Naar een curriculum voor voortgezet speciaal onderwijs

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Naar een curriculum voor voortgezet speciaal onderwijs"

Transcriptie

1 Naar een curriculum voor voortgezet speciaal onderwijs Opvattingen van leerkrachten, leerlingen en ouders en stakeholders VSO Ontwikkeling basisonderwijs Suriname

2

3 Naar een curriculum voor voortgezet speciaal onderwijs Opvattingen van leerkrachten, leerlingen, ouders en stakeholders VSO September 2011 Netherlands institute for curriculum development

4 Verantwoording Dit is een publicatie van het Ministerie van Onderwijs en Volksontwikkeling (Paramaribo, Suriname), in samenwerking met SLO (Netherlands institute for curriculum development). Auteurs: Mirjam Weekers (consultant), Jan Berkvens, Wout Ottevanger (beiden SLO) Informatie: Ministerie van Onderwijs en Volksontwikkeling Kaffiluddistraat Paramaribo, Suriname Tel Internet: SLO, Afdeling: O&A Postbus 2041, 7500 CA Enschede Nederland Telefoon +31 (0) Internet: Kenmerk: O&A/6158/D/11-407

5 Inhoud Glossarium 5 1. Inleiding Kader van het onderzoek Geschiedenis van het speciaal onderwijs Suriname Samenstelling VSO 8 2. Onderzoeksopzet Methodologie Respondentgroepen Overzicht van data Inleiding Statistische gegevens Gegevens uit de interviews met scholen Gegevens uit de interviews van betrokken partners Gegevens uit de interviews met bedrijven en bemiddelaars Potentiële doorstromers Analyse, conclusie en aanbevelingen Inleiding Visie Leerdoelen en leerinhoud Leeractiviteiten De rol van de leerkracht Bronnen en materialen Groeperingsvormen Leeromgeving Tijd Toetsing Begeleiding Algemene conclusie Samenvattende conclusie Meerjarenplan Voorstel meerjarenplan VSO Samenvattende lijst van aanbevelingen 43 Referenties 47 Bijlagen 49

6

7 Glossarium ADEKUS AVO BEIP BNO BSO CARICOM CO DT EBGS EBO ECD EFA ENO ETO ETS GLO HAVO ICT IDB IMEAO IMWO IOL KO LBGO LOM MBO MinOV MLK NAR-G NATIN NGO s O&P PCU PI Anton de Kom Universiteit van Suriname Algemeen Vormend Onderwijs Basic Education Improvement Project Bureau Nijverheidsonderwijs Bureau Speciaal Onderwijs Caribbean Common Market Afdeling Curriculum Ontwikkeling Diagnostisch Team Evangelische Broedergemeente Suriname Elementair Beroepsonderwijs (ENO en ETO) Early Childhood Development Education For All Elementair Nijverheidsonderwijs Elementair Technisch Onderwijs Eenvoudige Technische School Gewoon Lager Onderwijs Hoger Algemeen Voortgezet Onderwijs Informatie en Communicatie Technologie Inter-American Development Bank Instituut voor Middelbaar Economisch en Administratief Onderwijs Instituut voor Maatschappijwetenschappelijk Onderzoek Instituut voor de Opleiding van Leraren Kleuteronderwijs Lager Beroepsgericht Onderwijs Leer- en Opvoedingsmoeilijkheden Middelbaar Beroepsonderwijs Ministerie van Onderwijs en Volksontwikkeling Moeilijk Lerende Kinderen Nationale Adviesraad Gehandicaptenbeleid Natuurtechnisch Instituut Niet Gouvernementele Organisaties Afdeling Onderzoek en Planning Project Coordination Unit (BEIP) Pedologisch Instituut PLOS Ministerie van Planning en Ontwikkelingssamenwerking RKBO Rooms Katholiek Bijzonder Onderwijs SAO Stichting Arbeids Ontwikkeling SEP Surinaams Educatief Plan SO Speciaal Onderwijs SLO Netherlands Institute for Curriculum Development SPO II Sectorplan Onderwijs TANA Stichting Towards a New Alternative UNESCO United Nations Education, Scientific and Cultural Organization UNICEF United Nations Children s Fund 5

8 VOJ VOS VSO ZMLK Voortgezet Onderwijs op Juniorenniveau Voortgezet Onderwijs op Seniorenniveau Voortgezet Speciaal Onderwijs Zeer Moeilijk Lerende Kinderen 6

9 1. Inleiding 1.1 Kader van het onderzoek Het Ministerie van Onderwijs en Volkshuisvesting (MinOV) verbetert via het Basic Education Improvement Project (BEIP) het basisonderwijs in Suriname. BEIP heeft Netherlands Institute for Curriculum Development (SLO) gevraagd om in het kader van het toekomstige basisonderwijs een curriculumraamwerk en leerlijnen op te stellen om de inhoud van het onderwijs vorm te geven. Het project is gefinancierd middels een lening van de Inter-American Development Bank (IDB). Voor de inrichting van de bovenbouw van het toekomstige basisonderwijs zijn tussen september 2010 en maart 2011 verschillende onderzoeken uitgevoerd. Zo zijn vertegenwoordigers van het Voortgezet Onderwijs Junioren (VOJ) en Senioren (VOS), het Voortgezet Speciaal Onderwijs (VSO), het beroepsonderwijs (MBO) en vertegenwoordigers van de arbeidsmarkt bevraagd. Het onderzoek is door de MinOV afdelingen Onderzoek en Planning (O&P) en Curriculum Ontwikkeling (CO), het Instituut voor Maatschappijwetenschappelijk Onderzoek (IMWO) van de Anton de Kom Universiteit van Suriname (ADEKUS) en een deskundige op het gebied van speciaal onderwijs uitgevoerd. Het onderzoek naar de plaats en inrichting van het voortgezet speciaal onderwijs (VSO) ligt nu voor u. Er is voor gekozen om voor het VSO een apart onderzoek in te richten, vanwege de speciale behoeften van de leerlingen en leerkrachten. Hoewel het Elementair Nijverheidsonderwijs (ENO) en Elementair Technische Onderwijs (ETO) niet onder het VSO vallen, zijn ze wel binnen dit onderzoek bevraagd, omdat in de structuur van het toekomstige onderwijs deze twee onderwijsinstellingen buiten het 11-jarig basisonderwijs geplaatst zijn. Tijdens het onderzoek bleek dat er voor het VSO geen vastgesteld, geaccordeerd en gecontroleerd curriculum bestaat. Onlangs uitgevoerd onderzoek door Gobind (2011) naar het klassenmanagement en pedagogisch klimaat in het Surinaamse speciaal onderwijs en de trainingsinhouden van scholingstrajecten voor leerkrachten bevestigt veel van de bevindingen van het in dit rapport beschreven onderzoek. Het onderzoek van Gobind gaat dieper in op het pedagogisch klimaat dan dat dit onderzoek doet. De beide rapporten zijn dan ook een goede aanvulling op elkaar. 1.2 Geschiedenis van het speciaal onderwijs Suriname De geschiedenis van het speciaal onderwijs in Suriname begint met een advies dat in 1946 door de heer Haens (inspecteur overzeese gebiedsdelen) aan de overheid is gedaan over het buitengewoon onderwijs. Samengevat luidde het advies dat het buitengewoon onderwijs toen buiten de zorg van de regering viel, omdat het zware financiële offers zou vragen om dit onderwijs goed aan te bieden. 7

10 In 1962 verscheen een rapport van Professor Hart de Ruyter, waarvan de kern was dat er een groep van circa 1500 kinderen tussen de 6 en 15 jaar niet gebaat was bij gewoon lager onderwijs. Vanaf 1946 werden er echter verschillende scholen opgericht voor Moeilijk Lerende Kinderen (MLK), Zeer Moeilijk Lerende Kinderen (ZMLK), kinderen met leer- en opvoedingsmoeilijkheden (LOM), en kinderen met visuele, auditieve en motorische beperkingen. Thans beslaan deze scholen het hele gebied van lagere en middelbare scholen. Met de oprichting van de Nationale Adviesraad Gehandicaptenbeleid NAR-G, het Bureau Speciaal Onderwijs (BSO) en het Pedologisch Instituut (PI) is er meer aandacht voor het speciaal onderwijs gekomen. In 1994 heeft de Surinaamse overheid het verdrag van Salamanca (Unesco, 1994) ondertekend. Het verdrag zegt dat elk kind ongeacht zijn of haar beperking recht heeft op volwaardig onderwijs. De scholen voor speciaal onderwijs vallen niet allemaal onder beheer van het MinOV. Sommige van de scholen zijn stichtingsscholen. Het MinOV ondersteunt alle scholen door inzet van leerkrachten, lesmateriaal en, waar het gaat om de openbare scholen, bij het onderhoud van schoolgebouwen. Ook biedt het MinOV in de vorm van een zorgnetwerk aan de scholen begeleiding en ondersteuning voor leerkrachten, leerlingen en ouders. 1.3 Samenstelling VSO Het VSO wordt verzorgd op een negental VSO-scholen (gegevens BSO), waarvan zes in Paramaribo, één in Para, één in Wanica en één in Nickerie. Het aantal leerlingen bedroeg in Het aantal leerkrachten wordt bij benadering geschat op 140. Gegevens zijn bij benadering, maar niet geregistreerd door MinOV. 8

11 2. Onderzoeksopzet 2.1 Methodologie De vragen die met het onderzoek beantwoord moesten worden zijn verdeeld in drie groepen: 1. Welke competenties moeten afgestudeerden van het 11-jarig basisonderwijs bezitten om aan de samenleving deel te kunnen nemen en voorbereid door te stromen naar vervolgopleidingen of het beroepenveld? a. In welke mate moeten leerlingen het vermogen hebben om zich zelf te ontplooien? b. Welke sociale vaardigheden moeten leerlingen bezitten en in welke mate? c. Welke burgerschapscompetenties moeten leerlingen bezitten en in welke mate? d. Welke competenties moeten leerlingen bezitten om succesvol te zijn op vervolgopleidingen? e. Welke competenties moeten leerlingen bezitten om succesvol te zijn op de arbeidsmarkt? 2. In hoeverre voldoet het huidige onderwijs daar nu al aan? a. In welke mate bezitten leerlingen nu aan het einde van het VSO het vermogen om zichzelf te ontplooien? b. Welke sociale vaardigheden bezitten leerlingen nu aan het einde van het VSO en in welke mate? c. Welke burgerschapscompetenties bezitten leerlingen nu aan het einde van het VSO en in welke mate? d. Welke competenties bezitten leerlingen nu aan het einde van het VSO om succesvol te zijn op vervolgopleidingen? e. Welke competenties bezitten leerlingen nu aan het einde van het VSO om succesvol te zijn op de arbeidsmarkt? 3. Wat zou er moeten gebeuren om de gewenste situatie te bereiken? a. Welke competenties zouden er in een heringerichte bovenbouw VSO verder ontwikkeld moeten worden? b. Welke consequenties heeft dat voor de inrichting van het onderwijs in de bovenbouw van het 11- jarig basisonderwijs, inclusief het VSO? Competenties zijn beschreven als het geheel van kennis, vaardigheden en houdingen welke een leerling moet bezitten om effectief te kunnen functioneren. Voor het onderzoek is er gebruik gemaakt van een kleinschalige maar brede survey benadering, waarbij naast een aantal kwantitatieve data ook kwalitatieve data zijn verzameld. Gezien het krappe tijdpad is purposive sampling toegepast, om zoveel mogelijk relevante data te kunnen verzamelen. Omdat de samples niet erg groot waren, is gestreefd naar triangulatie om zo zinvol mogelijke conclusies en aanbevelingen te kunnen doen. Verschillende instrumenten zijn gebruikt (instrumenttriangulatie), maar ook zijn meerdere respondentgroepen bij het onderzoek betrokken (respondenttriangulatie). 9

12 Het instrumentarium bestond uit de volgende instrumenten: vragenlijsten focusgroepen interviews. Het instrumentarium is in samenspraak met de andere onderzoeksgroepen (IMWO, CO en O&P) ontwikkeld. Waar mogelijk zijn vragenlijsten met elkaar ontworpen en bediscussieerd. 2.2 Respondentgroepen In dit onderzoek is een keuze gemaakt om de groep VSO-leerlingen te bevragen die een aannemelijke kans heeft om terug of door te stromen naar vervolgonderwijs. Deze groep leerlingen is tussen de jaar. Tabel 1 toont de instrumenten per respondentgroep die in dit onderzoek zijn gebruikt. Tabel 1 Instrumenten per respondentgroep Enquête Focusgroep Interview Scholen Schoolleiders X X Leerkrachten X Leerlingen X Ouders X X MinOV-organen X X NGO's X X Bedrijven X X Internationale organisaties X De bezochte scholen zijn: VSO Flora, VSO Stizona, VSO Thomson, VSO Ilse Labadie, VSO TJG, VSO De Kans, ENO en ETO. De bezochte MinOV-instellingen behoren tot het zorgnetwerk en zijn: Pedologisch instituut, Bureau Speciaal Onderwijs en Inspectie VOJ. De bezochte NGO's zijn: Stichting projecten, Stichting Sucet en Tana. De bezochte bedrijven of organisaties voor arbeidsbemiddeling, zijn: Unu Pikin, Bouwbedrijf Ramlal, Tuincentrum Tweede Rijweg en Stichting Arbeidsontwikkeling (SAO), KKF en De Drie Ankers (als intermediair voor bedrijven). De internationale organisaties Unicef en Unesco zijn ook bevraagd. 10

13 3. Overzicht van data 3.1 Inleiding De verzamelde data zijn samengevat weergegeven op de volgende pagina s. De volledige datasets en de data van de partnerorganisaties en de bedrijven zijn geanonimiseerd en integraal opgenomen in de bijlagen. Allereerst worden de statistische gegevens weergegeven. Hierna volgen de overzichtstabellen van kwalitatieve items. De eerste overzichtstabel geeft de gegevens weer van respondenten uit de verschillende scholen voor VSO. De tweede tabel bevat uitspraken van de partners in VSO. De derde tabel geeft weer wat bevraagde bedrijven als belangrijke zaken benoemen. De laatste tabel geeft weer hoeveel leerlingen in het VSO aanwezig waren in het schooljaar en welk percentage daarvan potentieel terug zou kunnen stromen naar het regulier onderwijs. 3.2 Statistische gegevens De Onderwijsstatistieken; indicatoren en trends (MinOV, 2010) zijn voor de VSOsector nog niet volledig. In een artikel in De Ware Tijd ( Het speciaal onderwijs, 2011) is een aantal data genoemd, waarvan de herkomst niet bekend is. Dit bevestigt het vermoeden dat de exacte aantallen leerlingen en leerkrachten in deze onderwijssector onbekend zijn. Om toch een beeld te geven van de situatie, is eigen telefonisch onderzoek uitgevoerd. De gegevens over aantallen leerkrachten, leerlingen en potentieel terugkerende leerlingen zijn dan ook alle bij benadering, zie tabel 2. In het schooljaar zaten er op het VSO 396 leerlingen, inclusief 22 leerlingen van het Project De Kans. 285 (72%) zijn jongens, 111 (28%) meisjes. Zij worden onderwezen door 91 leerkrachten. Gobind (2011) heeft in zijn onderzoek SO en VSO-scholen geconcludeerd dat het overgrote deel van het onderwijzend personeel in het speciaal onderwijs vrouw is: 88%. Uit tabel 2 blijkt dat de verhouding in het VSO wat minder scheef is. Een zeer kleine minderheid van het personeel heeft een specifieke opleiding voor speciaal onderwijs gevolgd. Volgens dezelfde officiële Onderwijsstatistieken zijn er 2 ETS/ETO/EBO-scholen en 2 Nijverheidsscholen (ENO), maar er is een aantal scholen dat ENO-klassen heeft. Van een van deze scholen met een ENO-klas waren de gegevens niet te achterhalen. In totaal volgen er 431 leerlingen deze sector van het onderwijs. De verhouding man/vrouw is klassiek naar stroming ingedeeld: slechts 1 meisje volgt technisch onderwijs, geen enkele jongen nijverheidsonderwijs. De verdeling van de leerkrachten is vergelijkbaar. Tabel 2 Aantallen leerlingen en leerkrachten in de sector VSO/Nijverheidsonderwijs (bij benadering) School Leerlingen Leerkrachten Totaal Man Vrouw Totaal Man Vrouw VSO ENO ETO Totaal

14 Tabel 3 toont de mate waarin leerkrachten en bedrijven de algemeen vormende competenties van groot belang achten (in procenten). De tweede groep gegevens toont de mate waarin leerkrachten, bedrijven en leerlingen vinden dat deze competenties goed of voldoende beheerst worden (in procenten). Voor sommige items geldt dat bij de bedrijven geen percentage gegeven kon worden, omdat de respons onvoldoende was. Tabel 3 Mate van belang en beheersing van competenties Item Mate van belang (groot) (%) Beheersing (goed/voldoende) (%) Leerkrchtn Bedrijven Leerkrchtn Bedrijven Leerlingen N=18 n=5 n=18 n=5 n=88 Zelfbewustzijn Doorzettingsvermogen Assertiviteit Zelfreflectie Ontwikkelings- en exploratiedrang Oplossingsgerichte instelling Creatief denken Respect voor zichzelf en anderen Samenwerken Trots zijn op eigen land 90 x 29 x 89 Respect tonen voor democratische waarden 83 x 37 x 77 Bewust zijn van plaats in de wereld 83 x 23 x 75 Respect voor religies en culturen 89 x 46 x 74 Milieubewust leven 88 x 41 x 79 Betrouwbaar zijn 93 x 40 x 88 Informatie verzamelen en verwerken Kritisch kunnen denken Kunnen onderzoeken Kunnen plannen Probleemoplossend kunnen denken ICT vaardig zijn Belangstelling hebben Motivatie Georganiseerd en netjes werken De tabellen 4 tot en met 7 geven wensen van leerlingen aan. Dit waren open vragen, waarop leerlingen meerdere antwoorden mochten geven. Sommige leerlingen hebben vragen niet beantwoord, waardoor het aantal reacties steeds wisselt. Tabel 4 geeft de toekomstwensen van de leerlingen weer. Van de 84 leerlingen hebben 76 leerlingen aangegeven wat ze na het VSO willen doen. Tabel 4 Toekomstwensen leerlingen Doorleren Werken Combinatie Aantal % Aantal % Aantal % Leerlingen n=

15 De genoemde beroepen zijn militair, politieagent, kapper, automonteur, elektricien, brandweer, de zorg en werken op kantoor. Tabel 5 geeft aan voor welke vakonderdelen de leerlingen meer aandacht zouden willen in het VSO. Daarnaast hebben leerlingen aangegeven voor welke vaardigheden ze graag meer aandacht zouden willen hebben. Deze gegevens zijn opgenomen in tabel 6. Tot slot zijn de leerlingen bevraagd op aandachtswensen voor gedrag en houdingen. Tabel 7 geeft daarvan de resultaten weer. Tabel 5 Aandachtswensen vakken door leerlingen Onderdeel N % Praktijkvakken Computeronderwijs Taal 8 12 Rekenen 5 8 Alle vakken 3 4 Sport 2 3 Totaal Tabel 6 Aandachtswensen vaardigheden door leerlingen Vaardigheden N % Praktijkvaardigheden Leren te leren Respectvol met elkaar omgaan 8 17 Lezen 1 4 Totaal Tabel 7 Aandachtswensen gedrag en houdingen door leerlingen Gedrag en houdingen N % Gehoorzaam zijn/rustig zijn/goed gedrag/respect hebben Agressie 9 33 Communiceren 3 11 Alles is goed/niets 3 11 Op kleding letten 2 8 Totaal De tabellen 8 tot en met 10 geven de gebieden aan waarvan de leerkrachten vinden dat ze meer aandacht behoeven. Tabel 8 geeft aan om welke kennis dat gaat, tabel 9 welke vaardigheden en tabel 10 welke gedragshoudingen. 13

16 Tabel 8 Aandachtswensen vakken door leerkrachten Kennis N % Taal 4 25 Rekenen 4 25 Meer praktische kennis 3 19 Actuele kennis 1 6 Totaal Tabel 9 Aandachtswensen vaardigheden voor leerlingen door leerkrachten Vaardigheden N % Praktisch handelen 7 51 Creativiteit/creatief denken 2 14 Computeronderwijs 2 14 Zelfbewustzijn, respect 2 14 Omgaan met geld Tabel 10 Aandachtswensen houdingen van leerlingen door leerkrachten Gedrag en houdingen N % Beleefdheid/manieren 8 42 Respect hebben voor elkaar/verdraagzaamheid 6 32 Communicatie 2 11 Bewust keuzes kunnen maken 1 5 Motivatie 1 5 Kennis van ziektes 1 5 Totaal Tabel 11 geeft aan hoe belangrijk bedrijven de beheersing van de kennisonderdelen Nederlands, rekenen en wiskunde vinden en hoe goed deze beheerst worden door de leerlingen die zij binnenkrijgen. Omdat de aantallen respondenten te klein zijn om hier percentages op te betrekken, is de gemiddelde beoordeling weergegeven. Tabel 11 Belang en tevredenheid door bedrijven over de beheersing van kennisonderdelen door leerlingen Onderdeel Belang Beheersing Nederlands Redelijk tot groot Matig Rekenen Redelijk tot groot Matig Engels Gering tot redelijk Matig tot niet 14

17 3.3 Gegevens uit de interviews met scholen De onderstaande tabel (tabel 12) toont de antwoorden door de verschillende respondentgroepen op de scholen: de schoolleiders, leerkrachten, leerlingen en ouders. In totaal zijn 6 schoolleiders (4 VSO, 1 ETO en 1 ENO), 9 leerkrachten, 37 leerlingen en 3 ouders geïnterviewd. Tabel 12 Antwoorden tijdens de interviews van respondenten op de scholen Vragen Schoolleiders Leerkrachten Leerlingen Ouders In hoeverre bent u/je tevreden over het huidige VSOonderwijsprogramma? Kunt u/je aangeven waarom? Welke vakken op het VSO zijn het belangrijkst en waarom? Meer integratie van praktische en theoretische vakken. Hoe belangrijk is het behaalde diploma? Regulier diploma mogelijk maken in samenwerking met reguliere scholen? Niet alle vakken zijn volledig. Meer onderwijs op maat in het programma. Geen zittenblijvers. Geen richtlijnen voor een schoolprogramma. Weinig tot geen basismateriaal. Het programma is niet geschikt voor alle leerlingen. Niet alle leerkrachten zijn deskundig. Leren uit boeken 2 e,3 e,4 e, 5 e, jaar GLO is niet altijd voordelig. Aanvullend materiaal komt vaak uit Nederland. Alle vakken, maar het gaat om de manier waarop je het geeft. Er zijn vakinhouden die belastend zijn en niet doeltreffend. Meer practicum en educatieve tochten. Alle vakinhouden op het programma zijn van belang. Meer expressievakken. Te veel theorie, te weinig praktijk. Schrap de vakken die niet doeltreffend zijn. Te weinig expressievakken om te leren presenteren en moeilijkheden op te lossen. Het programma kan niet altijd doorgaan omdat materialen ontbreken. Leerlingen moeten soms spullen van huis meenemen. Ik wil doorleren en douane worden. Ik wil politie worden dit kan ook niet via het VSO. Ik wil doorleren. Steeds dezelfde vakken. Meer informatie over wat nog meer kan. De stage op tijd leren kennen. Stagetijd is tekort Ik wil doorstuderen voor een hoger niveau. De school bereidt ons helemaal niet goed voor. Ik kan niet naar ATV. Geen beroepskeuze. Lezen. Theoretische vakken, taal en aardrijkskunde. Vooral de praktijkvakken: metaal, houtbewerking, elektrotechniek. Thuis heeft ze een computer. Krijgt mijn zoon het vakkenpakket van zijn niveau? Ze leert mij het ook, textiel. De einddoelen zijn niet duidelijk, er is geen stimulans om verder te leren. Nieuwsgierige kinderen worden beperkt. Meer evaluatiemomenten met de school. Geen rekening gehouden met verschil in niveau. Persoonlijker contact leerkracht en ouder. Kunnen kinderen officieel een opleiding volgen na VSO? Leerkrachten geven elke leerling dezelfde lesstof. Geen toetsing voor de kinderen voor verdere studie. Omgaan met straffen en belonen. Vakken die de kinderen zelf kiezen. 15

18 Vragen Schoolleiders Leerkrachten Leerlingen Ouders Welke vakinhouden zou u/je willen toevoegen? Welke vakinhouden zou je willen schrappen? Met welke vakinhouden ervaren de leerlingen moeilijkheden/vind jij moeilijk? Waar had de vorige school meer aandacht aan moeten besteden? Vindt u dat er voldoende contact is met de vorige school? 10. Interessante opmerkingen? Alle vakinhouden op maat. Speciale studie-uren om een onderwerp uit te leggen, uit te voeren en te evalueren. De terugstroming naar het regulier onderwijs. Ik weet niet op welke school ze heeft gezeten. Wetgeving voor speciaal onderwijs. Het curriculum op de kweekschool moet veranderen. Programma om ouders te betrekken. Educatieve tochten. Praktisch handelen (wegen met een weegschaal). Technisch tekenen om de praktijk beter te begrijpen. Hypromy technology. Modernere methodes en materialen. Gewasbescherming (chemisch). Dans, drama, concentratie-oefeningen. Schrappen van vakinhouden die belastend zijn en niet doeltreffend. Lezen, schrijven. Het catalogiseren van organisme. Dictee en tekst. Het zuiver zingen. Rekenen. Kniptechniek. Materialenkennis, meten en wegen. Technisch tekenen. Juf, die kinderen hier doen zo gehandicapt. Electro. Lichamelijke opvoeding. Ik wil douane worden. Engels. Spaans. ICT. Lezen en schrijven. Theoretische vakken. Als de school het niet weet dan ga ik naar het Minov. Vakken hoe om te gaan met straffen en belonen. Vakken met straffen en belonen. De kinderen toetsen op hun niveau. Vakkenpakket afstemmen op vervolgonderwijs. Je kan geen brief schrijven aan een leerkracht die achterlijk is. Er is een verschil tussen kinderen met gedragsproblemen en kinderen met leerproblemen. 16

19 3.4 Gegevens uit de interviews van betrokken partners Tabel 13 geeft de antwoorden weer uit de interviews van de betrokken partnerorganisaties. In totaal zijn zeven instanties bevraagd. Tabel 13 Verzameling van antwoorden van partnerorganisaties Items 1. Hebben jullie activiteiten georganiseerd met betrekking tot doorstroom naar vervolgopleidingen en/of beroepenveld? 2. Vindt u dat VSOleerlingen goed zijn voorbereid op doorstroming naar vervolgopleidingen en/of beroepenveld? 3. Waar ligt voor u de nadruk: op sociale vaardigheden, houdingen of vakinhouden? 4. Wat zou u graag willen bespreken wanneer het gaat om verbeterde aansluiting/ doorstroming? Gegevens De intentie om activiteiten te organiseren is er. Sommige organisaties organiseren activiteiten, maar doen dat meestal geïsoleerd. Ondersteuningstrajecten, job coaching, beurzen, ondersteuning aan onderwijsgevenden, testen en verwijzing. Situatieanalyses, inventarisatie van drop-outs en het verzorgen van het onderschrijven van internationale verdragen worden verzorgd door de bilaterale organisaties. Er zijn geen geïnstitutionaliseerde programma s, waar wel grote behoefte aan is. Geïsoleerde projecten hebben zelf programma s opgezet waarvan de kwaliteit en inhoud niet bekend zijn en niet gecontroleerd worden. Dit doet een groot beroep op de creativiteit en professionaliteit van de leerkracht. Het zorgnetwerk is niet voldoende ondersteunend. Leerlingen worden niet opgeleid op grond van de behoeften van het werkveld, maar het lijkt willekeurig en afhankelijk van de beschikbare middelen. Soms wordt gebruik gemaakt van gedateerde programma s. Er is te weinig ruimte voor praktische werkvormen en een tekort aan leerwerkplaatsen. Protocollen voor doorverwijzingen en de mogelijkheden daartoe zijn onduidelijk en onoverzichtelijk. Er worden vraagtekens gezet bij een juiste identificatie van zorgleerlingen in het GLO en de ondersteuning die de jonge leerlingen krijgen of niet krijgen. Er lijken duidelijke niveaustandaards te ontbreken. Een combinatie van sociale vaardigheden en vakinhouden. Alternatieve werkmethoden waar praktijk en theorie met elkaar gecombineerd worden. Didactische werkvormen gericht op het verbeteren van houdingen en het versterken van het zelfvertrouwen en talent. Samenwerking tussen overheid en de NGO's, zowel inhoudelijk als financieel. Versterking van met name het zorgnetwerk. Duidelijke afspraken tussen de verschillende organisaties. Deskundigheidsbevordering van leerkrachten. Het versterken van de status van BSO en het eerder aanmelden van leerlingen voor zorg. Een leerlingvolgsysteem als communicatiemiddel tussen betrokken instanties. Een duidelijk beeld van wat er in de maatschappij aangeboden wordt aan deze leerlingen, met een sterkere rol voor de job coaches. Een duidelijk beeld van de aansluiting op het beroepenveld ontbreekt. Meer leren van internationale organisaties en voorbeelden. VSO en passend onderwijs ontbreken in de districten en het binnenland, waardoor leerlingen die speciale zorg nodig hebben in dat deel van het land niet bediend worden. Officiële status van het SO ontbreekt. Op beleidsniveau moet de status van het SO bevestigd worden. 17

20 Items 5. Is er behoefte aan meer of andere inhouden? 6. Werkt u samen met collega-instellingen als het gaat om het curriculum/de doorstroming en de aansluiting? 7. Welke competentie uit de lijst vindt u het belangrijkste? 8. Interessante opmerkingen Gegevens Ruimte voor praktijk (leerwerkplaatsen) gecombineerd met theorie en sociale vaardigheden. Afstemmen op de potentie en talenten van het kind, gericht op het ondersteunen van het leren zien van de eigen mogelijkheden van de kinderen. Expressievakken kunnen daar goed bij ondersteunen. Sommige organisaties werken in afzondering van andere projecten en de overheid. Andere organisaties werken samen collega-ngo's. Het ministerie zou samenwerking moeten bevorderen en de ouderparticipatie versterken. Een goede procesbewaking ontbreekt maar is onontbeerlijk. Bevoegdheid moet bij de juiste personen en de juiste instantie liggen. Procesbewaking en aansluiten bij internationale projecten. In zichzelf geloven, netjes georganiseerd werken, zelf initiatieven nemen. Het onderwijs is curriculumgericht, maar zou kindgericht moeten zijn. Waarom is de GLO-toets in klas 5 afgeschaft? Geen didactische begeleiding van leerkrachten. Leerlingen moeten de school zinvol en minder saai vinden. Afschaffing afzonderende SO klasjes in het GLO, in plaats daarvan interne begeleiding (passend onderwijs). Vakken vullen bij de Chinees door lyceumstudenten geeft VSOleerlingen minder mogelijkheden. Meer kinderen kunnen doorstromen naar het reguliere onderwijs als er scherpere observatie is in het reguliere en speciaal onderwijs. Wat nodig is, is politieke wil. Het kind zit voor spek en bonen in de klas. Kinderen die ondersteuning nodig hebben in de districten en het binnenland gaan lang niet allemaal naar school. 3.5 Gegevens uit de interviews met bedrijven en bemiddelaars Tabel 14 geeft de antwoorden weer van de bedrijven en bemiddelaars, die gegeven zijn tijdens de interviews. Tabel 14 Antwoorden van bedrijven en bemiddelaars Items 1. U ontvangt leerlingen uit het VSO. Hoe zijn zij voorbereid op werken in het bedrijfsleven? 2. Welke vaardigheden/kennis/houdingen beheersen de leerlingen die u in dienst hebt genomen en welke hiaten ziet u? Gegevens Hebben wel kennis van het vak, zijn aardig als mens en zijn vrij in de omgang. Ze hebben extra begeleiding nodig op de werkplek, in aanvulling op wat er al in het onderwijs wordt gedaan aan hygiëne, normen, waarden en discipline. Discipline is een probleem. Vakkennis over hout, metaal, tuin en huishoudkunde zijn aanwezig. Instrumentele vaardigheden als schrijven, lezen en rekenen zijn vaak zwak. Ze komen op tijd, maar zijn niet altijd berekenbaar (concentratieproblemen). Assertief op verkeerde momenten (soms blokkades). Weinig individuele aandacht en minimale voorbereiding op bedrijven. Waar job coaches zijn worden leerlingen voorbereid op het huishoudelijk reglement, veiligheidsvoorschriften etc. Goed in sociaal contact. Bedrijven vinden dat leerlingen weinig voorbereid zijn op het werken in het bedrijfsleven. 18

21 Items 3. Waar ligt voor u de nadruk: op sociale vaardigheden, houdingen of vakinhouden? 4. Heeft u contact met afleverende scholen over de voorbereiding op werken? 5. Wat zou u met afleverende scholen bespreken als het gaat om verbeterde aansluiting en doorstroming? 6. Interessante opmerkingen Gegevens Vakbeheersing, gecombineerd met sociale vaardigheden en klantgerichtheid. De meeste organisaties hebben contacten met scholen, al dan niet via job coaches of vanuit de eigen organisaties. Het lijkt erop dat als er job coaches bij betrokken zijn, het traject verbetert. Het bedrijfsleven wenst afstemming met de overheid (MinOV), dit is nog niet voldoende gelukt. Kwaliteitsbewaking van vakkennis en het werkproces van te voren bespreken en bewaken. De discipline van de leerlingen verbeteren. Meer contact met bedrijven over hun voorwaarden en de begeleiding die ze bieden op het werk. In het bedrijf valt de individuele begeleiding abrupt weg. Suriname zou lid kunnen worden van de CANTA en NTA (Caribische instellingen die kwaliteitsbewaking van vakkennis als taak hebben). 3.6 Potentiële doorstromers De onderstaande tabellen geven een overzicht van geschatte aantallen leerlingen per onderzochte school die met begeleiding terug zouden kunnen keren naar het reguliere onderwijs in schooljaar Tabel 15 Aantal leerlingen en percentage potentiële terugkeerders in het VSO School Aantal leerlingen Aantal potentiële terugkeerders Stizona % Thompson % Flora % TJG % Ilse Labadie % De Kans % Totalen % Percentage potentiële terugkeerders Tabel 16 Aantal leerlingen en percentage potentiele terugkeerders in het ETO School Aantal leerlingen Aantal potentiële terugkeerders ETO % ETO % Totalen % Percentage potentiële terugkeerders 19

Naar een curriculum voor Voortgezet Speciaal Onderwijs (VSO)

Naar een curriculum voor Voortgezet Speciaal Onderwijs (VSO) Naar een curriculum voor Voortgezet Speciaal Onderwijs (VSO) Een onderzoek naar de plaats van en een curriculum voor het Surinaamse VSO In opdracht van MinOV-BEIP SLO, 1 april 2011 Naar een curriculum

Nadere informatie

11-JARIG BASISONDERWIJS EEN STAP DICHTERBIJ

11-JARIG BASISONDERWIJS EEN STAP DICHTERBIJ 11-JARIG BASISONDERWIJS EEN STAP DICHTERBIJ Inleiding Het ministerie van Onderwijs en Volksontwikkeling (MinOV) werkt gestadig aan de verbetering van de kwaliteit van het basisonderwijs, onder meer via

Nadere informatie

Toelichting competenties

Toelichting competenties Toelichting competenties De vraag van dit onderzoek was of leerkrachten, intern begeleiders en schoolleiders die werken met nieuwkomers aanvullende of extra competenties nodig hebben bovenop de bekwaamheidseisen

Nadere informatie

Samenwerking. Betrokkenheid

Samenwerking. Betrokkenheid De Missie Het Spectrum is een openbare school met een onderwijsaanbod van hoge kwaliteit. We bieden het kind betekenisvol onderwijs in een veilige omgeving. In een samenwerking tussen kind, ouders en school

Nadere informatie

VVOB Suriname PROGRESS & PROGRESSING TVET

VVOB Suriname PROGRESS & PROGRESSING TVET VVOB Suriname PROGRESS & PROGRESSING TVET VVOB in Suriname Sinds 1982 in Suriname Verschillende fases: 1. Tot 2001: uitzenden experts 2. 2001-2007: projectwerking 3. 2008-2013: Progress: lager onderwijs

Nadere informatie

MINISTERIE VAN ONDERWIJS EN VOLKSONTWIKKELING

MINISTERIE VAN ONDERWIJS EN VOLKSONTWIKKELING MINISTERIE VAN ONDERWIJS EN VOLKSONTWIKKELING ONDERWIJSSTRUCTUUR VAN SURINAME BEROEPSONDERWIJS 21 MAART 2013 Mevr. Claudia, Palas-Wongsosemito. bno.minov@gmail.com EDUCATION FOR ALL/ LIFELONG LEARNING

Nadere informatie

Studie over het programma en de inrichting van de bovenbouw van het toekomstig basisonderwijs:

Studie over het programma en de inrichting van de bovenbouw van het toekomstig basisonderwijs: Studie over het programma en de inrichting van de bovenbouw van het toekomstig basisonderwijs: de opinies van leerkrachten, leerlingen en ouders VOJ-VOS Ministerie van Onderwijs en Volksontwikkeling Afdeling

Nadere informatie

Doelomschrijving vier deelnemende scholen

Doelomschrijving vier deelnemende scholen Doelomschrijving vier deelnemende scholen 1 doelgroepomschrijvingen Leerbedrijf BAVA (ROC-AKA) Het leerbedrijf Basisvaardigheden (BAVA) is onderdeel van de school voor AKA van het ROC Midden Brabant. Bij

Nadere informatie

ENQUÊTE: toetsing op maat

ENQUÊTE: toetsing op maat ENQUÊTE: toetsing op maat Bezoekers van de website van de PO-Raad konden hun mening geven over toetsing op maat. Tussen 22 januari en 6 februari 2013 hebben 201 mensen de enquête volledig ingevuld. De

Nadere informatie

In het kleuteronderwijs is dat al zo, in leerjaar 3 wordt hierop voortgebouwd. Early childhood education besteedt daar ook aandacht aan.

In het kleuteronderwijs is dat al zo, in leerjaar 3 wordt hierop voortgebouwd. Early childhood education besteedt daar ook aandacht aan. STAKEHOLDERS CONFERENTIE donderdag 11 augustus 2011 Methodeontwikkeling - 3 (MO-3) Stellingen Eens Weet Oneens 1. Het onderwijs moet aansluiten bij de situatie waar kinderen naar de universiteit gaan.

Nadere informatie

2013-2017. Huiswerkbeleid

2013-2017. Huiswerkbeleid 01-017 Huiswerkbeleid Inhoudsopgave Beschrijving doelgroep Visie op onderwijs Basisvisie Leerinhouden/Activiteiten De voor- en nadelen van het geven van huiswerk Voordelen Nadelen Richtlijnen voor het

Nadere informatie

KWALITEITSWET (V)SO DE SPRIENKE KWALITEITSWET (V)SO DE SPRIENKE. Uitdaging Beweging Perspectief

KWALITEITSWET (V)SO DE SPRIENKE KWALITEITSWET (V)SO DE SPRIENKE. Uitdaging Beweging Perspectief DE SPRIENKE Uitdaging Beweging Perspectief Mytylschool de Sprienke Vivaldipad 1, 4462 JA Goes Telefoon: 0113 22 91 50 E-mail: info@desprienke.nl Website: www.desprienke.nl KWALITEITSWET (V)SO KWALITEITSWET

Nadere informatie

Onderwijskundig Jaarplan ( OKJP) OnderwijsKundig JaarVerslag ( OKJV)

Onderwijskundig Jaarplan ( OKJP) OnderwijsKundig JaarVerslag ( OKJV) Werken aan kwaliteit op De Schakel Hieronder leest u over hoe wij zorgen dat De Schakel een kwalitatief goede (excellente) school is en blijft. U kunt ook gegevens vinden over de recent afgenomen onderzoeken

Nadere informatie

ontwikkelingsperspectief

ontwikkelingsperspectief ontwikkelingsperspectief Leerlijnen OPP uitstroombestemming Thema nieuwsbrief schooljaar 2013-2014 IvOO - VSO Diplomastroom 15-11-2013 In oktober is er een ouderavond geweest met als onderwerp het (document)

Nadere informatie

CKV Festival 2012. CKV festival 2012

CKV Festival 2012. CKV festival 2012 C CKV Festival 2012 Het CKV Festival vindt in 2012 plaats op 23 en 30 oktober. Twee dagen gaan de Bredase leerlingen van het voortgezet onderwijs naar de culturele instellingen van Breda. De basis van

Nadere informatie

Een Positief. leer en leefklimaat. op uw school

Een Positief. leer en leefklimaat. op uw school Een Positief leer en leefklimaat op uw school met TOPs! positief positief denken en doen Leerlingen op uw school ontwikkelen zich het beste in een positief leer- en leefklimaat; een klimaat waarin ze zich

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2014 2015 31 568 Staatkundig proces Nederlandse Antillen Nr. 145 BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN ONDERWIJS, CULTUUR EN WETENSCHAP Aan de Voorzitter van

Nadere informatie

Zelfsturend leren met een puberbrein

Zelfsturend leren met een puberbrein Zelfsturend leren met een puberbrein Jacqueline Saalmink In het hedendaagse voortgezet onderwijs wordt een groot beroep gedaan op zelfsturend leren. Leerlingen moeten hiervoor beschikken over vaardigheden

Nadere informatie

In dit boekje vinden jullie informatie over de vervolgmogelijkheden na klas 1 en 2 op onze school.

In dit boekje vinden jullie informatie over de vervolgmogelijkheden na klas 1 en 2 op onze school. 2 Voorwoord Beste leerlingen/geachte ouders, In dit boekje vinden jullie informatie over de vervolgmogelijkheden na klas 1 en 2 op onze school. Als leerling is een richting kiezen voor jou heel belangrijk.

Nadere informatie

Naar een betere Match. Inventarisatie knelpunten onderwijs arbeidsmarkt in Zorg en welzijn in Haaglanden Nieuwe Waterweg Noord

Naar een betere Match. Inventarisatie knelpunten onderwijs arbeidsmarkt in Zorg en welzijn in Haaglanden Nieuwe Waterweg Noord Samenvatting Naar een betere Match. Inventarisatie knelpunten en oplossingen bij de aansluiting onderwijs arbeidsmarkt in Zorg en welzijn in de regio Haaglanden Nieuwe Waterweg Noord 1 Samenvatting van:

Nadere informatie

RAPPORT VAN BEVINDINGEN ONDERZOEK BIJ MET, PRAKTIJKONDERWIJS WAALWIJK

RAPPORT VAN BEVINDINGEN ONDERZOEK BIJ MET, PRAKTIJKONDERWIJS WAALWIJK RAPPORT VAN BEVINDINGEN ONDERZOEK BIJ MET, PRAKTIJKONDERWIJS WAALWIJK Plaats: Waalwijk BRIN-nummer: 23DB Onderzoek uitgevoerd op: 29 juni 2009 Conceptrapport verzonden op: 13 juli 2009 Rapport vastgesteld

Nadere informatie

WELKOM OP HET GROENE LYCEUM!

WELKOM OP HET GROENE LYCEUM! De andere route naar het hbo! WELKOM OP HET GROENE LYCEUM! Binnenkort ga jij naar het voortgezet onderwijs. Een grote stap! Kun je goed leren, maar ben je ook praktisch ingesteld? Dan past het Groene Lyceum

Nadere informatie

Moderne onderwijskundige concepten

Moderne onderwijskundige concepten Werken aan kwaliteit op De Schakel Hieronder leest u over hoe wij zorgen dat De Schakel een kwalitatief goede school is en blijft. U kunt ook gegevens vinden over de recent afgenomen onderzoeken onder

Nadere informatie

VOORTGEZET ONDERWIJS MBO

VOORTGEZET ONDERWIJS MBO DOORSTROOMDOSSIER VOORTGEZET ONDERWIJS MBO 2007-2008 Achternaam: Adres: Woonplaats: Mobiel nummer: Voornaam: Postcode: Tel. nummer: E-mail: Gewenste opleiding: Crebonummer: Naam college: Instroom leerjaar:

Nadere informatie

Onderwijs en vluchtelingenkinderen

Onderwijs en vluchtelingenkinderen Onderwijs en vluchtelingenkinderen Zijn scholen en onderwijsgevenden voldoende toegerust om vluchtelingenkinderen onderwijs te bieden? Een enquête onder onderwijsgevenden van basisscholen, scholen voor

Nadere informatie

Bijlage 1: Methode. Respondenten en instrumenten

Bijlage 1: Methode. Respondenten en instrumenten Bijlage 1: Methode In deze bijlage doen wij verslag van het tot stand komen van onze onderzoeksinstrumenten: de enquête en de interviews. Daarnaast beschrijven wij op welke manier wij de enquête hebben

Nadere informatie

EFFECTEN VAN DE WEEKEND- SCHOOL VAN STICHTING WITTE TULP. - eindrapport - dr. Marga de Weerd. Amsterdam, november 2009

EFFECTEN VAN DE WEEKEND- SCHOOL VAN STICHTING WITTE TULP. - eindrapport - dr. Marga de Weerd. Amsterdam, november 2009 EFFECTEN VAN DE WEEKEND- SCHOOL VAN STICHTING WITTE TULP - eindrapport - dr. Marga de Weerd Amsterdam, november 2009 Regioplan Beleidsonderzoek Nieuwezijds Voorburgwal 35 1012 RD Amsterdam Tel.: +31 (0)20-5315315

Nadere informatie

Zontrainingen Specialist in trainingen voor de kinderopvang. Zontrainingen Het beste bieden aan kinderen, ouders en collega s in de kinderopvang

Zontrainingen Specialist in trainingen voor de kinderopvang. Zontrainingen Het beste bieden aan kinderen, ouders en collega s in de kinderopvang Zontrainingen Specialist in trainingen voor de kinderopvang Zontrainingen Het beste bieden aan kinderen, ouders en collega s in de kinderopvang Inhoud Pagina 1. Inleiding 3 2. Over zontrainingen 3 3. Over

Nadere informatie

Schets van het onderwijsprogramma. Route 2, 16+ mbo 2. april 2016

Schets van het onderwijsprogramma. Route 2, 16+ mbo 2. april 2016 Schets van het onderwijsprogramma De leerlingen in route 2 uitstroomprofiel mbo 2 worden voorbereid op instroom in een niveau 2 opleiding op het mbo. De school moet voor deze leerlingen een veilige plek

Nadere informatie

Onderwijsassistent. Kenmerken. Werkzaamheden. Na deze opleiding:

Onderwijsassistent. Kenmerken. Werkzaamheden. Na deze opleiding: Onderwijsassistent Een leraar of lerares komt soms handen tekort in de klas. Als onderwijsassistent zorg je er samen met de leerkracht voor dat alle leerlingen de aandacht krijgen die ze verdienen. In

Nadere informatie

Werkplan 1 juli 2009 1 juli 2011

Werkplan 1 juli 2009 1 juli 2011 Expertisecentrum Onderwijs & ICT Suriname UTSN Twinning Project 2008/1/E/K/005 Werkplan 1 juli 2009 1 juli 2011 Bijlage C bij het Rapport Haalbaarheidsstudie Wim de Boer (SLO), Pieter van der Hijden (Sofos

Nadere informatie

Samen leren jezelf te zijn, kansrijk en uniek Wij maken werk van talent!

Samen leren jezelf te zijn, kansrijk en uniek Wij maken werk van talent! De missie van onze school: Samen leren jezelf te zijn, kansrijk en uniek Wij maken werk van talent! De visie van onze school: A: Goed onderwijs, opbrengstgericht Door middel van een gevarieerd lesaanbod

Nadere informatie

Het Loopbaanlab brengt onderwijsprofessionals in beweging

Het Loopbaanlab brengt onderwijsprofessionals in beweging Oktober 2015 Het Loopbaanlab brengt onderwijsprofessionals in beweging Uitkomsten van meerjarig onderzoek naar de effecten van het Loopbaanlab Leestijd 8 minuten Hoe blijf ik in beweging? De kwaliteit

Nadere informatie

Schets van het onderwijsprogramma Route 3, 12 16 jaar vmbo kader/gl/tl

Schets van het onderwijsprogramma Route 3, 12 16 jaar vmbo kader/gl/tl Schets van het onderwijsprogramma Route 3, 12 16 jaar vmbo kader/gl/tl De leerlingen in route 3 uitstroomprofiel vmbo k/gl/t worden voorbereid op instroom in de onderbouw van het vmbo (kader, gemengde

Nadere informatie

kempelscan P2-fase Studentversie

kempelscan P2-fase Studentversie kempelscan P2-fase Studentversie Pedagogische competentie Kern 2.1 Pedagogisch competent Pedagogisch handelen Je draagt bij aan een veilige leef- en leeromgeving in de groep O M V G Je bent consistent

Nadere informatie

COMPETENTIE 1: INTERPERSOONLIJK COMPETENT

COMPETENTIE 1: INTERPERSOONLIJK COMPETENT DE SBL competenties COMPETENTIE 1: INTERPERSOONLIJK COMPETENT De leraar primair onderwijs moet ervoor zorgen dat er in zijn groep een prettig leef- en werkklimaat heerst. Dat is de verantwoordelijkheid

Nadere informatie

Ouder. Uitslagen Vragenlijst. Basisschool De Wilakkers

Ouder. Uitslagen Vragenlijst. Basisschool De Wilakkers Ouder Uitslagen Vragenlijst Basisschool De Wilakkers Inhoudsopgave Inhoudsopgave... 1 Inleiding... 2 De vragenlijst... 2 Gegevens... 4 Schoolgegevens... 4 Periode van afname... 4 Aantal respondenten...

Nadere informatie

competentieprofiel groepsleerkracht/ docent algemeen vormend onderwijs Het Driespan

competentieprofiel groepsleerkracht/ docent algemeen vormend onderwijs Het Driespan Samenwerken Omgevingsgericht/samenwerken Reflectie en zelfontwikkeling competentieprofiel groepsleerkracht/ docent algemeen vormend onderwijs Het Driespan Competentieprofiel stichting Het Driespan, (V)SO

Nadere informatie

Competentieprofiel. Instituut voor Interactieve Media. Competentieprofiel studenten Instituut voor Interactieve Media vastgesteld juni 2006

Competentieprofiel. Instituut voor Interactieve Media. Competentieprofiel studenten Instituut voor Interactieve Media vastgesteld juni 2006 Competentieprofiel Instituut voor Interactieve Media Competentieprofiel studenten Instituut voor Interactieve Media vastgesteld juni 2006 Aangepast in maart 2009 Inleiding De opleiding Interactieve Media

Nadere informatie

VERDRINGING STAGEPLAATSEN VMBO? RESULTATEN VAN EEN INSPECTIEONDERZOEK IN HET SCHOOLJAAR 2008/2009

VERDRINGING STAGEPLAATSEN VMBO? RESULTATEN VAN EEN INSPECTIEONDERZOEK IN HET SCHOOLJAAR 2008/2009 VERDRINGING STAGEPLAATSEN VMBO? RESULTATEN VAN EEN INSPECTIEONDERZOEK IN HET SCHOOLJAAR 2008/2009 Utrecht, maart 2010 INHOUD Inleiding 7 1 Het onderzoek 9 2 Resultaten 11 3 Conclusies 15 Colofon 16

Nadere informatie

Onderzoek Passend Onderwijs

Onderzoek Passend Onderwijs Rapportage Onderzoek passend onderwijs In samenwerking met: Algemeen Dagblad Contactpersoon: Ellen van Gaalen Utrecht, augustus 2015 DUO Onderwijsonderzoek drs. Liesbeth van der Woud drs. Tanya Beliaeva

Nadere informatie

Presentatie VTOI 8 april 2016. Paul Schnabel

Presentatie VTOI 8 april 2016. Paul Schnabel Presentatie VTOI 8 april 2016 Paul Schnabel Visie Ingrediënten voor het eindadvies Resultaten dialoog Wetenschappelijke inzichten Internationale vergelijkingen Huidige wet- en regelgeving en onderwijspraktijk

Nadere informatie

ATLEC. Ondersteunende Technologie Leren via Eenvormig Curriculum. State of the Art en Onderzoeksanalyse Samenvatting

ATLEC. Ondersteunende Technologie Leren via Eenvormig Curriculum. State of the Art en Onderzoeksanalyse Samenvatting ATLEC Ondersteunende Technologie Leren via Eenvormig Curriculum State of the Art en Onderzoeksanalyse Samenvatting WP nummer WP titel Status WP2 State of the Art en Onderzoeksanalyse F Project startdatum

Nadere informatie

Belang van en tevredenheid over competenties van VOJgediplomeerden. beroepenveld en de middelbare beroepsopleidingen

Belang van en tevredenheid over competenties van VOJgediplomeerden. beroepenveld en de middelbare beroepsopleidingen Belang van en tevredenheid over competenties van VOJgediplomeerden binnen het beroepenveld en de middelbare beroepsopleidingen Uitgevoerd door het Instituut voor Maatschappijwetenschappelijk Onderzoek

Nadere informatie

Schets van het onderwijsprogramma. Route 2, 16+ mbo entree. april 2016

Schets van het onderwijsprogramma. Route 2, 16+ mbo entree. april 2016 Schets van het onderwijsprogramma De leerlingen in route 2 uitstroomprofiel entreeopleiding worden voorbereid op instroom in de entreeopleiding in het mbo. De entreeopleiding is drempelloos en duurt een

Nadere informatie

STRATEGISCH PLAN BASISSCHOOL DE VORDERING 2015-2019

STRATEGISCH PLAN BASISSCHOOL DE VORDERING 2015-2019 STRATEGISCH PLAN BASISSCHOOL DE VORDERING 2015-2019 MISSIE DE VORDERING Vanuit een traditie van katholieke waarden en voor iedereen toegankelijk, verzorgen wij kwalitatief hoogstaand eigentijds basisonderwijs,

Nadere informatie

Box 2: Vaststellen beginsituatie Handelingsgericht werken op PABO s en lerarenopleidingen VO

Box 2: Vaststellen beginsituatie Handelingsgericht werken op PABO s en lerarenopleidingen VO Kees Dijkstra (Windesheim), Els de Jong (Hogeschool Utrecht) en Elle van Meurs (Fontys OSO). 31 mei 2012 Box 2: Vaststellen beginsituatie Handelingsgericht werken op PABO s en lerarenopleidingen VO Doel

Nadere informatie

BS Het Voorbeeld Haarlem. Leerlingtevredenheidspeiling Basisonderwijs 2013. Haarlem, mei 2013

BS Het Voorbeeld Haarlem. Leerlingtevredenheidspeiling Basisonderwijs 2013. Haarlem, mei 2013 BS Het Voorbeeld Haarlem Leerlingtevredenheidspeiling Basisonderwijs 2013 Haarlem, mei 2013 BS Het Voorbeeld, Haarlem Scholen met Succes Postbus 3386 2001 DJ Haarlem www.scholenmetsucces.nl info@scholenmetsucces.nl

Nadere informatie

De nieuwe Havo voorbereidend HBO Buiksloterweg 85 1031 CG Amsterdam T: 020 579 72 10 I: www.checkdenieuwehavo.nl

De nieuwe Havo voorbereidend HBO Buiksloterweg 85 1031 CG Amsterdam T: 020 579 72 10 I: www.checkdenieuwehavo.nl De nieuwe Havo voorbereidend HBO Buiksloterweg 85 1031 CG Amsterdam T: 020 579 72 10 I: www.checkdenieuwehavo.nl 1 De nieuwe Havo voorbereidend HBO Wat is De nieuwe Havo? De nieuwe Havo biedt Havo onderwijs

Nadere informatie

1 Interpersoonlijk competent

1 Interpersoonlijk competent 1 Interpersoonlijk competent De leraar primair onderwijs moet ervoor zorgen dat er in zijn groep een prettig leefen werkklimaat heerst. Dat is de verantwoordelijkheid van de leraar primair onderwijs en

Nadere informatie

SBO de Vlinderboom Bemmel. Oudertevredenheidspeiling Speciaal Basisonderwijs 2011. Haarlem, maart 2011

SBO de Vlinderboom Bemmel. Oudertevredenheidspeiling Speciaal Basisonderwijs 2011. Haarlem, maart 2011 SBO de Vlinderboom Bemmel Oudertevredenheidspeiling Speciaal Basisonderwijs 2011 Haarlem, maart 2011 Scholen met Succes Postbus 3386 2001 DJ Haarlem www.scholenmetsucces.nl info@scholenmetsucces.nl 023

Nadere informatie

BIJ DIE WERELD WIL IK HOREN! HANS ROMKEMA 3 MAART 2010, DEN HAAG

BIJ DIE WERELD WIL IK HOREN! HANS ROMKEMA 3 MAART 2010, DEN HAAG BIJ DIE WERELD WIL IK HOREN! HANS ROMKEMA 3 MAART 2010, DEN HAAG STUDENTEN DOEN UITSPRAKEN OVER DE ACADEMISCHE WERELD, HET VAKGEBIED EN HET BEROEPENVELD.. onderzoek niet zo saai als ik dacht werken in

Nadere informatie

Voldoende is niet goed genoeg.. Strategisch beleidsplan 2015/2019. Stichting H 3 O

Voldoende is niet goed genoeg.. Strategisch beleidsplan 2015/2019. Stichting H 3 O Voldoende is niet goed genoeg.. Strategisch beleidsplan 2015/2019 Stichting H 3 O 1 Bijzonder Wat is het bijzondere van H 3 O? Waarin onderscheidt H 3 O zich, wat maakt het verschil? En wat wil H 3 O waarmaken?

Nadere informatie

Voor een betrouwbaar bovenbouwadvies per vak

Voor een betrouwbaar bovenbouwadvies per vak Voor een betrouwbaar bovenbouwadvies per vak Beschikbaar per 1 september 2015 NIEUW TOA Profielkeuzetoets vmbo en havo Biologie, economie, natuurkunde en wiskunde Bureau ICE De nieuwe generatie toetsen

Nadere informatie

Conclusies en aanbevelingen van de IOL werkgroep rekenen na onderzoek over het vak rekenen in de periode april 2009 t/m juli 2009

Conclusies en aanbevelingen van de IOL werkgroep rekenen na onderzoek over het vak rekenen in de periode april 2009 t/m juli 2009 Conclusies en aanbevelingen van de IOL werkgroep rekenen na onderzoek over het vak rekenen in de periode april 2009 t/m juli 2009 op basisscholen, voj-scholen en pedagogische instituten Derde en zesde

Nadere informatie

VOORDELEN VAN BLENDED LEARNING

VOORDELEN VAN BLENDED LEARNING 10 VOORDELEN VAN BLENDED LEARNING En de inzet van technologie vanuit onderwijsgedreven innovatie op scholen in het VO en MBO 10 voordelen van blended learning Blended learning is hot in Nederland. Blended

Nadere informatie

van, voor en door de leraar Discussienota Uitgangspunten Herijking Bekwaamheidseisen

van, voor en door de leraar Discussienota Uitgangspunten Herijking Bekwaamheidseisen van, voor en door de leraar Discussienota Uitgangspunten Herijking Bekwaamheidseisen Inhoudsopgave Hoofdstuk 1 / De kern en inhoud als uitgangspunt... 4 1.1 de kern... 4 1.2 de inhoud... 5 Hoofdstuk 2

Nadere informatie

ED 5-14. Graafschap College JURIDISCHE DIENSTVERLENING. Opleidingen. Juridische dienstverlening

ED 5-14. Graafschap College JURIDISCHE DIENSTVERLENING. Opleidingen. Juridische dienstverlening JURIDISCHE DIENSTVERLENING ED 5-14 Graafschap College Opleidingen Juridische dienstverlening 2014-2015 Jouw advies helpt mensen verder Ben je hulpvaardig en kun je goed met mensen omgaan? Lijkt het je

Nadere informatie

CBS De Vijverhof Voorburg. Leerlingtevredenheidspeiling Basisonderwijs 2013. Haarlem, november 2013

CBS De Vijverhof Voorburg. Leerlingtevredenheidspeiling Basisonderwijs 2013. Haarlem, november 2013 CBS De Vijverhof Voorburg Leerlingtevredenheidspeiling Basisonderwijs 2013 Haarlem, november 2013 Scholen met Succes Postbus 3386 2001 DJ Haarlem www.scholenmetsucces.nl info@scholenmetsucces.nl tel: 023

Nadere informatie

Docenten die hun onderwijs meer willen afstemmen op de individuele verschillen tussen leerlingen en hun leeropbrengst willen vergroten.

Docenten die hun onderwijs meer willen afstemmen op de individuele verschillen tussen leerlingen en hun leeropbrengst willen vergroten. 1. Differentiëren Onderzoeken welke manieren en mogelijkheden er zijn om te differentiëren en praktische handvatten bieden om hiermee aan de slag te gaan. Vervolgens deze kennis toepassen in de praktijk

Nadere informatie

De specifieke lerarenopleiding

De specifieke lerarenopleiding geëngageerd onderzoekend communicatief talent ontwikkelend vakdeskundig leerling gericht samenwerkend De specifieke lerarenopleiding dynamisch leergierig master Jij bent... inspirerend creatief toekomstgericht

Nadere informatie

DECANOLOGICA LEERJAAR 2 VMBO

DECANOLOGICA LEERJAAR 2 VMBO DECANOLOGICA LEERJAAR 2 VMBO 2014-2015 1 Inhoudsopgave 1 Het onderwijs verandert blz 3 2 Kiezen in VMBO-2 blz 4 3 De opleidingen binnen het Minkema College blz 5 Basis- en kaderberoepsgerichte leerweg

Nadere informatie

CBS De Schakel Vlaardingen. Leerlingtevredenheidspeiling Basisonderwijs 2013. Haarlem, juli 2013

CBS De Schakel Vlaardingen. Leerlingtevredenheidspeiling Basisonderwijs 2013. Haarlem, juli 2013 CBS De Schakel Vlaardingen Leerlingtevredenheidspeiling Basisonderwijs 2013 Haarlem, juli 2013 Scholen met Succes Postbus 3386 2001 DJ Haarlem www.scholenmetsucces.nl info@scholenmetsucces.nl tel: 023

Nadere informatie

3 De visie van de Prinses Julianaschool

3 De visie van de Prinses Julianaschool 3 De visie van de Prinses Julianaschool 3.1 Visie op het onderwijs De missie: Prinses Julianaschool, school voor geborgenheid, (basis)kennis en zorg. De Prinses Julianaschool biedt kinderen een veilige

Nadere informatie

GROTE OUDER- EN LEERLINGENENQUETE 2010

GROTE OUDER- EN LEERLINGENENQUETE 2010 GROTE OUDER- EN LEERLINGENENQUETE 2010 1 Algemeen In 2010 is er een Grote Ouder- en Leerlingenenquete geweest. Het onderzoek is uitgevoerd door het bekende bureau Beekveld en Terpstra. Alle ouders en de

Nadere informatie

Uitgangspunten van de Koningin Julianaschool

Uitgangspunten van de Koningin Julianaschool Uitgangspunten van de Koningin Julianaschool Christelijke identiteit De Koningin Julianaschool is een open christelijke basisschool. Dat wil zeggen: iedereen is welkom. Daarbij is acceptatie van en respect

Nadere informatie

doordat er op dat moment geen leeftijdsgenootjes aanwezig zijn. Als ze iets mochten veranderen gaven ze aan dat de meeste kinderen iets aan de

doordat er op dat moment geen leeftijdsgenootjes aanwezig zijn. Als ze iets mochten veranderen gaven ze aan dat de meeste kinderen iets aan de SAMENVATTING Er is onderzoek gedaan naar de manier waarop kinderen van 6 8 jaar het best kunnen worden geïnterviewd over hun mening van de buitenschoolse opvang (BSO). Om hier antwoord op te kunnen geven,

Nadere informatie

2013-2017. Actief burgerschap en sociale integratie

2013-2017. Actief burgerschap en sociale integratie 201-2017 Actief burgerschap en sociale integratie Inhoudsopgave: Kwaliteitszorg actief burgerschap en sociale integratie Visie en planmatigheid Visie Doelen Invulling Verantwoording Resultaten Risico s

Nadere informatie

Vragenlijst Schoolverlaters 2015

Vragenlijst Schoolverlaters 2015 Vragenlijst Schoolverlaters 2015 Uitslagen Vragenlijst De Ark Inhoudsopgave Inhoudsopgave... 1 Inleiding... 2 De vragenlijst... 3 Gegevens... 3 Schoolgegevens... 4 Periode van afname... 4 Aantal respondenten...

Nadere informatie

Overgangsprotocol VPCO

Overgangsprotocol VPCO Overgangsprotocol VPCO Vastgesteld november 2015 Overgangsprotocol FO-scholen Inleiding Ieder kind heeft recht op een ononderbroken ontwikkeling binnen het Funderend Onderwijs. In principe doorlopen leerlingen

Nadere informatie

Sectoren - bovenbouw vmbo

Sectoren - bovenbouw vmbo LifeTech College Sectoren - bovenbouw vmbo 2016-2017 Locatie Oude Bossche Baan Het Stedelijk College Eindhoven Meteen de juiste keuze! Het Stedelijk College Eindhoven is een openbare school voor voortgezet

Nadere informatie

Van mbo en havo naar hbo

Van mbo en havo naar hbo Van mbo en havo naar hbo Dick Takkenberg en Rob Kapel Studenten die naar het hbo gaan, komen vooral van het mbo en de havo. In het algemeen blijven mbo ers die een opleiding in een bepaald vak- of studiegebied

Nadere informatie

Over het Vecht-College

Over het Vecht-College Over het Vecht-College Het Vecht-College is een particuliere middelbare school voor mavo, havo en vwo. Wij bieden kwalitatief hoogstaand onderwijs, gericht op de individuele behoeften en talenten van kinderen.

Nadere informatie

Presentatie ouders. Schooltijden voorstel Leeropbrengsten februari 2015 Tevredenheidsonderzoek Stand van zaken visie en vierjarenplan

Presentatie ouders. Schooltijden voorstel Leeropbrengsten februari 2015 Tevredenheidsonderzoek Stand van zaken visie en vierjarenplan Presentatie ouders Schooltijden voorstel Leeropbrengsten februari 2015 Tevredenheidsonderzoek Stand van zaken visie en vierjarenplan Programma Schooltijden Leeropbrengsten Tevredenheidsonderzoek Missie/visie

Nadere informatie

- Aan het eind van deze fase is niveau 1F bereikt

- Aan het eind van deze fase is niveau 1F bereikt Bernardusschool - Cognitiestroom, uitstroomprofiel arbeidsmarkt Typering van de vakken die binnen het profiel arbeidsmarkt worden aangeboden Nederlandse taal en communicatie Op de Cognitiestroom van de

Nadere informatie

Tevredenheidsonderzoek: medewerkers/ouders/leerlingen februari 2015

Tevredenheidsonderzoek: medewerkers/ouders/leerlingen februari 2015 Tevredenheidsonderzoek: medewerkers/ouders/leerlingen februari 2015 Medewerkers Het onderzoek is gehouden onder alle 21 medewerkers van De Boei. Uiteindelijk hebben 19 medewerkers de vragenlijst ingevuld.

Nadere informatie

1. Preambule De zes algemene onderwijsdoelen die voor alle vakken en sectoren in het vmbo gelden, zijn

1. Preambule De zes algemene onderwijsdoelen die voor alle vakken en sectoren in het vmbo gelden, zijn Eamenprogramma lichamelijke opvoeding 2 Informatiewijzer 1. Preambule 2. Leeswijzer 3. Lichamelijke opvoeding 2 1. Preambule De zes algemene onderwijsdoelen die voor alle vakken en sectoren in het vmbo

Nadere informatie

Toelichting ontwikkelingsperspectief

Toelichting ontwikkelingsperspectief Toelichting ontwikkelingsperspectief Dit document is bedoeld als achtergrond informatie voor de scholen, maar kan ook (in delen, zo gewenst) gebruikt worden als informatie aan ouders, externe partners

Nadere informatie

examenprogramma s vo AANVULLING BEROEPSGERICHTE VAKKEN VOORTGEZET ONDERWIJS vmbo

examenprogramma s vo AANVULLING BEROEPSGERICHTE VAKKEN VOORTGEZET ONDERWIJS vmbo en mma s examenprogramma s vo AANVULLING BEROEPSGERICHTE VAKKEN VOORTGEZET ONDERWIJS vmbo 0. Inhoud 1. Preambule 2 2. Examenprogramma per vak. 4 2.0 Leeswijzer. 4 2.1 Techniek-breed *) 2.2 ICT-route *)

Nadere informatie

Ontwikkelingsperspectief in regulier basisonderwijs. Suzanne Beek en Linda Sontag ORD 2013

Ontwikkelingsperspectief in regulier basisonderwijs. Suzanne Beek en Linda Sontag ORD 2013 Ontwikkelingsperspectief in regulier basisonderwijs Suzanne Beek en Linda Sontag ORD 2013 Perspectief op de ontwikkeling van kinderen.. als kijken in een glazen bol? Wat is het ontwikkelingsperspectief?

Nadere informatie

NEDERLAND. Pre-basis onderwijs

NEDERLAND. Pre-basis onderwijs NEDERLAND Pre-basis onderwijs Leeftijd 2-4 Verschillend per kind, voor de leeftijd van 4 niet leerplichtig Omschrijving Peuterspeelzaal, dagopvang etc Tijd Dagelijks van 9:30 15:30 (verschilt pers school)

Nadere informatie

De ontwikkeling van de Mondriaan methode VISIE OP PROFESSIONALISEREN

De ontwikkeling van de Mondriaan methode VISIE OP PROFESSIONALISEREN M.11i.0419 De ontwikkeling van de Mondriaan methode VISIE OP PROFESSIONALISEREN versie 02 M.11i.0419 Naam notitie/procedure/afspraak Visie op professionaliseren Eigenaar/portefeuillehouder Theo Bekker

Nadere informatie

onderwijs en kinderopvang

onderwijs en kinderopvang School voor onderwijs en kinderopvang Pedagogisch Werker Kinderopvang Onderwijsassistent School voor onderwijs en kinderopvang pedagogisch medewerker kinderopvang / NIVEAU 3 pedagogisch medewerker kinderopvang

Nadere informatie

05-02-2013 INLEIDING MISSIE O.S.G. PITER JELLES

05-02-2013 INLEIDING MISSIE O.S.G. PITER JELLES schooljaarplan 2012-2013 1 INLEIDING Functie schooljaarplan terugblik op 2011-2012 beleidsvoornemens voor 2012-2013 missie en visie De Brêge positionering van De Brêge binnen PJ hoe kan de De Brêge zich

Nadere informatie

BREDE MARIA SCHOOL REUSEL

BREDE MARIA SCHOOL REUSEL BREDE MARIA SCHOOL REUSEL Pedagogisch beleid Brede Mariaschool Visie De Brede Mariaschool werkt vanuit een visie waarbij het welbevinden van de aan de Brede Mariaschool toevertrouwde kinderen centraal

Nadere informatie

Achtergrondinformatie

Achtergrondinformatie Achtergrondinformatie Opdracht 1, module 4, les 2 Tijdens hun puberteit maken kinderen verschillende veranderingen door en moeten zij keuzes maken die belangrijk zijn voor hun toekomst. Daarbij hebben

Nadere informatie

VERSLAG VIERJAARLIJKS BEZOEK. Altra College, Noord

VERSLAG VIERJAARLIJKS BEZOEK. Altra College, Noord VERSLAG VIERJAARLIJKS BEZOEK Altra College, Noord Plaats : Amsterdam BRIN nummer : 07IQ OKE 05 VSO Onderzoeksnummer : 282295 Datum onderzoek : 18 maart 2015 Datum vaststelling : 18 mei 2015 Pagina 2 van

Nadere informatie

Plenair Debat. 34184 Profielen Vmbo

Plenair Debat. 34184 Profielen Vmbo Kamerlid: Straus Fractiecommissie: OCW 34184 Profielen Vmbo Plenair Debat Het vmbo voldoet niet meer aan de eisen van deze tijd. Het sluit niet aan bij het vervolg onderwijs en al helemaal niet bij de

Nadere informatie

CHECKLIST PASSEND ONDERWIJS EN OMGAAN MET VERSCHILLEN IN DE OVERGANG VAN PO NAAR VO

CHECKLIST PASSEND ONDERWIJS EN OMGAAN MET VERSCHILLEN IN DE OVERGANG VAN PO NAAR VO AANSLUITING PO-VO AFSLUITING EN START CHECKLIST PASSEND ONDERWIJS EN OMGAAN MET VERSCHILLEN IN DE OVERGANG VAN PO NAAR VO Aan de hand van deze checklist kunnen school en schoolbestuur vaststellen in hoeverre

Nadere informatie

Handout PrOfijt. - Versie 1.1 - Versie: 1.1 Datum: 09-04-2014 Mike Nikkels / Olav van Doorn

Handout PrOfijt. - Versie 1.1 - Versie: 1.1 Datum: 09-04-2014 Mike Nikkels / Olav van Doorn Handout PrOfijt - Versie 1.1 - Versie: 1.1 Datum: 09-04-2014 Auteur(s): Mike Nikkels / Olav van Doorn 1 Inhoudsopgave 1 Inhoudsopgave... 2 2 Inleiding... 3 3 Algemeen... 3 4 Visie op PrOfijt... 4 5 Techniek...

Nadere informatie

De VrijBaan Vragenlijst (specifiek voor iemand die geen werk heeft)

De VrijBaan Vragenlijst (specifiek voor iemand die geen werk heeft) De VrijBaan Vragenlijst (specifiek voor iemand die geen werk heeft) Inleiding Veel mensen ervaren moeilijkheden om werk te vinden te behouden, of van baan / functie te veranderen. Beperkingen, bijvoorbeeld

Nadere informatie

Quickscan Bouw 2012 samenvatting

Quickscan Bouw 2012 samenvatting 2012 samenvatting Vraag & aanbod personeel in de bouw sector KBB 2012.26 Curaçao, mei 2013 Kenniscentrum Beroepsonderwijs Bedrijfsleven Curaçao kenniscentrum beroepsonderwijs bedrijfsleven curaçao tel

Nadere informatie

Terugkoppeling monitor subsidieregeling Versterking samenwerking lerarenopleidingen en scholen 2013-2016

Terugkoppeling monitor subsidieregeling Versterking samenwerking lerarenopleidingen en scholen 2013-2016 Terugkoppeling monitor subsidieregeling Versterking samenwerking lerarenopleidingen en scholen 2013-2016 Tussenmeting 2015 Portret samenwerkingsverband P029 Opdrachtgever: ministerie van OCW Utrecht, oktober

Nadere informatie

Praktijkonderwijs naar 2025

Praktijkonderwijs naar 2025 Praktijkonderwijs naar 2025 www.platformpraktijkonderwijs.nl Praktijkonderwijs is van belang voor circa 28.000 leerlingen in het voortgezet onderwijs. Voor deze leerlingen is het praktijkonderwijs dé schoolsoort:

Nadere informatie

Examenprogramma beeldende vorming

Examenprogramma beeldende vorming Examenprogramma beeldende vorming Informatiewijzer Preambule 1 Leeswijzer 2 beeldende vorming 3 1. Preambule De zes algemene onderwijsdoelen die voor alle vakken en sectoren in het vmbo gelden, zijn 1

Nadere informatie

Effecten van cliëntondersteuning. Samenvatting van een haalbaarheidsonderzoek naar de meetbaarheid van door de cliënt ervaren effecten

Effecten van cliëntondersteuning. Samenvatting van een haalbaarheidsonderzoek naar de meetbaarheid van door de cliënt ervaren effecten Effecten van cliëntondersteuning Samenvatting van een haalbaarheidsonderzoek naar de meetbaarheid van door de cliënt ervaren effecten MEE Nederland, 4 februari 2014 1. Inleiding In deze samenvatting beschrijven

Nadere informatie

PrOmotie, Hét leermiddelenpakket voor het praktijkonderwijs

PrOmotie, Hét leermiddelenpakket voor het praktijkonderwijs Hét leermiddelenpakket voor het praktijkonderwijs hét leermiddelenpakket voor het praktijkonderwijs De leeromgeving biedt het praktijkonderwijs, zijn leerlingen en docenten een volwaardig en betaalbaar

Nadere informatie

Identiteit van de Koos Meindertsschool

Identiteit van de Koos Meindertsschool Identiteit van de Koos Meindertsschool 1. Identiteit - het karakter van de school Wij zijn een open school waarin een ieder gelijkwaardig is. Wij heten elk kind welkom op de Koos Meindertsschool, ongeacht

Nadere informatie

forum beroepsonderwijs. DEC 6 dilemma s pittige discussies constructieve uitkomsten én hilarische momenten 1 oktober 2015 @THNK

forum beroepsonderwijs. DEC 6 dilemma s pittige discussies constructieve uitkomsten én hilarische momenten 1 oktober 2015 @THNK forum beroepsonderwijs 1 oktober 2015 @THNK Vindt u ook wat van het beroepsonderwijs? Praat mee! De volgende bijeenkomst vindt plaats op: n e x t DEC 3 Terugblik op het eerste Forum op 1 oktober met als

Nadere informatie