M.E.H. Beijers et al., Bemiddeling in uitvoering: evaluatie experimenten scheidings- en omgangsbemiddeling, Utrecht: Verwey-Jonker Instituut 2001, p. 105 e.v. X

11 Lijst van verkort aangehaalde werken Combrink-Kuiters, Niemeijer en Ter Voert 2003 L. Combrink-Kuiters, E. Niemeijer en M. ter Voert m.m.v. N. Dijkhoff, M. van Gammeren-Zoeteweij en J. Kuppens, Ruimte voor mediation: evaluatie van projecten bij de rechterlijke macht en gefinancierde rechtsbijstand, Den Haag: Boom Juridische uitgevers 2003, p Dam, Van 2000 C.C. van Dam, Aansprakelijkheidsrecht: een grensoverschrijdend handboek, Den Haag: Boom Juridische uitgevers Dam, Van 2001 M. van Dam, Verkeersongevallen: een rechtseconomisch, empirisch en positiefrechtelijk onderzoek naar de werking van aansprakelijkheid, verzekering en veiligheidsregulering in het verkeer, Den Haag: Boom Juridische uitgevers 2001, p en Daniels en Martin 2002 S. Daniels en J. Martin, It Was the Best of Times, It Was the Worst of Times: The Precarious Nature of Plaintiffs Practice in Texas, Texas Law Review 2002, p Danzon 1999 P.M. Danzon, The Swedish patient compensation system. Lessons for the United States, Journal of Legal Medicine (15) Darby en Karni 1973 M. Darby en E. Karni, Free Competition and the Optimal Amount of Fraud, Journal of Law and Economics 1973, p Davis 1998 M.J. Davis, Toward the Proper Role for Mass Tort Class Actions, Or.L.Rev., vol. 77 (1998), p Dewees, Duff en Trebilcock 1996 D. Dewees, D. Duff en M. Trebilcock, Exploring the Domain of Accident Law. Taking the Facts Seriously, New York: Oxford University Press 1996, p Dommering-van Rongen 1996 L. Dommering-van Rongen, Schade vergoeden door fondsvorming, Deventer: Kluwer Dufwa 2003 B. Dufwa, Personal Injury Compensation in Sweden, in M. Bona en P. Mead (eds.), Personal Injury Compensation in Europe, Deventer: Kluwer 2003, p Dute, Faure en Koziol 2002 XI

12 Lijst van verkort aangehaalde werken J.C.J. Dute, M.G. Faure en H. Koziol, Onderzoek No-fault compensatiesysteem, Den Haag: ZonMW, Reeks evaluatie regelgeving: deel 13, 2002, p Elferink 2003 M.H. Elferink, Inzage in de patiëntenkaart, TVP 2003, p Emons 1997 W. Emons, Credence Goods and Fraudulent Experts, Rand Journal of Economics 1997, p. 107 e.v. Erichson 2000 H.M. Erichson, Informal aggregation: procedural and ethical implications of coördination among counsel in related lawsuits, Duke L.J. 2000, p Eshuis 2003 R.J.J. Eshuis, Claims bij de rechtbank, Den Haag: Ministerie van Justitie, WODC Espersson 2000 C. Espersson, Patient Injury Act; A Comment by Carl Espersson, 2000, te raadplegen op Eyben Von en Nielsen 2003 B. von Eyben en S.V. Nielsen, Personal Injury Compensation in Denmark in M. Bona en P. Mead (eds.), Personal Injury Compensation in Europe, Deventer: Kluwer 2003, p. 87. Faure en Berg, Van den 1990 M. Faure en R. van den Berg, Preadvies 1990, p. 24. Faure en Hartlief 1998a M. Faure en T. Hartlief, Een schadefonds als alternatief voor aansprakelijkheid en verzekering?, RM Themis 1998/7, p Faure en Hartlief 1998b M. Faure en T. Hartlief (red.), Verkeersaansprakelijkheid in België en Nederland, Antwerpen: Intersentia 1998, p Faure en Hartlief 2002 M. Faure en T. Hartlief, Nieuwe risico s en vragen van aansprakelijkheid en verzekering, Deventer: Kluwer 2002, p XII

13 Lijst van verkort aangehaalde werken Fishback 1987 P. Fishback, Liability Rules and Accident Prevention in the Workplace: Empirical Evidence from the Early Twentieth Century, Journal of Legal Studies, Frenk 1994 N. Frenk, Kollektieve acties in het privaatrecht (diss. Utrecht), Deventer: Kluwer 1994, p Garner, Allen, Coates, Edwards, Melville Williams QC, Mead, Smith en Brittenden 2003 C. Garner, K. Allen, A. Coates, P. Edwards, J. Melville Williams QC, P. Mead, E. Smith en S. Brittenden in M. Bona en P. Mead (eds.), Personal Injury Compensation in Europe, Deventer: Kluwer 2003, p Genn 1999 H. Genn, Paths to Justice, National Centre for Social Research, Oxford: Hart Goriely, Moorhead en Abrams 2002 T. Goriely, R. Moorhead en P. Abrams, More Civil Justice? The impact of the Woolf reforms on pre-action behaviour. Research Study 43, The Law Society and Civil Justice Council 2002, p Haas De en Hartlief 1996 S.P. de Haas en T. Hartlief, Collectivering en institutionalisering van regres: instrumenten voor kostenbeheersing, Den Haag: Verbond van Verzekeraars 1996, p. 1-2 en De Haas en Hartlief 1998 S.P. de Haas en T. Hartlief, Verkeersaansprakelijkheid. Vergoeding van personenschade in Europees perspectief, Deventer: Kluwer 1998, p Hadfield 2000 G. Hadfield, The Price of Law: How the Market for Lawyers Distorts the Justice System, Michigan Law Review 2000, p. 953 e.v. onder IIIA en IIIB. Hensler 2000 D.R. Hensler, B. Dombey-Moore, B. Giddens, J. Gross, E. Moller en N.M. Pace, Class Action Dilemmas, RAND Corporation 1999, RAND Documents MR-969, p Hodges 2001 Ch. Hodges, Multi-party actions, Oxford: Oxford University Press XIII

14 Lijst van verkort aangehaalde werken Hoon Barton 2001 B. Hoon Barton, Why Do We Regulate Lawyers? An Economic Analysis of the Justifications for Entry and Conduct Regulation, Ariz. State Law J. 2001, p. 470 e.v. Hoy Van 1995 J. van Hoy, Selling and Processing Law: Legal Work at Franchise Law Firms, Law and Society Review 1995, p. 703 e.v. Hoy Van 1997 J. van Hoy, Franchise Law Firms and the Transformation of Personal Legal Services, Westport, Conn.: Quorum Hulst 2002 E.L. Hulst, Schadefondsen bij rampen in: A. Akkermans en E. Brans (red), Aansprakelijkheid en schadeverhaal bij rampen, Nijmegen: Ars Aequi Libri 2002, p Insurance Research Council 1995 Insurance Research Council, Trends in Auto Injury Claims Ireland 2001 Second Report of the Special Working Group on Personal Injury Compensation, Department of Enterprise, Trade and Employment of Ireland, p Jagtenberg en De Roo 2003 R. Jagtenberg en A. de Roo, Mediation in de ons omringende landen, Den Haag: Ministerie van Justitie, WODC 2003, p Jourdain 2002 P. Jourdain, Le nouveau droit des malades, Paris 2002, p. 86. Judicial Studies Board 2002 The Judicial Studies Board, Guidelines for the assessment of general damages in personal injury cases, London: Blackstone Press Kahneman en Tversky 1995 D. Kahneman en A. Tversky, Conflict Resolution: A Cognitive Perspective, in: Barriers to Conflict Resolution (Kenneth J. Arrows et al. eds.) 1995, p. 54. Kaplow en Shavell 2002 L. Kaplow en S. Shavell, Fairness versus Welfare, Cambridge, MA: Harvard University Press 2002, p XIV

15 Lijst van verkort aangehaalde werken Klonoff & Bilich 2000 R.H. Klonoff en E.K.M. Bilich, Class Actions and Other Multi-party Litigation, Cases and Materials, American Casebook Series, West Group, St. Paul, Minn Koninklijk Nederlands Medisch Genootschap 2003 KNMG, Kwaliteitsmanifest 2003, te raadplegen op Kobberig 1999 W. Kobberig, Mediation of civil cases in Hennepin County: an evaluation, Minnesota Judicial Center Kozak C.S. Kozak, A Review of Federal Medical Malpractice Tort Reform Alternatives, 19 Seton Hall Legis. J. 599, p Kritzer 1985 H.M. Kritzer c.s., The Impact of Fee Arrangement on Lawyer Effort, Law & Society Review, Madison, Wis.: University of Wisconsin-Madison Law School 1985, p Kritzer 1997 H.M. Kritzer, Contingency Fee Lawyers as Gatekeepers in the Civil Justice System, Judicature 1997, p. 22. Kritzer 2002 H.M. Kritzer, Lawyer Fees and Lawyer Behavior in Litigation: What Does the Empirical Literature Really Say?, Texas Law Review 2002, p Lambert-Faivre 2000 Y. Lambert-Faivre, Droit du dommage corporel. Systèmes d indemnisation, Paris: Dalloz 2000, p Lewicki, Saunders en Minton 1999 R.J. Lewicki, D.M. Saunders en J.W. Minton, Negotiation 3rd ed., Boston: McGraw-Hill Lewicki 2004 R.J. Lewicki et al., Essentials of Negotiation, Boston: McGraw-Hill/Irwin 2004, p Lord Chancellor s Department 2000 A strategy for information and communication technology deployment across the Lord Chancellor s Department 2000, p XV

16 Lijst van verkort aangehaalde werken Lord Chancellor s Department 2001 Emerging Findings 2001, te raadplegen via Lord Chancellor s Department 2002 Further Findings 2002, p , te raadplegen via Lord Woolf 1996 Lord Woolf of Barnes, Access to Justice: final report to the Lord Chancellor on the civil justice system in England and Wales, London: HMSO 1996, hoofdstuk 10, p. 1. Mackaay 1982 E.J.P. Mackaay, Economics of Information and Law, Boston, Den Haag: Kluwer/Nijhoff Memeteau 2001 G. Memeteau, Cour de droite medical, Bordeaux 2001, p Menkel-Meadow 1997 C. Menkel-Meadow, When dispute begets resolution disputes of its own: conflicts among dispute professionals, UCLA Law Review, vol. 44 (1997), p Ministerie van Justitie 2001 Justitie over morgen, Directie Algemene Justitiële Strategie, Den Haag: Ministerie van Justitie 2001 Minow 1997 M. Minow, Judge for the Situation: Judge Jack Weinstein, Creator of Temporary Administrative Agencies, Columbia Law Review, vol. 97 (1997), p Mnookin en Ross 1995 K.J. Arrow, R.H. Mnookin, L. Ross et al. (red.), Barriers to Conflict Resolution, Londen: Norton Musiela 2000 H.J. Musiela, Reform des Zivilprozesses, NJW 2000, p Nagareda 2000 R.A. Nagareda, The pre-existence principle and the structure of the class action, Columbia Law Review, vol. 103 (2003), p XVI

17 Lijst van verkort aangehaalde werken Ogus 1999 A. Ogus, Lawyers as Designers of Disputants? Some Observations on the Economics of Civil Justice in: J. Godard & J. Guild (eds.), Justice and Money (Hume Papers on Public Policy: Vol. &, No. 1), Edinburgh: Edinburgh University Press 1999, p. 31. Paterson, Fink en Ogus 2003 I. Paterson, M. Fink en A. Ogus et al., Regulation of Professional Services, Study for the European Commission, Institute for Advanced Studies, Vienna 2003, p. 97. Protocole assureurs-organismes sociaux 1983 Le Protocole assureurs-organismes sociaux du 24 mai 1983 (Protocole Bergeras) en het Règlement d application pratique (RAP). RAND Corporation s Institute for Civil Justice 1991 Rao 2002 P.K. Rao, International environmental law and economics, Malden, MA: Blackwell 2002, p Rao 2003 P.K. Rao, The Economics of Transaction Costs, New York: Palgrave 2003, p. 7. Reiling 2003 D. Reiling, Rechtspraak in de digitale delta, NJB 2003, p e.v. Rosenberg 2002 D. Rosenberg, Mandatory-litigation class action: the only option for mass tort cases, Harvard Law Review (2002), p Rubenstein 2001 W.B. Rubenstein, A transactional model of adjudication, Georgetown Law Journal, vol. 89 (2001), p Rutherglen G. Rutherglen, Distributing Justice. An Essay on the Dalkon Shield Claimants Trust Tort Policy Working Group 1986 Report of the Tort Policy Working Group on the Causes, Extent and Policy Implication of the Current Crisis in Insurance Availablity and Affordability XVII

18 Lijst van verkort aangehaalde werken Saks, 1992 M. J. Saks, Do We Really Know Anything About the Behaviour of the Tort Litigation System-And Why Not? 140 U. Pa. Law Review 1147, 1269, Schirmeister 1996 F.C. Schirmeister, Amerikaanse toestanden in het schadevergoedingsrecht?, Lelystad: Koninklijke Vermande 1996, p Serverin 2001 Committee of Experts on Efficiency of Justice (CJ-EJ) voorbereid door E. Serverin, What place is there for civil mediation in Europe, 2001, (2000) 6 FINAL. Shavell 1997 S. Shavell, The Fundamental Divergence between the Private and the Social Motive to Use the Legal System, Journal of Legal Studies 1997, p Silver 2002 C. Silver, Does Civil Justice Cost Too Much?, Texas Law Review Silver 2003 C. Silver, We re scared to death: class certification and blackmail, New York: University Law Review 2003, p Smith en Mackie 1995 E.R. Smith en D.M. Mackie, Social psychology, New York, NY.: Worth 1995, p Stephen en Love 1999 F. Stephen en J. Love, Regulation of the Legal Profession, Encyclopedia of Law and Economics 1999, nr. 5860, p Stichting de Ombudsman 2003 Stichting de Ombudsman Hilversum, Letselschaderegeling Onderhandelen met het mes op tafel, of een zoektocht naar de redelijkheid, Hilversum. Stienstra 2000 D. Stienstra, ADR. Mediation, Washington, Federal Judicial Center Stiglitz 2000 J. Stiglitz, Economics of the Public Sector, 3rd ed., 2000, p en 83. Sunstein 2002 C. Sunstein, Switching the Default Rule, New York University Law Review (2002), p. 106 e.v. XVIII

19 Lijst van verkort aangehaalde werken Tijdschrift voor Mediation 2003 Tijdschrift voor Mediation, Den Haag: Boom Juridische uitgevers 2003, p. 52 e.v. Tillinghast Tower Perrin 2000 Tillinghast Tower Perrin, U.S. Tort Costs: 2000: Trends and Findings on the Costs of the U.S. Tort System, te raadplegen op towersperrin.com/tillinghast/ Tillinghast Tower Perrin 2003 Tillinghast Tower Perrin, U.S. Tort Costs: 2003 Update; Trends and Findings on the Costs of the U.S. Tort System, te raadplegen op towersperrin.com/tillinghast/ Tunc 1998 A. Tunc, Traffic liability and victim protection: lessons from ten years of experience with the Loi Badinter, in: M. Faure en T. Hartlief (red.), Verkeersaansprakelijkheid in België en Nederland, Antwerpen: Intersentia 1998, p Tzankova 2003 I.N. Tzankova, Een academy of experts : nodig of overbodig? TVP 2003, p Tzankova en Weterings 2003 I.N. Tzankova en W.C.T. Weterings, Preprocessuele afwikkeling van personenschadeclaims, Den Haag: Boom Juridische uitgevers United Kingdom 2003 Report by the Chief Medical Officer, Making Amends. A Consultation Paper Setting out Proposals for Reforming the Approach to Clinical Negligence in the NHS, Department of Health United Kingdom Verzekerd van cijfers 2003 Verbond van Verzekeraars, Verzekerd van cijfers 2003, p. 21, te raadplegen op Viney en Jourdain 2001 G. Viney en P. Jourdain, Traité de droit civil. Les effects de la responsabilité, Paris: L.G.D.J Vranken 2001 J.M.B. Vranken, ADR en de gevolgen voor rechterlijke rechtsvorming, in: Broers & Van Klink (red.), De rechter als rechtsvormer, Den Haag: Boom Juridische uitgevers 2001, p XIX

20 Lijst van verkort aangehaalde werken Walters en Sutter 2003 M.A. Walters en R.L. Sutter, A Fresh Look at the Tort System, te raadplegen op Weaver en McCormack 2003 M. Weaver en S. McCormack, New Zealand s No-Fault Accident System, p. 5, te raadplegen op Weterings 1999 W.C.T. Weterings, Vergoeding van letselschade en transactiekosten. Een kwalitatieve en kwantitatieve analyse. Deventer: Tjeenk Willink, Weterings 2004 W.C.T. Weterings, Efficiëntere en effectievere afwikkeling van letselschadeclaims, te verschijnen dissertatie in Van Zeeland, Kamminga en Barendrecht 2003 C.M.C. van Zeeland, Y.P. Kamminga en J.M. Barendrecht, Waar het mensen om gaat en wat het burgerlijk recht daarmee kan, NJB 2003, p Zöller (bewerker) 2002 R. Geimer, R. Greger, P. Gummer, K. Herget, P. Philippi, K. Stöber en M. Vollkommer (bew.), Zöller Zivilprozessordnung, Köln: Schmidt Zuckerman 1999 A.A.S. Zuckerman, S. Chiarloni, P. Gottwald, Civil Justice in Crisis: comparative perspectives of civil procedure, Oxford: Oxford University Press XX

21 Lijst van verkort aangehaalde werken Geraadpleegde websites XXI

22 Lijst van verkort aangehaalde werken XXII

23 Samenvatting 1 Transactiekosten: lasten van claimafhandeling Het verhalen van schade via het aansprakelijkheidsrecht, in gerechtelijke procedures of in onderhandelingen tussen betrokken partijen en verzekeraars, kost de Nederlandse samenleving een bedrag in de orde van 1 à 2 miljard Euro per jaar. Die kosten worden onder meer gemaakt voor rechtshulp, voor claimafhandeling door verzekeraars en voor ingeschakelde deskundigen. Daarbij komen nog de kosten van onzekerheid, tijdsbesteding voor slachtoffers en hun emotionele lasten. De afwikkeling van aansprakelijkheid wordt door de betrokkenen vaak als omslachtig, tijdrovend en emotioneel slopend ervaren, en is ook in verhouding tot de uitgekeerde bedragen duur: een voorzichtige schatting is dat 50 Eurocent aan kosten worden gemaakt op iedere uitgekeerde Euro aan schadevergoeding. De lasten die partijen (schadelijders, schadeveroorzakers en de overheid) ervaren bij het verhalen van schade kunnen worden beschouwd als transactiekosten. Omdat schadelijders in toenemende mate geneigd lijken te zijn hun schade te verhalen, en omdat dit een gecompliceerde en niet altijd effectief lijkende markt is, moet er rekening mee gehouden worden dat deze kosten de komende jaren zullen stijgen. 2 Het onderzoek: vraagstelling en gehanteerde methodiek In dit onderzoek stond de volgende vraag centraal: Met welke alternatieven voor de huidige procedures en mechanismen zouden de kosten van het verhalen van schade kunnen worden verlaagd?. Doel was het inventariseren van buitenlandse, mogelijk minder belastende alternatieven voor de in Nederland gebruikelijke procedures en mechanismen om schade te verhalen. Om de onderzoeksvraag te kunnen beantwoorden zijn buitenlandse ervaringen met twaalf instrumenten in kaart gebracht, waarvan we bij aanvang van het onderzoek veronderstelden dat deze zouden kunnen bijdragen aan een reductie van de transactiekosten van het aansprakelijkheidsrecht. De rechtsstelsels van zeven landen zijn daarbij betrokken. Het begrip transactiekosten is afgebakend door uit te gaan van de in het aansprakelijkheidsrecht algemeen aanvaarde onderscheiding van Calabresi, die spreekt van tertiaire kosten (alle kosten van het behandelen van claims in het rechtssysteem). Deze kosten zijn nader uitgesplitst in zes soorten transactiekosten die in het schaderegelingsproces voorkomen. Het gaat om XXIII

24 Samenvatting kosten van rechtshulp en rechterlijke macht, kosten van ingeschakelde derden, kosten van door partijen bestede tijd aan claimafhandeling, kosten van onzekerheid, emotionele lasten van slachtoffers en kosten van systeem- en uitvoeringsbewaking. Over de transactiekosten van het aansprakelijkheidsrecht en de mogelijkheden om daarop te besparen bleek nog weinig bekend. Hoewel de omvang ervan alom als een groot probleem wordt ervaren, zijn er weinig harde empirische gegevens en evaluatieonderzoeken die inzicht geven in de oorzaken, aard en omvang van transactiekosten, of in de effecten van reductiepogingen. Om toch tot gefundeerde uitspraken over reductiemogelijkheden te komen, zijn de empirische gegevens aangevuld met voorspellingen over het reductiepotentieel vanuit vier benaderingen uit de onderhandelingstheorie en de rechtseconomie en is er gekeken naar de kansrijkheid van de instrumenten, waarna een beredeneerde schatting van het besparende effect in drie onderscheiden delen (of trajecten) van de claimafhandeling kon worden gemaakt. Daarnaast is globaal getoetst hoe gemakkelijk deze instrumenten in te passen zijn in het Nederlandse systeem en zijn mogelijke neveneffecten op andere doelstellingen van het aansprakelijkheidsrecht onderzocht. 3 Kern van het onderzoek: twaalf veelbelovende mechanismen Bij aanvang van het onderzoek zijn twaalf mechanismen geselecteerd die veelbelovend lijken als het gaat om hun mogelijkheden om de transactiekosten te verlagen. Het gaat om: 1 Procedurele normering 7 Schadefondsen 2 Verbeterde geschiloplossing 8 Materiële normering van schadevergoeding 3 Normering van schuldaansprakelijkheid 9 Uitsluiting of limitering van aansprakelijkheid 4 Risicoaansprakelijkheid 10 Keuzerechten voor slachtoffers 5 Alternatieve vergoedingssystemen 11 Economische en andere prikkels op rechtshulpverleners en partijen 6 Afwikkeling van massaschade 12 Overige opties Onder procedurele normering verstaan we procedurele spelregels die voor individuele partijen (en hun belangenbehartigers) gelden bij de afwikkeling van een schadeclaim. Procedurele normen reguleren het preprocessuele XXIV

Schadeclaims Barendrecht, Maurits; van Zeeland, Corry; Kamminga, Y.P.; Tzankova, Ianika

Schadeclaims Barendrecht, Maurits; van Zeeland, Corry; Kamminga, Y.P.; Tzankova, Ianika Tilburg University Schadeclaims Barendrecht, Maurits; van Zeeland, Corry; Kamminga, Y.P.; Tzankova, Ianika Publication date: 2004 Link to publication Citation for published version (APA): Barendrecht,

Nadere informatie

Gefinancierde rechtsbijstand vergeleken Een rechtsvergelijkend onderzoek naar drie rechtsbijstandstelsels

Gefinancierde rechtsbijstand vergeleken Een rechtsvergelijkend onderzoek naar drie rechtsbijstandstelsels CENTRUM VOOR AANSPRAKELIJKHEIDSRECHT UNIVERSITEIT VAN TILBURG Gefinancierde rechtsbijstand vergeleken Een rechtsvergelijkend onderzoek naar drie rechtsbijstandstelsels C.M.C. van Zeeland J.M. Barendrecht

Nadere informatie

Verkeersaansprakelijkheid Vergoeding van personenschade in Europees perspectief. Mr S.P. de Haas Prof.mr T. Hartlief

Verkeersaansprakelijkheid Vergoeding van personenschade in Europees perspectief. Mr S.P. de Haas Prof.mr T. Hartlief Verkeersaansprakelijkheid Vergoeding van personenschade in Europees perspectief Mr S.P. de Haas Prof.mr T. Hartlief Kluwer - Deventer Stichting Personenschade Instituut van Verzekeraars (PIV) Den Haag

Nadere informatie

Proportionele aansprakelijkheid bij onzeker causaal verband

Proportionele aansprakelijkheid bij onzeker causaal verband Schoordijk Instituut Centrum voor aansprakelijkheidsrecht AJ. Akkermans Proportionele aansprakelijkheid bij onzeker causaal verband Een rechtsvergelijkend onderzoek naar wenselijkheid, grondslagen en afgrenzing

Nadere informatie

Relevante publicaties van Peter Kamminga (Totaal overzicht en per specialisme)

Relevante publicaties van Peter Kamminga (Totaal overzicht en per specialisme) Relevante publicaties van Peter Kamminga (Totaal overzicht en per specialisme) Zie voor complete lijst en online versies van boeken en artikelen: http://www.peterkamminga.com/publications/. Boeken: 1.

Nadere informatie

Grip op uw letselschade. Waar vind ik objectieve informatie? Letselschade, wat is dat eigenlijk? Wat mag ik van de schadeafhandeling verwachten?

Grip op uw letselschade. Waar vind ik objectieve informatie? Letselschade, wat is dat eigenlijk? Wat mag ik van de schadeafhandeling verwachten? Letselschade, wat is dat eigenlijk? Waar vind ik objectieve informatie? Hoe schakel ik een betrouwbare belangenbehartiger in? Wat mag ik van de schadeafhandeling verwachten? Grip op uw letselschade deletselschaderaad.nl

Nadere informatie

Productaansprakelijkheid

Productaansprakelijkheid Mr. L. Dommering-van Rongen Productaansprakelijkheid Een rechtsvergelijkend overzicht 2000 Kluwer - Deventer Inhoud Lijst van gebruikte afkortingen V 1. INLEIDING 1 1.1. Wat is productaansprakelijkheid?

Nadere informatie

Hierbij zend ik u de antwoorden op de vragen van het kamerlid Leijten (SP) over een medisch letselschade fonds (2010Z18345)

Hierbij zend ik u de antwoorden op de vragen van het kamerlid Leijten (SP) over een medisch letselschade fonds (2010Z18345) > Retouradres Postbus 20350 2500 EJ Den Haag De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG Bezoekadres: Parnassusplein 5 2511 VX DEN HAAG T 070 340 79 11 F 070 340

Nadere informatie

Aspecten van medische aansprakelijkheid

Aspecten van medische aansprakelijkheid Aspecten van medische aansprakelijkheid Prof. mr. dr. J.L. Smeehuijzen Vier onderwerpen Oorzaken moeizame afwikkeling; Toegeven fout en excuses; Verhouding open disclosure en veilig melden; De voorfase

Nadere informatie

Vaststelling van smartengeld

Vaststelling van smartengeld Vaststelling van smartengeld PROEFSCHRIFT ter verkrijging van de graad van Doctor aan de Universiteit Leiden, op gezag van Rector Magnificus prof. mr. P.F. van der Heijden, volgens besluit van het College

Nadere informatie

LSA Workshop. Bedreigingen, kansen en positioneren in de markt. Mr. Joost Wildeboer Mr. Gerben Janson. Vereniging van Letselschade Advocaten LSA

LSA Workshop. Bedreigingen, kansen en positioneren in de markt. Mr. Joost Wildeboer Mr. Gerben Janson. Vereniging van Letselschade Advocaten LSA LSA Workshop Bedreigingen, kansen en positioneren in de markt Mr. Joost Wildeboer Mr. Gerben Janson Vereniging van Letselschade Advocaten LSA 1 Uw BGK uurtarief onder druk, oorzaken: Druk op uurtarieven

Nadere informatie

Samenvatting. Vraagstelling. In het onderhavige onderzoek staan de volgende vragen centraal:

Samenvatting. Vraagstelling. In het onderhavige onderzoek staan de volgende vragen centraal: Samenvatting Naar schatting hebben jaarlijks ongeveer 50 à 60 duizend minderjarige kinderen te maken met een scheiding. Deze kinderen hebben gemiddeld vaker problemen dan kinderen van gehuwde of samenwonende

Nadere informatie

DEEL I DE GEVOLGEN VOOR SLACHTOFFERS VAN VERKEERSONGEVALLEN, DE REGELGEVING EN DE VOORZIENINGEN

DEEL I DE GEVOLGEN VOOR SLACHTOFFERS VAN VERKEERSONGEVALLEN, DE REGELGEVING EN DE VOORZIENINGEN INLEIDING 1. Aanleiding en doelstelling van het onderzoek 1.1. De aanleiding 1.2. De doelstelling 1.3. De uitwerking 1.4. De rapportage 2. De problematiek ingeleid 2.1. Enkele cijfers 2.2. Het ontstaan

Nadere informatie

Een rechtseconomische analyse van het Nederlandse onrechtmatigedaadsrecht. Louis Visscher

Een rechtseconomische analyse van het Nederlandse onrechtmatigedaadsrecht. Louis Visscher Een rechtseconomische analyse van het Nederlandse onrechtmatigedaadsrecht Louis Visscher Boom Juridische uitgevers Den Haag 2006 Inhoudsopgave 1 Inleiding 1.1 Communicerende vaten 1 1.2 De rechtseconomische

Nadere informatie

Overzicht. Conflictoplossingsdelta van de letselschade. Afwegingen bij resultaatgerichte keuze voor een vorm van conflictoplossing

Overzicht. Conflictoplossingsdelta van de letselschade. Afwegingen bij resultaatgerichte keuze voor een vorm van conflictoplossing 12e PIV-Jaarconferentie: Van strijdbijl naar vredespijp CONFLICTOPLOSSING BIJ LETSELSCHADE Dineke de Groot Overzicht Conflictoplossingsdelta van de letselschade Afwegingen bij resultaatgerichte keuze voor

Nadere informatie

Het wetsvoorstel Wet deelgeschilprocedure voor letsel- en overlijdensschade

Het wetsvoorstel Wet deelgeschilprocedure voor letsel- en overlijdensschade Rotterdam Institute of Private Law Accepted Paper Series Het wetsvoorstel Wet deelgeschilprocedure voor letsel- en overlijdensschade M.P.G. Schipper & I. van der Zalm Published in AV&S 2010/3, nr. 15,

Nadere informatie

Het Mediation Bureau. van het Centrum Internationale Kinderontvoering (Centrum IKO)

Het Mediation Bureau. van het Centrum Internationale Kinderontvoering (Centrum IKO) Het Mediation Bureau van het Centrum Internationale Kinderontvoering (Centrum IKO) 1 Crossborder mediation Bij internationale kinderontvoering duren de procedures vaak lang. Daarom start op 1 november

Nadere informatie

College- en tentamenrooster 2015-2016 Masteropleidingen ESL

College- en tentamenrooster 2015-2016 Masteropleidingen ESL College- en tentamenrooster 2015-2016 Masteropleidingen ESL De vakken zijn in dit rooster per blok in alfabetische volgorde opgenomen. BLOK 1 vaknaam/code dag van tot weken Comparative Law and Economics

Nadere informatie

VERKEERSAANSPRAKELIJKHEID EN VERKEERSVEILIGHEID

VERKEERSAANSPRAKELIJKHEID EN VERKEERSVEILIGHEID CONSULT aan de Directie Verkeersveiligheid van het Ministerie van Verkeer en Waterstaat VERKEERSAANSPRAKELIJKHEID EN VERKEERSVEILIGHEID Kanttekeningen bij het Rapport van de Studiegroep Verkeersaansprakelijkheid

Nadere informatie

CURRICULUM VITAE. mr dr R Wijne

CURRICULUM VITAE. mr dr R Wijne CURRICULUM VITAE mr dr R Wijne November 2014 - heden Januari 2014 - heden Juli 2013 - heden Gerechtshof Arnhem-Leeuwarden Functie: Raadsheer-plaatsvervanger Boom Juridische uitgevers Functie: Hoofdredacteur

Nadere informatie

Tentamenrooster 2014-2015: ESL masteropleidingen

Tentamenrooster 2014-2015: ESL masteropleidingen Tentamenrooster 2014-2015: ESL masteropleidingen Blok 1 RL52 Capita arbeidsrecht ma 29-09-2014 18:30 21:30 RM59 Advanced Public International Law I ma 03-11-2014 09:30 12:30 RQ95 Jeugdpsychologie en criminaliteit

Nadere informatie

Bemiddeling in het bestuursrecht

Bemiddeling in het bestuursrecht ADMINISTRATIEVE RECHTSBIBLIOTHEEK Bemiddeling in het bestuursrecht ALTERNATIEVE METHODEN TOT BESLECHTING VAN BESTUURSGESCHILLEN Lien DE GEYTER algemene reeks nr. 16 2006 die keure INHOUD WOORD VOORAF INHOUD

Nadere informatie

Ga verder op het volgende blad >>

Ga verder op het volgende blad >> Versie 1.0 / Gedragscode Behandeling Letselschade / Medische Paragraaf Bladnummer 2 van 5 A INFORMATIE BETROKKENE Naam betrokkene: Geboortedatum: BSN nummer: Datum ongeval of gebeurtenis: Omschrijving

Nadere informatie

ONEERLIJKE HANDELSPRAKTIJKEN EN HANDHAVING VAN CONSUMENTENBESCHERMING IN DE FINANCIËLE SECTOR. Preadvies voor de Vereniging voor Effectenrecht 2010

ONEERLIJKE HANDELSPRAKTIJKEN EN HANDHAVING VAN CONSUMENTENBESCHERMING IN DE FINANCIËLE SECTOR. Preadvies voor de Vereniging voor Effectenrecht 2010 ONEERLIJKE HANDELSPRAKTIJKEN EN HANDHAVING VAN CONSUMENTENBESCHERMING IN DE FINANCIËLE SECTOR Preadvies voor de Vereniging voor Effectenrecht 2010 DEEL 1 Oneerlijke handelspraktijken en handhaving van

Nadere informatie

Toezicht en aansprakelijkheid

Toezicht en aansprakelijkheid Toezicht en aansprakelijkheid Een rechtsvergelijkend onderzoek naar de rechtvaardiging voor de aansprakelijkheid uit onrechtmatige daad van toezichthouders ten opzichte van derden PROF. MR. I. GIESEN Hoogleraar

Nadere informatie

Samenvatting. Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum Cahier 2015-5 5

Samenvatting. Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum Cahier 2015-5 5 Samenvatting De Algemene Rekenkamer (AR) heeft aanbevolen dat de staatssecretaris van Veiligheid en Justitie beter inzicht verschaft in niet-gebruik van gesubsidieerde rechtsbijstand. Onder niet-gebruikers

Nadere informatie

Rapport. Rapport over een klacht over Dienst Wegverkeer (RDW) te Zoetermeer. Datum: 4 september 2012. Rapportnummer: 2012/140

Rapport. Rapport over een klacht over Dienst Wegverkeer (RDW) te Zoetermeer. Datum: 4 september 2012. Rapportnummer: 2012/140 Rapport Rapport over een klacht over Dienst Wegverkeer (RDW) te Zoetermeer Datum: 4 september 2012 Rapportnummer: 2012/140 2 Klacht Verzoekster klaagt erover dat de RDW informatie heeft verstrekt, op basis

Nadere informatie

Rechtbank Maastricht 26 oktober 2011, nr. HA RK 11-88, LJN BU7197 (mr. J.F.W. Huinen, mr. T.A.J.M. Provaas en mr. E.J.M. Driessen)

Rechtbank Maastricht 26 oktober 2011, nr. HA RK 11-88, LJN BU7197 (mr. J.F.W. Huinen, mr. T.A.J.M. Provaas en mr. E.J.M. Driessen) Rechtbank Maastricht 26 oktober 2011, nr. HA RK 11-88, LJN BU7197 (mr. J.F.W. Huinen, mr. T.A.J.M. Provaas en mr. E.J.M. Driessen) Noot I. van der Zalm Overlijdensschade. Schadeberekening. Inkomensschade.

Nadere informatie

Heldere en transparante dienstverlening door professionele juridische dienstverleners

Heldere en transparante dienstverlening door professionele juridische dienstverleners Heldere en transparante dienstverlening door professionele juridische dienstverleners Het Keurmerk Uw zaak wordt behandeld door een kantoor dat een keurmerk draagt. In deze folder leest u in het kort wat

Nadere informatie

Universiteit van Tilburg Centrum voor Aansprakelijkheidsrecht t.a.v. Professor mr. J.M. Barendrecht Postbus 90153 5000 LE TILBURG

Universiteit van Tilburg Centrum voor Aansprakelijkheidsrecht t.a.v. Professor mr. J.M. Barendrecht Postbus 90153 5000 LE TILBURG Universiteit van Tilburg Centrum voor Aansprakelijkheidsrecht t.a.v. Professor mr. J.M. Barendrecht Postbus 90153 5000 LE TILBURG inzake: LSA besluit 30 juni 2005 Geachte Professor Barendrecht, Namens

Nadere informatie

01.I. algemene 01.II. verkeersindividuele 01.III. collectieve 01.IV. afhankelijkheid 01.V. arbeidsongevallen wet v.

01.I. algemene 01.II. verkeersindividuele 01.III. collectieve 01.IV. afhankelijkheid 01.V. arbeidsongevallen wet v. 0 1 O N G E V A L L E N I. algemene II. verkeersindividuele III. collectieve individuele 1. algemene 2. forfaitaire 3. gemeen (2) + (3) 4. individuele recht collectieve 01.I. algemene 01.II. verkeersindividuele

Nadere informatie

Stand van zaken Modernisering van Wetgeving voor verbetering van het Investeringsklimaat:

Stand van zaken Modernisering van Wetgeving voor verbetering van het Investeringsklimaat: Paramaribo, 28 oktober 2014 Stand van zaken Modernisering van Wetgeving voor verbetering van het Investeringsklimaat: Suriname is door de World Economic Forum geclassificeerd als een Efficiency Driven

Nadere informatie

Overheidsuitgaven voor drugs Alcohol, de grote slokop

Overheidsuitgaven voor drugs Alcohol, de grote slokop Overheidsuitgaven voor drugs Alcohol, de grote slokop Freya Vander Laenen Fado, Utrecht, 17 november 2011 1 1. METHODOLOGIE Achtergrond Sinds j 90: toenemend belang evaluatie drugbeleid Sinds 2001: EMCDDA

Nadere informatie

Convenant tussen de afdelingscommissies Algemene Aansprakelijkheid, Motorrijtuigen en Rechtsbijstand van het Verbond van Verzekeraars inzake

Convenant tussen de afdelingscommissies Algemene Aansprakelijkheid, Motorrijtuigen en Rechtsbijstand van het Verbond van Verzekeraars inzake Convenant tussen de afdelingscommissies Algemene Aansprakelijkheid, Motorrijtuigen en Rechtsbijstand van het Verbond van Verzekeraars inzake REGELING BUITENGERECHTELIJKE KOSTEN MATERIEEL Overwegende dat:

Nadere informatie

Datum 9 februari 2010 Onderwerp Kamervragen van het lid Gerkens (SP) inzake de praktijken van letselschadebureaus

Datum 9 februari 2010 Onderwerp Kamervragen van het lid Gerkens (SP) inzake de praktijken van letselschadebureaus > Retouradres Postbus 20301 2500 EH Den Haag Aan de voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG Schedeldoekshaven 100 2511 EX Den Haag Postbus 20301 2500 EH Den Haag

Nadere informatie

Massa Claim Schade Begrotingen Mei 2014

Massa Claim Schade Begrotingen Mei 2014 Massa Claim Schade Begrotingen Mei 2014 Hermes Advisory, gespecialiseerd in vermogensschade Hermes Advisory is het adviesbureau dat in juridische geschillen financieel economische deskundigheid biedt.

Nadere informatie

Studiekeuzetraject. Het belang van het vak Nederlands binnen het IB-diploma voor studie in Nederland

Studiekeuzetraject. Het belang van het vak Nederlands binnen het IB-diploma voor studie in Nederland Studiekeuzetraject Het belang van het vak Nederlands binnen het IB-diploma voor studie in Nederland Opbouw IB-diplomaprogramma Vak Nederlands binnen IB-diploma Higher level Standard level A versus B (B

Nadere informatie

Medical ethics & genomics Current legal framework and FAQ. Eline Bunnik Genomic Resequencing in Medical Diagnostics 24 September 2015

Medical ethics & genomics Current legal framework and FAQ. Eline Bunnik Genomic Resequencing in Medical Diagnostics 24 September 2015 Medical ethics & genomics Current legal framework and FAQ Eline Bunnik Genomic Resequencing in Medical Diagnostics 24 September 2015 First of all: NGS is here NGS is becoming a standard diagnostic tool

Nadere informatie

De aansprakelijkheid van de werkgever voor arbeidsongevallen en beroepsziekten

De aansprakelijkheid van de werkgever voor arbeidsongevallen en beroepsziekten De aansprakelijkheid van de werkgever voor arbeidsongevallen en beroepsziekten Een rechtsvergelijkend onderzoek The Employers' Liability for Occupational Accidents and Diseases A comparative research PROEFSCHRIFT

Nadere informatie

19-3-2013. Over gedragscodes en Innovatie: Wat hebben we geleerd?

19-3-2013. Over gedragscodes en Innovatie: Wat hebben we geleerd? Over gedragscodes en Innovatie: Wat hebben we geleerd? Slachtoffer centraal Schok verwerken Hervinden Ondersteuning Erkenning Geld als middel Premiebetaler centraal 1 Innovatie begint altijd hier Innovatie

Nadere informatie

Aegon Schadeverzekering N.V., gevestigd te Den Haag, hierna te noemen Aangeslotene.

Aegon Schadeverzekering N.V., gevestigd te Den Haag, hierna te noemen Aangeslotene. Uitspraak Geschillencommissie Financiële Dienstverlening nr. 2014-382 d.d. 20 oktober 2014 (mr. A.W.H. Vink, voorzitter, prof. mr. M.L. Hendrikse en drs. L.B. Lauwaars RA, leden en mr. F.E. Uijleman, secretaris)

Nadere informatie

Klaverblad Verzekeringen. Wat te doen bij letselschade?

Klaverblad Verzekeringen. Wat te doen bij letselschade? Klaverblad Verzekeringen Wat te doen bij letselschade? Klaverblad Verzekeringen Afrikaweg 2 2713 AW Zoetermeer Postbus 3012 2700 KV Zoetermeer sinds 1850 Telefoon 079-3 204 204 Fax 079-3 204 291 Internet

Nadere informatie

B35 Schadevergoeding: algemeen, deel 2

B35 Schadevergoeding: algemeen, deel 2 Monografieen BW B35 Schadevergoeding: algemeen, deel 2 Prof. mr. C.J.M. Klaassen Kluwer - Deventer - 2007 Inhoud VOORWOORD XI LUST VAN AFKORTINGEN XIII LUST VAN VERKORT AANGEHAALDE LITERATUUR XV I INLEIDING

Nadere informatie

INHOUD. Voorwoord... v Beknopte inhoud... xvii BOEK I. RECHTSFENOMEEN. Hoofdstuk I. Concepten van recht... 3

INHOUD. Voorwoord... v Beknopte inhoud... xvii BOEK I. RECHTSFENOMEEN. Hoofdstuk I. Concepten van recht... 3 INHOUD Voorwoord.......................................................... v Beknopte inhoud................................................... xvii BOEK I. RECHTSFENOMEEN Hoofdstuk I. Concepten van recht.......................................

Nadere informatie

Remgeldeffecten van het verplichte eigen risico in de zvw

Remgeldeffecten van het verplichte eigen risico in de zvw Remgeldeffecten van het verplichte eigen risico in de zvw Rudy Douven en Hein Mannaerts Ingezonden brief naar aanleiding van Is de Zorgverzekeringswet een succes? In TPEdigitaal 4(1) pp. 1-24 Wynand van

Nadere informatie

8 Mediation en arbitrage in belastingzaken

8 Mediation en arbitrage in belastingzaken 8 Mediation en arbitrage in belastingzaken Mediation in belastingzaken is relatief nieuw. Naar aanleiding van een pilot met mediation in 2003 heeft de Belastingdienst mediation in de gereedschapskist opgenomen

Nadere informatie

Samenvatting en conclusies

Samenvatting en conclusies Samenvatting en conclusies Plan- en procesevaluatie van de scholing van gevangenispersoneel in Verbal Judo Het onderzoek Verbal Judo (Thompson, 1984) is een methode waarbij mensen anderen op een kalme

Nadere informatie

Convenant (buitengerechtelijke) kosten Medische aansprakelijkheid

Convenant (buitengerechtelijke) kosten Medische aansprakelijkheid Convenant (buitengerechtelijke) kosten Medische aansprakelijkheid Convenant tussen de afdelingscommissies Algemene Aansprakelijkheid en Rechtsbijstand van het Verbond van Verzekeraars inzake CONVENANT

Nadere informatie

Scheiden? Uit elkaar? Wat dient er allemaal geregeld te worden?

Scheiden? Uit elkaar? Wat dient er allemaal geregeld te worden? Scheiden? Uit elkaar? Wat dient er allemaal geregeld te worden? Bij scheiden dient u samen afspraken te maken op welke wijze u uw bestaande gemeenschap wenst te verdelen. Ook als u onder huwelijkse voorwaarden

Nadere informatie

Opbrengst Eigen Kracht-conferenties: resultaten en baten

Opbrengst Eigen Kracht-conferenties: resultaten en baten Opbrengst Eigen Kracht-conferenties: resultaten en baten Uit alle in Nederland verrichtte onderzoeken blijkt dat Eigen Kracht-conferenties effectief zijn, ook in complexe situaties zoals in de jeugdbescherming,

Nadere informatie

Convenant tussen de afdelingscommissies Algemene Aansprakelijkheid, Motorrijtuigen en Rechtsbijstand van het Verbond van Verzekeraars inzake

Convenant tussen de afdelingscommissies Algemene Aansprakelijkheid, Motorrijtuigen en Rechtsbijstand van het Verbond van Verzekeraars inzake Convenant tussen de afdelingscommissies Algemene Aansprakelijkheid, Motorrijtuigen en Rechtsbijstand van het Verbond van Verzekeraars inzake REGELING (BUITENGERECHTELIJKE) KOSTEN MATERIEEL - 2010-2011

Nadere informatie

I. Definities II. Toepasselijkheid III. Opdracht IV. Honorarium en verschotten

I. Definities II. Toepasselijkheid III. Opdracht IV. Honorarium en verschotten Algemene voorwaarden voor dienstverlening van de maatschap Reijnders Vreugdenhil Bottinga Advocaten, gevestigd te Haarlem met nevenvestiging te Amsterdam. I. Definities In deze algemene voorwaarden wordt

Nadere informatie

Selectief contracteren? Prima, maar beperk mijn keuzevrijheid niet! Verzekerden en verzekeraars over selectief contracteerbeleid

Selectief contracteren? Prima, maar beperk mijn keuzevrijheid niet! Verzekerden en verzekeraars over selectief contracteerbeleid Dit factsheet is een uitgave van het NIVEL. De gegevens mogen met bronvermelding (Romy Bes, Anne Brabers, Margreet Reitsma-van Rooijen en Judith de Jong. Selectief contracteren? Prima, maar beperk mijn

Nadere informatie

Administratie Diamant Politie

Administratie Diamant Politie De resultaten van drie onderzoeksprojecten van het SOMA Dossier Administratie Diamant Politie We hebben de lezers steeds op de hoogte gehouden van de onderzoeks- projecten van het SOMA. We zijn dan ook

Nadere informatie

Rechtsvorm en gebruik van LLP s en LLC s

Rechtsvorm en gebruik van LLP s en LLC s Rechtsvorm en gebruik van LLP s en LLC s Onderzoek door mr. J.M. Blanco Fernández en prof. mr. M. van Olffen (Van der Heijden Instituut, Radboud Universiteit Nijmegen) in opdracht van het Wetenschappelijk

Nadere informatie

Inhoud. Voorwoord. Afkortingen. 1 Inleiding. 2 De praktijk XVII

Inhoud. Voorwoord. Afkortingen. 1 Inleiding. 2 De praktijk XVII Inhoud Voorwoord V Afkortingen XVII 1 Inleiding 1.1 Beroepsmatige incasso 1 1.2 Definities van incasso en incasseren 2 1.3 Verplichtingen uit de incasso-overeenkomst, de beroepsaansprakelijkheid en de

Nadere informatie

Bestuurlijke strafbeschikking en bestuurlijke boete overlast. Samenvatting. Drs. Sander Flight Prof. Mr. Dr. Arthur Hartmann Dr. Oberon Nauta RAPPORT

Bestuurlijke strafbeschikking en bestuurlijke boete overlast. Samenvatting. Drs. Sander Flight Prof. Mr. Dr. Arthur Hartmann Dr. Oberon Nauta RAPPORT Bestuurlijke strafbeschikking en bestuurlijke boete overlast Samenvatting Drs. Sander Flight Prof. Mr. Dr. Arthur Hartmann Dr. Oberon Nauta RAPPORT Bestuurlijke strafbeschikking en bestuurlijke boete overlast

Nadere informatie

EURO BOOKS ONLINE - Digitaal bladeren in juridische uitgaven. Uitgave 2013. C.I.P. Koninklijke Bibliotheek Albert I NUR 820 I.S.B.N.

EURO BOOKS ONLINE - Digitaal bladeren in juridische uitgaven. Uitgave 2013. C.I.P. Koninklijke Bibliotheek Albert I NUR 820 I.S.B.N. EURO BOOKS ONLINE - Digitaal bladeren in juridische uitgaven Uitgave 2013 C.I.P. Koninklijke Bibliotheek Albert I NUR 820 I.S.B.N. 2013 by Euro Books Uitgegeven door Euro Trans Lloyd Kaleshoek 8 8340 Damme

Nadere informatie

Het recht van kinderen op levensonderhoud: een gedeelde zorg

Het recht van kinderen op levensonderhoud: een gedeelde zorg Het recht van kinderen op levensonderhoud: een gedeelde zorg Een rechtsvergelijking tussen Nederland, Noorwegen en Zweden Child maintenance: a shared responsibility A legal comparison between the Netherlands,

Nadere informatie

TRACTATENBLAD VA N H E T KONINKRIJK DER NEDERLANDEN. JAARGANG 1969 Nr. 233

TRACTATENBLAD VA N H E T KONINKRIJK DER NEDERLANDEN. JAARGANG 1969 Nr. 233 13 (1947) Nr. 5 TRACTATENBLAD VA N H E T KONINKRIJK DER NEDERLANDEN JAARGANG 1969 Nr. 233 A. TITEL B. TEKST Verdrag nopens de voorrechten en immuniteiten van de gespecialiseerde organisaties, met Aanhangsels;

Nadere informatie

Proeftuinplan: Meten is weten!

Proeftuinplan: Meten is weten! Proeftuinplan: Meten is weten! Toetsen: hoog, laag, vooraf, achteraf? Werkt het nu wel? Middels een wetenschappelijk onderzoek willen we onderzoeken wat de effecten zijn van het verhogen cq. verlagen van

Nadere informatie

WET MEDISCHE ONGEVALLEN

WET MEDISCHE ONGEVALLEN WET MEDISCHE ONGEVALLEN Thierry VANSWEEVELT Hoogleraar Universiteit Antwerpen Advocaat Dewallens & partners Thierry.vansweevelt@ua.ac.be University of Antwerp/ Law firm Dewallens & partners KLASSIEK FOUTSYSTEEM

Nadere informatie

Geïntegreerde ex ante impactanalyse bij de Europese Commissie

Geïntegreerde ex ante impactanalyse bij de Europese Commissie Geïntegreerde ex ante impactanalyse bij de Europese Commissie Peter Lelie Europese Commissie - DG EMPL 7-Oct-09 Directoraat-Generaal for Werkgelegenheid, Sociale Zaken en Gelijke Kansen Eenheid Sociale

Nadere informatie

de Rechtspraak Raad voor de rechtspraak Ministerie van Veiligheid en Justitie mr. F. Teeven Postbus 20301 2500 ER DEN HAAG

de Rechtspraak Raad voor de rechtspraak Ministerie van Veiligheid en Justitie mr. F. Teeven Postbus 20301 2500 ER DEN HAAG Ministerie van Veiligheid en Justitie mr. F. Teeven Postbus 20301 2500 ER DEN HAAG Directie Strategie en Ontwikkeling bezoekadres Kneuterdijk 1 2514 EM Den Haag correspondentieadres Postbus 90613 2509

Nadere informatie

De stand van Mediation in Nederland

De stand van Mediation in Nederland De stand van Mediation in Nederland drs. R.J.M. Vogels Zoetermeer, 17 november 2011 In opdracht van het Nederlands Mediation Instituut (NMI). De verantwoordelijkheid voor de inhoud berust bij Stratus.

Nadere informatie

De Modererende Invloed van Sociale Steun op de Relatie tussen Pesten op het Werk. en Lichamelijke Gezondheidsklachten

De Modererende Invloed van Sociale Steun op de Relatie tussen Pesten op het Werk. en Lichamelijke Gezondheidsklachten De Modererende Invloed van Sociale Steun op de Relatie tussen Pesten op het Werk en Lichamelijke Gezondheidsklachten The Moderating Influence of Social Support on the Relationship between Mobbing at Work

Nadere informatie

INHOUD. Voorwoord... v Dankwoord... vii Lijst van afkortingen... xv. Inleiding... 1 DEEL I. ONDERZOEKSKADER. Hoofdstuk I. Probleemstelling...

INHOUD. Voorwoord... v Dankwoord... vii Lijst van afkortingen... xv. Inleiding... 1 DEEL I. ONDERZOEKSKADER. Hoofdstuk I. Probleemstelling... INHOUD Voorwoord............................................................ v Dankwoord.......................................................... vii Lijst van afkortingen..................................................

Nadere informatie

Bijzondere overeenkomsten

Bijzondere overeenkomsten Mr. C. Assers Handleiding tot de beoefening van het Nederlands Burgerlijk Recht Bijzondere overeenkomsten Deel IX Verzekering derde druk bewerkt door: mr. J.H. Wansink Oud-hoogleraar aan de Erasmus Universiteit

Nadere informatie

INHOUD. Afdeling I. Juridische theorievorming...9 Afdeling II. Rechtseconomie... 11 DEEL I. BEGRIPPENKADER... 21

INHOUD. Afdeling I. Juridische theorievorming...9 Afdeling II. Rechtseconomie... 11 DEEL I. BEGRIPPENKADER... 21 INHOUD Voorwoord... vii Ten geleide... xi Dankwoord...xiii Lijst van afkortingen... xxvii Inleiding...1 Hoofdstuk I. Onderzoeksvragen...5 Hoofdstuk II. Onderzoeksmethoden...9 Afdeling I. Juridische theorievorming...9

Nadere informatie

Safety Values in de context van Business Strategy.

Safety Values in de context van Business Strategy. Safety Values in de context van Business Strategy. Annick Starren en Gerard Zwetsloot (TNO) Papendal, 31 maart 2015. NVVK sessie Horen, Zien en Zwijgen. Safety Values in de context van Business strategy.

Nadere informatie

Klachtenregeling. Directeur De directeur van Pool Management & Organisatie b.v.

Klachtenregeling. Directeur De directeur van Pool Management & Organisatie b.v. Klachtenregeling Inleiding Klachtenregeling Pool Management Academy inzake cursussen, trainingen, opleidingen, coaching of begeleidingstrajecten, uitgevoerd door Pool Management Academy in opdracht van

Nadere informatie

Beoordelingscriteria scriptie CBC: instructie en uitwerking

Beoordelingscriteria scriptie CBC: instructie en uitwerking Nederlandse Associatie voor Examinering 1 Beoordelingscriteria scriptie CBC: instructie en uitwerking Met de scriptie voor Compensation & Benefits Consultant (CBC) toont de kandidaat een onderbouwd advies

Nadere informatie

De aansprakelijkheid van de arts voor medische fouten DEWALLENS & PARTNERS

De aansprakelijkheid van de arts voor medische fouten DEWALLENS & PARTNERS De aansprakelijkheid van de arts voor medische fouten Ongeval wiens schuld? morele verantwoordelijkheid = geweten aansprakelijkheid = juridische verantwoordelijkheid Wie is aansprakelijk? tuchtcollege

Nadere informatie

SAMENVATTING EN CONCLUSIES

SAMENVATTING EN CONCLUSIES SAMENVATTING EN CONCLUSIES Aanleiding en vraagstelling De aanleiding van dit onderzoek is de doelstelling van het ministerie van Veiligheid en Justitie om het aantal vrijwilligers bij de Nationale Politie

Nadere informatie

CREATING VALUE THROUGH AN INNOVATIVE HRM DESIGN CONFERENCE 20 NOVEMBER 2012 DE ORGANISATIE VAN DE HRM AFDELING IN WOELIGE TIJDEN

CREATING VALUE THROUGH AN INNOVATIVE HRM DESIGN CONFERENCE 20 NOVEMBER 2012 DE ORGANISATIE VAN DE HRM AFDELING IN WOELIGE TIJDEN CREATING VALUE THROUGH AN INNOVATIVE HRM DESIGN CONFERENCE 20 NOVEMBER 2012 DE ORGANISATIE VAN DE HRM AFDELING IN WOELIGE TIJDEN Mieke Audenaert 2010-2011 1 HISTORY The HRM department or manager was born

Nadere informatie

RAAD VAN TOEZICHT VERZEKERINGEN. U I T S P R A A K Nr. 2000/111 Mo. i n d e k l a c h t nr. 019.00. hierna te noemen 'klager',

RAAD VAN TOEZICHT VERZEKERINGEN. U I T S P R A A K Nr. 2000/111 Mo. i n d e k l a c h t nr. 019.00. hierna te noemen 'klager', RAAD VAN TOEZICHT VERZEKERINGEN U I T S P R A A K Nr. i n d e k l a c h t nr. 019.00 ingediend door: hierna te noemen 'klager', tegen: hierna te noemen 'verzekeraar'. De Raad van Toezicht Verzekeringen

Nadere informatie

Lijst met publicaties van P.P.J. van der Meij

Lijst met publicaties van P.P.J. van der Meij Lijst met publicaties van P.P.J. van der Meij 2001 Annotaties bij: o Rechtbank Amsterdam 13 juni 1995, RR 366. o Hof Leeuwarden 7 april 1997, RR 430. o Rechtbank Rotterdam 8 april 1998, RR 471. o Hof Den

Nadere informatie

Beleidsregel subsidiëring medisch haalbaarheidsonderzoeken in letselschadezaken

Beleidsregel subsidiëring medisch haalbaarheidsonderzoeken in letselschadezaken Beleidsregel subsidiëring medisch haalbaarheidsonderzoeken in letselschadezaken Directie Toegang Rechtsbestel/5362391/05/DTR/12 juli 2005 5362391 Bijlage De Minister van Justitie, Gelet op artikel 4:23,

Nadere informatie

Actuele juridische ontwikkelingen inzake risicoprofiel life sciences industrie

Actuele juridische ontwikkelingen inzake risicoprofiel life sciences industrie Actuele juridische ontwikkelingen inzake risicoprofiel life sciences industrie Amsterdam, 24 maart 2011 Risk & Reward in de Biotech-, Farma- en Life Sciences industrie Carla Schoonderbeek Agenda Inleiding

Nadere informatie

Wat zijn mogelijke resultaten van supplier finance voor uw onderneming? Gefaciliteerd door: Pro Quididty

Wat zijn mogelijke resultaten van supplier finance voor uw onderneming? Gefaciliteerd door: Pro Quididty Wat zijn mogelijke resultaten van supplier finance voor uw onderneming? Gefaciliteerd door: Pro Quididty De business case voor ketenfinanciering Het optimaliseren van uw werkkapitaal én de relatie met

Nadere informatie

Staatsblad van het Koninkrijk der Nederlanden

Staatsblad van het Koninkrijk der Nederlanden Staatsblad van het Koninkrijk der Nederlanden Jaargang 1997 192 Wet van 17 april 1997 tot wijziging van bepalingen van verschillende wetten in verband met de erkenning van de vrijheid van levensovertuiging

Nadere informatie

Registratie en besteding van de proces verbaalvergoedingen

Registratie en besteding van de proces verbaalvergoedingen Registratie en besteding van de proces verbaalvergoedingen door gemeenten Samenvatting Dr. L.J.M. Aarts, M.A.G. Gielen (MSc), M.C. Kuin (MSc), D. Faber (MSc), 2015 Inleiding Tot 1 januari 2015 ontvingen

Nadere informatie

Cover Page. The handle http://hdl.handle.net/1887/20488 holds various files of this Leiden University dissertation.

Cover Page. The handle http://hdl.handle.net/1887/20488 holds various files of this Leiden University dissertation. Cover Page The handle http://hdl.handle.net/1887/20488 holds various files of this Leiden University dissertation. Author: Haar, Beryl Philine ter Title: Open method of coordination. An analysis of its

Nadere informatie

Aansprakelijkheid, risico en onderneming: Europese en Zuid- Afrikaanse perspectieven

Aansprakelijkheid, risico en onderneming: Europese en Zuid- Afrikaanse perspectieven Redactie: Michael Faure Johann Neethling Aansprakelijkheid, risico en onderneming: Europese en Zuid- Afrikaanse perspectieven INTERSENTIA METRO XV INHOUDSOPGAVE Michael Faure & Johann Neethling INLEIDING

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2005 2006 30 413 Regels betreffende pensioenen (Pensioenwet) Nr. 5 NOTA VAN VERBETERING Ontvangen 25 januari 2006 In het voorstel van wet (stuk nr. 2) worden

Nadere informatie

148 25 jaar Slachtofferhulp Nederland

148 25 jaar Slachtofferhulp Nederland Prof. mr. Arno J. Akkermans is hoogleraar Privaatrecht aan de juridische faculteit van de Vrije Universiteit Amsterdam. Hij doet onderzoek naar de impact van recht en juridische procedures op het welzijn

Nadere informatie

Onderzoek naar termijnoverschrijding bij afhandeling WOZ-bezwaren

Onderzoek naar termijnoverschrijding bij afhandeling WOZ-bezwaren WAARDERINGSKAMER Onderzoek naar termijnoverschrijding bij afhandeling WOZ-bezwaren Een onderzoek naar overschrijding van de jaargrens bij de afhandeling van WOZ-bezwaarschriften 18 juli 2014 Inhoudsopgave

Nadere informatie

INHOUD. Voorwoord... v Verkorte inhoudsopgave... vii Lijst van verkort geciteerde werken... xv DE CORRECTIONELE TERECHTZITTING

INHOUD. Voorwoord... v Verkorte inhoudsopgave... vii Lijst van verkort geciteerde werken... xv DE CORRECTIONELE TERECHTZITTING INHOUD Voorwoord............................................................ v Verkorte inhoudsopgave............................................... vii Lijst van verkort geciteerde werken......................................

Nadere informatie

RAAD VAN TOEZICHT VERZEKERINGEN

RAAD VAN TOEZICHT VERZEKERINGEN RAAD VAN TOEZICHT VERZEKERINGEN U I T S P R A A K Nr. i n d e k l a c h t nr. 191.99 ingediend door: wonende te hierna te noemen 'klaagster', vertegenwoordigd door te tegen: gevestigd te hierna te noemen

Nadere informatie

Figuur overgenomen uit Value Based Healthcare prijsinschrijvingsdocumentatie van The Decision institute die hier ook opleidingen voor aanbieden.

Figuur overgenomen uit Value Based Healthcare prijsinschrijvingsdocumentatie van The Decision institute die hier ook opleidingen voor aanbieden. De waardebepaling van nieuwe producten en services in de zorg Het beantwoorden van de vraag of nieuwe producten en services in de zorg daadwerkelijk meerwaarde brengen is niet gemakkelijk. Er is een levendige

Nadere informatie

Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG

Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG 1 > Retouradres Postbus 20301 2500 EH Den Haag Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG Turfmarkt 147 2511 DP Den Haag Postbus 20301 2500 EH Den Haag www.rijksoverheid.nl/venj

Nadere informatie

Intercultural Mediation through the Internet Hans Verrept Intercultural mediation and policy support unit

Intercultural Mediation through the Internet Hans Verrept Intercultural mediation and policy support unit 1 Intercultural Mediation through the Internet Hans Verrept Intercultural mediation and policy support unit 2 Structure of the presentation - What is intercultural mediation through the internet? - Why

Nadere informatie

PEGI Zelfregulering in de Europese videogame-industrie

PEGI Zelfregulering in de Europese videogame-industrie PEGI Zelfregulering in de Europese videogame-industrie Dirk Bosmans PEGI N.V. dirk.bosmans@pegi.eu Zelfregulering: de perceptie De realiteit: onafhankelijk en objectief Verificatieproces Classificatiesysteem

Nadere informatie

Verhaal van uw persoonlijke schade bij letsel

Verhaal van uw persoonlijke schade bij letsel Persoonlijke bijstand Verhaal van uw persoonlijke schade bij letsel 1 Juridische hulp met een warm hart Bent u buiten uw schuld slachtoffer van een ongeval? Zijn er bij een medische behandeling fouten

Nadere informatie

Een patiënt stelt u aansprakelijk. Een claim, wat nu?

Een patiënt stelt u aansprakelijk. Een claim, wat nu? Arjan Kuik, tandarts, lid sinds 1983 VAN EEN ZORGPROFESSIONAL Een claim Een patiënt stelt u aansprakelijk. Een claim, wat nu? Een patiënt stelt u aansprakelijk. Wat nu? Informatie voor zorgprofessionals

Nadere informatie

...arbeidsconflict? mediation!

...arbeidsconflict? mediation! ...arbeidsconflict? mediation! De persoonlijke aanpak van een Mediatior werkt vele malen sneller en leidt minder vaak tot kostbare en langdurige beroepszaken en hoorzittingen. Bron: Laatste nieuws (Novum/ANP)

Nadere informatie

Invloed van IT uitbesteding op bedrijfsvoering & IT aansluiting

Invloed van IT uitbesteding op bedrijfsvoering & IT aansluiting xvii Invloed van IT uitbesteding op bedrijfsvoering & IT aansluiting Samenvatting IT uitbesteding doet er niet toe vanuit het perspectief aansluiting tussen bedrijfsvoering en IT Dit proefschrift is het

Nadere informatie

PIV-OVEREENKOMST BUITENGERECHTELIJKE KOSTEN. De ondergetekenden:

PIV-OVEREENKOMST BUITENGERECHTELIJKE KOSTEN. De ondergetekenden: PIV-OVEREENKOMST BUITENGERECHTELIJKE KOSTEN De ondergetekenden: (Naam belangenbehartiger), gevestigd en kantoorhoudende te (plaats); hierna te noemen belangenbehartiger; en (Naam verzekeraar), gevestigd

Nadere informatie

Convenant loonregres

Convenant loonregres Overwegingen: Aon pleegt voor werkgevers onder meer loonregres ex. artikel artikel 6:107a BW; Aon is van mening dat er op grond van artikel 6:96 lid 2 sub b en c BW voor de zogenaamde buitengerechtelijke

Nadere informatie

De aansprakelijkheid van de arts voor medische fouten

De aansprakelijkheid van de arts voor medische fouten De aansprakelijkheid van de arts voor medische fouten Raf Van Goethem Advocaat Dewallens & partners Ongeval wiens schuld? morele verantwoordelijkheid = geweten aansprakelijkheid = juridische verantwoordelijkheid

Nadere informatie