Mixed use als uitdaging voor de stadsregio Rotterdam. In opdracht van de stadsregio Rotterdam. November 2009

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Mixed use als uitdaging voor de stadsregio Rotterdam. In opdracht van de stadsregio Rotterdam. November 2009"

Transcriptie

1 In opdracht van de stadsregio Rotterdam Mixed use als uitdaging voor de stadsregio Rotterdam November 2009 Stadsregio Rotterdam Postbus 21051, 3001 AB Rotterdam telefoon: ; fax: website: Mixed use als uitdaging voor de stadsregio Rotterdam

2 Inhoudsopgave Samenvatting en aanbevelingen 3 Inleiding 5 1. Achtergronden en actualiteiten Definitie Trends in wonen en werken Voordelen mixed use 8 2. Best practices Referenties wonen naast/boven je werk Referenties verticale functiemenging Referenties horizontale functiemenging Kritische succesfactoren Situatieschets: wonen en werken in de stadsregio Rotterdam Werken in de wijk? Wonen op een bedrijventerrein? Versterken wonen en werken in de stadsregio Rotterdam Mixed use in centrumstedelijke gebieden Mixed use in suburbane gebieden Mixed use in dorpse en landelijke gebieden Beleid en procesafspraken 31 Bijlage: Overzicht best practices 33 De in dit document verstrekte informatie mag uitsluitend worden gebruikt in het kader van de opdracht waarvoor dit document is opgesteld. Elk ander gebruik behoeft de voorafgaande schriftelijke toestemming van de Stadsregio Rotterdam Mixed use als uitdaging voor de stadsregio Rotterdam 2

3 Samenvatting en aanbevelingen Mixed use, oftewel functiemenging, lijkt interessante aanknopingspunten te bieden voor toekomstige verstedelijkingsopgaven. Enerzijds draagt het bij aan het creëren van aantrekkelijke woon- en werkmilieus. Anderzijds kunnen deze gemengde ontwikkelingen een bijdrage leveren aan een verhoging van het ruimtegebruik. In deze verkenning zijn de trends achter functiemenging geïnventariseerd. Een scala aan best practices is geanalyseerd; op basis waarvan potenties binnen de stadsregio zijn benoemd en proceskrachten zijn geduid die mixed use ontwikkelingen kunnen ondersteunen. Schematisch overzicht Mixed use als uitdaging voor de stadsregio Rotterdam 3

4 De stadsregio Rotterdam staat de komende jaren voor een kwalitatieve verstedelijkingsopgave Demografische en maatschappelijke ontwikkelingen geven aanleiding tot een halt op verdergaande suburbanisatie. Verouderde monofunctionele gebieden blijken moeilijk te revitaliseren als gevolg van gebrek aan belangstelling van zowel nieuwe groepen bewoners als van ondernemers. De trends op het gebied van wonen en werken vragen om kwalitatief hoogwaardige vestigingsmilieus nabij stedelijke voorzieningen. Functiemenging biedt kansen, maar is géén panacee Tweederde van de werkgelegenheid bevindt zich ook nu al buiten de officiële bedrijventerreinen. De stadscentra en bedrijfslocaties in de nabijheid van woonwijken zorgen voor veel werkgelegenheid. Functiemenging kan de motor zijn voor revitalisering en/of het aantrekkelijk houden van wijken of buurten. Intensiever ruimtegebruik, waarbij wonen en werken in gemengde ontwikkelingen worden gerealiseerd, komt echter niet overal succesvol van de grond. Het vraagt om volharding, slimme financiering en het kunnen omgaan met praktische problemen. Om de mogelijkheden van functiemenging voor de stadsregio in beeld te brengen heeft Bureau Stedelijke Planning een scala aan best practices op het gebied van functiemenging geïnventariseerd. Van hybride vormen van wonen en werken in één pand (bewoner is tevens werker), tot verticale (wonen en werken gestapeld boven elkaar) en horizontale (wonen en werken naast elkaar in de wijk) functiemenging in zowel centrumstedelijk als suburbaan en dorps of landelijk gebied. De kost gaat voor de baat uit Het in voldoende mate voorzien in de wensen en eisen van de verschillende gebruikers blijkt in de praktijk cruciaal, maar moeilijk te verwezenlijken. De benodigde flexibiliteit vraagt om maatwerk en is daarom minder efficiënt te verwezenlijken dan een traditioneel huis of kantoor. Daar staat tegenover dat relatief kleine ingrepen in een wijk of buurt al een substantiële imagoverbetering kunnen bewerkstelligen. Dit maakt in de praktijk dat een op voorhand niet-rendabel lijkende investering door de neveneffecten toch grote meerwaarde op kan leveren. Kies voor de centra, knopen en assen Het meest kansrijk zijn de stedelijke centra, assen en vervoersknopen. Bereikbaarheid, voorzieningen en stedelijke dynamiek zijn hier voorhanden. In dorps- en wijkwinkelcentra biedt verticale stapeling van functies mogelijkheden voor intensivering. De echt hybride vormen waar wonen en werken in één pand plaatsvinden zijn toch vooral nichemarkten, die bovendien als gevolg van milieuregelgeving vaak niet haalbaar zijn. Horizontale menging is gemakkelijker te realiseren en op meer plaatsen toepasbaar. Vooralsnog zijn mogelijkheden geïdentificeerd voor een beperkt aantal hoogdynamische stedelijke gebieden, enkele te revitaliseren winkelcentra in suburbane wijken en dorpen, herstructureringswijken, vervoersknopen, bedrijventerreinen en de nieuw te ontwikkelen gebieden zoals Schieveen en Zuidplas. Naast de combinatie van wonen en werken behoort ook een combinatie van wonen en recreatie tot de mogelijkheden. Willen is kunnen en samenwerking is een must Doorslaggevend voor succes blijken de daadwerkelijke wil om zaken voor elkaar te krijgen en partners die elkaar vertrouwen. Het gaat hierbij om een integrale aanpak en een interdisciplinaire benadering, waarbij een waarde- in plaats van kostenbenadering gehanteerd zou moeten worden. Dit vraagt om daadwerkelijke samenwerking en dus vertrouwen tussen overheid en markt (bestuurlijk lef en oprechte publiek-private samenwerking) om zo barrières te slechten en kansen te benutten. Aanhaken op aanwezige potenties en flexibiliteit betrachten Functiemenging vraagt om beleid dat er op gericht is potenties die zich voordoen te benutten, flexibiliteit of zelfs maatwerk te bieden en ervaringen en oplossingsrichtingen te delen. Het gaat dus veel meer om afstemming dan om sturing! Soms gaat het zelfs alleen maar om het ondersteunen van lokale initiatieven. Weten in te spelen op zich aandienende kansen is van belang! Mixed use als uitdaging voor de stadsregio Rotterdam 4

5 Inleiding De gemeenten binnen de stadsregio Rotterdam staan de komende jaren voor een kwalitatieve verstedelijkingsopgave. Verdere uitdijing van het stedelijk gebied dient te worden beperkt, terwijl de vitaliteit van de bestaande stedelijke gebieden om aandacht vraagt. De stadsregio Rotterdam stelt zich de vraag wat de (hernieuwde) vraag naar en potenties van gemengde woon- en werkmilieus hierin kan betekenen. Dit onderzoek biedt een overzicht van de trends en ontwikkelingen die ten grondslag liggen aan de toenemende belangstelling voor gemengde woon- en werkmilieus. Daarnaast wordt gekeken naar de mate waarin menging van wonen en werken al plaatsvindt in de stadsregio. Inventarisatie van een keur aan best practices geeft inzicht in de kritische succesfactoren en de procesafspraken die doorslaggevend waren om de beschreven ontwikkelingen te laten slagen. Deze informatie vormt input voor discussies met betrekking tot de mate waarin, de locaties waarbinnen en de wijze waarop menging van wonen en werken mixed use - in de stadsregio Rotterdam kan worden gestimuleerd of ondersteund. Het eindproduct bestaat uit een inspirerende poster en dit rapport als achtergronddocument. De opbouw van het rapport is als volgt: Hoofdstuk 1 behandelt de verschillende vormen van mixed use, de trends achter de toegenomen belangstelling voor mixed use en de voordelen ervan. Hoofdstuk 2 gaat in op geselecteerde best practices. De inventarisatie gaat in op de feitelijke situatie, de voor- en nadelen, de waardering en de procesafspraken die nodig waren om de ontwikkeling te realiseren. Dit mondt uit in een aantal kritische succesfactoren. Hoofdstuk 3 geeft inzicht in de mate waarin menging van wonen en werken reeds voorkomt in de stadsregio Rotterdam. Hoofdstuk 4 doet aanbevelingen voor de stadsregio Rotterdam welke vormen van mixed use per gebiedstype succesvol kunnen worden geïmplementeerd. Hoofdstuk 5 tenslotte gaat in op de procesafspraken die mixed use ontwikkelingen kunnen ondersteunen. Bijlage met een overzicht aan best practices. Mixed use als uitdaging voor de stadsregio Rotterdam 5

6 1. Achtergronden en actualiteiten 1.1 Definitie Functiemenging wordt vaak omschreven als het naast elkaar voorkomen van verschillende functies zoals wonen, werken en recreëren, waardoor de leefbaarheid toeneemt en de mobiliteit afneemt. Ondanks deze voordelen kunnen de diverse functies ook overlast van elkaar ervaren. In dit rapport wordt onderscheid gemaakt tussen drie vormen van mixed use: Wonen naast/boven je werk Wonen en werken door elkaar heen, zoals de studeer- of zolderkamer, de praktijk aan huis, de daarvoor ontwikkelde werkwoning, maar ook multifunctionele huisvesting zoals de solid 1 (zie ook paragraaf 2.1) en ontwikkelingen als Puntegale en de Schiecentrale in Rotterdam. Verticale functiemenging Misschien wel de meest complexe vorm van functiemenging: verschillende gebruikers én verschillende functies worden gestapeld geïntegreerd. Het klassieke voorbeeld is wonen boven winkels, maar ook nieuwe ontwikkelingen zoals Montevideo in Rotterdam (woningen en kantoren) vallen hieronder. Dergelijke ontwikkelingen komen vooral in centrum(stedelijke) gebieden voor. Horizontale functiemenging Deze vorm biedt ook voor minder stedelijke gebieden interessante mogelijkheden. De verschillende functies liggen hier naast elkaar, maar wel binnen één gebied, dat als geheel hierdoor versterkt wordt. Deze vorm laat alle functies goed tot haar recht komen, wat bij verticale functiemenging nog wel eens voor problemen zorgt. Een voorbeeld hiervan is de wijk Fascinatio in Capelle aan den IJssel. Verticale functiemenging wonen en werken: Montevideo, Kop van Zuid, Rotterdam 1 Flexibel gebouwconcept dat een verschillend gebruik in tijd en ruimte mogelijk maakt: a city in a building. De invulling van de ruimte wordt aan de gebruiker overgelaten. Mixed use als uitdaging voor de stadsregio Rotterdam 6

7 1.2 Trends in wonen en werken Tot de industriële revolutie vond functiemenging op grote schaal plaats. Met de komst van de industrie ontstond langzaam maar zeker een scheiding tussen wonen en werken. Na de Tweede Wereldoorlog was functiescheiding vanzelfsprekend geworden. In de nieuwe wijken kregen wonen, werken en voorzieningen elk hun eigen plek. Tegenwoordig bestaat het besef dat dergelijke monofunctionele wijken niet bijdragen aan een aantrekkelijk en veilig leefklimaat. Functiemenging staat zodoende weer volop in de aandacht. Verdere uitdijing van de steden en dorpen (urban sprawl) stuit bovendien op maatschappelijke weerstand. Hierdoor is de noodzaak ontstaan om efficiënter gebruik te maken van het bestaande stedelijke gebied. Verschillende trends op het gebied van wonen en werken, zowel aan de vraag- als aan de aanbodzijde, leiden ertoe dat de belangstelling voor functiemenging toeneemt. Er bestaat consensus over de gedachte dat menging meer variëteit en levendigheid in de stad, wijk of buurt brengt en uiteindelijk leidt tot een verbetering van de leefbaarheid in deze gebieden. Dit principe is dan ook een belangrijke doelstelling geworden voor de hedendaagse ontwikkeling van westerse steden. Ondanks deze positieve kijk op functiemenging is menging in de praktijk nog geen gemeengoed. Milieuweten regelgeving, geluidshinder en praktische bezwaren voortvloeiend uit het Bouwbesluit, bestemmingsplannen en NIMBY-effecten 2 maken dat gemengde ontwikkelingen nog maar mondjesmaat van de grond komen. Bovendien zijn dergelijke binnenstedelijk te realiseren verdichtingsopgaven relatief duur in vergelijking met monofunctionele uitbreidingslocaties. Vraagzijde De belangrijkste ontwikkelingen aan de vraagzijde, vanuit demografische, economische en maatschappelijke ontwikkelingen, leiden tot een herwaardering van het stedelijk gebied: Toenemend belang van kenniswerkers voor wie een interessante werkomgeving aan belang wint. Flexibilisering van arbeidstijden en werkplekken. Om files te vermijden en werk en zorgtaken beter te combineren wordt er meer en meer (deels) thuis gewerkt. Woon- en leefwensen lopen steeds meer uiteen. De diversiteit in de samenleving en in de wijze waarop mensen willen wonen en leven is toegenomen onder invloed van demografische en sociaalmaatschappelijke ontwikkelingen. Afgenomen gebondenheid aan de werklocatie. Verplaatsen is veel gemakkelijker geworden. Afstand speelt minder een rol bij het zoeken naar ander werk. Vooral de financiële situatie is bepalend voor de mogelijkheid om grotere afstanden te overbruggen en op aantrekkelijke plekken te gaan wonen. Demografische ontwikkelingen als vergrijzing, ontgroening en krimp van de bevolking vragen om een kwalitatieve in plaats van kwantitatieve bouwopgave. Op de woningmarkt bestaat een tekort aan centrumstedelijke en groenstedelijke woonmilieus, waarbij de aanwezigheid van voorzieningen van belang is. De verzadigde kantorenmarkt leidt ertoe dat nieuwbouw leegstand elders veroorzaakt. Opkomst van netwerkeconomieën als gevolg van de toegenomen digitalisering. In de (inter)nationale economie is sprake van een toenemende behoefte aan snelheid en flexibiliteit in productieketens en werken bedrijven in toenemende mate samen. Groei van het aantal en aandeel kleine, flexibele bedrijven die snel weten in te springen op veranderingen in de markt. Voor deze bedrijven spelen zachte vestigingsplaatsfactoren zoals het aanwezige arbeidspotentieel (kwaliteit, kennis en vermogen om te innoveren), de woonomgeving, de woonbeleving, het voorzieningenniveau, het cultuuraanbod en het lokale interactieklimaat in toenemende mate een onderscheidende rol. 2 NIMBY not in my backyard staat voor het fenomeen dat mensen wel de lusten, maar niet de lasten willen ondervinden. Mixed use als uitdaging voor de stadsregio Rotterdam 7

8 Aanbodzijde Ontwikkelingen aan de aanbodzijde worden vooral gevoed door overheidsbeleid en de maatschappelijke weerstand tegen verdergaande uitdijing van het stedelijk gebied: Efficiënt ruimtegebruik. Grond is schaars in Nederland en de druk op de ruimte is daardoor groot. Verdere ongebreidelde verstedelijking is ongewenst. Dit betekent dat naar creatieve oplossingen gezocht wordt, zoals dubbel grondgebruik en combinatie van functies. Verbeteren van de stedelijke vitaliteit en het leefklimaat door in te grijpen in de naoorlogse monofunctionele wijken en het tegengaan van leegstand en verloedering op verouderde werklocaties. Terugdringen automobiliteit. Onder andere door een meer gespecialiseerde vraag vanuit de arbeidsmarkt is de woon-werkafstand de laatste decennia steeds meer toegenomen en daarmee ook het autogebruik. Congestie en milieuvervuiling zijn hiervan echter twee nadelige gevolgen. Toenemende belangstelling voor duurzaamheid betekent ook hernieuwde aandacht voor de levensduur van gebouwen. Flexibel indeelbare panden en wijken (zoals de bekende en gewilde grachtenpanden en jaren dertig wijken) kunnen in de loop der jaren verschillende functies herbergen en hebben mede hierdoor een langere houdbaarheidstermijn. 1.3 Voordelen mixed use De trends maken duidelijk dat de behoefte aan het combineren van functies in de maatschappij is toegenomen. Daar staat echter tegenover dat mixed use ontwikkelingen niet vanzelf tot stand komen. Er moet worden samengewerkt tussen verschillende disciplines. Strijdigheden in beleid en regelgeving moeten worden geslecht om dergelijke opgaven te realiseren. Door oog te hebben voor de relatie wonen-werken en de veranderende vraag van huishoudens en bedrijven te onderkennen, kan ingespeeld worden op deze behoefte. Op deze wijze kunnen beleidsdoelstellingen als efficiënter ruimtegebruik en het terugdringen van milieuvervuiling worden ingevuld. In de literatuur worden onderstaande voordelen van functiemenging benoemd 3 : Vermindering mobiliteit en noodzaak van autogebruik door verkleining woon-werkafstand. Lager energieverbruik door bijvoorbeeld gecombineerde verwarmings- en energiesystemen. Efficiënter ruimtegebruik door de mogelijkheid tot het combineren en huisvesten van functies, ook in de tijd. Waardevermeerdering van vastgoed door veelzijdige gebruiksmogelijkheden. Optimaler gebruik van voorzieningen (parkeren, winkels, openbaar vervoer) en continu gebruik hiervan door permanente aanwezigheid. Dit leidt niet alleen tot een toegenomen levendigheid op elk moment van de dag, maar ook tot meer sociale cohesie en veiligheid. Verbeteren van de stedelijke vitaliteit en de levendigheid van wijken en buurten, hetgeen in positieve zin bij kan dragen aan de sociale samenhang. De wijkeconomie gedijt goed in gebieden met een gedifferentieerde opbouw. Gemengde wijken zijn een broedplaats voor kleine bedrijvigheid, waar met name starters van kunnen profiteren. Zij blijken goed te functioneren in gebouwen en gebieden waarin zowel gewoond als gewerkt wordt. Het stimuleert bovendien de werkgelegenheid in de wijk. Functiemenging draagt bij aan de attractiviteit van het leefklimaat, onder andere door een combinatie van verschillende gebouwen en ruimten. Hierdoor kan tevens industrieel en cultureel erfgoed behouden worden. Een aantrekkelijk leefklimaat in de stad betekent dat bepaalde groepen bewoners en ondernemers zich in de stad willen vestigen. Dit leidt tot inperking van een verdere uitdijing van het stedelijk gebied. 3 Bronnen: Smit, L. (1998), De dynamiek van wonen en werken in relatie tot verstedelijkingsprocessen. In: Valk, A. van der & S. Musterd (red). (1998), Leefbare steden en een duurzame omgeving. Assen: Van Gorcum. Herijgers, A. & E. van Velzen (2001), De naoorlogse stad. Een hedendaagse ontwerpopgave. Rotterdam: NAi, pp Louw, E. (2004), Functiemenging Wonen en Werken. Inspiratiepapers woonwijken van de toekomst. Deel 5. Gouda: Habiforum. Mixed use als uitdaging voor de stadsregio Rotterdam 8

9 2. Best practices In de verkenning is een scala aan voorbeelden van gebieden en locaties onderzocht waar op dit moment functiemenging in hogere dichtheden plaatsvindt. In de bijlage is een overzicht opgenomen. Het betreffen voorbeelden van zowel bestaande als nieuwe gebiedsontwikkelingen, transformaties van gebouwen, nieuwe flexibele gebouwconcepten en bedrijventerreinen. Uit deze groslijst is een aantal voorbeelden geselecteerd die verder zijn uitgewerkt in factsheets. De opbouw van deze factsheets is steeds hetzelfde: facts and figures om het project te schetsen; voor- en nadelen; waardering van de ontwikkeling; leereffecten en procesafspraken die doorslaggevend bleken. Deze best practices worden gezien als interessante referenties voor de stadsregio Rotterdam. Het doel is om zo te komen tot een menging van functies die enerzijds de attractiviteit van locaties vergroot en anderzijds leidt tot een hogere ruimtelijke kwaliteit en intensiever ruimtegebruik. De best practices zijn gegroepeerd naar type: wonen naast/boven je werk, verticale functiemenging en horizontale functiemenging. Mixed use als uitdaging voor de stadsregio Rotterdam 9

10 2.1 Referenties wonen naast/boven je werk Puntegale (gebouw) Facts Gemeente Rotterdam Samenstelling 201 huurwoningen, waarvan 2 atelierwoningen, 18 kantoorunits en 2500m² bedrijfsruimte. Ligging Westzeedijk, aan drukke toevoerweg naar de Maastunnel. Doelgroep Young potentials, starters, studenten, creatieve klasse. Andere aanwezige Parkeergarage, fiets- en motorstalling, glasvezelinternet en eigen netwerk, functies servicebeheerder. Concept Transformatie van het voormalig kantoorgebouw (Belastingdienst Rotterdam) in één-, twee- en driekamerappartementen en bedrijfs- en atelierruimte voor starters en studenten. Pluspunten Flexibele bouwstructuur door voormalige kantoorfunctie, goed in te delen. Gunstige ligging nabij de binnenstad. Duurzaam en energiezuinig door opvangsysteem voor regenwater en slimme energievoorzieningen. Monumentaal pand, exterieur in oorspronkelijke staat behouden. Minpunten Ondergrondse parkeervoorziening relatief duur voor de doelgroep. Illegaal parkeren zorgt voor veel overlast. Waardering Hoog; het aantal beschikbare woningen werd drie keer overtekend. Leereffecten en procesafspraken Transformatie is een aantrekkelijke optie voor corporaties, zij kunnen in tegenstelling tot ontwikkelaars wel wachten op waardevermeerdering (in dit geval was het gebouw niet meer geschikt als kantoor en kon het gebouw voor een goede prijs worden aangekocht). Lage huurprijzen mogelijk door bereikbaarheidssubsidie voor corporatie Stadswonen (tot en met 2008). Aandacht van corporatie Stadswonen voor de directe omgeving was bepalend voor het succes. Grootste obstakel zijn de kosten: beleggers houden vast aan boekwaarden en willen hun verlies niet nemen. Fiscale prikkels kunnen nuttig zijn om hergebruik van kantoren te stimuleren. Ook vereenvoudiging van de regelgeving kan bijdragen. Integrale aanpak, alle belanghebbenden moeten mee- en samenwerken. Mixed use als uitdaging voor de stadsregio Rotterdam 10

11 Schiecentrale (gebouw) Facts Gemeente Samenstelling Ligging Doelgroep Andere aanwezige functies Concept Rotterdam Werkwoningen, werkunits (ateliers), studioruimte en binnenplaats/-tuin. Lloydkwartier Creatieve sector Parkeergarage, buitenschoolse opvang, sportfaciliteiten, supermarkt, Stroom (hotel, restaurant, grand café, vergaderruimte). Voormalige elektriciteitscentrale is omgevormd tot een creatieve smeltkroes, voornamelijk gericht op audiovisuele, ICT- en filmsector. Pluspunten Specifieke doelgroep, clustervorming zorgt voor kruisbestuiving, schaalvoordelen en interactie. Historisch pand omgevormd tot modern gebouw. De hele buurt heeft geprofiteerd van de ontwikkeling van de Schiecentrale: meer levendigheid op straat. Minpunten Groot gebouw, dus enorm aantal vierkante meters te vullen. Subsidies nodig om voldoende bedrijven aan te trekken. Waardering Interesse bestaat, maar het grote aantal vierkante meters bleek moeilijk te vullen. Leereffecten en procesafspraken Specifieke richting (bijvoorbeeld audiovisuele media of ICT) kan clustervorming en herkenbaarheid stimuleren, maar kan tegelijkertijd ook potentiële geïnteresseerden ontmoedigen of buitensluiten. Mensvriendelijk werken, oog houden voor de beoogde gebruikers. Investeringen vanuit de gemeente nodig in de vorm van subsidies om voldoende bedrijven aan te trekken. De overheid dient een voortrekkersrol te vervullen in risicovolle projecten die beogen de economische structuur van een gebied te verbeteren. Zij dient als aanjager te fungeren. De markt zou de Schiecentrale nooit zelf hebben opgepakt! Mixed use als uitdaging voor de stadsregio Rotterdam 11

12 Solids (gebouw) Facts Gemeente Samenstelling Ligging Amsterdam Units geschikt voor wonen en werken. IJburg en Oud-West Doelgroep Iedereen, met name zelfstandigen zonder personeel en hun gezinnen, tevens andere functies mogelijk zoals een school of kinderopvang. Andere aanwezige functies - Concept Flexibel gebouwconcept dat een verschillend gebruik in tijd en ruimte mogelijk maakt: a city in a building. De invulling van de ruimte wordt aan de gebruiker overgelaten. Pluspunten Units worden casco opgeleverd, vrij in te delen naar eigen wens. Voor iedereen mogelijk vanwege huursubsidie en persoonlijke korting. Minpunten Groot risico en veel onzekerheid voor gebruikers: wat/wie komt er naast je? Daardoor verloopt daadwerkelijke afzet ondanks veel interesse toch moeizaam. Bouwkosten van flexibel casco liggen veel hoger dan van monofunctionele gebouwen. Waardering Veel interesse voor het concept, maar weinig daadwerkelijke vraag! Gebruikers noemen als risico het feit dat je niet weet wat er om je heen gaat gebeuren (onzekerheid). Leereffecten en procesafspraken Bestemmingsvrij bouwen is lastig, dit vraagt om een andere invulling van het bestemmingsplan. Bouwkosten van een flexibel casco liggen veel hoger dan die van monofunctioneel ontwikkelde gebouwen. Subsidies en/of kortingen nodig om gebruikers over de streep te trekken. Mixed use als uitdaging voor de stadsregio Rotterdam 12

13 2.2 Referenties verticale functiemenging Mariënburg (gebied) Facts Gemeente Samenstelling Ligging Doelgroep Andere aanwezige functies Concept Nijmegen m² winkelruimte met 47 winkels, 74 bovengelegen koopwoningen en kantoorruimte voor gemeentelijke diensten. Centrum Niet specifiek Theater, bibliotheek en gemeentearchief. Creatie van een nieuw winkel- en woongebied (tweelaagse winkelstraat door natuurlijk hoogteverschil), gecombineerd met woningen en kantoorruimte. Pluspunten Centrale ligging in het centrum van Nijmegen, logische winkelroute door Nijmeegse binnenstad. Behoud van authentieke elementen: eeuwenoude Mariënburgkapel ingebed in project. Specifiek ontwerp en architectuur (kromming in straat en smal profiel creëert intimiteit) nodigt uit tot verder lopen. Door combinatie van winkels met voorzieningen en woningen is de kans op vandalisme en sociale onveiligheid minder. Minpunten Besluitvorming en ontwikkeling werd vertraagd door veelheid aan partijen en belanghebbenden. Minder goed toegankelijk voor mindervaliden. Grote lengte van nieuwe winkelcircuit en ontbreken van nieuwe trekkers. Te weinig parkeerplaatsen. Waardering Mariënburg is in maart 2001 door de International Council of Shopping Centers uitgeroepen tot mooiste winkelstraat van Europa. Nijmegenaren noemen dit project aantrekkelijk. Bovendien heeft Mariënburg als hefboom gefungeerd voor de promotie van de gehele binnenstad. Huurprijsniveaus zijn gestegen en zowel woningen als winkels worden goed afgezet. Leereffecten en procesafspraken Risicodragende deelname van de gemeente in een publiek-privaat samenwerkingsverband (PPS) was voor de ontwikkelaar doorslaggevend om, ondanks een voorcalculatorisch tekort, de ontwikkeling te starten. De klassieke publiekrechtelijke instrumenten van het bestemmingsplan en de bouwvergunning bieden vaak onvoldoende grip op de kwaliteit van een project, PPS heeft deze invloed vaak wel. Normaal is het moeilijk om winkels op hoger gelegen bouwlagen succesvol te ontwikkelen. Door gebruik te maken van natuurlijke accidentering is dit in Mariënburg wel gelukt. De relatief lage huurprijzen voor de winkelruimten droegen in belangrijke mate bij aan het succes. Mixed use als uitdaging voor de stadsregio Rotterdam 13

14 Multifunk (gebouw) Facts Gemeente Samenstelling Ligging Doelgroep Andere aanwezige functies Concept Amsterdam 80 woningen, m2 bedrijfsruimte in een corridorgebouw van vijf lagen, twee portiekgebouwen van vier lagen en twee blokken eengezinswoningen van twee en drie lagen. IJburglaan, Steigereiland op IJburg. Niet specifiek Ondergrondse parkeergarage, kinderdagverblijf. Multifunctioneel woon-werkgebouw bestaande uit drie onderdelen met verschillende hoogten, gelegen rondom een binnenhof. Pluspunten Vaste cascostructuur met vrije invulling, daardoor verschuiving in tijd richting meer wonen of meer werken mogelijk. Door materiaalgebruik duurzaam gebouw. Werkruimten, woonruimten, sociale huur en koopwoningen door elkaar. Niet alleen flexibel op gebouwniveau, ook op unitniveau. Minpunten Voor optimale flexibiliteit zijn toch vaak meerdere units nodig. Flexibiliteit is duur als er niets mee gedaan wordt. Waardering Woningen waren snel verhuurd; invulling bedrijfsruimte verliep minder voortvarend. Leereffecten en procesafspraken Multifunctioneel bouwen biedt ruimte voor toekomstige ontwikkelingen en is daardoor duurzaam. Om flexibel gebruik mogelijk te maken is het zinvol om het beheer al bij de conceptvorming erbij te betrekken. Vroegtijdig het beheer bepalen/organiseren zorgt ervoor dat het concept beter functioneert. Een bouwlaaghoogte van 3 meter bevordert de flexibiliteit. Zorg voor evenwicht tussen maximale flexibiliteit enerzijds en financiële en technische zekerheid anderzijds. Continu maximale flexibiliteit is niet nodig, op voorhand alles uitwerken dus ook niet. Vergelijk de belangrijkste eisen van kantoorruimte met de belangrijkste eisen van woonruimte, het gebouw moet in principe voor beide geschikt zijn. Mixed use als uitdaging voor de stadsregio Rotterdam 14

15 De Parade (gebied) Facts Gemeente Samenstelling Ligging Doelgroep Andere aanwezige functies Concept Pijnacker-Nootdorp m2 winkelruimte met 79 winkels, 150 woningen, kantoren en horeca. Centrum Nootdorp Inwoners (groeiend) Nootdorp. Parkeergarage binnen stedenbouwkundige structuur. Nieuw winkelcentrum met woningen en horeca om inwoners een hoogwaardig winkelcentrum te bieden. Pluspunten Goed bereikbaar per openbaar vervoer, tram stopt voor de deur. Levendige atmosfeer maar tegelijk een veilige, intieme omgeving. Minpunten Zichtbaarheid van winkelcentrum. Waardering De Parade Nootdorp wordt goed bezocht en bewoond. De gebruikers ervaren het gebied als aantrekkelijk. Relatief veel lokale ondernemers hebben zich hier gevestigd. De winkelhuren worden wel als hoog ervaren, waardoor niet alle ondernemers het hebben gered. Het woon-winkelgebied onderscheid zich in positieve zin van de concurrerende ontwikkelingen in de directe omgeving (Ypenburg en Leidschenveen). Leereffecten en procesafspraken Wensen van lokale ondernemers en bewoners zijn geïnventariseerd en meegenomen in de uitwerking van de plannen. Dit heeft onder andere geleid tot een juiste situering van entrees, buitenruimten voor de woningen en sfeer binnen het plan. Het belang van goede samenwerking tussen alle partijen is hier benadrukt. Met behulp van Visual Mood Select (VMS) bepaalden de betrokkenen de gewenste richting van architectuur en vormgeving van woningen en leefomgeving door referentiebeelden te selecteren (VMS maakt wensen, behoeften en gevoelens transparant en concreet, de betrokkenen participeren direct in de ruimtelijke verbeelding van projecten waardoor processen sneller verlopen). Eerlijke en open communicatie samen met oplossingsgerichte benadering van de ontwikkelaar ING Real Estate bleken de sleutel tot succes en de basis voor lange termijn samenwerking. De combinatie van retail en wonen zorgen voor een levendige atmosfeer en tegelijk voor een veilige omgeving. Mixed use als uitdaging voor de stadsregio Rotterdam 15

16 2.3 Referenties horizontale functiemenging Oostelijk Havengebied (gebied) Facts Gemeente Samenstelling Ligging Doelgroep Andere aanwezige functies Concept Amsterdam ongeveer woningen. Aan het IJ, ten oosten van Amsterdam Centraal Station. Divers, met name hogere inkomens en stedelijke gezinnen. Kunst, uitgaan, wandelen, architectuur. Transformatieproject van voormalig haventerrein naar hoogstedelijk woonmilieu met diverse gradaties van menging. Pluspunten Karakter van woonwijk door traditionele inrichting, ondanks aanwezigheid van een bedrijventerrein en gebouwen waarin wonen en werken gecombineerd worden. Naast wonen en werken ook andere functies aanwezig. Centrale ligging nabij centrum van Amsterdam. Architectonisch en stedenbouwkundig zeer interessant. Minpunten Niet alle werkwoningen worden benut voor gecombineerd gebruik, maar (nu nog) als ruime woning. Waardering Van de bewoners is 86% tevreden over eigen woning, 62% over woonomgeving, met als pluspunten wonen aan het water, uitzicht en architectuur. Minder tevreden over hoeveelheid groen, het voorzieningenniveau en parkeermogelijkheden. Ook ondernemers zijn zeer tevreden 4. Leereffecten en procesafspraken Let op: de woonmotieven geven de doorslag bij vestigingsplaatskeuze! Menging van wonen en werken stelt hoge eisen aan de inrichting van de omgeving. Houd rekening met het ondernemersperspectief bij het ontwerp van de gebouwen (makelaars consulteren in planfase), voldoende ruime werkruimten cruciaal. Pas de inrichting ook aan op bedrijvigheid: zorg voor goede bereikbaarheid en parkeergelegenheid; zorg voor een hoge representativiteit van de gebouwde omgeving; zorg voor een grote variëteit in aanbod van bedrijfsruimtes in de plint; denk aan kortlopende contracten en/of turn-key voor kleine bedrijven. Voorkom aanvangsleegstand door: overlast van bouwactiviteiten te beperken en (deel)gebieden zo snel mogelijk af te maken); flexibel gebruik te maken van bedrijfsruimte in de beginfase; voor actieve marketing te zorgen en een professionele aanpak van de afzet; te zorgen voor concrete en realistische informatie. 4 Onderzoek Paulien Scheper in opdracht van Projectgroep Oostelijk Havengebied, 2000; NICIS, 2008 Mixed use als uitdaging voor de stadsregio Rotterdam 16

17 Klarendal (gebied) Facts Gemeente Samenstelling Ligging Doelgroep Andere aanwezige functies Concept Arnhem Huurwoningen, ateliers en bedrijfsverzamelgebouw. Wijk in Arnhem, nabij NS-station Velperpoort. Jonge creatieve ondernemers. Grand café in bedrijfsverzamelgebouw. Aankoop van winkel-, woon- en werkruimten door corporatie Volkshuisvesting Arnhem voor ondernemers in de modesector met een tweeledig effect: de (economie in de) verpauperde volkswijk Klarendal krijgt een nieuwe impuls én de woon-/werkbehoefte van modegerelateerde ondernemers wordt vervuld, waardoor deze behouden blijft voor Arnhem. Pluspunten Economie keert terug in wijk Klarendal. Ondernemers die voortkomen uit de mode-academie worden gebonden aan de stad. Inspirerend woon- en werkklimaat voor ondernemers. Nieuwe ondernemers genereren spin-off bij al bestaande bedrijven. Waardevermeerdering van aanwezig vastgoed. Minpunten Grote investering ( 25 miljoen) door woningcorporatie. Waardering Succesvol project. Inmiddels is het experiment 100% mode uitgebreid naar 100% mode XL en investeren lokale private partijen weer in de wijk. Lokale modeondernemers waarderen het initiatieven en een aantal van hen heeft aangegeven in Arnhem te zijn gebleven omdat ze hier nu het inspirerende klimaat vinden om hun activiteiten te ontplooien. Leereffecten en procesafspraken Veel aandacht voor het proces en de communicatie met de bewoners (aanvankelijk tegenstand vanuit de buurt). Projecten moeten ook op straatniveau al voelbaar zijn, zodat de kans groter is dat bewoners meedoen en mee blijven doen. Het is van belang ze al in de ideeënfase te betrekken en hun wensen kenbaar te laten maken. De oorspronkelijke onrendabele investering van Volkshuisvesting Arnhem heeft inmiddels geleid tot waardestijging van het omliggend onroerend goed en nieuwe doelgroepen voor de wijk weten aan te trekken. Mixed use als uitdaging voor de stadsregio Rotterdam 17

18 Blaricummermeent (gebied) Facts Gemeente Blaricum Samenstelling 750 woningen (deels werkwoningen) en een bedrijventerrein op 18,5 hectare. Ligging Aan het Gooimeer. Doelgroep Geïnteresseerden in hogere segment nieuwbouwwoningen, kleinschalige bedrijvigheid. Andere aanwezige functies Glasvezelinternet Concept Creatie van woonwerkdorp bestaande uit twee deelgebieden doorsneden door een rivier. In het hooggelegen gebied Stroom wordt gewoond en gewerkt in het groen, het laaggelegen gebied Delta is een eilandenrijk aan de kust van het Gooimeer waar wonen en werken op of aan het water plaatsvindt. Pluspunten Typisch Blaricumse woonwijk met veel groen en water. Hoogwaardig bedrijventerrein. Optimale ontsluiting voor auto en fiets en goed te bereiken per openbaar vervoer. Recreatie mogelijk: recreatiegebied Voorland Stichtsebrug. Gedifferentieerd woningaanbod: goedkoop, duur, koop, huur. Minpunten Gericht op vrij specifieke bedrijvigheid die exclusief van aard en beeldkwaliteit is: mediagerelateerd, creatieve sector, ateliers. Bedoeling is een gedifferentieerd woningaanbod, maar feitelijk geldt de functiemenging naast koop alleen voor het hogere segment huur. Waardering Nog niet bekend, want nog niet gerealiseerd. Leereffecten en procesafspraken Woningbehoeftenonderzoek gedaan en naar aanleiding daarvan plan verder ontwikkeld. Veel partijen waren betrokken bij het proces: dialoog met betrokkenen en geïnteresseerden via internet, workshops en bijeenkomsten. Hierdoor werd draagvlak gecreëerd voor de plannen en het planproces. Zoek naar bedrijvigheid die zich leent voor het mengen met wonen. Mixed use als uitdaging voor de stadsregio Rotterdam 18

19 Fascinatio (gebied) Facts Gemeente Samenstelling Ligging Doelgroep Andere aanwezige functies Concept Capelle aan den IJssel Ca woningen waarvan 150 huur (zoveel mogelijk levensloopbestendig). Tussen metrolijn, A16 en Abram van Rijckevorselweg, op korte afstand van het centrum van Capelle aan den IJssel en Rotterdam. Niet specifiek Multicultureel centrum met basisscholen, kinderdagverblijf, buitenschoolse opvang, buurtsupermarkt, gezondheidscentrum, kantoren en een park. Bijzondere woonwijk, oase van rust met veel groen en water met divers woningaanbod van romantische jaren 30 architectuur. Daaromheen een ringweg met hoogwaardige bedrijven en kantoren. Pluspunten Afwisseling in buitenruimte. Wonen nabij werken waarbij beide functies worden bediend: rustig wonen, maar ook werkfuncties met een professionele bedrijfsuitstraling. Centrale ligging nabij openbaar vervoer, metrostations Kralingse Zoom en Capelse Brug op loopafstand. Minpunten Klachten over gebrek aan voorzieningen. Waardering De wijk voldoet aan de wensen van zowel de bewoners als de gebruikers. De verschillende functies bijten elkaar niet als gevolg van fysieke scheiding. Leereffecten en procesafspraken Zet de menselijke maat centraal en organiseer de functies zo dat ze geen last hebben van elkaar en waar mogelijk van elkaar profiteren (bijvoorbeeld kantoren als geluidsbuffer). Ontwikkel consumentgericht: kom zoveel mogelijk tegemoet aan wensen van kopers en huurders. Communicatie met de gebruiker is essentieel! Hou oog voor de benodigde faciliteiten in de wijk: voldoende ontsluitingen, speelvoorzieningen en groen. Mixed use als uitdaging voor de stadsregio Rotterdam 19

20 2.4 Kritische succesfactoren Uit de voorbeeldprojecten komen enkele aspecten naar voren die in meer of mindere mate van invloed zijn op het succes van functiemenging. Deze zijn te onderscheiden in algemene en specifieke succesfactoren. Algemene succesfactoren Deze lessen gelden in meer of mindere mate voor alle vormen van mixed use en kunnen onderverdeeld worden in technisch/fysieke maatregelen, de mate waarin geluisterd wordt naar de markt en procesmatige maatregelen. Technisch/fysiek Aanwezigheid van fysieke infrastructuur en een concentratie van stedelijke functies. Een goede ontsluiting is van groot belang, evenals de aanwezigheid van voorzieningen. Concentratie van verschillende functies in het algemeen blijkt een positieve invloed te hebben, zo ontstaat een aantrekkelijke woon- en werkomgeving. Flexibiliteit in tijd en ruimte. Dit geldt zowel fysiek, juridisch-planologisch als financieel. Maximale flexibiliteit is niet nodig en is daarbij vrijwel onmogelijk. Wel dient er een kader te zijn waarbinnen variatie mogelijk is. Het bestemmingsplan moet functiemenging toelaten, of in ieder geval dusdanig flexibel zijn dat functiemenging mogelijk is. Evident is dat deze eis van flexibiliteit vooral geldt voor de categorie wonen naast/boven je werk. Flexibiliteit maakt een langere gebruiksduur van gebouwen mogelijk. Ook kan dit een pré opleveren voor de gebruiker. Deze hoeft in de toekomst immers niet te verhuizen bij veranderende omstandigheden. Wat nu een speelkamer is, kan in de toekomst een werkkamer of zelfs een praktijkruimte aan huis worden. Dit geldt met name op gebouwniveau: woonwerkunits kunnen ook gebruikt worden als appartement (volledige woonfunctie) of juist als winkel of bedrijfsruimte (volledige werkfunctie). Markt Luister naar de markt: weet wat er speelt binnen de doelgroep, waar is vraag naar? Dit betekent echter niet dat de markt blindelings gevolgd moet worden. Er dient ook ruimte voor experimenten te zijn die op langere termijn hun meerwaarde weten te bewijzen en zo bijdragen in een verbeterde attractiviteit van de locatie. Om die reden is het ook van belang niet overal wonen en werken te willen combineren, maar bewust te kiezen voor die gebieden en locaties waar dit nu en straks toegevoegde waarde biedt: de stads- en dorpscentra, enkele vervoersknopen en sommige assen in woonwijken. Elke functie dient volledig tot haar recht te komen. Er moet zowel voldaan zijn aan wooneisen als aan de eisen van de ondernemer. Als een van beide ondergeschikt is gemaakt, is dat een afbreukrisico. Dit geldt in het bijzonder voor de prijsstelling en voor de locatie: deze dient geschikt te zijn voor zowel wonen als werken. Aspecten die hierbij een rol spelen dan wel van belang zijn: ligging in/nabij grootstedelijke woonwijk (woonfunctie); ligging aan/nabij belangrijke ontsluitingsweg; nabijheid hoogwaardig openbaar vervoer; nabijheid voorzieningen; uitzicht op ruimte en/of levendigheid (woonfunctie); parkeermogelijkheden; type bedrijvigheid (in verband met potentiële overlast); herkenbaarheid en representativiteit van de locatie (werkfunctie). Procesmatig Een tijdige risico-inventarisatie in zowel juridisch, stedenbouwkundig als financieel opzicht kan problemen op termijn voorkomen. Wat zijn de mogelijke knelpunten? Hoe kunnen deze worden opgelost? Wat zijn de minimale eisen? Dit zijn vragen die van tevoren beantwoord moeten worden. Communicatie met de toekomstige gebruikers en soms ook omwonenden is van groot belang voor het slagen van het project. Geen van de onderzochte voorbeelden is vanaf het begin met luid gejuich ontvangen door alle betrokkenen. Door hen bij het proces en bij het project te betrekken kunnen problemen voorkomen worden en wordt het draagvlak sterk vergroot. Mixed use als uitdaging voor de stadsregio Rotterdam 20

Bedrijventerrein De Mient (Capelle a/d IJssel) Maatschappelijke waarde. Met de Kamer van Koophandel weet je wel beter

Bedrijventerrein De Mient (Capelle a/d IJssel) Maatschappelijke waarde. Met de Kamer van Koophandel weet je wel beter Bedrijventerrein De Mient (Capelle a/d IJssel) Maatschappelijke waarde Met de Kamer van Koophandel weet je wel beter Bedrijventerrein De Mient, gemeente Capelle a/d IJssel A. Inleiding Deze factsheet geeft

Nadere informatie

KANSENKAART. Kansenkaart 2020 Mogelijkheden voor bouwen in Leiden Inhoudsopgave Meer informatie. Toelichting. Meer info. Voorwoord.

KANSENKAART. Kansenkaart 2020 Mogelijkheden voor bouwen in Leiden Inhoudsopgave Meer informatie. Toelichting. Meer info. Voorwoord. Toelichting Kansenkaart Meer info Toelichting Meer info Voorwoord Toelichting Inhoudsopgave Voorwoord Inhoudsopgave Voorwoord Kansenkaart Meer info Toelichting Voorwoord Kansenkaart 2020 Mogelijkheden

Nadere informatie

WIJKVISIE STADSKANAAL NOORD 2011-2020

WIJKVISIE STADSKANAAL NOORD 2011-2020 WIJKVISIE STADSKANAAL NOORD 2011-2020 Vastgesteld in de raadsvergadering van 18 juni 2012. Verkorte versie wijkvisie Stadskanaal Noord 2011-2020 1 Wijkvisie Stadskanaal Noord 2011-2020 In de wijkvisie

Nadere informatie

Factsheet bedrijventerrein Spaanse Polder, Gemeente Rotterdam/Schiedam

Factsheet bedrijventerrein Spaanse Polder, Gemeente Rotterdam/Schiedam Factsheet bedrijventerrein Spaanse Polder, Gemeente Rotterdam/Schiedam Factsheet bedrijventerrein Spaanse Polder, Gemeente Rotterdam/Schiedam A. Inleiding Deze factsheet geeft een bondig overzicht van

Nadere informatie

De Molenzoom. Kantoorlocaties in centrum van Houten. Kantoorvestiging in de gemeente Houten

De Molenzoom. Kantoorlocaties in centrum van Houten. Kantoorvestiging in de gemeente Houten De Molenzoom Kantoorlocaties in centrum van Houten Kantoorvestiging in de gemeente Houten Kwaliteiten Molenzoom Centrale ligging in Houten Zichtlocatie langs spoorlijn Nabij centrumvoorzieningen op het

Nadere informatie

Achtergrondinformatie Woonsymposium WONEN IN STAD.NL. SESSIE Stad maken

Achtergrondinformatie Woonsymposium WONEN IN STAD.NL. SESSIE Stad maken Achtergrondinformatie Woonsymposium WONEN IN STAD.NL SESSIE Stad maken donderdag 19 maart 2015 Stad maken Duiding en context De traditionele rollen binnen het ontwikkeltraject veranderen. De corporaties,

Nadere informatie

Stimuleren en faciliteren van mixed-use

Stimuleren en faciliteren van mixed-use Stimuleren en faciliteren van mixed-use Markthal Rotterdam, interieur (artist impression) Functiemenging is actueler dan ooit. Na een periode van scheiding tussen wonen, werken, winkelen en vrije tijd

Nadere informatie

Enquête Revitalisering Bedrijventerrein Overvecht. Rapportage. Uitgevoerd in opdracht van: Gemeente Utrecht

Enquête Revitalisering Bedrijventerrein Overvecht. Rapportage. Uitgevoerd in opdracht van: Gemeente Utrecht Enquête Revitalisering Bedrijventerrein Overvecht Rapportage Uitgevoerd in opdracht van: Gemeente Utrecht Uitgevoerd door: ETIN Adviseurs s-hertogenbosch, mei 2009 Inhoudsopgave 1. Inleiding... 1 1.1 Populatie

Nadere informatie

Slimme zet! Vindingrijk in vastgoedopgaven!

Slimme zet! Vindingrijk in vastgoedopgaven! Slimme zet! Vindingrijk in vastgoedopgaven! Postbus 711 3900 AS Veenendaal Kerkewijk 26 3901 EG Veendaal (T) 0318-55 19 60 (F) 0318-55 19 61 (M) info@ingeniousvastgoed.nl (I) www.ingeniousvastgoed.nl Haar

Nadere informatie

Leegstand van bedrijfsvastgoed in de Dordtse Binnenstad

Leegstand van bedrijfsvastgoed in de Dordtse Binnenstad Leegstand van bedrijfsvastgoed in de Dordtse Binnenstad In Nederland staat veel kantoor-, bedrijfs- en winkelruimte leeg. Leegstand van bedrijfsvastgoed lijkt structureel te worden en de verwachting is

Nadere informatie

Factsheet bedrijventerrein Stormpolder, Gemeente Krimpen aan de IJssel

Factsheet bedrijventerrein Stormpolder, Gemeente Krimpen aan de IJssel Factsheet bedrijventerrein Stormpolder, Gemeente Krimpen aan de IJssel Factsheet bedrijventerrein Stormpolder, Gemeente Krimpen aan de IJssel A. Inleiding Deze factsheet geeft een bondig overzicht van

Nadere informatie

Wijkeconomie: j ondernemers centraal. Inhoud. Joost Hagens. Herma Harmelink. Nicis-onderzoek: relatie wijkeconomie & vastgoed.

Wijkeconomie: j ondernemers centraal. Inhoud. Joost Hagens. Herma Harmelink. Nicis-onderzoek: relatie wijkeconomie & vastgoed. Wijkeconomie: j ondernemers centraal Joost Hagens Herma Harmelink 3 november 2009 Inhoud Nicis-onderzoek: relatie wijkeconomie & vastgoed Tips voor meer economie in de wijk 1 Nicis-onderzoek Relatie wijkeconomie

Nadere informatie

Bedrijventerrein Kapelpolder (Maassluis) Maatschappelijke waarde. Met de Kamer van Koophandel weet je wel beter

Bedrijventerrein Kapelpolder (Maassluis) Maatschappelijke waarde. Met de Kamer van Koophandel weet je wel beter Bedrijventerrein Kapelpolder (Maassluis) Maatschappelijke Met de Kamer van Koophandel weet je wel beter Bedrijventerrein Kapelpolder, gemeente Maassluis A. Inleiding Deze factsheet geeft een bondig overzicht

Nadere informatie

Structureel aanbod op de Nederlandse kantorenmarkt

Structureel aanbod op de Nederlandse kantorenmarkt Analyse Structureel aanbod op de Nederlandse kantorenmarkt DO Research 1 Structureel aanbod op de kantorenmarkt Het aanbod van kantoorruimte in Nederland loopt nog altijd op. In totaal wordt momenteel

Nadere informatie

tijdelijke en betaalbare woonruimte voor mensen met een urgente woonvraag

tijdelijke en betaalbare woonruimte voor mensen met een urgente woonvraag tijdelijke en betaalbare woonruimte voor mensen met een urgente woonvraag 02 Visie Er is in Noord-Limburg nauwelijks geschikte tijdelijke en betaalbare woonruimte voor mensen met een urgente woonvraag.

Nadere informatie

Werklandschap Meerpaal. Sport en werk centraal in Nederland. Bedrijfsvestiging in de gemeente Houten

Werklandschap Meerpaal. Sport en werk centraal in Nederland. Bedrijfsvestiging in de gemeente Houten Werklandschap Meerpaal Sport en werk centraal in Nederland Bedrijfsvestiging in de gemeente Houten Kwaliteiten Werklandschap Directe aansluiting op A27 Gebiedsoppervlak van 10 ha Flexibele kavelgrootte

Nadere informatie

1. Branding en voorzieningen in gehele subregio Cultuurhistorie benadrukken Toegankelijkheid zorg vergroten (sociaal, fysiek) Wie: overheid,

1. Branding en voorzieningen in gehele subregio Cultuurhistorie benadrukken Toegankelijkheid zorg vergroten (sociaal, fysiek) Wie: overheid, Transformatie van de woningvoorraad Een afname van het aantal huishoudens heeft gevolgen voor de woningvoorraad. Dit geldt ook vergrijzing. Vraag en aanbod sluiten niet meer op elkaar aan. Problemen van

Nadere informatie

Kwaliteitsverbetering van de (huur)voorraad in tijden van Krimp Opwierde APPINGEDAM. Delfzijl, 21 november 2013

Kwaliteitsverbetering van de (huur)voorraad in tijden van Krimp Opwierde APPINGEDAM. Delfzijl, 21 november 2013 Kwaliteitsverbetering van de (huur)voorraad in tijden van Krimp Opwierde APPINGEDAM Delfzijl, 21 november 2013 Frank van der Staay Atrivé/Woongroep Marenland Appingedam Onderwerpen Woonplan 2002 koersen

Nadere informatie

Factsheet bedrijventerrein Boonsweg, Gemeente Binnenmaas

Factsheet bedrijventerrein Boonsweg, Gemeente Binnenmaas Factsheet bedrijventerrein Boonsweg, Gemeente Binnenmaas Factsheet bedrijventerrein Boonsweg, Gemeente Binnenmaas A. Inleiding Deze factsheet geeft een bondig overzicht van de maatschappelijke en economische

Nadere informatie

BIJLAGE A KENGETALLEN In deze bijlage geven we in overzichtelijke tabellen de kengetallen weer die gebruikt zijn ter bepaling van de effecten van het kantoren- en bedrijventerreinenprogramma voor de regio

Nadere informatie

Bedrijventerrein Kethelvaart (Schiedam) Maatschappelijke waarde. Met de Kamer van Koophandel weet je wel beter

Bedrijventerrein Kethelvaart (Schiedam) Maatschappelijke waarde. Met de Kamer van Koophandel weet je wel beter Bedrijventerrein Kethelvaart (Schiedam) Maatschappelijke waarde Met de Kamer van Koophandel weet je wel beter Factsheet bedrijventerrein Kethelvaart Gemeente Schiedam 1. FACTSHEET BEDRIJVENTERREIN KETHELVAART,

Nadere informatie

9 M 5 ore than to 275

9 M 5 ore than to 275 5 More than to 275 275 95 to schiphol rijk am en de boeing avenue Inspirerend zaken doen Boeing Avenue 275 In de uitdagende werkomgeving van het parkachtige Schiphol-Rijk ligt het moderne en multifunctionele

Nadere informatie

Oegstgeest aan de Rijn: realisatie van een woningbouwbehoefte

Oegstgeest aan de Rijn: realisatie van een woningbouwbehoefte Oegstgeest aan de Rijn: realisatie van een woningbouwbehoefte Stap 1 van de Ladder voor Duurzame Verstedelijking schrijft voor dat een stedelijke ontwikkeling past binnen de regionale behoefte. Provincie

Nadere informatie

- Vrijblijvende projectinformatie - gelegen aan de IJburglaan 628-654 te Amsterdam. Y10 Totaal circa 2.400 m², circa 35 kantoorunits

- Vrijblijvende projectinformatie - gelegen aan de IJburglaan 628-654 te Amsterdam. Y10 Totaal circa 2.400 m², circa 35 kantoorunits - Vrijblijvende projectinformatie - gelegen aan de IJburglaan 628-654 te Amsterdam Y10 Totaal circa 2.400 m², circa 35 kantoorunits Pagina 2 van 8 Adres IJburglaan 628-654, 1087 CE te Amsterdam Algemeen

Nadere informatie

GEBIEDEN. 4 havo 3 Stedelijke gebieden 4-5

GEBIEDEN. 4 havo 3 Stedelijke gebieden 4-5 GEBIEDEN 4 havo 3 Stedelijke gebieden 4-5 Probleemwijken Groot aandeel sociale huurwoningen Slechte kwaliteit woonomgeving Afname aantal voorzieningen Toename asociaal gedrag Sociale en etnische spanningen

Nadere informatie

KENNISNEMEN VAN Onze gemeentelijke inzet ter stimulering van de economische ontwikkeling en herinvulling of transformatie van kantoorpanden.

KENNISNEMEN VAN Onze gemeentelijke inzet ter stimulering van de economische ontwikkeling en herinvulling of transformatie van kantoorpanden. RAADSINFORMATIEBRIEF Van : Burgemeester en Wethouders Reg.nr. : 4375297 Aan : Gemeenteraad Datum : 1 juli 2013 Wethouder P. van den Berg Wethouder G.J. van der Werff Programma : 10. Economie en wonen Portefeuillehouder

Nadere informatie

Bedrijfsruimte vanaf 120m2 te koop. Windmolenbos Haelen

Bedrijfsruimte vanaf 120m2 te koop. Windmolenbos Haelen Bedrijfsruimte vanaf 120m2 te koop Industrie terrein Windmolenbos Haelen Inleiding Kleinschalige bedrijvigheid vormt een belangrijke bron van vernieuwing en dynamiek in de economie, het zijn de gangmakers

Nadere informatie

Wonen Boven Winkels Vanuit het oogpunt van de eigenaar

Wonen Boven Winkels Vanuit het oogpunt van de eigenaar Wonen Boven Winkels Vanuit het oogpunt van de eigenaar drs. O.J. van der Heijden o.heijden@marma.nl www.evbinnenstad.nl 1 Belang van Wonen in de Binnenstad Een juiste combinatie van functies in de binnen

Nadere informatie

COLLIERS INTERNATIONAL OFFICE REVIEW 2014

COLLIERS INTERNATIONAL OFFICE REVIEW 2014 1 Kosten, bereikbaarheid, aantal parkeerplaatsen en het imago van het bedrijf zijn veelal de factoren die vastgoedbeslissers bij de keuze voor een kantoorpand meenemen en het zijn allemaal factoren die

Nadere informatie

Plannen Economische Agenda 20113-2014

Plannen Economische Agenda 20113-2014 Plannen Economische Agenda 20113-2014 Aanvalsplan 1: Marketing regio Amersfoort: be good and tell it Wat is het doel: Gerichte marketingcampagnes starten op het gebied van ondernemen in Amersfoort en de

Nadere informatie

Lekker. Wonen. Losser. Losser op weg naar 2025

Lekker. Wonen. Losser. Losser op weg naar 2025 Lekker Wonen in Losser Losser op weg naar 2025 Als ik eens te laat ben, stuur ik de buurvrouw een berichtje en neemt zij mijn kinderen mee uit school. Dat is hier heel normaal. Losser: ingetogen dorp in

Nadere informatie

Wij zijn Brabantse Waard

Wij zijn Brabantse Waard Wij zijn Brabantse Waard Gastvrij wonen Inhoudsopgave 3 Wie is Brabantse Waard 4 Een organisatie met een transparante structuur 5 Onze missie en visie 5 Doelstellingen waarin de gast centraal staat 6 Onze

Nadere informatie

Het kantoor @Westblaak 155

Het kantoor @Westblaak 155 Het kantoor @Westblaak 155 Mooie grote open ruimtes Bereikbaarheid Omgeving Westblaak Kwaliteit Het Kantoor Het representatieve kantoorgebouw RotterdamOffice aan de Westblaak 155-189 ligt uiterst centraal

Nadere informatie

Actieplan binnenstad Maassluis

Actieplan binnenstad Maassluis Actieplan binnenstad Maassluis 1 Inleiding De dynamiek in de detailhandel is bijzonder groot en kent vele trends en ontwikkelingen. Een aantal trends is al jaren zichtbaar, zoals schaalvergroting. Andere

Nadere informatie

Van plan een eigen bedrijf te starten? De gemeente Apeldoorn is er voor starters

Van plan een eigen bedrijf te starten? De gemeente Apeldoorn is er voor starters Van plan een eigen bedrijf te starten? De gemeente Apeldoorn is er voor starters Versie: 20 oktober 2014 Inleiding Startende ondernemers leveren een belangrijke bijdrage aan de dynamiek en groei van de

Nadere informatie

Krimp Prognose 2010-2025

Krimp Prognose 2010-2025 Provincie: (Stads)regio gemeenten: Limburg Profiel gemeente: Maastricht Zuid-Limburg: Maastricht, Sittard-Geleen en Heerlen Regio: 35 Aanbod van leegstand Leegstand per stad: Huidige leegstand: aantal

Nadere informatie

SOCIAAL PERSPECTIEF. sociale structuurvisie Zaanstad 2009-2020

SOCIAAL PERSPECTIEF. sociale structuurvisie Zaanstad 2009-2020 SOCIAAL PERSPECTIEF sociale structuurvisie Zaanstad 2009-2020 SOCIAAL PERSPECTIEF sociale structuurvisie Zaanstad 2009-2020 De sociale ambitie: Zaanstad manifesteert zich binnen de metropoolregio Amsterdam

Nadere informatie

Vrijesectorhuur: het nieuwe goud?

Vrijesectorhuur: het nieuwe goud? Vrijesectorhuur: het nieuwe goud? Frans Wittenberg en Joep Arts 22 mei 2014 Even voorstellen Economisch onderzoek- en adviesbureau Markt en financiële kant van vastgoed Wonen, commercieel vastgoed en gebiedsontwikkeling

Nadere informatie

juiste impulsen voor stationsgebied Steenwijk gemeente Steenwijkerland stec groep Peije Bruil en Guido van der Molen 14 september 2011

juiste impulsen voor stationsgebied Steenwijk gemeente Steenwijkerland stec groep Peije Bruil en Guido van der Molen 14 september 2011 juiste impulsen voor stationsgebied Steenwijk gemeente Steenwijkerland stec groep Peije Bruil en Guido van der Molen 14 september 2011 multifunctionele locaties vraag naar betere locaties welke locatietypen

Nadere informatie

Stimulering ondernemerschap en bestrijding winkelleegstand een gouden combinatie. Wout Gelderloos Farid Darkaoui 20 januari 2015

Stimulering ondernemerschap en bestrijding winkelleegstand een gouden combinatie. Wout Gelderloos Farid Darkaoui 20 januari 2015 Stimulering ondernemerschap en bestrijding winkelleegstand een gouden combinatie Wout Gelderloos Farid Darkaoui 20 januari 2015 Even voorstellen Zaken Expert B.V. Stedelijk en economische ontwikkeling

Nadere informatie

Factsheet bedrijventerrein Mijlpolder, Gemeente Binnenmaas

Factsheet bedrijventerrein Mijlpolder, Gemeente Binnenmaas Factsheet bedrijventerrein Mijlpolder, Gemeente Binnenmaas Factsheet bedrijventerrein Mijlpolder, Gemeente Binnenmaas A. Inleiding Deze factsheet geeft een bondig overzicht van de maatschappelijke en economische

Nadere informatie

Programma. 9.30-10.00 uur Inloop met koffie en thee.

Programma. 9.30-10.00 uur Inloop met koffie en thee. Programma 9.30-10.00 uur Inloop met koffie en thee. 10.00-10.15 uur Welkom en introductie op de dag door Gerdo van Grootheest, Frank Strolenberg en Frans Pollux 10.15-10.45 uur Introductie Maastrichtse

Nadere informatie

Het kantoor @Westblaak 155

Het kantoor @Westblaak 155 Het kantoor @Westblaak 155 Mooie grote open ruimtes Bereikbaarheid Omgeving Westblaak Kwaliteit Het Kantoor Het representatieve kantoorgebouw RotterdamOffice aan de Westblaak 155-189 ligt uiterst centraal

Nadere informatie

Wonen Boven Winkels Vanuit het oogpunt van de eigenaar

Wonen Boven Winkels Vanuit het oogpunt van de eigenaar Wonen Boven Winkels Vanuit het oogpunt van de eigenaar drs. O.J. van der Heijden o.heijden@marma.nl www.evbinnenstad.nl 1 Belang van Wonen in de Binnenstad Een juiste combinatie van functies in de binnen

Nadere informatie

Bedrijventerrein Nieuw Mathenesse (Schiedam) Maatschappelijke waarde. Met de Kamer van Koophandel weet je wel beter

Bedrijventerrein Nieuw Mathenesse (Schiedam) Maatschappelijke waarde. Met de Kamer van Koophandel weet je wel beter Bedrijventerrein Nieuw Mathenesse (Schiedam) Maatschappelijke waarde Met de Kamer van Koophandel weet je wel beter Factsheet bedrijventerrein Nieuw Mathenesse, Gemeente Schiedam A. Inleiding Deze factsheet

Nadere informatie

Ondernemen op bedrijventerrein Lagekant

Ondernemen op bedrijventerrein Lagekant Ondernemen op bedrijventerrein Lagekant Almere biedt ondernemers met ambitie in het centrum van Nederland alle ruimte zich te vestigen, te pionieren en te groeien. Ondernemen in Almere betekent ondernemen

Nadere informatie

Aan de gemeenteraad, 1. Gevraagd raadsbesluit Bij de herontwikkeling van Bergwijkpark Noord te streven naar een multifunctioneel gebied

Aan de gemeenteraad, 1. Gevraagd raadsbesluit Bij de herontwikkeling van Bergwijkpark Noord te streven naar een multifunctioneel gebied RAADSVOORSTEL Nr.: 07-39 Onderwerp: Rapportage Bergwijkpark Noord Diemen, 1 mei 2007 Aan de gemeenteraad, 1. Gevraagd raadsbesluit Bij de herontwikkeling van Bergwijkpark Noord te streven naar een multifunctioneel

Nadere informatie

Kiezen, Delen én Doen Samen voor een sterke woningmarkt. platform woningcorporaties noord-holland noord

Kiezen, Delen én Doen Samen voor een sterke woningmarkt. platform woningcorporaties noord-holland noord Kiezen, Delen én Doen Samen voor een sterke woningmarkt platform woningcorporaties noord-holland noord Voorwoord Op 15 december 2011 is door ruim 20 corporaties uit de subregio s Noordkop, West-Friesland,

Nadere informatie

UPDATE CITYMARKETING & EVENEMENTENBELEID

UPDATE CITYMARKETING & EVENEMENTENBELEID UPDATE CITYMARKETING & EVENEMENTENBELEID Apeldoorn, 15 oktober 2015 Geachte heer, mevrouw, De gemeente werkt aan beleid voor citymarketing en evenementen. Wij hebben hierover met veel Apeldoornse partijen

Nadere informatie

PROJECTINFORMATIE IJBURGLAAN 157-B AMSTERDAM IJBURG

PROJECTINFORMATIE IJBURGLAAN 157-B AMSTERDAM IJBURG ZEER HERKENBAAR GOED BEREIKBAAR OPVALLENDE ARCHITECTUUR INDUSTRIEEL & CREATIEF AFWERKINGSNIVEAU UNIT VAN CIRCA 50 M² + P TE KOOP IJburglaan 157, Amsterdam IJburg PROJECTINFORMATIE IJBURGLAAN 157-B AMSTERDAM

Nadere informatie

Onderzoek Digipanel: Structuurvisie

Onderzoek Digipanel: Structuurvisie Versie definitief Datum juli 9 () Onderzoek Digipanel: Structuurvisie Auteur Tineke Brouwers Het elfde onderzoek Op mei 9 kregen alle panelleden van dat moment ( personen) een e-mail met de vraag of zij

Nadere informatie

zzp er in beeld Dit is een onderzoek van Kamer van Koophandel Rotterdam April 2012

zzp er in beeld Dit is een onderzoek van Kamer van Koophandel Rotterdam April 2012 zzp er in beeld Dit is een onderzoek van Kamer van Koophandel Rotterdam April 2012 Samenvatting ZZP er in beeld Er zijn bijna 800.000 zelfstandigen zonder personeel (zzp'ers) in Nederland. Zzp ers hebben

Nadere informatie

Lage dichtheid & aanpassing volkstuinen

Lage dichtheid & aanpassing volkstuinen Lage dichtheid & aanpassing volkstuinen De ligging aan de Amstelscheg is dé kwaliteit van de Nieuwe Kern. In dit scenario wordt voorgesteld de kwaliteit van de Amstelscheg naar binnen te halen en te combineren

Nadere informatie

De Nieuwe Ontwikkelaar, 20 april 2005. Willem Sulsters (WSA)

De Nieuwe Ontwikkelaar, 20 april 2005. Willem Sulsters (WSA) De Nieuwe Ontwikkelaar, 20 april 2005 Geert Ten Hertog (Staedion) ontwikkeligsmanager uitvoeringsfase Willem Sulsters (WSA) procesmanager wijkplan Inhoud Dichtbij de stad en het Zuiderpark Transvaal Wijkplan

Nadere informatie

Onderwerp Beantwoording vragen PvdA-fractie inzake gebruik leegstaande panden om woningnood op korte termijn op te lossen

Onderwerp Beantwoording vragen PvdA-fractie inzake gebruik leegstaande panden om woningnood op korte termijn op te lossen PvdA-fractie T.a.v. Mevrouw A. Postma De Roede 12 9285 VK Buitenpost Dossiernummer : n.v.t. Stuknummer : n.v.t. Behandeld door : E. Idsardi Email : gemeente@achtkarspelen.nl Uw brief/mail van Uw kenmerk

Nadere informatie

Uitkomsten denk mee over de toekomst van Leidsenhage

Uitkomsten denk mee over de toekomst van Leidsenhage Uitkomsten denk mee over de toekomst van Leidsenhage Koningin Wilhelminalaan 2 Leidschendam Postbus 905 2270 AX Voorburg Telefoon 14 070 Fax (070) 320 13 02 www.leidschendam-voorburg.nl info@leidschendam-voorburg.nl

Nadere informatie

Recreatieve woonmilieus in Almere. Erik van Marissing, Mei 2002

Recreatieve woonmilieus in Almere. Erik van Marissing, Mei 2002 Erik van Marissing, Mei 2002 Opbouw van de presentatie Doelstellingen en Probleemstelling Onderzoeksvragen en Afbakening van het onderzoeksgebied Definitie van een recreatief woonmilieu De meerwaarde van

Nadere informatie

VESTIGINGSVISIES. Dak Huis Thuis Open Huis Icoon. open huis JOUW VOORKOMEN MAAKT DE PLEK, MAAR DE PLEK MAAKT OOK JE VOORKOMEN

VESTIGINGSVISIES. Dak Huis Thuis Open Huis Icoon. open huis JOUW VOORKOMEN MAAKT DE PLEK, MAAR DE PLEK MAAKT OOK JE VOORKOMEN VESTIGINGSVISIES Dak VESTIGINGSVISIES Dak Dak VESTIGINGSVISIES VESTIGINGSVISIES VESTIGINGSVISIES VESTIGINGSVISIES VESTIGINGSVISIES Factoren Ik kan zorg huisvesten dankzij de regels / Je probeert zorg te

Nadere informatie

Te koop/te huur 6 bedrijfsunits

Te koop/te huur 6 bedrijfsunits Te koop/te huur 6 bedrijfsunits voor kleinschalig ondernemen op niveau Bedrijventerrein Ubroek te Venlo Een project van: Venneperweg 1121 2144 KE Beinsdorp www.krm-vastgoed.com Inleiding Kleinschalige

Nadere informatie

PEILING. TITEL Analyse en aanscherpen vraagstukken Visie werklocaties

PEILING. TITEL Analyse en aanscherpen vraagstukken Visie werklocaties PEILING Van : Burgemeester en Wethouders Reg.nr. : 3630196 Aan : gemeenteraad Datum : 25 november 2010 Portefeuillehouder : Wethouder G. Boeve TITEL Analyse en aanscherpen vraagstukken Visie werklocaties

Nadere informatie

>350 woningen. Provincie Gelderland (Stads)regio Stadsregio Arnhem - Nijmegen. Profiel gemeente: Arnhem. 3,1% Van inwoners woont in centrum

>350 woningen. Provincie Gelderland (Stads)regio Stadsregio Arnhem - Nijmegen. Profiel gemeente: Arnhem. 3,1% Van inwoners woont in centrum Provincie Gelderland (Stads)regio Stadsregio Arnhem - Nijmegen gemeenten: Profiel gemeente: Arnhem Regio: 12 Aanbod van leegstand Leegstand per stad: Huidige leegstand: aantal verdiepingen - Potentie leegstand:

Nadere informatie

Krimp in Fryslân. Inwonertal

Krimp in Fryslân. Inwonertal Krimp in Fryslân Bevolkingsdaling, lokaal en regionaal, is een vraagstuk van nu én de komende jaren. Hoewel pas over enkele decennia de bevolking van Fryslân als geheel niet meer zal groeien, is in sommige

Nadere informatie

Toelichting op planuitwerking Fase 3

Toelichting op planuitwerking Fase 3 Toelichting op planuitwerking Fase 3 Martijn den Braven FASE 3 WATERFRONT WAT & HOE Aanleiding Huidige stedenbouwkundige opzet stamt uit 2010 Ontwikkeling fase 3 vanaf 2018 Inspelen op actuele

Nadere informatie

Zuidwest-Nederland REGIONALE MARKTONTWIKKELINGEN KANTORENMARKT. Marktstructuur. Vraag. Aanbod

Zuidwest-Nederland REGIONALE MARKTONTWIKKELINGEN KANTORENMARKT. Marktstructuur. Vraag. Aanbod REGIONALE MARKTONTWIKKELINGEN KANTORENMARKT Zuidwest-Nederland Marktstructuur Voorraad kantoorruimte in Zuidwest-Nederland (*1. m²) 35.536 13.629 459 Overig Nederland In Zuidwest-Nederland ligt circa 29%

Nadere informatie

Startdia met foto Ruimte. De toekomst van Amersfoort centrum & de rol van de vastgoedsector

Startdia met foto Ruimte. De toekomst van Amersfoort centrum & de rol van de vastgoedsector Startdia met foto Ruimte De toekomst van Amersfoort centrum & de rol van de vastgoedsector Wie ben ik? Stefan van Aarle: Adviseur Retail & Centrummanagement Coördinator Platform Binnenstadsmanagement Organisatie

Nadere informatie

Voorlopig Programma Kansen grijpen Excursie stadsregio Amsterdam 22 maart 2012

Voorlopig Programma Kansen grijpen Excursie stadsregio Amsterdam 22 maart 2012 Voorlopig Programma Kansen grijpen Excursie stadsregio Amsterdam 22 maart 2012 08.00 uur Aanwezig op Arnhem CS (Sonsbeekzijde) 08.15 uur Vertrek bus 10.15 uur Bezoek aan noordelijke IJ-oevers, Amsterdam

Nadere informatie

Exclusief Vrachelsedijk in Oosterhout

Exclusief Vrachelsedijk in Oosterhout Exclusief Vrachelsedijk in Oosterhout 1 Realiseer uw eigen droomhuis Op één van de mooiste locaties in Oosterhout, op het kleine wooneiland Vrachelen, zijn drie zeer exclusieve en riante bouwkavels te

Nadere informatie

Noordwest-Nederland REGIONALE MARKTONTWIKKELINGEN KANTORENMARKT. Marktstructuur. Vraag. Aanbod

Noordwest-Nederland REGIONALE MARKTONTWIKKELINGEN KANTORENMARKT. Marktstructuur. Vraag. Aanbod REGIONALE MARKTONTWIKKELINGEN KANTORENMARKT Noordwest- Marktstructuur Voorraad kantoorruimte in Noordwest- (*1. m²) 38.116 11.59 Overig In Noordwest- ligt circa 23% van de landelijke kantorenvoorraad.

Nadere informatie

Echt thuis. Ondernemingsplan 2011-2015

Echt thuis. Ondernemingsplan 2011-2015 Echt thuis Ondernemingsplan 2011-2015 2 INLEIDING Mooiland is een woningcorporatie met circa 27.000 woningen verspreid over ruim 150 gemeenten in heel Nederland. Daarmee zijn wij een van de twintig grootste

Nadere informatie

Schiedamse aanpak biedt basis voor. goede samenwerking

Schiedamse aanpak biedt basis voor. goede samenwerking Schiedamse aanpak biedt basis voor goede samenwerking 1 2 Schiedamse aanpak biedt basis voor goede samenwerking Medio 2019 moet Nieuw-Mathenesse een modern, gemengd bedrijventerrein zijn waarmee de gemeente

Nadere informatie

nieuwsbrief Waarom deze

nieuwsbrief Waarom deze N wonen en werken in stedelijk groen nieuwsbrief Meedenken? Kom naar de bijeenkomst op dinsdag 7 oktober Het Lucentterrein ondergaat de komende jaren een ware metamorfose. Dit 3,5 hectare grote kantoorterrein

Nadere informatie

Programma Zelfbouw Rotterdam 2015-2018

Programma Zelfbouw Rotterdam 2015-2018 Programma Zelfbouw Rotterdam 2015-2018 2 Programma Zelfbouw Rotterdam 2015-2018 pakjeruimte.nl zelfbouw@rotterdam.nl facebook.com/zb010 pinterest.com/pakjeruimte Programma zelfbouw rotterdam 2015-2018

Nadere informatie

Presentatie Mariëtte Bouwer Ymere Maatschappelijk Vastgoed. 19 april 2012 pagina 1

Presentatie Mariëtte Bouwer Ymere Maatschappelijk Vastgoed. 19 april 2012 pagina 1 Presentatie Mariëtte Bouwer Ymere Maatschappelijk Vastgoed 19 april 2012 pagina 1 Strategie van Ymere Missie Ymere werkt als maatschappelijke onderneming aan wijken met perspectief, waar bewoners willen

Nadere informatie

Veghel, het voorbeeld voor binnensteden van de toekomst?

Veghel, het voorbeeld voor binnensteden van de toekomst? Veghel, het voorbeeld voor binnensteden van de toekomst? Trots maakte wethouder Jan Goijaards van Veghel de resultaten bekend van de renovatie van het winkelgebied van Veghel: 22 nieuwe winkels erbij in

Nadere informatie

Torenvalkweide 4 Pijnacker. Eengezinswoning. Nieuwbouw Het beste van bestaand en nieuw

Torenvalkweide 4 Pijnacker. Eengezinswoning. Nieuwbouw Het beste van bestaand en nieuw Torenvalkweide 4 Pijnacker Eengezinswoning Nieuwbouw Het beste van bestaand en nieuw Waar is het wachten nog op? Keijzershof is ruim opgezet, groen en heeft een dorps karakter. Tel daar de afwisselende

Nadere informatie

snel dan voorzien. In de komende jaren zal, afhankelijk van de (woning)marktontwikkeling/

snel dan voorzien. In de komende jaren zal, afhankelijk van de (woning)marktontwikkeling/ 2 Wonen De gemeente telt zo n 36.000 inwoners, waarvan het overgrote deel in de twee kernen Hellendoorn en Nijverdal woont. De woningvoorraad telde in 2013 zo n 14.000 woningen (exclusief recreatiewoningen).

Nadere informatie

10 DECEMBER 2014 www.noorderhavenzutphen.nl

10 DECEMBER 2014 www.noorderhavenzutphen.nl Verslag workshop NOORDERHAVEN VELD 10 10 DECEMBER 2014 www.noorderhavenzutphen.nl Op woensdagavond 10 december is de eerste bijeenkomst voor Veld 10, aan de haven geweest. Op deze avond zijn zo n 140 geïnteresseerden

Nadere informatie

Bijlage 1: Woningbouwprogramma Dommelkwartier en relatie Lage Heide. 2010-2020 Segment Nieuwbouw Sloop Verkoop Totaal

Bijlage 1: Woningbouwprogramma Dommelkwartier en relatie Lage Heide. 2010-2020 Segment Nieuwbouw Sloop Verkoop Totaal Bijlage 1: Woningbouwprogramma Dommelkwartier en relatie Lage Heide Volgens de laatste Provinciale Prognose (2011) bedraagt de woningbouw behoefte in Valkenswaard een netto toevoeging van 1.230 woningen

Nadere informatie

INVESTERINGSMONITOR WONINGCORPORATIES 2012. Stec Groep. Stec Groep B.V. oktober 2012

INVESTERINGSMONITOR WONINGCORPORATIES 2012. Stec Groep. Stec Groep B.V. oktober 2012 INVESTERINGSMONITOR WONINGCORPORATIES 2012 Stec Groep Stec Groep B.V. oktober 2012 INHOUDSOPGAVE CORPORATIES BLIJVEN AARZELEN BIJ DE MIDDENINKOMENS 1 Nieuwbouw in 2011 en gewenste toekomstige nieuwbouw

Nadere informatie

OUD GEBOUW, NIEUW GEBRUIK

OUD GEBOUW, NIEUW GEBRUIK PROJECT UITGELICHT: HET GROOT ZIEKENGASTHUIS IN S-HERTOGENBOSCH OUD GEBOUW, NIEUW GEBRUIK Maakt werk van leegstand Hoofdkantoor Dr. Kuyperstraat 9 2514 BA Den Haag T: 070 335 20 30 F: 070 347 07 77 3 Oud

Nadere informatie

Wonen in Dordrecht. De crisis voorbij?; trends en verwachtingen. 30 november 2010

Wonen in Dordrecht. De crisis voorbij?; trends en verwachtingen. 30 november 2010 Wonen in Dordrecht De crisis voorbij?; trends en verwachtingen 30 november 2010 Inhoudsopgave 1. Wat willen we? Beleid en welke afspraken zijn er voor Dordrecht? 2. Hoe staan we er voor? Stand van zaken

Nadere informatie

Zondag Ontwikkeling. Profiel. Over Zondag Ontwikkeling. ...gelooft in mogelijkheden, niet in beperkingen

Zondag Ontwikkeling. Profiel. Over Zondag Ontwikkeling. ...gelooft in mogelijkheden, niet in beperkingen Zondag Ontwikkeling...gelooft in mogelijkheden, niet in beperkingen Zondag Ontwikkeling is altijd op zoek naar betere oplossingen op het gebied van wonen en commercieel vastgoed. Ons streven is om snel

Nadere informatie

Erfgoed als krachtvoer. Tips voor een nieuwe toekomst voor dorpen, steden en regio s

Erfgoed als krachtvoer. Tips voor een nieuwe toekomst voor dorpen, steden en regio s Erfgoed als krachtvoer Tips voor een nieuwe toekomst voor dorpen, steden en regio s U wilt nieuw leven blazen in uw dorp, stad of regio? Als alles tegen zit, is er altijd nog het erfgoed. Het DNA van het

Nadere informatie

De Afrikaanderwijk in 2020 Een wijk om trots op te zijn

De Afrikaanderwijk in 2020 Een wijk om trots op te zijn De Afrikaanderwijk in 2020 Een wijk om trots op te zijn Praat mee over de toekomst van uw Afrikaanderwijk! Vestia en de deelgemeente Feijenoord hebben - met de hulp van Bewonersorganisatie Afrikaanderwijk

Nadere informatie

Verslag informatie- en co-design bijeenkomst 2 juli 2015

Verslag informatie- en co-design bijeenkomst 2 juli 2015 Verslag informatie- en co-design bijeenkomst 2 juli 2015 Inleiding Op 2 juli 2015 heeft de eerste informatie- en codesignbijeenkomst plaatsgevonden voor Wonen in Helsdingen. Ontwikkelaar Blauwhoed en ontwerper

Nadere informatie

TE KOOP WOERDEN. 119.000,- kosten koper. Leidsestraatweg 2. winkelruimte

TE KOOP WOERDEN. 119.000,- kosten koper. Leidsestraatweg 2. winkelruimte TE KOOP WOERDEN Leidsestraatweg 2 winkelruimte 119.000,- kosten koper U bent van harte welkom bij Rien Treur Makelaardij BV Rien Treur is deskundige en ervaren RMT en RT makelaar/taxateur die goed op de

Nadere informatie

Woonstad Rotterdam Woonstad Rotterdam Onze missie Wonen in een stad waar je trots op kunt zijn. Woonstad Rotterdam heeft de ervaring en het vernuft om dat te realiseren. De mensen van Woonstad Rotterdam

Nadere informatie

HUIDIGE SITUATIE DC VAN HALL. Meer informatie www.dcvanhall.amsterdam BRAAK LIGGENDE KAVEL BEDRIJFS VERZAMEL GEBOUW MERKELBACH

HUIDIGE SITUATIE DC VAN HALL. Meer informatie www.dcvanhall.amsterdam BRAAK LIGGENDE KAVEL BEDRIJFS VERZAMEL GEBOUW MERKELBACH DC VAN HALL HUIDIGE SITUATIE NAARGEESTIGE U ITSTRALING DONKER CURTIUS ZIJDE (DEELS) VERVANGEN LIFTEN ONSAMENHANGEND GEHEEL PAND IN SLECHTE CONDITIE SLECHTE GALLERIJEN BRAAK LIGGENDE KAVEL BEDRIJFS VERZAMEL

Nadere informatie

TE KOOP. www.janvangent-badhoevedorp.nl. 21 multifunctionele bedrijfsruimte-units in Badhoevedorp Vanaf 106.500.- Wij bieden meer dan alleen stenen:

TE KOOP. www.janvangent-badhoevedorp.nl. 21 multifunctionele bedrijfsruimte-units in Badhoevedorp Vanaf 106.500.- Wij bieden meer dan alleen stenen: TE KOOP 21 multifunctionele bedrijfsruimte-units in Badhoevedorp Vanaf 106.500.- Wij bieden meer dan alleen stenen: Bent u op zoek naar betaalbare bedrijfsruimte? Dan is dit uw kans! Uniek voor ondernemers

Nadere informatie

Kantorenvisie Netwerkstad Twente. Aanbevelingen en beleidsafspraken Februari 2012

Kantorenvisie Netwerkstad Twente. Aanbevelingen en beleidsafspraken Februari 2012 Kantorenvisie Netwerkstad Twente Aanbevelingen en beleidsafspraken Februari 2012 1 Inleiding: Het doel van deze Kantorenvisie Netwerkstad is een beter beeld krijgen van het functioneren van de Kantorenmarkt

Nadere informatie

De mobiele werknemer. Mobiel werken in 2015-2020. Januari 2015, Rotterdam. Officebooking 2015 1

De mobiele werknemer. Mobiel werken in 2015-2020. Januari 2015, Rotterdam. Officebooking 2015 1 De mobiele werknemer Mobiel werken in 2015-2020 Januari 2015, Rotterdam Officebooking 2015 1 De mobiele werknemer In 2020 werkt 60% van de Nederlandse werknemers niet meer op een vaste plek: een eigen

Nadere informatie

Bijlage bij brief Modernisering Huurbeleid

Bijlage bij brief Modernisering Huurbeleid Bijlage bij brief Modernisering Huurbeleid Inleiding Om inzicht te krijgen in de effecten van het beleid op segregatie, is het noodzakelijk de lokale situatie en de samenstelling van de voorraad in ogenschouw

Nadere informatie

De (on)zichtbare kracht van het landelijk gebied in Zuid-Holland - samenvatting onderzoeksresultaten

De (on)zichtbare kracht van het landelijk gebied in Zuid-Holland - samenvatting onderzoeksresultaten De (on)zichtbare kracht van het landelijk gebied in Zuid-Holland - samenvatting onderzoeksresultaten 1 Voor wat betreft de relatie economie-wonen in de landelijke gebieden in Zuid-Holland spelen op dit

Nadere informatie

Management Summary. Woonmilieu en consument. Amersfoort, 30 mei 2013 MANAGEMENT SUMMARY

Management Summary. Woonmilieu en consument. Amersfoort, 30 mei 2013 MANAGEMENT SUMMARY Management Summary Woonmilieu en consument Een onderzoek naar de vraag- en aanbodbalans van consumenten en woonmilieus in Tilburg Amersfoort, 30 mei 2013 Een van de resultaten: Een kaart met de woonwensen

Nadere informatie

Onderzoeksflits. Atlas voor gemeenten 2015 Erfgoed positie van Utrecht uitgelicht. IB Onderzoek, 29 mei 2015. Utrecht.nl/onderzoek

Onderzoeksflits. Atlas voor gemeenten 2015 Erfgoed positie van Utrecht uitgelicht. IB Onderzoek, 29 mei 2015. Utrecht.nl/onderzoek Onderzoeksflits Atlas voor gemeenten 015 Erfgoed positie van Utrecht uitgelicht IB Onderzoek, 9 mei 015 Utrecht.nl/onderzoek Colofon uitgave Afdeling Onderzoek Gemeente Utrecht 030 86 1350 onderzoek@utrecht.nl

Nadere informatie

Presentatie Van opstellen woonvisie naar realiseren goede huisvesting

Presentatie Van opstellen woonvisie naar realiseren goede huisvesting Presentatie Van opstellen woonvisie naar realiseren goede huisvesting Gemeentenetwerk MOE-landers Ing. F.C. (Frans) Suijkerbuijk Adviseur Volkshuisvesting Gemeente Bergen op Zoom 7 april 2011 Inhoud presentatie

Nadere informatie

shops 37.515 passanten per dag. Een mooie plek om u te vestigen. www.levelleiden.nl

shops 37.515 passanten per dag. Een mooie plek om u te vestigen. www.levelleiden.nl shops 37.515 passanten per dag. Een mooie plek om u te vestigen. www.levelleiden.nl DE UNIQUE SELLING POINTS VAN LEVEL SHOPS OP EEN RIJ: ruim 37.500 passanten per dag overdekte passage perfect bereikbaar,

Nadere informatie

Werkende bedrijventerreinen

Werkende bedrijventerreinen Werkende bedrijventerreinen Dr. Cees-Jan Pen, programmamanager Platform31/Lector Vastgoed Fontys 1 Mijn agenda Bedrijventerreinen hoger op de politieke agenda: banen, mkb, leefbaarheid, economisch belang

Nadere informatie

Meer woonkansen voor ouderen

Meer woonkansen voor ouderen Meer woonkansen voor ouderen Ouderen willen zo lang mogelijk in hun vertrouwde leefomgeving blijven wonen. Met een slimme combinatie van maatregelen maakt u als gemeente dat mogelijk. Uw resultaten: Efficiënte

Nadere informatie

STRUCTUURVISIE DEN HAAG ZUIDWEST

STRUCTUURVISIE DEN HAAG ZUIDWEST concept DECEMBER 2003 GEMEENTE DIENST STEDELIJKE ONTWIKKELING CONCEPT versie december 2003 1 Gemeente Den Haag, Dienst Stedelijke Ontwikkeling Met medewerking van: Dienst Stadsbeheer Ingenieursbureau Den

Nadere informatie