Downhill Vehicle.

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Downhill Vehicle. www.eurekacup.nl"

Transcriptie

1 3728 TUE Eureka covers 09:Opmaak :24 Pagina 6 projectorganisatie Technische Universiteit Eindhoven hoofdsponsor Universiteit Utrecht pilot HAVO-scholen Fontys Hogescholen Downhill Vehicle Eureka!Cup Postbus MB Eindhoven telefoon TNO is een wetenschappelijk onderzoeksinstituut dat kennis en technologie bruikbaar maakt voor het bedrijfsleven en de overheid. Voor een onderzoek op het gebied van veiligheid van voertuigen vraagt TNO jullie hulp om een voertuig te ontwerpen en bouwen. Het voertuig moet vanaf een helling worden gestart en na een vastgestelde afstand stilstaan. TNO daagt jullie uit om ervoor te zorgen dat het voertuig, dat na het afdalen van de helling een te grote snelheid heeft, toch op tijd stopt. Eureka!Cup is een samenwerkingsproject van de Nederlandse universiteiten en Fontys Hogescholen, de Nederlandse Natuurkundige Vereniging en stichting FOM met het bedrijfsleven. Doel is om leerlingen van HAVO en VWO 1, 2 en 3 kennis te laten maken met techniek en toepassingen van natuurwetenschappen. Een opdracht van Eureka!Cup in samenwerking met #06.

2

3 Eureka!City De duurzame stad van de toekomst De burgemeester van Eureka!City heeft een nobel doel: zijn stad moet voorop gaan lopen in ontwikkelingen in de wereld van energie. Zo wil hij als eerste een duurzame energiecentrale bouwen, de beste hoogspanningsmasten plaatsen, energiezuinige auto s laten rijden, experimenteren met zonlicht om water te verwarmen en een groot windmolenpark in zee bouwen. Allemaal ambities die ervoor moeten zorgen dat het leven in Eureka!City gezonder, veiliger en aangenamer wordt. Eureka!City wil een voorbeeld zijn voor heel veel andere grote en kleine steden en hoopt dan ook dat jullie, als medewerkers van de bedrijven die met deze uitdagingen bezig zijn, een handje daarbij kunnen helpen. De burgemeester nodigt jullie dan ook van harte uit om eens een bezoek te brengen aan zijn stad. Op kun je door Eureka!City wandelen en rondkijken zoveel als je wilt. En dan kun je alvast dromen hoe de duurzame stad van de toekomst met jouw idee een stapje dichterbij komt. Een aantal vergezichten van de digitale stad Eureka!City. Vormgeving en opmaak binnenwerk: Hanneke Geurts van Kessel Studio eau, in opdracht van Eureka!Cup 2

4 Downhill Vehicle Veilig en verstandig remmen! Opdrachtgever Project Vooronderzoek Werkwijze De test Figuur 1: De landingsbaan van een vliegdekschip. (Bron: 1

5 Opdrachtgever TNO (de Nederlandse organisatie voor Toegepast Natuurwetenschappelijk Onderzoek) is een wetenschappelijk onderzoeksinstituut dat erop is gericht om kennis toepasbaar te maken voor zowel het bedrijfsleven als de overheid. TNO probeert hierbij de brug te leggen tussen wetenschap en innovaties voor het bedrijfsleven. TNO probeert dus nieuwe wetenschappelijke ontdekkingen direct toe te passen in alledaagse gebruiksvoorwerpen. Deze combinatie van het ontwikkelen van kennis én het toepassen ervan onderscheidt TNO van andere kennisinstellingen. Bij de ontwikkeling van de techniek in Nederland is TNO een essentiële schakel. Met deze brede instelling in het achterhoofd richt TNO zich op een groot aantal zaken. Zo houdt TNO zich bezig met de Kwaliteit van Leven in Nederland, Defensie en Veiligheid, Industrie en Techniek, Bouw en Ondergrond en Informatie- en Communicatietechnologie. De afdeling Automotive van TNO houdt zich bezig met onderzoek aan en de ontwikkeling van systemen en onderdelen voor de auto-industrie. Een belangrijk aspect daarvan is onderzoek naar veiligheid. Figuur 2: Het remsysteem van een auto. (Bron: www. courtesygoodyear.nl) 2

6 Figuur 3: Dit krantenartikel is ook na te lezen op (Bron: De volkskrant) Om de veiligheid van de inzittenden van een auto en die van de andere verkeersgebruikers te verbeteren, wordt continu allerlei onderzoek gedaan. Hierbij kan gedacht worden aan onderzoek naar betere kreukelzones, betere gordels, betere airbags, betere helmen (voor racecoureurs) en het optimaliseren van de remmen. 3

7 Project Wanneer een voertuig zich met een bepaalde snelheid voortbeweegt, heeft dit voertuig energie. In het verkeer is het voor de veiligheid noodzakelijk dat voertuigen deze energie gecontroleerd kunnen kwijtraken en zo tot stilstand kunnen komen. De afdeling Automotive van TNO zoekt momenteel een projectgroep die zich bezig gaat houden met het ontwerpen van een remsysteem waarmee een voertuig op een nauwkeurige manier geremd kan worden. TNO vraagt jou als ontwerper deel te nemen in deze projectgroep en al je creativiteit in te zetten om deze ontwerpopdracht tot een goed einde te brengen. De uitdaging voor jouw projectgroep is om out of the box te denken en met revolutionaire ideeën te komen. De precieze ontwerpopgave is om een voertuig te bedenken die met een vastgestelde beginenergie door middel van een remsysteem op gecontroleerde wijze tot stilstand kan worden gebracht op een van te voren bepaalde afstand. Om de genoemde beginenergie vast te leggen, zal je voertuig op een bepaalde hoogte op een helling geplaatst worden. Om te laten zien hoe goed je remsysteem heeft gewerkt, moet je voertuig ook in staat zijn om met dezelfde beginenergie zo ver mogelijk te komen. Je remsysteem moet dus ook uit te schakelen zijn. Figuur 3: De beginenergie zal vastgelegd worden. Hoogte bepaalt beginenergie. 4

8 Criteria Om je ontwerp te testen, moet je hiervan een schaalmodel bouwen. TNO stelt hier de volgende eisen aan: het voertuig mag maximaal 30 centimeter lang zijn; het voertuig mag maximaal 20 centimeter breed zijn; het voertuig mag maximaal 15 centimeter hoog zijn; het voertuig mag maximaal 2 kg wegen; het voertuig moet 4 wielen hebben; het remsysteem moet verwerkt zijn in/op je voertuig; het remsysteem moet regelbaar (op zijn minst uit te schakelen) zijn; het remsysteem mag het wegdek absoluut niet beschadigen; het voertuig moet in staat zijn om zichzelf op de gewenste afstand tot stilstand te brengen (je mag het voertuig dus niet meer aanraken als het van de heuvel afrijdt en een afstandsbediening is ook niet toegestaan). Voor het maken van je voertuig zijn in principe alle materialen toegestaan, maar er is geen enkele aandrijving van het voertuig toegestaan. 5

9 Vooronderzoek Om een goed product af te leveren is het belangrijk dat je grondig vooronderzoek verricht. Voordat je jouw daadwerkelijke voertuig en remsysteem gaat ontwerpen, verwacht TNO dat je je goed realiseert wat de mogelijkheden, maar ook de beperkingen zijn van deze opdracht. TNO wil dat je een rapport maakt waarin de volgende deelonderzoeken zijn verwerkt. Deelonderzoek 1 Onderdeel 1.1: Vormen van energie Om een beter beeld te krijgen van het begrip energie, vraagt TNO je een fotoboek (plaatjes mogen ook) te maken waarin te zien is hoe minstens vijf vormen van energie gebruikt worden. Benoem de vormen van energie die je verwerkt hebt in je collage. De begrippen potentiële energie en kinetische energie mogen hierbij niet ontbreken: leg goed uit wat de beide begrippen inhouden. Leg ook uit waarom de beginenergie is vastgelegd op het moment dat je voertuig op een bepaalde hoogte op de helling staat. Figuur 3: Remmen kan op veel verschillende manieren! (Bron:www. richard-seaman.com) Onderdeel 1.2: Bestaande remsystemen TNO vraagt om een poster op A3-formaat met daarop foto s van verschillende remsystemen. Geef hierbij in elk geval aan hoe elk remsysteem werkt. TNO verwacht op de poster minstens vijf remsystemen die allemaal op een verschillende manier werken. 6

10 Deelonderzoek 2: Remmen Onderdeel 2.1: Energieverlies TNO vraagt om een lijst van minstens 10 bezigheden/activiteiten/ processen in het dagelijks leven waar energieverlies (waarom klopt dit eigenlijk niet?) plaatsvindt met een toelichting bij elke bezigheid. In de toelichting staat waar de verloren energie dan blijft en hoe dit verlies ontstaat. Hierbij wordt aangegeven of het verschijnsel wenselijk is of niet en hoe het mogelijk verbeterd kan worden. Als er wrijving optreedt, staat er toegelicht waar deze wrijving plaatsvindt en of de wrijving groot of klein is. Hierbij wordt aangegeven welke factoren de grootte van de wrijving beïnvloeden. Onderdeel 2.2: Remmen met wrijving TNO wil een testrapport van ten minste verschillende 3 manieren om een rollende bal (of een rolschaats) te laten afremmen. De test laat de resultaten van een onderzoek zien naar de manier(en) die het beste werkt/werken en de manieren die het nauwkeurigst is/zijn. Bij elk test wordt toegelicht hoe de oorspronkelijke energie wordt omgezet, zodat de eindenergie 0 is. Figuur 4: Wrijving met de grond wordt soms ook gebruikt. (Bron: pics. summitonline.com) 7

11 Deelonderzoek 3: Het Prototype Nu vraagt TNO om het ontwerp van een prototype. Bij het ontwerp wordt rekening gehouden met wrijving, de maximale benutting van de energie van het voertuig en het gecontroleerd tot stilstand brengen van het voertuig. Van het ontwerp verwacht TNO een gedetailleerde tekening van het voor-, zij- en bovenaanzicht en van je remsysteem. Ten slotte verwacht TNO een gebouwde versie op schaal die getest kan worden. Werkwijze Team Dit project voor TNO voeren jullie uit in een team van 4 of 5 klasgenoten. Jullie docent is jullie begeleider, bij hem of haar kun je altijd met vragen terecht. Plan van aanpak Voor elk deelonderzoek van het project wil de opdrachtgever dat je een plan van aanpak maakt. Dit is maximaal een A4 tje waar overzichtelijk de volgende dingen op staan: de naam van het project; voor welk onderdeel dit het plan van aanpak is; welke werkzaamheden jullie uit gaan voeren; hoe jullie de taken verdelen; wanneer de werkzaamheden uitgevoerd gaan worden en hoelang je hierover gaat doen; welke materialen er nodig zijn; wanneer jullie als team overleggen en waarover dat zal gaan. 8

12 Tijdsplanning De planning van het project over een periode van 5 of 6 weken ziet er als volgt uit: Week 1: - Maken van het plan van aanpak voor deelonderzoek 1. - Uitvoeren van het plan van aanpak van deelonderzoek 1. Week 2: - Maken van het plan van aanpak voor deelonderzoek 2. - Uitvoeren van het plan van aanpak van deelonderzoek 2. Week 3: - Maken van het plan van aanpak voor deelonderzoek 3. - Uitvoeren van het plan van aanpak van deelonderzoek 3. Week 4: - Uitvoeren van het plan van aanpak van deelonderzoek 3. - Maken van het plan van aanpak voor het bouwen van het uiteindelijke product. Week 5 en eventueel week 6: - Uitvoeren van het plan van aanpak van het maken of bouwen van het uiteindelijke product. - Afronden van het project en voltooien van het rapport. Materialen Voor het bouwen van jullie model hebben jullie verschillende materialen nodig. Voor deze materialen zorg je zelf. Alleen als het echt niet lukt, kun je hulp aan je docent vragen. 9

13 Informatiebronnen Voor delen van het vooronderzoek zullen jullie informatie van andere bronnen nodig hebben. Dit kunnen bijvoorbeeld de bibliotheek en het internet zijn. Op internet is een goede plek om te beginnen met zoeken. Daar vind je een aantal stukjes theorie en handige links die betrekking hebben op jullie project. Je kunt natuurlijk ook zelf zoeken naar nuttige internetpagina s. Onderzoeksrapport TNO vraagt jullie om een onderzoeksrapport te maken, waarin jullie advies uitbrengen met betrekking tot de opdracht die jullie gekregen hebben. In het onderzoeksrapport staan: het probleem van TNO; de uitwerking van de vooronderzoeken van het project; het ontwerp van jullie product; hoe jullie bij dat ontwerp gekomen zijn; eventueel de resultaten van jullie eigen tests; waarom jullie later nog dingen aan het product aangepast hebben. Het is belangrijk dat het onderzoeksrapport duidelijk en overzichtelijk is. Probeer zoveel mogelijk dingen samen te vatten, bijvoorbeeld in tabellen en grafieken. Model TNO verwacht ook een model van het door jullie ontworpen product, zie daarvoor de projectomschrijving. Dit model wordt getest in jullie klas, en wie weet ook op Eureka!Day. Succes! 10

14 De test Producttest Om je ontwerp te testen heeft TNO een testopstelling bedacht. Om de beginenergie vast te leggen, zal TNO je ontwerp op een helling plaatsen en vervolgens loslaten. De helling zal onder een hoek van 30 met de grond komen te staan en zal 2,5 meter lang zijn (wat is dan de hoogte?). De helling en de baan erachter zullen van multiplex zijn, beschilderd met een witte grondlaklaag. Je voertuig zal in totaal vier keer van de helling afrollen. Voordat de runs plaatsvinden, leg je jouw idee kort uit aan de jury. Bij de eerste run zal de ongeremde, maximaal af te leggen afstand van je voertuig bepaald worden. Voor de behaalde afstand krijg je een score. De testbaan zal 11,54 meter lang zijn, dus als je voertuig het einde haalt, zal de maximale score worden toegekend. Nadat deze maximale afstand bepaald is, krijg je de kans om het remsysteem van je voertuig te activeren. Het remsysteem moet dus wel verwerkt zijn in/op je voertuig! Verder is het niet toegestaan om de remmen op afstand te besturen, het voertuig moet dus in staat zijn om zichzelf tot stilstand te brengen op de gewenste afstand. Bij de tweede, de derde en de vierde run wordt van je voertuig verwacht dat het op de juiste afstand tot stilstand komt. Om dit te meten zal er een schietschijf getekend zijn op 3 meter van de helling. De lijnen van de schietschijf zullen 2 cm breed zijn en ze zullen met zwarte verf op de baan geschilderd zijn. Elke ring van de schietschijf is een bepaald aantal punten waard en het midden van de schietschijf is uiteraard de meeste punten waard. Bij het tellen van de punten zal er gekeken worden in welke cirkel het voertuig met ten minste 3 wielen staat. Indien het voertuig dus met 2 wielen in elke ring staat, wordt de lagere score toegekend. Na elke run krijg je de kans om je remsysteem eventueel bij te stellen. Aangezien TNO het liefst een remsysteem ziet dat nauwkeurig bij te stellen is, is dit wel aan te raden! Als het tijdens de 2 e, 3 e en 4 e run niet nodig is geweest om het remsysteem bij te stellen, krijg je de kans om met een 5 e run te laten zien dat het remsysteem dit wel kan. Verder is het NIET toegestaan om vooraf een testrun te maken! Je remsysteem moet vooraf dus zo ingesteld zijn dat hij het meteen doet! 11

15 Testopstelling Schematisch ziet de opstelling er als volgt uit: Figuur 5: zijaanzicht van de testopstelling. Figuur 6: bovenaanzicht van de testopstelling. De uiteindelijke beoordeling zal plaatsvinden door een deskundige jury. Voor de beoordeling wegen de volgende aspecten mee: de maximale afstand die je voertuig kan afleggen; de som van de punten van de drie runs in de schietschijf; de originaliteit en innovativiteit van het remsysteem; de nauwkeurigheid van het remsysteem. Vergeet niet dat je voertuig moet voldoen aan de criteria die in het hoofdstuk Project zijn vastgesteld. Als je voertuig hier niet aan voldoet, zal dit resulteren in een mindere beoordeling, dus let hier goed op! Wanneer je remsysteem de baan toch beschadigd heeft, zal het voertuig zelfs verder niet meer getest worden. Vraag bij twijfel voor de zekerheid aan de organisatie van de Eureka!Cup of je idee is toegestaan. De Eureka!Cup en TNO wensen je in elk geval veel succes toe met het ontwerpen van je voertuig en remsysteem! 12

16 Eureka!Cup Watt s Going On? 2009 Toen James Watt in 1769 de stoommachine uitvond, had hij nooit kunnen weten hoe de wereld hierdoor zou gaan veranderen. Al die machines die het leven van de mens makkelijker maken hebben iets gemeen: ze zetten energie om naar een andere vorm. In een auto zet je verbrandingsenergie van benzine om in bewegingsenergie, een zonnecel zet energie uit licht om in elektrische energie en een waterkoker kan die elektrische energie weer gebruiken om er warmte van te maken. Energie kun je niet zien, maar is er in vele vormen. Een wereld zonder energie is onmogelijk: energie is er altijd al geweest, en zal ook nooit verdwijnen. Energie mag er dan wel altijd zijn: het is een grote uitdaging om deze op een goede manier te kunnen gebruiken. Want hoe zet je elektrische energie het beste om in licht? Hoe kun je energie transporteren naar de plek waar je het nodig hebt? En hoe zorg je ervoor dat een vrachtwagen die van een berg afrolt niet tevéél bewegingsenergie krijgt? Bovendien helpt het begrip energie om vanalles te kunnen verklaren. Bijvoorbeeld waarom je op een röntgenfoto je botten ziet, welke snelheid een balletje krijgt dat van een berg afrolt en waarom het toch zo moeilijk is om water te splitsen in waterstof en zuurstof. En dan rest er nog een belangrijke vraag: waar moeten we de warmte, de bewegingsenergie en de elektrische energie die we nodig hebben vandaan halen wanneer we in de toekomst geen fossiele brandstoffen meer hebben? Zonder technische kennis zouden we de wereld zoals die nu is nooit gekend hebben. Op school krijg je vakken als natuurkunde, scheikunde, techniek en biologie. Je ervaart dan hoe belangrijk energie is in ons leven. Maar ook waarom sommige mensen met een bril op beter kunnen zien, waarom een boot niet zinkt of waaruit afwasmiddel bestaat. Wat je nu op school leert, zie je terug in heel veel vakgebieden die technisch zijn, en meestal ook een maatschappelijke kant hebben. Je leert in die vakgebieden op een verantwoorde manier problemen uit de natuur en techniek op te lossen. Vaak zijn deze oplossingen de basis voor nieuwe uitvindingen en ontwikkelingen. Niet alleen op het gebied van energie, maar in bijna alles wat je om je heen ziet. De Eureka!Cup is een project dat je op een andere en leuke manier kennis wil laten maken met techniek en toepassingen van natuurwetenschappen. We willen laten zien hoe belangrijk en hoe leuk het is om met technische uitdagingen bezig te zijn. In de derde klas zul je een profiel gaan kiezen. We hopen dat dit project je helpt met nadenken hierover, zodat jij een goede keuze voor jezelf kunt maken. We wensen je veel succes en een leuke en leerzame Eureka!Cup. 13

17

High Voltage Transport

High Voltage Transport 3728 TUE Eureka covers 09:Opmaak 1 12-01-2009 12:22 Pagina 2 projectorganisatie Technische Universiteit Eindhoven hoofdsponsor Universiteit Utrecht pilot HAVO-scholen Fontys Hogescholen High Voltage Transport

Nadere informatie

Blue Energy Plant. www.eurekacup.nl

Blue Energy Plant. www.eurekacup.nl 3728 TUE Eureka covers 09:Opmaak 1 12-01-2009 12:22 Pagina 1 projectorganisatie Technische Universiteit Eindhoven hoofdsponsor Universiteit Utrecht pilot HAVO-scholen Fontys Hogescholen Blue Energy Plant

Nadere informatie

Electric Car Safety. www.eurekacup.nl

Electric Car Safety. www.eurekacup.nl 3728 TUE Eureka covers 09:Opmaak 1 12-01-2009 12:23 Pagina 4 projectorganisatie Technische Universiteit Eindhoven hoofdsponsor Universiteit Utrecht pilot HAVO-scholen Fontys Hogescholen Electric Car Safety

Nadere informatie

H 2. We wensen je veel succes en een leuke en leerzame Eureka!Cup.

H 2. We wensen je veel succes en een leuke en leerzame Eureka!Cup. H 2 O, of gewoon: water. We hebben er genoeg van op onze aardbol: men schat zo n 1,4 miljard kubieke kilometer. Helaas is nog geen 3 procent daarvan zoet, en bevindt het zich lang niet altijd op de juiste

Nadere informatie

We wensen jullie veel succes en een leuke en leerzame Eureka Cup!

We wensen jullie veel succes en een leuke en leerzame Eureka Cup! Space exploration gaat over ruimtevaart. Nergens is techniek zo belangrijk als in de ruimtevaart. De allernieuwste technieken worden gebruikt in spaceshuttles en marslandertjes. Nieuwe materialen worden

Nadere informatie

We wensen jullie veel succes en een leuke en leerzame Eureka Cup!

We wensen jullie veel succes en een leuke en leerzame Eureka Cup! Space exploration gaat over ruimtevaart. Nergens is techniek zo belangrijk als in de ruimtevaart. De allernieuwste technieken worden gebruikt in spaceshuttles en marslandertjes. Nieuwe materialen worden

Nadere informatie

Eureka!Cup 2010. We wensen je veel succes en een leuke en leerzame Eureka!Cup.

Eureka!Cup 2010. We wensen je veel succes en een leuke en leerzame Eureka!Cup. Eureka!Cup 2010 Wij verplaatsen ons steeds vaker in een snelle wereld met een groeiende economie, we willen dat ook zo efficiënt en effectief maar vooral ook zo aangenaam mogelijk doen. We zijn op dit

Nadere informatie

# 02 BABY S FIRST. r 1) (leerjaar 1) Philips Research is één van de grootste onderzoeksorganisaties van de wereld. Onderzoekers van Philips

# 02 BABY S FIRST. r 1) (leerjaar 1) Philips Research is één van de grootste onderzoeksorganisaties van de wereld. Onderzoekers van Philips # 02 BABY S FIRST (leerjaar 1) Philips Research is één van de grootste onderzoeksorganisaties van de wereld. Onderzoekers van Philips ontwikkelen nieuwe technologieën die de kwaliteit van leven van mensen

Nadere informatie

Water 4U! Docentenbijlage. Inleiding. Beste docent,

Water 4U! Docentenbijlage. Inleiding. Beste docent, Water 4U! Docentenbijlage Inleiding Beste docent, In dit document vindt u extra informatie met betrekking tot het Eureka!cup-project waar uw leerlingen aan werken. Het betreft informatie over benodigdheden,

Nadere informatie

O&O cyclus. Onderzoeken en ontwerpen

O&O cyclus. Onderzoeken en ontwerpen O&O cyclus Onderzoeken en ontwerpen O&O cyclus Waslijn O&O Deze platen kun je aan de muur hangen bij een onderzoeksopdracht of ontwerpopdracht. Tijdens het onderzoeken of ontwerpen staat het leerproces

Nadere informatie

Het beste idee van Nederland

Het beste idee van Nederland Het beste idee van Nederland H O&O-Manon Vos-Vlamings (opleiding Human Technology) O&O-KEUZE COLLEGE PROJECT Industrieel product ontwerpen INFORMATIE VOOR DE LEERLINGEN Dit jaar najaar start op t.v. het

Nadere informatie

Ontwerp en bouw een auto die verschillende soorten ladingen van een helling af naar beneden vervoert.

Ontwerp en bouw een auto die verschillende soorten ladingen van een helling af naar beneden vervoert. Groep 3 & 4 Team van maximaal 4 leerlingen Lesbrief voor leerkracht Uitdaging Ontwerp en bouw een auto die verschillende soorten ladingen van een helling af naar beneden vervoert. Inleiding Het thema van

Nadere informatie

Profielen. Inhoud. 1. Het profielwerkstuk. Stappenplan, tips en ideeën Profielwerkstuk

Profielen. Inhoud. 1. Het profielwerkstuk. Stappenplan, tips en ideeën Profielwerkstuk Ben je op zoek naar een onderwerp voor je profielwerkstuk? Dan is het Woudagemaal misschien interessant voor je. Profielen Volg je het profiel Natuur & Techniek, dan zit je goed! Want in dit stappenplan

Nadere informatie

Working with parents. Models for activities in science centres and museums

Working with parents. Models for activities in science centres and museums Working with parents. Models for activities in science centres and museums 1 Indice VOERTUIGEN DIE ROLLEN MECHANICA... 3 1. Kort overzicht van de activiteiten in de workshop... 3 2. Doelstellingen... 3

Nadere informatie

Montessori High School Minor

Montessori High School Minor Montessori High School Minor Titel: Eén hand aanpassing Korte beschrijving van de Minor: Bij heel veel dagelijkse handelingen heb je eigenlijk twee handen nodig. Er zijn nog steeds niet genoeg gebruiksvoorwerpen

Nadere informatie

8a. Wat en hoe? Het stappenplan, tips en ideeën

8a. Wat en hoe? Het stappenplan, tips en ideeën 8a. Wat en hoe? Het stappenplan, tips en ideeën Ga je een sectorwerkstuk maken? Dan is orgaan- en weefseldonatie een goed onderwerp! Hier vind je allerlei tips, bronnen en ideeën om een sectorwerkstuk

Nadere informatie

Wereldgodsdiensten. Project Levensbeschouwing 2 e klas St. Nicolaaslyceum. Naam:

Wereldgodsdiensten. Project Levensbeschouwing 2 e klas St. Nicolaaslyceum. Naam: Wereldgodsdiensten Project Levensbeschouwing 2 e klas St. Nicolaaslyceum Naam: Inhoudsopgave Inleiding Schema Beoordeling Deel 1 Test jezelf! Deel 2 Kies je onderwerp en aan de slag! Deel 3 Het ervaren

Nadere informatie

Sensoren en maatschappij

Sensoren en maatschappij PROJECT Sensoren en maatschappij Informatie voor de leerlingen Inhoud 1 De opdracht 2 Het beroep 3 De organisatie 4 Begeleiding 5 Beoordeling en evaluatie [1] PROJECT Sensoren en maatschappij [Technasium]

Nadere informatie

Beroepenwerkstuk 3 havo / 3 vwo 2015-2016

Beroepenwerkstuk 3 havo / 3 vwo 2015-2016 Beroepenwerkstuk 3 havo / 3 vwo 2015-2016 INHOUDSOPGAVE Inleiding 3 Opdracht 4 Stappenplan 4 Logboek 8 Overzicht van taken 9 Langetermijnplanning 10 Overzicht informatiebronnen profielkeuze 13 2 INLEIDING

Nadere informatie

Sectoren. Inhoud. 1. Het sectorwerkstuk. Stappenplan, tips en ideeën Sectorwerkstuk

Sectoren. Inhoud. 1. Het sectorwerkstuk. Stappenplan, tips en ideeën Sectorwerkstuk Ben je op zoek naar een onderwerp voor je sectorwerkstuk? Dan is het misschien interessant voor je. Sectoren Volg je de sector Techniek, dan zit je goed! Want in dit stappenplan kijken we vooral naar de

Nadere informatie

Profielwerkstuk: stappenplan, tips en ideeën

Profielwerkstuk: stappenplan, tips en ideeën Pagina 1 Profielwerkstuk: stappenplan, tips en ideeën Je gaat een profielwerkstuk maken. Dan is euthanasie een goed onderwerp. Het is misschien niet iets waar je dagelijks over praat of aan denkt, maar

Nadere informatie

Tijdens dit blok richten wij ons op een van de volgende ontwerpdisciplines: Grafisch Ontwerp Product Ontwerp (ook wel Industrieel Ontwerp)

Tijdens dit blok richten wij ons op een van de volgende ontwerpdisciplines: Grafisch Ontwerp Product Ontwerp (ook wel Industrieel Ontwerp) Inleiding Ontwerpen komt in veel verschillende disciplines terug; bijvoorbeeld in mode, grafisch, product en meubel. Wat ontwerpers in elk vakgebied gemeen hebben is dat zij allemaal een kritische blik

Nadere informatie

Praktische opdracht. klas 2. Moderne voortplantingstechnieken

Praktische opdracht. klas 2. Moderne voortplantingstechnieken 1 Praktische opdracht Moderne voortplantingstechnieken 2 Inhoud bladzijde Inleiding 3 Doelen 3 Eisen 3 Overzicht onderwerpen 3 Aanwijzingen voor het verwerken van informatie 4 Aanwijzingen poster 4 Opdrachten

Nadere informatie

Sectorwerkstuk. Kandinsky College. locatie Sint Jorisschool

Sectorwerkstuk. Kandinsky College. locatie Sint Jorisschool Sectorwerkstuk Kandinsky College locatie Sint Jorisschool schooljaar 2015-2016 1 Wat is het sectorwerkstuk? Het sectorwerkstuk is een werkstuk dat je maakt in klas vier over de door jou gekozen sector.

Nadere informatie

DOMINO DAY 2014 PROJECT. Antoniuscollege Gouda. Informatie voor de leerlingen. Inhoud

DOMINO DAY 2014 PROJECT. Antoniuscollege Gouda. Informatie voor de leerlingen. Inhoud PROJECT DOMINO DAY 2014 Antoniuscollege Gouda Informatie voor de leerlingen Inhoud 1 De opdracht 2 De organisatie 3 Begeleiding 4 Beoordeling en evaluatie A Plan van Aanpak B Persoonlijk verslag C Evaluatielijst

Nadere informatie

Dit document hoort bij de training voor mentoren blok 4 coachingsinstrumenten, leerstijlen.

Dit document hoort bij de training voor mentoren blok 4 coachingsinstrumenten, leerstijlen. Dit document hoort bij de training voor mentoren blok 4 coachingsinstrumenten, leerstijlen. Leerstijlentest van David Kolb Mensen, scholieren dus ook, verschillen nogal in de wijze waarop ze leren. Voor

Nadere informatie

Bouw een dijk van speelzand voor een zo groot mogelijk meer. Welk meer kan het meeste water bevatten.

Bouw een dijk van speelzand voor een zo groot mogelijk meer. Welk meer kan het meeste water bevatten. Groep 1 & 2 Team van maximaal 4 leerlingen Lesbrief voor leerkracht Uitdaging Bouw een dijk van speelzand voor een zo groot mogelijk meer. Welk meer kan het meeste water bevatten. Inleiding In 2015 is

Nadere informatie

Zoek het uit! Opdrachten. Studiekeuze123.nl

Zoek het uit! Opdrachten. Studiekeuze123.nl Zoek het uit! Opdrachten Studiekeuze123.nl Wat denk je zelf? Het maken van een studiekeuze is niet gemakkelijk. Er zijn zoveel mogelijkheden, maar welke studie past goed bij jou? Misschien weet je al jaren

Nadere informatie

Docentenbijlage An Eye-Opener Eureka!Cup 2010: Movin On! Beste docent(e),

Docentenbijlage An Eye-Opener Eureka!Cup 2010: Movin On! Beste docent(e), Docentenbijlage An Eye-Opener Eureka!Cup 2010: Movin On! Beste docent(e), Voor u ligt de specifieke docentenbijlage behorende bij de opdracht An Eye- Opener van de Eureka!Cup 2010: Movin On! Voordat u

Nadere informatie

warmte en licht energie omzetting elektriciteit In een lamp wordt energie omgezet

warmte en licht energie omzetting elektriciteit In een lamp wordt energie omgezet Energieomzetting We maken veel gebruik van elektrische energie. Aan elektrische energie hebben we niet zoveel. Elektrische energie is maar een tussenvorm van energie. Bij een elektrische verwarming, willen

Nadere informatie

De zeven uitdagingen van 2016

De zeven uitdagingen van 2016 De zeven uitdagingen van Onderzoek! Ontdek! Onderneem! Wat? De Eureka!Cup is een landelijke ontwerpwedstrijd met technologische en (natuur-)wetenschappelijke vraagstukken voor jongeren uit leerjaar 1 t/m

Nadere informatie

Presenteren. Oriëntatie

Presenteren. Oriëntatie Oriëntatie Dit ga je doen Je gaat een stand (marktkraam) inrichten om te laten zien wat je gedaan hebt tijdens dit project en wat je eindresultaat is. Je probeert jullie stand zo te maken dat het aantrekkelijk

Nadere informatie

Zoek het uit! Studiekeuze123

Zoek het uit! Studiekeuze123 Zoek het uit! Opdrachten Studiekeuze123 Naam: Klas: Wat denk je zelf? Het maken van een studiekeuze is belangrijk, maar kan best lastig zijn. Er zijn ruim 1.700 bacheloropleidingen waaruit je kunt kiezen

Nadere informatie

EERLIJKE MENING: ANONIMITEIT: ONDERDELEN

EERLIJKE MENING: ANONIMITEIT: ONDERDELEN Deze vragenlijst sluit aan op de vragenlijst die je eerder hebt ingevuld over wetenschap en techniek in het basisonderwijs. Door de eerste en de tweede vragenlijst van een groep leerkrachten te vergelijken

Nadere informatie

Christelijke Scholengemeenschap - gymnasium, atheneum, havo en vmbo. Betaonderwijs

Christelijke Scholengemeenschap - gymnasium, atheneum, havo en vmbo. Betaonderwijs Christelijke Scholengemeenschap - gymnasium, atheneum, havo en vmbo Betaonderwijs 'Als je doet wat je altijd gedaan hebt, krijg je wat je altijd kreeg' Albert Einstein Wat is betaonderwijs? De bètarichting

Nadere informatie

Inge Test 07.05.2014

Inge Test 07.05.2014 Inge Test 07.05.2014 Inge Test / 07.05.2014 / Bemiddelbaarheid 2 Bemiddelbaarheidsscan Je hebt een scan gemaakt die in kaart brengt wat je kans op werk vergroot of verkleint. Verbeter je startpositie bij

Nadere informatie

Fase 2: De waarnemingen... 4. Fase 3: De resultaten... 4

Fase 2: De waarnemingen... 4. Fase 3: De resultaten... 4 NAAM: Onderzoek doen HAVO versie Fase 1. Plan van aanpak (De voorbereiding)... 2 1.1 Het onderwerp:... 2 1.2 De hoofdvraag:... 2 1.3 De deelvragen:... 2 1.4 Een meetplan... 2 1.5 De theorie... 3 Fase 2:

Nadere informatie

PROJECT 2014 FLL WORLD CLASS SM

PROJECT 2014 FLL WORLD CLASS SM PROJECT 2014 FLL WORLD CLASS SM In het FLL World Class SM Project zal jullie team: Een onderwerp kiezen waar jullie enthousiast over zijn of altijd al meer over hebben willen weten. Een innovatieve oplossing

Nadere informatie

Architectuur. Naam: Klas:

Architectuur. Naam: Klas: Naam: Klas: inhoud Inhoud Planning Blz. 1 Opdracht 1 - Een eigen huis Blz. 2 Opdracht 2 - Schetsen Blz. 3 Opdracht 3-3D ontwerpen Blz. 4 informatie - Aan de slag met Cura Blz. 5 Opdracht 4 - Dossier &

Nadere informatie

Sectorwerkstuk 2010-2011

Sectorwerkstuk 2010-2011 Sectorwerkstuk 2010-2011 Namen: ---------------------------------------------------------------------------------------- Klas: -------------------- Sector: --------------------------------------------

Nadere informatie

Vaardigheden - Enquête HV 2. CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie. http://maken.wikiwijs.nl/52705

Vaardigheden - Enquête HV 2. CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie. http://maken.wikiwijs.nl/52705 Vaardigheden - Enquête HV 2 Auteurs VO-content Laatst gewijzigd Licentie Webadres 21 July 2015 CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie http://maken.wikiwijs.nl/52705 Dit lesmateriaal is gemaakt

Nadere informatie

Hoe plan ik mijn huiswerk

Hoe plan ik mijn huiswerk Marije Kuin & Bianca E. Boyer Hoe plan ik mijn huiswerk EEN PRAKTISCH WERKBOEK Dit werkboek is van:... Vormgeving omslag: Nanja Toebak, s-hertogenbosch Vormgeving binnenwerk: Nanja Toebak, s-hertogenbosch

Nadere informatie

Hoe gelukkig ben je? Opdracht 1

Hoe gelukkig ben je? Opdracht 1 Hoe gelukkig ben je? Geluk is een veranderlijk iets. Het ene moment kun je jezelf diep gelukkig voelen, maar het andere moment lijkt het leven soms maar een zware last. Toch is voor geluk ook een soort

Nadere informatie

Uitwerkingen van 3 klas NOVA natuurkunde hoofdstuk 6 arbeid en zo

Uitwerkingen van 3 klas NOVA natuurkunde hoofdstuk 6 arbeid en zo Uitwerkingen van 3 klas NOVA natuurkunde hoofdstuk 6 arbeid en zo 1 Arbeid verrichten 1 a) = 0 b) niet 0 en in de richting van de beweging c) =0 d) niet 0 e tegengesteld aan de beweging 2 a) De wrijvingskracht

Nadere informatie

voorbeeld Zonnewagen Aantekeningen voor de leerkracht

voorbeeld Zonnewagen Aantekeningen voor de leerkracht Wetenschap Energie omzetting Energie overbrenging Krachten en beweging Wetenschappelijk onderzoek Design en technologie Verbeteringen door technisch design Onderdelen aan elkaar monteren Evalueren Mechanismen

Nadere informatie

HET ERASMUS HAVO/VWO TECHNASIUM. Het Erasmus. Wanted! Nieuwsgierige types

HET ERASMUS HAVO/VWO TECHNASIUM. Het Erasmus. Wanted! Nieuwsgierige types HET ERASMUS HAVO/VWO TECHNASIUM Het Erasmus Wanted! Nieuwsgierige types HET ERASMUS HAVO/VWO Wie kiest voor het Technasium van Het Erasmus, kiest voor Vijf uur per week het vak Onderzoek en Ontwerpen (O&O)

Nadere informatie

Handleiding bij het maken van een profielwerkstuk. april 2012

Handleiding bij het maken van een profielwerkstuk. april 2012 Handleiding bij het maken van een profielwerkstuk april 2012 Inhoudsopgave 1. Inleiding 2. De tijdlijn 3. De verschillende fasen 4. Onderwerp zoeken 5. Informatie zoeken 6. Nog 10 tips 7. De beoordeling

Nadere informatie

Het verslag Het verslag.

Het verslag Het verslag. Het verslag Het verslag. Inhoudsopgave. 1 De punten van het Verslag... 1 1.1 Gegevens... 1 1.2 Titel... 1 1.3 Inleiding... 1 1.4 De Onderzoeksvraag... 1 1.5 De Hypothese... 1 1.6 Theorie... 1 1.7 Werkwijze...

Nadere informatie

Plan van aanpak Portfolio

Plan van aanpak Portfolio Plan van aanpak Portfolio 1 Plan van aanpak Project Portfolio Persoonlijke website Opdrachtgever: Potentiële toekomstige werkgevers Datum: Auteur(s): Projectleden: 02/09/2013 Anthony Timmers Anthony Timmers

Nadere informatie

MAAK WERK VAN JOUW TALENT

MAAK WERK VAN JOUW TALENT MAAK WERK VAN JOUW TALENT Schatgraven heeft altijd iets spannends. Zeker als je weet dat je iets gaat vinden. Wat komt er tevoorschijn? De komende jaren ga jij schatgraven. Als het kan op onze school.

Nadere informatie

Volgend schooljaar naar het voortgezet onderwijs... Spannend! Welke school wordt het? Wil je er een

Volgend schooljaar naar het voortgezet onderwijs... Spannend! Welke school wordt het? Wil je er een vakcollege techniek vakcollege zorg en welzijn vakcollege economie en ondernemen vakcollege media, vormgeving en ICT mavo mavo + havo vwo gymnasium vwo + entreprenasium technasium Volgend schooljaar naar

Nadere informatie

Onderzoeksboekje. Klas: Namen:

Onderzoeksboekje. Klas: Namen: Onderzoeksboekje Klas: Namen: De onderdelen van de onderzoekscyclus: 1. Introductie 2. Verkennen 3. Opzetten onderzoek 4. Uitvoeren onderzoek 5. Concluderen 6. Presenteren 7. Verdiepen/verbreden 2 Science

Nadere informatie

Profielkeuze 2014-2015. M. van den Bremer, decaan bovenbouw havo/vwo

Profielkeuze 2014-2015. M. van den Bremer, decaan bovenbouw havo/vwo Profielkeuze 2014-2015 M. van den Bremer, decaan bovenbouw havo/vwo Inrichting tweede fase 4 havo 4 vwo 5 havo 5 vwo 6 vwo Opbouw vakkenpakket havo en vwo algemeen deel profieldeel vrij deel Het algemene

Nadere informatie

Leuven, 2014. Plan of approach Overeenkomst tussen: Umicore Solar Team & EE4 Solar Car Team "Crash Party"

Leuven, 2014. Plan of approach Overeenkomst tussen: Umicore Solar Team & EE4 Solar Car Team Crash Party Leuven, 2014 Plan of approach Overeenkomst tussen: Umicore Solar Team & EE4 Solar Car Team "Crash Party" Voorwoord Dit document bevat het plan of approach voor het ontwerpen van een zonnewagen. In het

Nadere informatie

ELSEVIERS HULP BIJ STUDIEKEUZE

ELSEVIERS HULP BIJ STUDIEKEUZE ELSEVIERS HULP BIJ STUDIEKEUZE Naam:... Klas:... STAP : WAT KAN IK? Voor welke vakken haal(de) je de hoogste cijfers op school? Aardrijkskunde Algemene natuurwetenschappen Bewegen, sport en maatschappij

Nadere informatie

Energie. Jouw werkbladen. In NEMO. Ontdek zélf hoe de wereld werkt! Naam: Energie Onderbouw havo/vwo Leerlingen In NEMO versie 12-2013 1

Energie. Jouw werkbladen. In NEMO. Ontdek zélf hoe de wereld werkt! Naam: Energie Onderbouw havo/vwo Leerlingen In NEMO versie 12-2013 1 Energie Jouw werkbladen In NEMO Naam: School: Klas: Ontdek zélf hoe de wereld werkt! Energie Onderbouw havo/vwo Leerlingen In NEMO versie 12-2013 1 Energie Energie is overal. Denk aan de zon, aan beweging

Nadere informatie

S C I E N C E C E N T E R

S C I E N C E C E N T E R LEKKER BAKKEN IN DE ZON! Nee niet zonnebaden, maar barbecuen zonder hout of kolen! Dat kan ook met zonlicht. Het lijkt een beetje op een oude truc met een sterk vergrootglas. Als de zon goed schijnt, en

Nadere informatie

Montessori High School Minor

Montessori High School Minor Montessori High School Minor Titel: Met de hond fietsen Korte beschrijving van de Minor: Het is leuk maar gevaarlijk om je hond mee te nemen als je gaat fietsen. Er hoeft maar even een kat de weg over

Nadere informatie

H.A.N.G. PLEKKEN. Heel Aardig? Niet Geweldig! > OP BEZOEK BIJ HET NAI

H.A.N.G. PLEKKEN. Heel Aardig? Niet Geweldig! > OP BEZOEK BIJ HET NAI H.A.N.G. PLEKKEN Heel Aardig? Niet Geweldig! > OP BEZOEK BIJ HET NAI Binnenkort ga je met je klas op bezoek bij het Nederlands Architectuur instituut (NAi). Daar zal je het programma H.A.N.G. plekken volgen.

Nadere informatie

PROFIELWERKSTUK Hoe kunnen wij je helpen?

PROFIELWERKSTUK Hoe kunnen wij je helpen? PROFIELWERKSTUK Hoe kunnen wij je helpen? Inleiding Voor je eindexamen moet je een profielwerkstuk, een PWS, schrijven. Misschien zijn jullie op jouw school nu al met de voorbereidingen hiervoor bezig,

Nadere informatie

ELSEVIER HULP BIJ STUDIEKEUZE

ELSEVIER HULP BIJ STUDIEKEUZE ELSEVIER HULP BIJ STUDIEKEUZE Naam:... Klas:... Stap : Wat Kan ik? Voor welke vakken haal(de) je de hoogste cijfers op school? Aardrijkskunde Algemene natuurwetenschappen Bewegen, sport en maatschappij

Nadere informatie

AVONTURENPAKKET DE UITVINDERS

AVONTURENPAKKET DE UITVINDERS LESBRIEVEN LEERLINGEN WERKBLAD LESBRIEF 3: VLIEGEN Verhaal: De Uitvinders en De Verdronken Rivier (deel 3) Vliegen Opdracht 1: Opdracht 2: Opdracht 3: Ontwerp een vliegmachine Proefvliegen: drijven op

Nadere informatie

ELSEVIER HULP BIJ STUDIEKEUZE

ELSEVIER HULP BIJ STUDIEKEUZE ELSEVIER HULP BIJ STUDIEKEUZE Naam:... Klas:... Stap : Wat Kan ik? Voor welke vakken haal(de) je de hoogste cijfers op school? Aardrijkskunde Algemene natuurwetenschappen Bewegen, sport en maatschappij

Nadere informatie

TEST 1: Eerst denken of eerst doen? Kruis steeds het antwoord aan dat het best bij jou past. Probeer zo eerlijk mogelijk te antwoorden.

TEST 1: Eerst denken of eerst doen? Kruis steeds het antwoord aan dat het best bij jou past. Probeer zo eerlijk mogelijk te antwoorden. TEST 1: Eerst denken of eerst doen? Kruis steeds het antwoord aan dat het best bij jou past. Probeer zo eerlijk mogelijk te antwoorden. 5. Onderweg naar een feestje doe je nog even snel een boodschap.

Nadere informatie

De informatietrechter. Kies hieronder het niveau dat bij jou past als het om jouw behoefte aan studiekeuze informatie gaat:

De informatietrechter. Kies hieronder het niveau dat bij jou past als het om jouw behoefte aan studiekeuze informatie gaat: ACT in LOB Werkbladen Toolkit De informatietrechter De informatietrechter Deze tool helpt je om de grote hoeveelheid informatie over studiekeuze voor jezelf behapbaar te maken. Je kunt op verschillende

Nadere informatie

Profielwerkstuk Het stappenplan, tips en ideeën

Profielwerkstuk Het stappenplan, tips en ideeën Profielwerkstuk Het stappenplan, tips en ideeën Ga je een profielwerkstuk maken? Dan is orgaan- en weefseldonatie een goed onderwerp! Hier vind je allerlei tips, bronnen en ideeën om een profielwerkstuk

Nadere informatie

Overzicht lessenserie Energietransitie. Lessen Energietransitie - Thema s en onderwerpen per les.

Overzicht lessenserie Energietransitie. Lessen Energietransitie - Thema s en onderwerpen per les. 1 Lessen Energietransitie - Thema s en onderwerpen per les. 2 Colofon Dit is een uitgave van Quintel Intelligence in samenwerking met GasTerra en Uitleg & Tekst Meer informatie Kijk voor meer informatie

Nadere informatie

Informatiebrochure Programma ERVARING TELT

Informatiebrochure Programma ERVARING TELT Informatiebrochure Programma ERVARING TELT Een passend toekomstperspectief voor mensen, die in de laatste fase van de loopbaan hun baan verliezen. Ervaring Telt helpt je op weg! Ervaring Telt: Jouw plan,

Nadere informatie

Door verschillende grondsoorten te combineren kun je een stevige ondergrond maken. Wie maakt het beste fundament voor een huis op een heuvel?

Door verschillende grondsoorten te combineren kun je een stevige ondergrond maken. Wie maakt het beste fundament voor een huis op een heuvel? Groep 7 & 8 Team van maximaal 4 leerlingen Lesbrief voor leerkracht Uitdaging Door verschillende grondsoorten te combineren kun je een stevige ondergrond maken. Wie maakt het beste fundament voor een huis

Nadere informatie

a 2 +b 2 =c 2 www.stocs.nl patent pending / rights reserved / info@stocs.nl

a 2 +b 2 =c 2 www.stocs.nl patent pending / rights reserved / info@stocs.nl Bouwen met touwen spelend leren a 2 +b 2 =c 2 Met S TOCS kunnen kinderen spelenderwijs kennis maken met wiskunde, techniek en architectuur. STOCS bouwwerken bestaan uit lijnen, vlakken en hoeken. Wat zijn

Nadere informatie

B a s S m e e t s w w w. b s m e e t s. c o m p a g e 1

B a s S m e e t s w w w. b s m e e t s. c o m p a g e 1 B a s S m e e t s w w w. b s m e e t s. c o m p a g e 1 JE ONBEWUSTE PROGRAMMEREN VOOR EEN GEWELDIGE TOEKOMST De meeste mensen weten heel goed wat ze niet willen in hun leven, maar hebben vrijwel geen

Nadere informatie

kunstbv beeldende vorming Afsluiting kunstbv 5 Havo / 6VWO afsluiting Naam:... Klas...

kunstbv beeldende vorming Afsluiting kunstbv 5 Havo / 6VWO afsluiting Naam:... Klas... Naam:... Klas... Afsluiting 5 Havo / 6VWO In periode 2, 3 en 4 gaan jullie werken aan een eigen thema om het vak af te sluiten. De volgende onderdelen zullen aan bod komen: - eigen werk rond thema + logboek

Nadere informatie

HAVO. HAVO op Lariks. op Lariks. csvincentvangogh.nl

HAVO. HAVO op Lariks. op Lariks. csvincentvangogh.nl HAVO HAVO op Lariks op Lariks csvincentvangogh.nl INHOudsopgave Welkom! Welkom! 3 Onderbouw 4 Bovenbouw 4 Internationalisering 6 Tweetalig havo 6 Ontwerpen 7 Informatie & aanmelding Colofon Havo is gezellig!

Nadere informatie

S C I E N C E C E N T E R

S C I E N C E C E N T E R HOE KUN JE JEZELF EEN NIEUW GEZICHT GEVEN? Jullie gaan een exhibit ontwerpen waarbij jullie de bezoekers kennis laten maken met de eigenschappen van spiegels. Met de exhibit kunnen de bezoekers een nieuw

Nadere informatie

6 Mens en techniek ICT 1ste graad

6 Mens en techniek ICT 1ste graad Materialen 6.1 Kinderen zien in dat courante producten gemaakt zijn uit welbepaalde materialen en/of grondstoffen. OD2.1 ET2.1 vervoeren van bananen link met tandwielen van de fiets maken van een ribbelmachine

Nadere informatie

BOUWEN ALS BOMEN KORTE BESCHRIJVING: BOUWEN ALS BOMEN WAT GAAN LEERLINGEN DOEN IN DEZE OPDRACHT?

BOUWEN ALS BOMEN KORTE BESCHRIJVING: BOUWEN ALS BOMEN WAT GAAN LEERLINGEN DOEN IN DEZE OPDRACHT? BOUWEN ALS BOMEN KORTE BESCHRIJVING: BOUWEN ALS BOMEN Bedoeld voor VO onderbouw Doelgroep VMBO-HAVO-VWO Thema Bionica, bouwen, constructies Soort lesmateriaal Handleiding en leerlingenopdracht Waardering

Nadere informatie

APQ rapportage. Bea Voorbeeld. support@meurshrm.nl. Naam: Datum: 16.06.2015. Email:

APQ rapportage. Bea Voorbeeld. support@meurshrm.nl. Naam: Datum: 16.06.2015. Email: APQ rapportage Naam: Bea Voorbeeld Datum: 16.06.2015 Email: support@meurshrm.nl Bea Voorbeeld / 16.06.2015 / APQ rapportage 2 Inleiding Dit rapport geeft inzicht in jouw inzetbaarheid. We bespreken hoe

Nadere informatie

Inleiding kracht en energie 3hv

Inleiding kracht en energie 3hv Inleiding kracht en energie 3hv Opdracht 1. Wat doen krachten? Leg uit wat krachten kunnen doen. Opdracht 2. Grootheden en eenheden. Vul in: Grootheid Eenheid Andere eenheid Naam Symbool Naam Symbool Naam

Nadere informatie

Verslaglegging. P. Broekhuizen F. Sijsling G. Zandvliet Docenten Nederlands

Verslaglegging. P. Broekhuizen F. Sijsling G. Zandvliet Docenten Nederlands Verslaglegging P. Broekhuizen F. Sijsling G. Zandvliet Docenten Nederlands Leeuwarden, 13 september 2011 Verslaglegging Door : P. Broekhuizen, F. Sijsling en G. Zandvliet Docenten Nederlands Klas : LBLV.2

Nadere informatie

CBS De Wieken Januari 2015

CBS De Wieken Januari 2015 CBS De Wieken Januari 2015 Wat is een mediator? Een mediator is iemand die anderen helpt bij een conflict Op school kan de juf of meester dat zijn Op onze school worden leerlingen opgeleid tot mediatoren

Nadere informatie

Vragenlijst leerlingen nameting

Vragenlijst leerlingen nameting Bijlage C Vragenlijsten Vragenlijst voor leerlingen Vragenlijst leerlingen nameting Dit schooljaar doe jij mee aan de pilot havo Carrousel. Je bent bij een aantal organisaties op Carrouselbezoek geweest

Nadere informatie

STERREN DANSEN OP DE MUUR WAT HEB JE NODIG? BOUWTEKENING

STERREN DANSEN OP DE MUUR WAT HEB JE NODIG? BOUWTEKENING STERREN DANSEN OP DE MUUR Als je op een onbewolkte avond naar de hemel kijkt zie je overal sterren. Net zoals je soms in wolken gekke figuren kunt ontdekken, kun je dat in sterren ook. Door lijnen te trekken

Nadere informatie

Beoordeling van het PWS

Beoordeling van het PWS Weging tussen de drie fasen: 25% projectvoorstel, 50% eindverslag, 25% presentatie (indien de presentatie het belangrijkste onderdeel is (toneelstuk, balletuitvoering, muziekuitvoering), dan telt de presentatie

Nadere informatie

S C I E N C E C E N T E R

S C I E N C E C E N T E R HET DUIZELT VOOR JE OGEN Maar je hersenen maken er een mooie film van. Met een speciale ronddraaiende trommel met spleetjes: een zoötroop, kunnen jullie je eigen bioscoop maken. Maak allebei een aantal

Nadere informatie

Ga jij ook voor een baan die iedereen energie geeft?

Ga jij ook voor een baan die iedereen energie geeft? Ga jij ook voor een baan die iedereen energie geeft? Netwerkbedrijf Endinet, de werkgever met energie Maar liefst 416.000 klanten in Zuidoost Brabant krijgen via kabels en leidingen van Endinet stroom

Nadere informatie

Zorg dat je een onderwerp kiest, waarvan je echt meer wilt weten. Dat is interessanter, leuker en makkelijker om mee bezig te zijn.

Zorg dat je een onderwerp kiest, waarvan je echt meer wilt weten. Dat is interessanter, leuker en makkelijker om mee bezig te zijn. Werkstukwijzer Deze werkstukwijzer helpt je om een werkstuk in elkaar te zetten. Je vult eerst een formulier in. Op dit formulier komt te staan waar je werkstuk over gaat en hoe je het aanpakt. Met behulp

Nadere informatie

eigen woonplaats Oorlog: geschiedenis in de geschiedenis monumenten hebben te maken met oorlogen? Welke oorlogen

eigen woonplaats Oorlog: geschiedenis in de geschiedenis monumenten hebben te maken met oorlogen? Welke oorlogen geschiedenis Oorlog: geschiedenis in de eigen woonplaats Omschrijving van de opdracht: Wat doe je als leerkracht? Introductie Thema: Oorlog: geschiedenis in de eigen woonplaats Introduceren thema Oorlog:

Nadere informatie

Competentie: Leergebied: Zuid Nederland. Toepassen

Competentie: Leergebied: Zuid Nederland. Toepassen Techniekkit: Domein: Competentie: Leergebied: Zuid Nederland Constructies Toepassen Aardrijkskunde Nederland is vol met rivieren. Om de rivier te kunnen oversteken bouwt men bruggen. Dan hoef je niet op

Nadere informatie

McCaesar Plusopdracht brugklas

McCaesar Plusopdracht brugklas McCaesar Plusopdracht brugklas Algemene gegevens Titel: McCaesar Thema: Oudheid. Niveau: VWO 1. Aantal lessen: 28 (maximaal). Ontworpen door: H. Koffijberg, 2013 Leerinhoud en hoofdopdracht Je bent één

Nadere informatie

Leerstijlentest van David Kolb Davy Jacobs, GDD1B

Leerstijlentest van David Kolb Davy Jacobs, GDD1B Leerstijlentest van David Kolb Davy Jacobs, GDD1B Inleiding Mensen, studenten dus ook, verschillen nogal in de wijze waarop ze leren. Als je dat weet, begrijp je beter waarom een student iets aanpakt,

Nadere informatie

Werkschrift : Hoe werk ik op WikiKids?

Werkschrift : Hoe werk ik op WikiKids? Werkschrift : Hoe werk ik op WikiKids? WERKBOEK WIKIKIDS Welkom bij het werkboek van WikiKids. In dit werkboek staan opdrachten waarmee je stap voor stap leert werken met WikiKids. Er staan 15 opdrachten

Nadere informatie

LESMODULE OVER WINDENERGIE

LESMODULE OVER WINDENERGIE YOUNG ENERGY PROJECT - STUDENTEN LESMODULE OVER WINDENERGIE Inhoudsopgave Instructiebladen Les 1 Module windenergie, Instructieblad 1.1 4 Les 1 Ontdek, Instructieblad 1.2 5 Les 2 Onderzoek, Instructieblad

Nadere informatie

Voorlichting overstap vmbo-t/g naar 4 havo 2015-2016

Voorlichting overstap vmbo-t/g naar 4 havo 2015-2016 Voorlichting overstap vmbo-t/g naar 4 havo 2015-2016 1 Waarom wil je naar 4 havo? ha vo 1 het; o hoger algemeen voortgezet onderwijs 2 de; v(m) - s school daarvoor (bron: van Dale) Opdracht 1. Schrijf

Nadere informatie

Het profielwerkstuk. 2. Eisen en voorwaarden Het profielwerkstuk moet aan een aantal eisen en voorwaarden voldoen:

Het profielwerkstuk. 2. Eisen en voorwaarden Het profielwerkstuk moet aan een aantal eisen en voorwaarden voldoen: -1- Het profielwerkstuk 1. Inleiding Hier staat hoe u te werk gaat bij het maken van het profielwerkstuk. Ook de eisen waaraan het moet voldoen zijn opgesomd. Verder geeft het u een voorbeeld van een plan

Nadere informatie

Link naar leerkrachtgids www.c3.nl/onderwijsmiddelen/leerkrachtgids-ontwerpen

Link naar leerkrachtgids www.c3.nl/onderwijsmiddelen/leerkrachtgids-ontwerpen Lesbrief Ontwerpend Leren Gebruik de zon! Gebruik deze lesbrief bij de proef Zonneoven en de leerkrachtgids Ontwerpend leren met chemie. Deze lesbrief geeft verdieping en een lessuggestie rondom de ontwerpopdracht:

Nadere informatie

C. 3 Wat wil ik Wat is je ambitie/drive; jouw motivatie en interesse

C. 3 Wat wil ik Wat is je ambitie/drive; jouw motivatie en interesse C. 3 Wat wil ik Wat is je ambitie/drive; jouw motivatie en interesse en ook: wil ik werken, of door naar een (passende) hbo-opleiding? Optie 1: Een vraag die ieder mens zich vroeg of laat stelt: wat wil

Nadere informatie

Mijn leerstijl. Met een leerstijlen-test kun je dat uitzoeken. Op het volgende blad staan 8 vragen. " Je wilt leren solderen. Wat doe je?

Mijn leerstijl. Met een leerstijlen-test kun je dat uitzoeken. Op het volgende blad staan 8 vragen.  Je wilt leren solderen. Wat doe je? Mijn leerstijl Hoe pak jij het liefst een probleem aan? Het is handig om dat van jezelf te weten. Het is ook handig om te weten hoe een ander het liefst een probleem oplost. Met een leerstijlen-test kun

Nadere informatie

Van het onbegrepen leerlinggedrag VIA COACHEN naar een bijstelling van het groepsplan of van je klassenmanagement

Van het onbegrepen leerlinggedrag VIA COACHEN naar een bijstelling van het groepsplan of van je klassenmanagement IB-Support #1 Van het onbegrepen leerlinggedrag VIA COACHEN naar een bijstelling van het groepsplan of van je klassenmanagement De gedachte achter de praktijkopdracht is in het onderstaande verhaal gecombineerd

Nadere informatie

Hoofdstuk 3. en energieomzetting

Hoofdstuk 3. en energieomzetting Energie Hoofdstuk 3 Energie en energieomzetting Grootheid Energie; eenheid Joule afkorting volledig wetenschappelijke notatie 1 J 1 Joule 1 Joule 1 J 1 KJ 1 KiloJoule 10 3 Joule 1000 J 1 MJ 1 MegaJoule

Nadere informatie