11-JARIG BASISONDERWIJS EEN STAP DICHTERBIJ

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "11-JARIG BASISONDERWIJS EEN STAP DICHTERBIJ"

Transcriptie

1 11-JARIG BASISONDERWIJS EEN STAP DICHTERBIJ Inleiding Het ministerie van Onderwijs en Volksontwikkeling (MinOV) werkt gestadig aan de verbetering van de kwaliteit van het basisonderwijs, onder meer via de activiteiten van het Basic Education Improvement Project (BEIP). Die activiteiten concentreerden zich in het afgelopen halfjaar vooral rond het curriculum van het toekomstige basisonderwijs en op vrijdag 11 maart j.l. werden de resultaten van die activiteiten in een conferentie voorgehouden aan voornamelijk dat deel van de belanghebbenden dat aan die resultaten hadden bijgedragen of er nauw bij betrokken waren: curriculumontwikkelaars, onderzoekers, stafleden van het MinOV, leden van de Vereniging Surinaams Bedrijfsleden en last but not least de opdrachtgever, de minister van Onderwijs en Volksontwikkeling. De conferentie werd geopend door de directeur en gesloten door de minister van Onderwijs en Volksontwikkeling. Op de conferentie werden drie opbrengsten gepresenteerd: de boeken van het vernieuwde speelwerkplan voor de eerste twee leerjaren van het basisonderwijs (voorheen kleuteronderwijs) die door de projectcoördinator van BEIP werden aangeboden aan de minister van Onderwijs en Volkontwikkeling, het curriculumraamwerk en de leerlijnen voor het 11-jarig basisonderwijs en de resultaten van het onderzoek over de bovenbouw van dit basisonderwijs (het huidige Voortgezet Onderwijs Junioren-VOJ). Een paneldiscussie rond vijf stellingen gaf ook gelegenheid aan de panelleden om zich uit te spreken over mogelijk controversiële zaken en met elkaar daarover in debat te gaan. Het curriculumraamwerk en de leerlijnen voor het 11-jarig basisonderwijs Het curriculumraamwerk is gevoed door een brede discussie over de doelstelling van het Surinaamse onderwijs, een breed onderzoek naar de inrichting van de 11-jarige basiscyclus en documenten als het Surinaams Educatief Plan (SEP), het Sectorplan Onderwijs (SPO) en het boek Ik geloof in Jou. Daarbij is gebruik gemaakt van moderne inzichten en voorbeelden uit toonaangevende landen op het gebied van onderwijs en curriculumontwikkeling. Het curriculumraamwerk vormt de basis voor de inrichting van het curriculum van het 11- jarige basisonderwijs. Het raamwerk beschrijft de visie, missie, algemene doelen en de principes waarop de inhoud en indeling van het onderwijs is gebaseerd. Het curriculumraamwerk doet uitspraken over de verwachte algemeen vormende competenties, weergegeven in vormingsgebieden en de leergebieden welke aan de orde komen in het onderwijs. Het raamwerk besteedt ook aandacht aan de onderwijsleeromgeving, ondersteuning en zorg, het pedagogisch-didactisch klimaat en de professionaliteit van de leerkracht. Een werkgroep bestaande uit een brede vertegenwoordiging vanuit het onderwijsveld heeft al deze informatie, ondersteund door het Expertisecentrum Curriculum Ontwikkeling (SLO) in opdracht van het Basic Education Improvement Project (BEIP) van het Ministerie van Onderwijs en Volksontwikkeling (MinOV), verwerkt tot het curriculumraamwerk. De werkgroep heeft zich daarbij laten inspireren door een breed scala aan internationaal Page 1 of 8

2 bekende raamwerken, maar in het bijzonder de raamwerken van Finland, Nieuw Zeeland, Schotland, Zwitserland, Kosovo, de Seychellen en Trinidad en Tobago. Op grond van het raamwerk zijn vervolgens de leerlijnen (tussendoelen en einddoelen) voor de leergebieden bepaald. Het curriculum bestaat uit de volgende vijf leergebieden: Taal (Nederlands, Engels, Spaans) Rekenen/Wiskunde Oriëntatie op jezelf en de wereld (sociale vakken en natuuronderwijs) Kunst- en cultuureducatie Bewegingsonderwijs. Voor elk leergebied zijn einddoelen geformuleerd. Voor elk einddoel zijn tussendoelen uitgezet voor de onderbouw (groep 1-4), middenbouw (groep 5-8) en bovenbouwperiode (groep 9-11). De tussendoelen en einddoelen vormen samen met elkaar een doorlopende leerlijn. Een dergelijke leerlijn is lineair, maar ook concentrisch opgebouwd. Dat wil zeggen dat leerinhouden (leerstof) in een logische volgorde in de tijd is uitgezet, maar ook dat deze concentrisch is, dus steeds ingewikkelder wordt. De tussendoelen van de verschillende leergebieden zijn ook op elkaar afgestemd, zodat ook tussen leergebieden samenhang ontstaat. Naast de leergebiedinhoudelijke kennis, vaardigheden en attitudes, besteden de leergebieden expliciet aandacht aan het incorporeren van de vormingsgebieden. Vormingsgebieden zijn de groepen van algemeen vormende competenties die men voor de jonge mens van belang vindt. Deze competenties dienen niet alleen aangeleerd, maar ook ervaren te worden. In het onderwijs dienen deze competenties dan ook door alle onderwijsgevenden uitgedragen te worden. Leergebieden (voorheen vakken) bestaan uit domeinen en in bepaalde gevallen subdomeinen. Leerlijnen zijn zowel voor de competenties uit de vormingsgebieden als voor de domeinen van de leergebieden uitgezet. Een leerlijn is een beredeneerde opbouw van tussendoelen en inhouden naar een einddoel. De tussendoelen zijn geformuleerd voor de onderbouw (groep 1-4) en de middenbouw (groep 5-8). De einddoelen gelden voor de gehele periode en staan vermeld voor de bovenbouw (groep 9-11). Het Ministerie van Onderwijs en Volkontwikkeling neemt in de loop van 2011 een besluit nemen over de inrichting van de bovenbouw. Daarom zijn de einddoelen voor de bovenbouw in concept beschreven. Deze einddoelen worden dan op grond van de besluitvorming door MinOV herzien en vervolgens vastgesteld. De opbouw van leerlijnen ziet er in de praktijk als volgt uit: Domein Onderbouw (1-4) Middenbouw (5-8) Bovenbouw (9-11) Kennis, vaardigheden, Tussendoel Tussendoel Einddoel attitudes Taal als intermediair Samenhang Page 2 of 8

3 Domein Onderbouw (1-4) Middenbouw (5-8) Bovenbouw (9-11) Kennis, vaardigheden en attitudes (of houdingen) geven aan wat met betrekking tot het cognitieve, de vaardigheden en houdingen verwacht wordt. Taal als intermediair besteedt aandacht aan het belang van taal voor het kunnen functioneren binnen de andere leergebieden en hoe de leeractiviteiten van andere leergebieden de taalvaardigheid versterken. De samenhang zoekt verbindingen met alle leergebieden, om een zo samenhangend mogelijk onderwijsprogramma te bewerkstelligen. Als voorbeeld lieten de ontwikkelaars van de leerlijnen op de conferentie zien hoe men tijdens een leeractiviteit integraal aandacht kan besteden aan leerdoelen van verschillende vakken. De ontwikkelaars hadden een voorbeeld gekozen waar taalontwikkeling, muzikale vorming, drama en algemene competenties samen werden gebracht. Eerst werd een kort verhaal in een vreemde taal voorgelezen, zonder enige expressie en emotie. Niemand begreep iets van het verhaal. Daarna werd het verhaal nogmaals verteld in de vreemde taal, nu met intonatie, emotie, uitgebeeld door een groep die het verhaal uitspeelde voor het publiek. Het geheel werd begeleid door muziek op de djembe. Nu begrepen al meer mensen iets van de vertelling, in ieder geval van de emoties die in het verhaal waren verwerkt. De derde keer dat het verhaal werd verteld, gebeurde dat in het Nederlands, wederom uitgespeeld en begeleid op de djembe. Nu begreep iedereen dat het het verhaal van Todo en Sneki was (die als kinderen samen speelden tot ze ontdekten dat de een voedsel voor de ander was). Met dit voorbeeld werd duidelijk dat taalontwikkeling sneller gaat als er gebruik gemaakt wordt van muziek en theater, en andersom. Bij een dergelijke integrale leeractiviteit leren de leerlingen spelenderwijs muzikale begrippen als ritme, sneller en langzamer, harder en zachter; ook leren ze emoties te tonen. De voorbeeld-leeractiviteit was bedoeld voor de onderbouw, en bracht leerdoelen behorende tot de onderbouw voor de vakken taal, muziek, drama en algemene vorming samen. Maar de leerlijnen lopen door naar de middenbouw en de bovenbouw. In de middenbouw gaan kinderen bij muziek bijvoorbeeld verder met ritme, ingewikkelder muziekstukken en in de bovenbouw met muzieknotatie. Op deze manier werd duidelijk dat leerlijnen niet alleen samenhang tussen vakken mogelijk maakt, maar ook gedurende de opleiding van leerlingen doorgaande kennisontwikkeling ondersteunen. Het curriculumraamwerk en de leerlijnen zijn in eerste instantie ontworpen voor de volgende groepen gebruikers: 1. Methodeontwikkelaars 2. Medewerkers van ondersteunende en controlerende instanties 3. Medewerkers van lerarenopleidingen. De leerlijnen voor de vormingsgebieden en leergebieden zijn vooral geschreven voor de ontwikkelaars van methoden, de opleiders van leerkrachten en de begeleidende instanties van het onderwijs (inspectie, begeleiding, curriculum ontwikkeling, onderzoek en planning). De ontwikkelaars steunen voor het ontwerpen van methoden en leeractiviteiten altijd op de Page 3 of 8

4 instrumentele gebieden, i.e. Taal, Rekenen/wiskunde en de vormingsgebieden. Dat doen zij voor het vormgeven van de methoden en leeractiviteiten voor alle leergebieden (dus ook voor de leergebieden taal en rekenen/wiskunde zelf). De leerlijnen van de vormingsgebieden en de instrumentele zijde van taal en rekenen/wiskunde vormen dus de leidraad voor het niveau waarop de leeractiviteiten en de leerdoelen daarvan worden ontwikkeld. Concreet betekent dit, dat een ontwikkelaar zal kijken op welk niveau een leerling in de onderbouw bijvoorbeeld probleemoplossend moet functioneren, eventueel op welk rekenkundig niveau er dingen verwacht worden en hoe hij/zij dat onder woorden moet kunnen brengen (schriftelijk, mondeling), de opdracht moet kunnen begrijpen (luistervaardigheid, leesvaardigheid) en moet kunnen laten zien dat iets begrepen is door erover te kunnen schrijven of presenteren (schrijfvaardigheid, spreekvaardigheid). Voor de onderwijsinspectie, afdeling begeleiding en afdeling curriculumontwikkeling zijn de leerlijnen vooral van belang voor controle en ondersteuning van het onderwijsproces op school/in het land, voor onderzoek en planning om dat te meten en voor curriculumontwikkeling om na te gaan of er wijzigingen zijn in de uitgangspunten of de methodes en professionaliteit van de leerkrachten. De opleidingsinstituten moeten de leerkrachten toerusten om met het curriculum te kunnen werken, doorwrocht te zijn van het belang van instrumentele gebieden voor het hele onderwijs en dat in samenhang binnen het hele onderwijs tot uiting te laten komen zonder dat de eigenheid van de specifieke leer- en vormingsgebieden verloren gaat. Hoewel de leerlijnen in eerste instantie bedoeld zijn voor ontwikkelaars van methoden en leeractiviteiten, de inspectie en de opleidingsinstituten, kunnen de leerlijnen ook door leerkrachten en teams op scholen gebruikt worden om zelf onderwijs in te richten en leeractiviteiten af te stemmen op de eigen groepen leerlingen. Door de ontwikkelgroepen voor zowel het curriculumraamwerk als voor de leerlijnen divers samen te stellen, is een curriculum ontwikkeld dat door de betrokkenen als haalbaar wordt beschouwd. De ontwikkelgroepen bestonden uit curriculumontwikkelaars, opleiders, leerkrachten (KO, GLO, VOJ) van zowel de openbare als bijzondere schoolbesturen, vertegenwoordigers van onderwijsorganisaties en NGO s. Het curriculumraamwerk is een samenhangend geheel. De vormingsgebieden zijn in samenhang met de early childhood education en basic lifeskills programma s, en sluit aan bij de gendergelijkheidsprincipes die de overheid heeft onderschreven. De vormingsgebieden worden voor zover mogelijk uitgewerkt binnen de leergebieden, waarvoor opbouwende leerlijnen zijn opgesteld, die op interne opbouw en mogelijke samenhang met andere leergebieden zijn bekeken. De verwachte bruikbaarheid is hoog, daar de leerlijnen zijn uitgewerkt door vertegenwoordigers uit alle lagen van het onderwijs. De werkelijke bruikbaarheid zal gevolgd en geëvalueerd moeten worden om adequate aanpassingen te kunnen doen. Daarvoor is in het curriculumraamwerk dan ook ruimte opgenomen. Dit laatste geldt ook voor de effectiviteit. Deze zal de komende jaren gevolgd en geëvalueerd moeten worden. Onderzoek bovenbouw basisonderwijs Page 4 of 8

5 De afdeling Onderzoek en Planning van het MinOV, het Instituut voor Maatschappij Wetenschappelijk Onderzoek van de Anton de Kom Universiteit van Suriname (IMWO) en het SLO hebben ook onderzoek verricht naar de mogelijke inrichting van de bovenbouw van het 11-jarig basisonderwijs. Het onderzoek vond plaats in drie gebieden (VOJ/VOS, Speciaal Onderwijs en het beroepsonderwijs/beroepenveld) en concentreerde zich rond de volgende vragen: 1. Welke competenties (competenties vormen het geheel van cognitieve kennis, vaardigheden en houdingen) moeten afgestudeerden van het 11-jarig basisonderwijs bezitten om aan de samenleving deel te kunnen nemen en voorbereid door te stromen naar vervolgopleidingen of het beroepenveld? 2. In hoeverre voldoet het huidige onderwijs daar nu al aan? 3. Wat moet er gebeuren om de gewenste situatie te bereiken? Het onderzoek is thans afgerond en de analyse van de data is nog in volle gang. Vooruitlopend op het verslag van het onderzoek volgen hier alvast enkele data. Zo leverden de antwoorden op de vraag aan leerlingen op het Voortgezet Onderwijs Junioren (VOJ) aan welke competenties in het huidig onderwijs voldoende aandacht wordt besteed het volgende beeld: Competentie Percentage leerlingen Competentie Percentage leerlingen Positief 86% Respect voor alle religies en 81% zelfbeeld/zelfbewustzijn culturen Doorzettingsvermogen 83% Milieubewust leven 80% Assertiviteit 79% Betrouwbaar zijn 82% Zelfreflectie 79% Informatie verzamelen en 70% verwerken Ontwikkelings-en 72% Kritisch kunnen denken 74% exploratiedrang Oplossingsgerichte instelling 56% Kunnen onderzoeken 54% Creatief denken 76% Kunnen plannen 71% Communicatieve 77% Probleemoplossend kunnen 62% vaardigheden denken Respect voor zichzelf en 89% ICT vaardigheden 35% anderen Samenwerken 89% Belangstelling 65% Trots zijn op eigen land 84% Motivatie 89% Respect tonen voor 64% Belang georganiseerd en 88% democratische waarden netjes werken Bewust zijn van plaats in de wereld 65% Zowel aan leerlingen op het Voorgezet Onderwijs Senioren als aan leerkrachten van VOJ, Page 5 of 8

6 VOS, Speciaal Onderwijs en de beroepsopleidingen werd gevraagd welk competenties zij belangrijk vonden. Bovendien werd de leerlingen gevraagd of deze competenties op het VOJ voldoende aan de orde kwamen. Aan de leerkrachten werd de vraag gesteld of zij tevreden waren over de beheersing van deze competenties door hun leerlingen. De antwoorden op deze vragen leverden het volgende beeld. Leerlingen VOS Leerkrachten Competenties Belangrijk Op het VOJ Belangrijk Tevreden voldoende aan de orde gekomen Positief zelfbeeld/ zelfbewustzijn Doorzettingsvermogen Assertiviteit Zelfreflectie Ontwikkelings- en exploratiedrang Oplossingsgerichte instelling Respect tonen voor democratisch waarden Bewust zijn van je plaats in de wereld ICT vaardigheden Algemene brede belangstelling De antwoorden van VOS leerkrachten) op de vraag welke vakinhouden op het VOJ meer aandacht moeten krijgen gaven het volgende beeld: Meer aandacht voor Scheikunde Goniometrie, stereometrie Spreekvaardigheid Surinaamse en regionale geschiedenis Opmerkingen Scheikunde moet op VOJ al als basis gegeven worden, om het op VOS beter te begrijpen. Ook is het nodig om de overige exacte vakken te begrijpen Nodig voor een goede basis voor verdere studie Spreekvaardigheid is van belang om niet alleen het vak Nederlands te beheersen, maar ook om de overige vakinhouden te begrijpen. Ook voor de onderlinge communicatie is dit van zeer groot belang Een goede balans tussen algemene en Surinaamse geschiedenis, waarbij meer aandacht gericht wordt op Suriname en de eigen regio. Dieper ingaan op de Surinaamse geschiedenis Page 6 of 8

7 Meer aandacht voor Practicum en visueel materiaal Toepassingen, verklaringen en interpretaties Opmerkingen Meer practicum nodig, practicum lokalen en visueel materiaal Leerlingen moeten verklaringen kunnen geven, vakinhouden kunnen toepassen in de praktijk en hierover interpretaties kunnen doen Het voorgaande is slechts een greep uit de gestelde vragen aan leerlingen, ouders en leerkrachten en de antwoorden daarop. De analyse van de onderzoeksgegevens zijn nog in volle gang. Niettemin lijken zich de volgende voorlopige conclusies af te tekenen. De leerkrachten VOJ en VOS zijn in grote lijnen tevreden over het VOJ-programma De ouders zijn tevreden over het VOJ-programma, maar hebben aarzelingen bij de kwaliteit en de motivatie van leerkrachten De leerlingen vinden de vakken die ze krijgen op VOJ vrijwel allemaal belangrijk, ook vakken als muziek, sport en beweging, maar niet de vakken tekenen (wel op LTS) en handvaardigheid Leerlingen en leerkrachten hechten groot belang aan sociale vaardigheden en houdingen naast vakinhouden Leerlingen zijn tevreden over de mate waarin er aandacht is voor de competenties, maar leerkrachten vinden dat competenties niet voldoende beheerst worden. Leerlingen geven in overgrote meerderheid aan dat ze na VOJ verder willen studeren Er moeten geen inhouden geschrapt of toegevoegd worden aan het bestaande VOJprogramma De meeste VOS-leerkrachten kennen het VOJ-curriculum niet; Over het curriculum werd opgemerkt dat het diepgaander, actueler, moderner, praktischer, Surinaamser en meer gericht op inzicht moet worden met: Relevantere inhoud, dus over dingen die leerlingen bezighouden Meer aandacht voor competenties die nu onderbelicht zijn Aandacht voor het kunnen leggen van verbanden Nieuwe boeken en aanschouwend materiaal Activerende didactiek Een meer praktische aanpak, bijvoorbeeld in exacte vakken (laboratorium ruimtes) Een Surinaamsere inhoud, bv Surinaamse geschiedenis) ICT en digitale hulpmiddelen bij leren Moet meer aandacht besteden aan taalvaardigheid in al zijn vormen (spreken, schrijven, begrijpend lezen, luisteren) als motor van het leren rekenvaardigheden (goniometrie; staartdelingen (!)) Introductie Scheikunde als vak op VOJ. Page 7 of 8

8 Voorlopige analyse van de onderzoeksresultaten over het functioneren van leerlingen van het Voortgezet Speciaal Onderwijs (VSO) in het beroepenveld en op de middelbare beroepsopleidingen geeft het volgende beeld. Leerkrachten Bedrijven Leerkrachten Bedrijven Leerlingen die vinden dat leerlingen de die de competenties belangrijk competenties in voldoende mate vinden beheersen Doorzettingsvermogen Assertiviteit Zelfreflectie Respect voor zichzelf en anderen Informatie verzamelen en verwerken Kritisch kunnen denken Probleemoplossend kunnen denken Belangstelling hebben Motivatie Georganiseerd en netjes werken Hierbij valt op dat leerlingen een veel positiever beeld hebben van de eigen beheersing van de competenties dan de leerkrachten en hun werkgevers. De beheersing van echte schoolcompetenties wordt door leerkrachten als zwak beoordeeld. Het merendeel van de leerlingen wil doorstuderen, zo zegt een leerling op het Voortgezet Speciaal Onderwijs in een interview: Ik wil gewoon niet meer naar school, maar men rent achter mij om naar school te gaan; waarom ik niet naar school wil, de school is saai. Daarnaast willen leerlingen in het VSO vooral praktischer leren (80%) in een veiliger schoolklimaat zonder agressie (31%). Voorlopige conclusies en aanbevelingen voor het Voortgezet Speciaal Onderwijs geven aan dat er meer greep van de overheid gewenst is in het beleid en meer samenwerking nodig is. Ook wordt gevraagd naar een betere determinatie en selectie van VSO-leerlingen, een curriculum ook gebaseerd op dat van het VOJ, een meer evenwichtige verdeling tussen theorie en praktijk en dat het onderwijs meer op de individuele leerlinge gericht zou moeten zijn (onderwijs op maat). Goed en specifiek leermateriaal, begeleiding gericht op terugkeer naar onderwijs/arbeid, en een doorlopende begeleiding zijn eveneens gewenst, net als professionalisering van leerkrachten in het Binnenland en de districten. Page 8 of 8

Surinaamse leerlijnen voor taal:

Surinaamse leerlijnen voor taal: 51 Surinaamse leerlijnen voor taal: een voorbeeld voor Nederland? Surinaamse leerlijnen voor taal: een voorbeeld voor Nederland? Auteur: Mieke Smits In het kader van het Basic Education Improvement Project

Nadere informatie

Studie over het programma en de inrichting van de bovenbouw van het toekomstig basisonderwijs:

Studie over het programma en de inrichting van de bovenbouw van het toekomstig basisonderwijs: Studie over het programma en de inrichting van de bovenbouw van het toekomstig basisonderwijs: de opinies van leerkrachten, leerlingen en ouders VOJ-VOS Ministerie van Onderwijs en Volksontwikkeling Afdeling

Nadere informatie

In het kleuteronderwijs is dat al zo, in leerjaar 3 wordt hierop voortgebouwd. Early childhood education besteedt daar ook aandacht aan.

In het kleuteronderwijs is dat al zo, in leerjaar 3 wordt hierop voortgebouwd. Early childhood education besteedt daar ook aandacht aan. STAKEHOLDERS CONFERENTIE donderdag 11 augustus 2011 Methodeontwikkeling - 3 (MO-3) Stellingen Eens Weet Oneens 1. Het onderwijs moet aansluiten bij de situatie waar kinderen naar de universiteit gaan.

Nadere informatie

Presentatie VTOI 8 april 2016. Paul Schnabel

Presentatie VTOI 8 april 2016. Paul Schnabel Presentatie VTOI 8 april 2016 Paul Schnabel Visie Ingrediënten voor het eindadvies Resultaten dialoog Wetenschappelijke inzichten Internationale vergelijkingen Huidige wet- en regelgeving en onderwijspraktijk

Nadere informatie

VVOB Suriname PROGRESS & PROGRESSING TVET

VVOB Suriname PROGRESS & PROGRESSING TVET VVOB Suriname PROGRESS & PROGRESSING TVET VVOB in Suriname Sinds 1982 in Suriname Verschillende fases: 1. Tot 2001: uitzenden experts 2. 2001-2007: projectwerking 3. 2008-2013: Progress: lager onderwijs

Nadere informatie

21 e eeuwse vaardigheden in het onderwijs. stand van zaken en toekomstige mogelijkheden. Petra Fisser VELON-studiedag Breda, 13 november 2015

21 e eeuwse vaardigheden in het onderwijs. stand van zaken en toekomstige mogelijkheden. Petra Fisser VELON-studiedag Breda, 13 november 2015 21 e eeuwse vaardigheden in het onderwijs stand van zaken en toekomstige mogelijkheden SLO nationaal expertisecentrum leerplanontwikkeling Petra Fisser VELON-studiedag Breda, 13 november 2015 SLO, nationaal

Nadere informatie

Cultuureducatie, geen vak apart

Cultuureducatie, geen vak apart Cultuureducatie, geen vak apart Uitvoeringsplan Theo Thijssen Inleiding Op Educatief Centrum Theo Thijssen wordt gewerkt aan een ononderbroken ontwikkeling van kinderen van 0-13 jaar. Het ondernemend leren

Nadere informatie

Willibrordus: cultuur in ons hart

Willibrordus: cultuur in ons hart 1. Willibrordus: cultuur in ons hart De huidige maatschappij vraagt om creatieve burgers die nieuwe ideeën kunnen bedenken en uitwerken. Daarom mag je op de Willibrordus door spelen wijs(er) worden! Kom

Nadere informatie

CKV Festival 2012. CKV festival 2012

CKV Festival 2012. CKV festival 2012 C CKV Festival 2012 Het CKV Festival vindt in 2012 plaats op 23 en 30 oktober. Twee dagen gaan de Bredase leerlingen van het voortgezet onderwijs naar de culturele instellingen van Breda. De basis van

Nadere informatie

Doorlopende leerlijnen taal: ervaringen met 3 scholen

Doorlopende leerlijnen taal: ervaringen met 3 scholen Ronde 5 Bert de Vos APS, Utrecht Contact: b.devos@aps.nl Doorlopende leerlijnen taal: ervaringen met 3 scholen 1. Over de drempels met taal Het rapport Over de drempels met taal is al ruim een jaar oud.

Nadere informatie

ontwikkelingsperspectief

ontwikkelingsperspectief ontwikkelingsperspectief Leerlijnen OPP uitstroombestemming Thema nieuwsbrief schooljaar 2013-2014 IvOO - VSO Diplomastroom 15-11-2013 In oktober is er een ouderavond geweest met als onderwerp het (document)

Nadere informatie

Belang van en tevredenheid over competenties van VOJgediplomeerden. beroepenveld en de middelbare beroepsopleidingen

Belang van en tevredenheid over competenties van VOJgediplomeerden. beroepenveld en de middelbare beroepsopleidingen Belang van en tevredenheid over competenties van VOJgediplomeerden binnen het beroepenveld en de middelbare beroepsopleidingen Uitgevoerd door het Instituut voor Maatschappijwetenschappelijk Onderzoek

Nadere informatie

Brabantse aanpak Cultuureducatie met Kwaliteit

Brabantse aanpak Cultuureducatie met Kwaliteit Brabantse aanpak Cultuureducatie met Kwaliteit Hoe breng je meer lijn en structuur in je cultuureducatie en hoe werk je gericht aan de persoonlijke (creativiteits)- ontwikkeling van leerlingen? Basisscholen

Nadere informatie

Wetenschap en Technologie, Science, óók voor hoogbegaafde leerlingen op PO en onderbouw VO.

Wetenschap en Technologie, Science, óók voor hoogbegaafde leerlingen op PO en onderbouw VO. VO-PO samenwerking Kandinsky - Talent Wetenschap en Technologie, Science, óók voor hoogbegaafde leerlingen op PO en onderbouw VO. VO-PO samenwerking Kandinsky - Talent Wetenschap en Technologie, Science,

Nadere informatie

Schets van het onderwijsprogramma. Route 2, 16+ mbo 2. april 2016

Schets van het onderwijsprogramma. Route 2, 16+ mbo 2. april 2016 Schets van het onderwijsprogramma De leerlingen in route 2 uitstroomprofiel mbo 2 worden voorbereid op instroom in een niveau 2 opleiding op het mbo. De school moet voor deze leerlingen een veilige plek

Nadere informatie

Schets van het onderwijsprogramma Route 3, 12 16 jaar vmbo kader/gl/tl

Schets van het onderwijsprogramma Route 3, 12 16 jaar vmbo kader/gl/tl Schets van het onderwijsprogramma Route 3, 12 16 jaar vmbo kader/gl/tl De leerlingen in route 3 uitstroomprofiel vmbo k/gl/t worden voorbereid op instroom in de onderbouw van het vmbo (kader, gemengde

Nadere informatie

Naar een curriculum voor Voortgezet Speciaal Onderwijs (VSO)

Naar een curriculum voor Voortgezet Speciaal Onderwijs (VSO) Naar een curriculum voor Voortgezet Speciaal Onderwijs (VSO) Een onderzoek naar de plaats van en een curriculum voor het Surinaamse VSO In opdracht van MinOV-BEIP SLO, 1 april 2011 Naar een curriculum

Nadere informatie

Op weg naar een curriculum voor het basisonderwijs

Op weg naar een curriculum voor het basisonderwijs Op weg naar een curriculum voor het basisonderwijs Curriculumraamwerk en leerlijnen Ontwikkeling basisonderwijs Suriname Op weg naar een curriculum voor het basisonderwijs Curriculumraamwerk en leerlijnen

Nadere informatie

Samen leren jezelf te zijn, kansrijk en uniek Wij maken werk van talent!

Samen leren jezelf te zijn, kansrijk en uniek Wij maken werk van talent! De missie van onze school: Samen leren jezelf te zijn, kansrijk en uniek Wij maken werk van talent! De visie van onze school: A: Goed onderwijs, opbrengstgericht Door middel van een gevarieerd lesaanbod

Nadere informatie

Op weg naar betekenisvol onderwijs en onderzoekend en actief leren.

Op weg naar betekenisvol onderwijs en onderzoekend en actief leren. Basisschool De Buitenburcht Op weg naar betekenisvol onderwijs en onderzoekend en actief leren. Dit is de beknopte versie van het schoolplan 2015-2019 van PCB de Buitenburcht in Almere. In het schoolplan

Nadere informatie

RAPPORT ONDERZOEK REKENEN-WISKUNDE BASISSCHOOL 'PATER VAN DER GELD'

RAPPORT ONDERZOEK REKENEN-WISKUNDE BASISSCHOOL 'PATER VAN DER GELD' RAPPORT ONDERZOEK REKENEN-WISKUNDE BASISSCHOOL 'PATER VAN DER GELD' School : basisschool 'Pater van der Geld' Plaats : Waalwijk BRIN-nummer : 13NB Onderzoeksnummer : 94513 Datum schoolbezoek : 12 juni

Nadere informatie

Bestuurlijk kader Cultuur en Onderwijs

Bestuurlijk kader Cultuur en Onderwijs Bestuurlijk kader Cultuur en Onderwijs Cultuuruitingen spelen een belangrijke rol in de samenleving en in het leven van mensen. Cultuur vertegenwoordigt daarbij zowel een maatschappelijke, een artistieke

Nadere informatie

Schets van het onderwijsprogramma. Route 2, 16+ mbo entree. april 2016

Schets van het onderwijsprogramma. Route 2, 16+ mbo entree. april 2016 Schets van het onderwijsprogramma De leerlingen in route 2 uitstroomprofiel entreeopleiding worden voorbereid op instroom in de entreeopleiding in het mbo. De entreeopleiding is drempelloos en duurt een

Nadere informatie

2012-2016. Zelfstandig Leren

2012-2016. Zelfstandig Leren 2012-2016 Zelfstandig Leren 0 Inhoud Beschrijving doelgroep... 2 Visie op onderwijs... 2 Basisvisie... 2 Leerinhouden/ activiteiten... 2 Doelen voor het zelfstandig leren... 3 Definitie zelfstandig leren...

Nadere informatie

Naar een curriculum voor voortgezet speciaal onderwijs

Naar een curriculum voor voortgezet speciaal onderwijs Naar een curriculum voor voortgezet speciaal onderwijs Opvattingen van leerkrachten, leerlingen en ouders en stakeholders VSO Ontwikkeling basisonderwijs Suriname Naar een curriculum voor voortgezet speciaal

Nadere informatie

Format aanvragen subsidieregeling cultuureducatie cultuur voor ieder kind

Format aanvragen subsidieregeling cultuureducatie cultuur voor ieder kind Format aanvragen subsidieregeling cultuureducatie cultuur voor ieder kind Dit format is bedoeld voor scholen die in 2015 een tweede aanvraag doen voor de subsidieregeling cultuur voor ieder kind van de

Nadere informatie

3 De visie van de Prinses Julianaschool

3 De visie van de Prinses Julianaschool 3 De visie van de Prinses Julianaschool 3.1 Visie op het onderwijs De missie: Prinses Julianaschool, school voor geborgenheid, (basis)kennis en zorg. De Prinses Julianaschool biedt kinderen een veilige

Nadere informatie

2. Waar staat de school voor?

2. Waar staat de school voor? 2. Waar staat de school voor? Missie en Visie Het Rondeel gaat uit van de Wet op het Basisonderwijs. Het onderwijs omvat de kerndoelen en vakgebieden die daarin zijn voorgeschreven. Daarnaast zijn ook

Nadere informatie

a.roland holst c ollege QUEST een avontuurlijke zoektocht...

a.roland holst c ollege QUEST een avontuurlijke zoektocht... a.roland holst c ollege QUEST een avontuurlijke zoektocht... de uitdaging... Hallo, ik ben Hanna. Dit jaar ben ik begonnen aan QUEST. QUEST past prima bij mij. Dat denk ik zelf, dat denken mijn ouders

Nadere informatie

Competenties en bekwaamheden van een Daltonleerkracht

Competenties en bekwaamheden van een Daltonleerkracht Naam: School: Daltoncursus voor leerkrachten Competenties en bekwaamheden van een Daltonleerkracht Inleiding: De verantwoordelijkheden van de leerkracht zijn samen te vatten door vier beroepsrollen te

Nadere informatie

WORKSHOP LEERLIJNEN. Dag van de Cultuureducatie: workshop leerlijnen

WORKSHOP LEERLIJNEN. Dag van de Cultuureducatie: workshop leerlijnen WORKSHOP LEERLIJNEN Welkom en inleiding Wat is een leerlijn? Voorbeelden en achtergronden van leerlijnen cultuuronderwijs Leerlijnen in Flevoland: KIDD en De Culturele Haven Hoe bouw je een leerlijn? WORKSHOP

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2014 2015 31 568 Staatkundig proces Nederlandse Antillen Nr. 145 BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN ONDERWIJS, CULTUUR EN WETENSCHAP Aan de Voorzitter van

Nadere informatie

MINISTERIE VAN ONDERWIJS EN VOLKSONTWIKKELING

MINISTERIE VAN ONDERWIJS EN VOLKSONTWIKKELING MINISTERIE VAN ONDERWIJS EN VOLKSONTWIKKELING ONDERWIJSSTRUCTUUR VAN SURINAME BEROEPSONDERWIJS 21 MAART 2013 Mevr. Claudia, Palas-Wongsosemito. bno.minov@gmail.com EDUCATION FOR ALL/ LIFELONG LEARNING

Nadere informatie

Primair Onderwijs po 079-3232.333 Voorgezet onderwijs vo 079-3232.444

Primair Onderwijs po 079-3232.333 Voorgezet onderwijs vo 079-3232.444 Voorlichtingspublicatie Betreft de onderwijssector(en) Informatie CFI/ICO Primair Onderwijs po 079-3232.333 Voorgezet onderwijs vo 079-3232.444 Wet van 9 december 2005, houdende opneming in de Wet op het

Nadere informatie

Informatie werkplekleren

Informatie werkplekleren Informatie werkplekleren Pabo Venlo 2014-2015 Inhoudsopgave Inleiding Blz. 3 Stagedagen Blz. 4 Stageweken Blz. 4 Jaaroverzicht 2014-2015 Blz. 5 Opleidingsprogramma Blz. 6 Propedeusefase Hoofdfase Afstudeerfase

Nadere informatie

Terugkoppeling monitor subsidieregeling Versterking samenwerking lerarenopleidingen en scholen 2013-2016

Terugkoppeling monitor subsidieregeling Versterking samenwerking lerarenopleidingen en scholen 2013-2016 Terugkoppeling monitor subsidieregeling Versterking samenwerking lerarenopleidingen en scholen 2013-2016 Tussenmeting 2015 Portret samenwerkingsverband P029 Opdrachtgever: ministerie van OCW Utrecht, oktober

Nadere informatie

Projectdefinitie. Plan van aanpak

Projectdefinitie. Plan van aanpak Projectplan DOT2 Projectdefinitie ICT is niet meer weg te denken uit ons onderwijs (Hasselt, 2014). Als (toekomstige) leerkracht is het belangrijk dat je daar op inspeelt en kennis hebt van de laatste

Nadere informatie

INLICHTINGENFORMULIER

INLICHTINGENFORMULIER INLICHTINGENFORMULIER Logo aanleverende school Inlichtingenformulier Opleidingen Bestemd voor de Unit.. van: Leerlinggegevens Naam Roepnaam en voorletters Geboortedatum Adres Postcode Plaats Telefoon (Mobiel)

Nadere informatie

Het beleidsplan cultuureducatie

Het beleidsplan cultuureducatie Het beleidsplan cultuureducatie Beleidsplannen voor cultuureducatie kunnen variëren van 1 A4 tot een compleet beleidsplan. Belangrijk hierbij is dat het cultuureducatiebeleid onderdeel is van het schoolplan.

Nadere informatie

Alvast hartelijk dank voor het invullen! De teams van Kunststation C, IVAK de Cultuurfabriek, Cultuur Educatie Stad en Museumhuis Groningen

Alvast hartelijk dank voor het invullen! De teams van Kunststation C, IVAK de Cultuurfabriek, Cultuur Educatie Stad en Museumhuis Groningen Wij verzoeken u vriendelijk de volgende vragen over cultuureducatie op uw school te beantwoorden. Uw antwoorden zijn voor ons van groot belang om de ondersteuning van cultuureducatie op de scholen de komende

Nadere informatie

Leraar basisonderwijs LA voor de onderbouw 0,4 fte

Leraar basisonderwijs LA voor de onderbouw 0,4 fte Stichting OZHW voor PO en VO zoekt per 22 augustus 2016 voor de openbare basisschool de Dolfijn in Zwijndrecht voor de onderbouw 0,4 fte Bestemd voor medewerkers van OZHW PO en VO en voor externe geïnteresseerden

Nadere informatie

Leren in het platte vlak: taalonderwijs van punten langs lijnen naar ruimte

Leren in het platte vlak: taalonderwijs van punten langs lijnen naar ruimte 10/5/10 1 Leren in het platte vlak: taalonderwijs van punten langs lijnen naar ruimte NDN-lenteconferentie 2010: Kwaliteitszorg voor taal door leerlijnen, Antwerpen, 7 mei 2010 Kees de Glopper Expertisecentrum

Nadere informatie

Identiteit van de Koos Meindertsschool

Identiteit van de Koos Meindertsschool Identiteit van de Koos Meindertsschool 1. Identiteit - het karakter van de school Wij zijn een open school waarin een ieder gelijkwaardig is. Wij heten elk kind welkom op de Koos Meindertsschool, ongeacht

Nadere informatie

& Sociale Integratie. Beleidsstuk ACTIEF BURGERSCHAP. Actief burgerschap & Sociale integratie. Het Palet MeerderWeert 1

& Sociale Integratie. Beleidsstuk ACTIEF BURGERSCHAP. Actief burgerschap & Sociale integratie. Het Palet MeerderWeert 1 Beleidsstuk ACTIEF BURGERSCHAP & Sociale Integratie Actief burgerschap & Sociale integratie. Het Palet MeerderWeert 1 INHOUDSOPGAVE Hoofdstuk 1: Visie op actief burgerschap & sociale integratieactie Hoofdstuk

Nadere informatie

1 en 2 oktober 2013. Bezoek aan Groningen

1 en 2 oktober 2013. Bezoek aan Groningen 1 en 2 oktober 2013 Bezoek aan Groningen programma 1-2 oktober 2013 www.cultuurindespiegel.be 1. Stavaza van CIS Nederland 2. Emiel Copini (14-18jaar) en Theisje van Dorsten (4-10 jaar) 3. Astrid Rass

Nadere informatie

1 en 2 oktober 2013. Bezoek aan Groningen

1 en 2 oktober 2013. Bezoek aan Groningen 1 en 2 oktober 2013 Bezoek aan Groningen programma 1-2 oktober 2013 www.cultuurindespiegel.be - Barend geeft een stavaza van CIS Nederland - Emiel Copini (10-14 jaar) - Theisje van Dorsten (4-10 jaar)

Nadere informatie

Beoordeling van het PWS

Beoordeling van het PWS Weging tussen de drie fasen: 25% projectvoorstel, 50% eindverslag, 25% presentatie (indien de presentatie het belangrijkste onderdeel is (toneelstuk, balletuitvoering, muziekuitvoering), dan telt de presentatie

Nadere informatie

BIJLAGE 1: UITKOMST ONDERZOEK NEWSCHOOL.NU TE HARDERWIJK

BIJLAGE 1: UITKOMST ONDERZOEK NEWSCHOOL.NU TE HARDERWIJK BIJLAGE 1: UITKOMST ONDERZOEK NEWSCHOOL.NU TE HARDERWIJK INHOUD Uitkomst onderzoek Newschool.nu te Harderwijk 3 2 en oordelen per onderliggende onderzoeksvraag 4 3 Samenvattend oordeel 10 Bijlage 1A: Overzicht

Nadere informatie

Schoolondersteuningsprofiel. 17TW00 De Kosmos

Schoolondersteuningsprofiel. 17TW00 De Kosmos Schoolondersteuningsprofiel 17TW00 De Kosmos Geactualiseerd op 15 januari 2015 Toelichting Met dit schoolondersteuningsprofiel willen wij in beeld brengen welke (extra) ondersteuning wij onze leerlingen

Nadere informatie

WOORD VOORAF. Leny Pet

WOORD VOORAF. Leny Pet WOORD VOORAF Voor de leerlingen uit de derde klassen en hun ouders of verzorgers is dit boekje gemaakt. Het eerste deel geeft informatie over de diverse keuzemogelijkheden en de belangrijkste veranderingen

Nadere informatie

Vakgebieden Methoden Omschrijving Taal Groep 1-2. Schatkist

Vakgebieden Methoden Omschrijving Taal Groep 1-2. Schatkist Nederlandse taal Kinderen ontwikkelen mondelinge en schriftelijke vaardigheden waarmee ze de Nederlandse taal leren gebruiken in situaties die zich in het dagelijkse leven voordoen. Tevens verwerven ze

Nadere informatie

Willibrordus: cultuur in ons hart

Willibrordus: cultuur in ons hart 1. Willibrordus: cultuur in ons hart De huidige maatschappij vraagt om creatieve burgers die nieuwe ideeën kunnen bedenken en uitwerken. Daarom mag je op de Willibrordus door spelen wijs(er) worden! Kom

Nadere informatie

STUDIEWIJZER HAVO COHORT 2009. Versie november 2010

STUDIEWIJZER HAVO COHORT 2009. Versie november 2010 STUDIEWIJZER HAVO COHORT 2009 Versie november 2010 Inhoudsopgave Inhoudsopgave... 1 Aardrijkskunde... 2 Biologie... 3 Culturele en Kunstzinnige Vorming... 4 Duitse taal en literatuur... 5 Economie... 6

Nadere informatie

Competenties. De beschrijvingen van de 7 competenties :

Competenties. De beschrijvingen van de 7 competenties : Inhoud Inleiding...3 Competenties...4 1. Interpersoonlijk competent...5 2. Pedagogisch competent...5 3. Vakinhoudelijk en didactisch competent...6 4. Organisatorisch competent...6 5. Competent in samenwerking

Nadere informatie

Visiedocument. Actief Burgerschap. Januari 2010

Visiedocument. Actief Burgerschap. Januari 2010 Visiedocument Actief Burgerschap Januari 2010 Gereformeerde scholen voor speciaal basisonderwijs Het Baken en De Drieluik Inleiding Actief Burgerschap U staat op het punt ons visiestuk actief burgerschap

Nadere informatie

Kleine Gartmanplantsoen 21 1017 RP Amsterdam T 020 620 9567 info@mocca-amsterdam.nl www.mocca-amsterdam.nl. Stappenplan cultuureducatiebeleid

Kleine Gartmanplantsoen 21 1017 RP Amsterdam T 020 620 9567 info@mocca-amsterdam.nl www.mocca-amsterdam.nl. Stappenplan cultuureducatiebeleid Kleine Gartmanplantsoen 21 1017 RP Amsterdam T 020 620 9567 info@mocca-amsterdam.nl www.mocca-amsterdam.nl Stappenplan cultuureducatiebeleid Inleiding Dit stappenplan is een handreiking om te komen tot

Nadere informatie

Voorlichting Voortgezet Onderwijs

Voorlichting Voortgezet Onderwijs Voorlichting Voortgezet Onderwijs Onderwerpen die besproken worden: Onderbouw VO Bovenbouw VO LWOO vmbo havo/vwo En daarna? Factoren voor schoolkeuze Scholen in de regio Aanmeldingsprocedure Belangrijke

Nadere informatie

Bernardusschool Praktische stroom, uitstroomprofiel arbeidsmatige dagbesteding

Bernardusschool Praktische stroom, uitstroomprofiel arbeidsmatige dagbesteding Bernardusschool Praktische stroom, uitstroomprofiel arbeidsmatige dagbesteding Typering van de vakken die binnen het profiel arbeidsmatige dagbesteding worden aangeboden Nederlandse taal en communicatie

Nadere informatie

Inhoudsopgave curriculum drama op de basisschool. 1. Definitie. 2. Visie. 3. Doelen. 4. Werkvormen. 5. Leerlijnen. 6. Materialen. 7.

Inhoudsopgave curriculum drama op de basisschool. 1. Definitie. 2. Visie. 3. Doelen. 4. Werkvormen. 5. Leerlijnen. 6. Materialen. 7. Inhoudsopgave curriculum drama op de basisschool 1. Definitie 2. Visie 3. Doelen 4. Werkvormen 5. Leerlijnen 6. Materialen 7. Rapportage 8. Budget 9. Evaluatie en bijstelling 10. Leerlijn drama Voorwoord

Nadere informatie

PrOmotie, Hét leermiddelenpakket voor het praktijkonderwijs

PrOmotie, Hét leermiddelenpakket voor het praktijkonderwijs Hét leermiddelenpakket voor het praktijkonderwijs hét leermiddelenpakket voor het praktijkonderwijs De leeromgeving biedt het praktijkonderwijs, zijn leerlingen en docenten een volwaardig en betaalbaar

Nadere informatie

Werkplan 1 juli 2009 1 juli 2011

Werkplan 1 juli 2009 1 juli 2011 Expertisecentrum Onderwijs & ICT Suriname UTSN Twinning Project 2008/1/E/K/005 Werkplan 1 juli 2009 1 juli 2011 Bijlage C bij het Rapport Haalbaarheidsstudie Wim de Boer (SLO), Pieter van der Hijden (Sofos

Nadere informatie

Startnotitie leerplanontwikkeling pilot tweetalig primair onderwijs (tpo)

Startnotitie leerplanontwikkeling pilot tweetalig primair onderwijs (tpo) Startnotitie leerplanontwikkeling pilot tweetalig primair onderwijs (tpo) (Conceptversie 3 juni 2014, Karel Philipsen, Bas Trimbos & Annette Thijs) Vooraf In augustus 2014 start een pilot tweetalig primair

Nadere informatie

competentieprofiel groepsleerkracht/ docent algemeen vormend onderwijs Het Driespan

competentieprofiel groepsleerkracht/ docent algemeen vormend onderwijs Het Driespan Samenwerken Omgevingsgericht/samenwerken Reflectie en zelfontwikkeling competentieprofiel groepsleerkracht/ docent algemeen vormend onderwijs Het Driespan Competentieprofiel stichting Het Driespan, (V)SO

Nadere informatie

Het Speciaal Onderwijs in de steigers

Het Speciaal Onderwijs in de steigers Het Speciaal Onderwijs in de steigers Activiteitenplanning 2012-2014 Miriam Weekers, Rita Lunes, Hans Pietersen, Jan Berkvens 19-12-2011 Deze notitie geeft op hoofdlijnen weer welke activiteiten in de

Nadere informatie

Cultuurbeleidsplan 2015-2019

Cultuurbeleidsplan 2015-2019 CBS Maranatha Hoogklei 7, 9671 GC Winschoten Cultuurbeleidsplan 2015-2019 1. Inleiding Dit is het cultuureducatieplan van de CBS Maranatha in Winschoten. Een plan dat is opgesteld om een bijdrage te leveren

Nadere informatie

Toelichting bij de concretiseringen wiskunde in de vorm van tussendoelen voor 3 havo/vwo ctwo en SLO oktober 2010

Toelichting bij de concretiseringen wiskunde in de vorm van tussendoelen voor 3 havo/vwo ctwo en SLO oktober 2010 Toelichting bij de concretiseringen wiskunde in de vorm van tussendoelen voor 3 havo/vwo ctwo en SLO oktober 2010 Achtergrond De globale kerndoelen voor de onderbouw van het voortgezet onderwijs bieden

Nadere informatie

Engelse taal. Kennisbasis Engelse taal op de Pabo

Engelse taal. Kennisbasis Engelse taal op de Pabo Engelse taal Belang van het vak Engels geven in het basisonderwijs is investeren in de mensen van de toekomst die studeren, werken en recreëren in verschillende landen van Europa en de wereld. Door de

Nadere informatie

RAPPORT ONDERZOEK REKENEN-WISKUNDE R.K. BASISSCHOOL KLAVERTJE VIER

RAPPORT ONDERZOEK REKENEN-WISKUNDE R.K. BASISSCHOOL KLAVERTJE VIER RAPPORT ONDERZOEK REKENEN-WISKUNDE R.K. BASISSCHOOL KLAVERTJE VIER School : R.K. basisschool Klavertje Vier Plaats : Eys BRIN-nummer : 10QB Onderzoeksnummer : 95001 Datum schoolbezoek : 23 augustus Datum

Nadere informatie

RAPPORT ONDERZOEK REKENEN-WISKUNDE BASISSCHOOL ''T STOOFJE'

RAPPORT ONDERZOEK REKENEN-WISKUNDE BASISSCHOOL ''T STOOFJE' RAPPORT ONDERZOEK REKENEN-WISKUNDE BASISSCHOOL ''T STOOFJE' School : basisschool ''t Stoofje' Plaats : Ouwerkerk BRIN-nummer : 10BL Onderzoeksnummer : 94512 Datum schoolbezoek : 14 juni 2007 Datum vaststelling

Nadere informatie

- Aan het eind van deze fase is niveau 1F bereikt

- Aan het eind van deze fase is niveau 1F bereikt Bernardusschool - Cognitiestroom, uitstroomprofiel arbeidsmarkt Typering van de vakken die binnen het profiel arbeidsmarkt worden aangeboden Nederlandse taal en communicatie Op de Cognitiestroom van de

Nadere informatie

2013-2017. Huiswerkbeleid

2013-2017. Huiswerkbeleid 01-017 Huiswerkbeleid Inhoudsopgave Beschrijving doelgroep Visie op onderwijs Basisvisie Leerinhouden/Activiteiten De voor- en nadelen van het geven van huiswerk Voordelen Nadelen Richtlijnen voor het

Nadere informatie

CLIL Toolkit voor het basisonderwijs

CLIL Toolkit voor het basisonderwijs CLIL Toolkit voor het basisonderwijs Auteurs: Alessandra Corda, Eke Krijnen, Wibo van der Es Redactie: Jan Willem Chevalking, Tine Stegenga 2012 Expertisecentrum mvt, Leiden Een digitale versie van deze

Nadere informatie

Slimme en haalbare oplossingen voor het Instellingsexamen

Slimme en haalbare oplossingen voor het Instellingsexamen Slimme en haalbare oplossingen voor het Instellingsexamen APS Hella Kroon Alie Kammenga Ellis Eerdmans 8 oktober 2012 Ede In deze masterclass Als ik het voor het zeggen had dan De kaders van het instellingsexamen

Nadere informatie

Wiskunde en informatica: innovatie en consolidatie Over vragen in het wiskunde- en informaticaonderwijs

Wiskunde en informatica: innovatie en consolidatie Over vragen in het wiskunde- en informaticaonderwijs Tijdschrift voor Didactiek der β-wetenschappen 22 (2005) nr. 1 & 2 53 Oratie, uitgesproken op 11 maart 2005, bij de aanvaarding van het ambt van hoogleraar Professionalisering in het bijzonder in het onderwijs

Nadere informatie

Leerjaar 4: Lesopbouw en suggesties (incl. bewijzenblad) voor leerroute A

Leerjaar 4: Lesopbouw en suggesties (incl. bewijzenblad) voor leerroute A Leerjaar 4: Lesopbouw en suggesties (incl. bewijzenblad) voor leerroute A Thema 12: Het vinden van werk c: Kiezen en solliciteren naar passende stageplek Thema 1 Introles De leerling oriënteert zich op

Nadere informatie

Terugkoppeling monitor subsidieregeling Versterking samenwerking lerarenopleidingen en scholen 2013-2016

Terugkoppeling monitor subsidieregeling Versterking samenwerking lerarenopleidingen en scholen 2013-2016 Terugkoppeling monitor subsidieregeling Versterking samenwerking lerarenopleidingen en scholen 2013-2016 Beginmeting 2014 Portret samenwerkingsverband P029 Opdrachtgever: ministerie van OCW Utrecht, september

Nadere informatie

Cultuureducatie in het basisonderwijs

Cultuureducatie in het basisonderwijs Cultuureducatie in het basisonderwijs Gemeente Westland Nulmeting Inleiding Teneinde aan het einde van het programma Cultuureducatie met Kwaliteit (CMK) vast te kunnen stellen wat de bereikte resultaten

Nadere informatie

ENQUÊTE: toetsing op maat

ENQUÊTE: toetsing op maat ENQUÊTE: toetsing op maat Bezoekers van de website van de PO-Raad konden hun mening geven over toetsing op maat. Tussen 22 januari en 6 februari 2013 hebben 201 mensen de enquête volledig ingevuld. De

Nadere informatie

RAPPORT VAN BEVINDINGEN KWALITEITSONDERZOEK. Pleincollege Sint Joris PRO PRO

RAPPORT VAN BEVINDINGEN KWALITEITSONDERZOEK. Pleincollege Sint Joris PRO PRO RAPPORT VAN BEVINDINGEN KWALITEITSONDERZOEK Pleincollege Sint Joris PRO PRO Plaats : Eindhoven BRIN nummer : 20AT C6 BRIN nummer : 20AT 05 PRO Onderzoeksnummer : 273588 Datum onderzoek : 16 april 2014

Nadere informatie

Doorgaande leerlijn taal voor alle kinderen. Els Loman

Doorgaande leerlijn taal voor alle kinderen. Els Loman Doorgaande leerlijn taal voor alle kinderen Els Loman Doelen Verdieping in de inhouden van de domeinen van taal van de referentieniveaus www.taalenrekenen.nl 2 Waar Wil Je Heen? Alice kwam bij een tweesprong.

Nadere informatie

Het kader voor de evaluatie van de regeling Cultuureducatie met Kwaliteit

Het kader voor de evaluatie van de regeling Cultuureducatie met Kwaliteit Het kader voor de evaluatie van de regeling Cultuureducatie met Kwaliteit 1. Aanleiding voor het evaluatiekader Zoals overeengekomen in de bestuurlijke afspraak die ten grondslag ligt aan de regeling Cultuureducatie

Nadere informatie

Docentenhandleiding Educatieprogramma

Docentenhandleiding Educatieprogramma Docentenhandleiding Educatieprogramma Hoe, wat & waar Primair Onderwijs groep 3 t/m 6 Inhoud Het Dordrechts Museum..p.3 Algemene doelstelling programma...p.3 Aansluiting bij kerndoelen. p.3,4 Programma:Hoe,

Nadere informatie

Onderwijsassistent. Kenmerken. Werkzaamheden. Na deze opleiding:

Onderwijsassistent. Kenmerken. Werkzaamheden. Na deze opleiding: Onderwijsassistent Een leraar of lerares komt soms handen tekort in de klas. Als onderwijsassistent zorg je er samen met de leerkracht voor dat alle leerlingen de aandacht krijgen die ze verdienen. In

Nadere informatie

Handleiding Mbo-hbo doorstroomassessment jij en het hbo ..een succesvolle combinatie?

Handleiding Mbo-hbo doorstroomassessment jij en het hbo ..een succesvolle combinatie? Handleiding jij en het hbo..een succesvolle combinatie? Inhoudsopgave Leeswijzer 3 Inleiding 4 1. Het portfolio 5 1.1 Kwaliteitseisen 5 1.2 Samenstelling van het portfolio 5 1.3 Inleveren portfolio 6 1.4

Nadere informatie

Onderwijskundig Jaarplan ( OKJP) OnderwijsKundig JaarVerslag ( OKJV)

Onderwijskundig Jaarplan ( OKJP) OnderwijsKundig JaarVerslag ( OKJV) Werken aan kwaliteit op De Schakel Hieronder leest u over hoe wij zorgen dat De Schakel een kwalitatief goede (excellente) school is en blijft. U kunt ook gegevens vinden over de recent afgenomen onderzoeken

Nadere informatie

Mbo, toets je taal! Taalvaardigheid Nederlands beoordelen in competentiegericht onderwijs

Mbo, toets je taal! Taalvaardigheid Nederlands beoordelen in competentiegericht onderwijs . Competentieleren Hajer, M. & T. Meestringa (2004). Handboek taalgericht vakonderwijs. Bussum: Coutinho. Ministerie van OC&W (2004). Van A tot Z betrokken. Aanvalsplan Laaggeletterdheid 2006-2010 (http://taalinmbo.kennisnet.nl/bronnen/aanvalsplan).

Nadere informatie

Competentieprofiel. Instituut voor Interactieve Media. Competentieprofiel studenten Instituut voor Interactieve Media vastgesteld juni 2006

Competentieprofiel. Instituut voor Interactieve Media. Competentieprofiel studenten Instituut voor Interactieve Media vastgesteld juni 2006 Competentieprofiel Instituut voor Interactieve Media Competentieprofiel studenten Instituut voor Interactieve Media vastgesteld juni 2006 Aangepast in maart 2009 Inleiding De opleiding Interactieve Media

Nadere informatie

Taalkunde in het schoolvak Nederlands: wat hebben methodes ons te bieden?

Taalkunde in het schoolvak Nederlands: wat hebben methodes ons te bieden? VIERENTWINTIGSTE CONFERENTIE HET SCHOOLVAK NEDERLANDS Ronde 5 Maria van der Aalsvoort ILS, Radboud Universiteit Nijmegen Contact: m.vanderaalsvoort@ils.ru.nl Taalkunde in het schoolvak Nederlands: wat

Nadere informatie

Tabel 1 Uitstroombestemmingen en leerroutes van het VSO van de van Voorthuijsenschool (2016) Praktisch (P) Dagbesteding

Tabel 1 Uitstroombestemmingen en leerroutes van het VSO van de van Voorthuijsenschool (2016) Praktisch (P) Dagbesteding Leerroutes op het VSO van de van Voorthuijsenschool vanaf schooljaar 0-0 De meeste leerlingen van de van Voorthuijsenschool stromen uit naar een vorm van dagbesteding. Onze leerlingen leren door te doen.

Nadere informatie

DEEL 2: Leerdoelenoverzicht (groep 3-4)

DEEL 2: Leerdoelenoverzicht (groep 3-4) Excellente gespreksvoering met excellente leerlingen DEEL 2: Leerdoelenoverzicht (groep 3-4) Deze uitgave maakt onderdeel uit van het product Excellente gespreksvoering met excellente leerlingen. Dit product

Nadere informatie

Doel van deze presentatie is

Doel van deze presentatie is Doel van deze presentatie is Oplossingsgericht? Sjoemelen? Evaluatie van de praktische oefening. Verbetersuggesties qua oplossingsgerichtheid (niet met betrekking tot de inhoud van de gebruikte materialen)

Nadere informatie

Inhoudsopgave. Inleiding 4. Les 1. Introductie filosofie Hebben alle vragen een antwoord? 10. Les 2. Denken Kunnen dieren denken?

Inhoudsopgave. Inleiding 4. Les 1. Introductie filosofie Hebben alle vragen een antwoord? 10. Les 2. Denken Kunnen dieren denken? >> Inhoudsopgave Inleiding 4 Les 1. Introductie filosofie Hebben alle vragen een antwoord? 10 Les 2. Denken Kunnen dieren denken? 14 Les 3. Geluk Wat is het verschil tussen blij zijn en gelukkig zijn?

Nadere informatie

Met deze brief breng ik u op de hoogte van het plan van aanpak voor Engels in het primair onderwijs. 1

Met deze brief breng ik u op de hoogte van het plan van aanpak voor Engels in het primair onderwijs. 1 >Retouradres Postbus 16375 2500 BJ Den Haag De voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA..DEN HAAG Primair Onderwijs IPC 2400 Rijnstraat 50 Den Haag Postbus 16375 2500 BJ

Nadere informatie

Goed onderwijs, daar draait bij ons alles om.

Goed onderwijs, daar draait bij ons alles om. OVER DIT IS WIJS Goed onderwijs, daar draait bij ons alles om. Vanuit deze betrokkenheid maken wij het verschil in aanpak en docenten. En om u nog wijzer te maken, heeft DIT IS WIJS unieke volledig uitgewerkte

Nadere informatie

Voorstel taal- en rekenbeleid [school]

Voorstel taal- en rekenbeleid [school] Inleiding Landelijk Op 27 april 2010 heeft de Eerste Kamer het wetsvoorstel 'Referentieniveaus Nederlandse taal en rekenen' aangenomen. Het wetsvoorstel treedt op 1 augustus 2010 in werking. De kern van

Nadere informatie

25. 21e eeuwse vaardigheden: wat moet je er mee en wat kan je er mee?

25. 21e eeuwse vaardigheden: wat moet je er mee en wat kan je er mee? 25. 21e eeuwse vaardigheden: wat moet je er mee en wat kan je er mee? 21 e eeuwse vaardigheden in het funderend onderwijs - stand van zaken- SLO nationaal expertisecentrum leerplanontwikkeling Petra Fisser

Nadere informatie

Beweging die nu te zien is m.b.t. cultuureducatie binnen het primair onderwijs

Beweging die nu te zien is m.b.t. cultuureducatie binnen het primair onderwijs Bijlage 2 Aanvraag Cultuureducatie met Kwaliteit in het Primair Onderwijs 2013 2016 Opgesteld door Cultura in samenwerking met de en besproken met Fonds Cultuurparticipatie. Lokale Situatie en context

Nadere informatie