Levensfase 17-21/24 jaar, hbo-wo

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Levensfase 17-21/24 jaar, hbo-wo"

Transcriptie

1 In deze levensfase worden jongeren volwassen. Biologisch gezien is iemand volwassen als hij of zij lichamelijk volgroeid is. Psychologisch is iemand volwassen wanneer hij of zij een stabiele identiteit (persoonlijkheid) heeft gevormd. Wanneer iemand blijk geeft van zelfstandigheid en een zekere bedachtzaamheid in zijn gedrag, dan wordt dit volwassen gedrag genoemd (Levensfase, 2014). In de late adolescentie tenslotte ontwikkelen bepaalde delen van de voorste hersenen zich verder, die zijn verantwoordelijk voor de plannings- en controlefuncties. Bij een juist ontwikkelen van deze functies ontwikkelt zich de cognitieve controle over gedrag die nodig is voor verantwoorde gedragsplanning en organisatie, voor keuzegedrag, voor de zelfevaluatie en voor de beslissing om het gedrag aan te passen aan de eisen van de omgeving. Verstandelijk maken jongeren in deze periode een sterke groei door. Het vermogen abstract te kunnen denken, het leggen van complexe causale verbanden en het ter discussie stellen van zekerheden is aanleiding tot nadenken over samenleving- en zingevingvraagstukken (Delfos, 2011). Veel jongeren zijn bezig met het verder ontwikkelen en ontdekken van hun seksuele identiteit. Zij experimenteren met relaties en doen seksuele ervaring op. In hun relaties ontdekken jongeren steeds beter hoe ze om kunnen gaan met de andere sekse: ze leren onderhandelen, communiceren, worden zich meer bewust van hun eigen wensen en grenzen, en leren deze te uiten en van de ander te respecteren. Jongeren gaan langdurige en intieme relaties aan (Bron et al., 2006). Laagopgeleide jongeren hebben eerder geslachtsgemeenschap dan hoger opgeleide jongeren (Volksgezondheid, 2015). Meer mannen dan vrouwen drinken alcohol. Meer dan 80% van de bevolking boven de 19 jaar geeft aan wel eens alcohol te drinken. In de leeftijdsgroep 19 tot 30 jaar is het percentage drinkers het hoogst namelijk 85%. Uit zelfgerapporteerde gegevens komt naar voren dat dagelijks roken meer voorkomt onder laagopgeleiden dan onder hoogopgeleiden. Van mensen met alleen lagere school geeft 20% aan dat zij dagelijks roken. Bij de mensen met een hbo of universitaire opleiding is dat 13%. 8% van de jarigen gebruikt cannabis, hier is geen verschil in opleidingsniveau. Het harddrugsgebruik bij jongeren met een laag schoolniveau is hoger dan bij jongeren met een hoog schoolniveau, maar de verschillen zijn niet significant. Het harddrugsgebruik is veel lager dan het cannabisgebruik, minder dan 2% (Volksgezondheid, 2015). Van de soorten harddrugs die worden gebruikt zijn XTC en cocaïne het meest populair in het uitgaansleven (van Laar, 2013). Risico's voor de gezondheid zijn ongevallen, de meeste bij sporten, maar ook in het verkeer (Veiligheid, 2013). Dit komt meer voor bij jonge mannen dan bij jonge vrouwen (Delfos, 2011). De volgende thema's komen aan de orde bij de levensfase VO Onderbouw. Sociaal-emotionele ontwikkeling Voeding Bewegen en sport Persoonlijke verzorging Genotmiddelen Relaties en seksualiteit Fysieke veiligheid Bron: 1

2 Sociaal emotionele ontwikkeling Sociaal-emotionele ontwikkeling Kern Zelf Inhouden Gevoelens Omgaan met gevoelens en beargumenteren welke invloed zij hebben op hun functioneren Beargumenteren van en omgaan met dat dezelfde gevoelens in verschillende situaties anders ervaren kunnen worden Inhouden Kwaliteiten Kunnen persoonlijke kwaliteiten ontwikkelen inzetten voor welbevinden en carrière Kunnen plannen maken en uitvoeren om (zelfgekozen) doelen te bereiken Inhouden Zelfbeeld Uitleggen wat je ideale zelfbeeld is en beargumenteren wat daar wel en niet realistisch aan is Verbanden leggen tussen en omgaan met de invloed van negatieve gedachten, kunnen kiezen, je verantwoordelijkheid nemen en de invloed op je zelfvertrouwen Kern Zelfsturing Inhouden Gevoelens hanteren Beargumenteren van en omgaan met het verband tussen hun gevoelens, de reacties van anderen en kunnen dit evalueren Beargumenteren hoe je effectief, respectvol en proactief kunt reageren op gevoelens van anderen en laten zien hoe je dit doet Beargumenteren van en omgaan met de relaties tussen gebeurtenis, gevoel, gedachte en gedrag Inhouden Impulscontrole Beargumenteren van en omgaan met wat van invloed is op impulsief gedrag en hoe je dit kunt uitstellen, verminderen en/of stoppen Beargumenteren en evalueren wat de gevolgen zijn van impulsief gedrag op je dagelijkse leven, je toekomstplannen en je schoolloopbaan Inhouden Doelgericht gedrag Beargumenteren, evalueren van en omgaan met de invloed van normen en waarden op het gedrag in specifieke sociale situaties Ombuigen van tegenslag in proactief gedrag Verklaren van en omgaan met de invloed van stress op het uitvoeren van een taak Je gedrag beargumenteren, evalueren en afstemmen op anderen om samen een taak te volbrengen Hanteren en evalueren van een plan bij de uitvoering van een taak Kern De ander Inhouden Inlevingsvermogen Waarderen van en verbanden leggen tussen gevoelens en meningen van anderen en hun reactie in uiteenlopende situaties Evalueren en adequaat omgaan met standpunten van anderen Bron: 2

3 Sociaal emotionele ontwikkeling Inhouden Individu en groep Beargumenteren van, een mening geven over en omgaan met de invloed van etnische, culturele en sociale culturen op het gedrag van individuen en groepen Verklaren van en omgaan met hoe vooroordelen kunnen leiden tot discriminatie en stereotypering Inhouden Gedrag inschatten van de ander Beargumenteren van en omgaan met de reacties en bedoelingen van anderen Beargumenteren van en omgaan met de persoonlijkheid van anderen en de invloed die dit kan hebben op hun gedrag Beargumenteren hoe het gedrag van de ander het gedrag van derden kan beïnvloeden Kern Relaties Inhouden Omgaan met elkaar Proactief geven van complimenten en reageren op het krijgen van complimenten Beargumenteren van en omgaan met hoe verschillen, concurrentie en competitie kunnen leiden tot negatief (pest)gedrag Beargumenteren van en omgaan met het belang van relaties en hoe je deze kunt aangaan en kunt onderhouden Beargumenteren en laten zien hoe je je kan inzetten voor mensen in je omgeving Inhouden Samenwerken Laten zien hoe je groepsprocessen positief kunt laten verlopen en hoe je om kunt gaan met conflicten Waarderen en hanteren van ideeën en initiatieven van anderen om te komen tot een gezamenlijk resultaat Waarderen en hanteren van feedback geven aan elkaar Beheersen van het maken van een planning en taakverdeling voor het uitvoeren van een taak Inhouden Omgaan met sociale druk Beargumenteren en evalueren van hiërarchische verhoudingen in een groep Beargumenteren welke positieve en negatieve gevolgen het kan hebben dat je bij een groep wilt horen en kunnen omgaan met expliciete en impliciete groepsdruk Uitleggen hoe je hulp kunt zoeken als jij of een ander onder druk van een groep dingen doet die anders niet gedaan zouden worden of als jij of een ander buitengesloten raakt Inhouden Conflicten hanteren Beargumenteren van het ontstaan en verloop van conflicten, wat de invloed van verschillen tussen mensen is, de rol van de media en hoe dit tot geweld kan leiden Hanteren van conflicten en beargumenteren welke rol je daar zelf in kunt spelen om deze op te lossen Begrijpen en hanteren van welke stijl van conflicthantering bij jou past Bron: 3

4 Sociaal emotionele ontwikkeling Kern Kiezen Inhouden Weloverwogen kiezen Informatie beoordelen zodat je een keuze kunt maken Beargumenteren van en omgaan met de stappen in het keuzeproces: benoemen welke keuzes er zijn formuleren van unieke oplossingen afwegen voor- en nadelen vanuit diverse oogpunten keuze maken en uitvoeren keuze evalueren Omgaan met de invloed van keuzes op je toekomst en je carrière Inhouden Verantwoordelijkheid nemen Evalueren van en omgaan met eigenschappen en vaardigheden die je wel en niet helpen bij het nemen van verantwoordelijkheid Beargumenteren van en omgaan met moeilijke situaties en destructief gedrag (zoals overmatig snoepen, drinken, gamen) Bron: 4

5 Voeding Voeding Kern Voeding en gezondheid Inhouden Voeding en groei Gevolgen benoemen van gezonde en ongezonde voedingsgewoonten op korte en lange termijn Beschrijven van lijngedrag in relatie tot onregelmatig eten; inname en verbruik in relatie tot overgewicht, obesitas en extreem, lijnen uitleggen Juiste informatie opzoeken over gezonde voeding Inhouden Functies van voeding Inhouden Voeding en lichaamsgewicht Reflecteren op aanbevelingen voor eigen leeftijd, situatie en activiteitenpatroon Eigen keuzes maken over de relatie voeding en bewegen, mede in relatie tot het eigen type werk Berekenen van Kcal/KJ van voedingsmiddelen en lichamelijke activiteiten in relatie tot de eigen leefstijl Kern Voedselkwaliteit Inhouden Eten en duurzaamheid Reflecteren op eigen voedselkeuze en de gevolgen voor de wereldproductie Reflecteren op eigen verspillingsgedrag Het afwegen van bewuste keuzes over duurzaam gedrag in thuissituatie, school en werk Inhouden Voedselveiligheid Alternatieven geven voor slim kopen, slim bereiden en slim bewaren van voedsel Inhouden Voedselproductie en bewerking Voorbeelden noemen van de productie van voedsel in Europa en de rest van de wereld Voorbeelden geven van de rol van de voedselindustrie op de kwaliteit van voedsel Inhouden Etiketten Informatie van etiketten toepassen Eten kopen bereiden beleven Inhouden Eetgewoonten Analyseren van eigen voedingspatroon en vergelijken met dat van anderen Eigen voedselkeuzes maken Eigen voedselketen in kaart brengen Voorbeelden geven van het gebruik van voeding in relatie tot toekomstige beroepspraktijk Inhouden Voedsel kopen Hoeveelheden berekenen, boodschappenlijst maken en inkopen doen met een budget Bron: 5

6 Voeding Inhouden Vergelijkend warenonderzoek Kosten van voedingsmiddelen vergelijken Betrouwbare bronnen kiezen voor informatie over eten, drinken en gezondheid Keurmerken benoemen Producten met keurmerken in de winkel herkennen Vergelijkend warenonderzoek uitvoeren in de winkel Reclame analyseren Inhouden Eten bereiden Voedsel bereiden op een manier dat er weinig afval en restjes zijn Verschillende bereidingstechnieken toepassen Juiste hoeveelheden kunnen afwegen Inhouden Sociale aspecten van eten Plezier beleven aan koken voor anderen Beargumenteren van voedselkeuze bij feestelijke gelegenheden (waarin je niet eet, terwijl het wel van je wordt verwacht) Rekening houden met anderen die een speciaal dieet (moeten) volgen Culturele aspecten van eten Voorbeelden geven van gezond en duurzaam eten in relatie tot vegetarisch, koosjer, halal en biologisch Respectvol omgaan met verschillende culturele uitingen rondom voeding Bron: 6

7 Bewegen en sport Bewegen en sport Kern Bewegen verbeteren Inhouden Vaardiger bewegen Kiezen van eigen bewegingsactiviteiten, in realistische contexten, passend binnen eigen leefstijl en beroepsperspectief. Inhouden Veilig bewegen Regels met betrekking tot veiligheid accepteren en je daar aan houden Veiligheidsrisico's realistisch leren inschatten Samen bewaken van die risico's en maatregelen nemen indien nodig Facultatief toezicht houden op maatregelen om risico's beperkt te houden Kern Bewegen regelen Inhouden Regelende taken vervullen Verdiepen in regelende rollen naar eigen keuze binnen meer realistische contexten Inhouden Gerichtheid op jezelf vervullen Actief op zoek gaan naar mogelijkheden om optimaal te presteren binnen je eigen profiel Kern Bewegen waarderen Inhouden Bewegen beleven Eigen voorkeuren (qua activiteiten, motieven, contexten, omgevingen, sociale verbanden) via langer durende keuzes meer diepgaand verkennen Inhouden De inbreng van anderen waarderen Verschillen benutten als team Inhouden Bewegen kiezen Het (toekomstige) werk betrekken bij de overwegingen voor bewegingsactiviteiten Kern Gezond bewegen Inhouden Trainen Trainingen plannen, uitvoeren en evalueren, mede in relatie tot duurzame inzetbaarheid in werk Inhouden Intensief bewegen Herkennen van inspanningsniveaus van activiteiten en hoe dat voelt (moe, lekker, fris na afloop), zowel tijdens als na de activiteit; ook de intensievere inspanningen blijven / beter gaan waarderen Voorkeuren voor bepaalde activiteiten / inspanningsniveaus ontwikkelen (liefst ook voor tamelijk intensieve, niet voor iedereen op het hoogste niveau) Eigen voorkeuren nader verkennen door meer diepgaande keuzes mede in het perspectief van de beroepscarrière Bron: 7

8 Persoonlijke verzorging Persoonlijke verzorging Kern Lichaamshygiëne Inhouden Je lichaam leren kennen Regelmatig uitvoeren van een preventieve integrale gezondheidscheck van het eigen lichaam Bij geconstateerde afwijkingen van de normale situatie, hulp inschakelen Inhouden Je lichaam verzorgen Inhouden Je handen verzorgen Handen wassen passend bij de regels van stage en/of werk Kern Je huid gezond houden Inhouden Je huid verzorgen Inhouden Je huid beschermen Inhouden Je huid verfraaien Bewuste keuzes maken voor (blijvende) huidverfraaiing Kern Je gehoor gezond houden Inhouden Gehoor beschermen Verstandig omgaan met geluid op school, in werksituaties en in vrije tijd Inhouden Het gehoor als zintuig Zelf herkennen van arbeidsgerelateerde oorzaken van gehoorproblemen Werken met gehoorproblemen Inhouden Soorten geluiden Risico's van hard geluid op het werk en in vrije tijd inschatten en daar mee omgaan Kern Je mond en gebit verzorgen Inhouden Focus op je mond en gebit Uitleggen hoe je je gebit beschermt bij stage en sport Bron: 8

9 Genotmiddelen Genotmiddelen Kern Alcohol Inhouden Alcohol en gezondheid Verband benoemen tussen promillage en (standaard) glazen alcohol Standpunt formuleren over wel of niet drinken van alcohol en beargumenteren welke alternatieven er zijn voor alcohol Benoemen van de verschillende stadia van alcoholgebruik en onderscheiden van lichamelijke en geestelijke verslaving per stadium Uitleggen dat veel en vaak alcohol drinken niet samengaat met school/werk (beroep) Inhouden Alcohol en omgeving Benoemen van personen of organisaties die invloed hebben op de keuze wel of niet te drinken Benoemen van (wettelijke) regels rond alcohol in relatie tot eigen mening Uitleggen dat alcohol en verkeer niet samen gaan en bij welk promillage je niet mag deelnemen aan het verkeer Legitimatie gebruiken als je alcohol wilt kopen Inhouden Alcohol en weerbaarheid Formuleren hoe je alcohol wilt gebruiken en wat je grens is Benoemen waar je hulp kunt vinden bij problematisch alcoholgebruik van jezelf of anderen Kern Roken Inhouden Roken en gezondheid Reden aangeven waarom wel of niet gerookt wordt Kunnen uitleggen waarom werken (beroep) niet samengaat met roken Uitleggen wat de schadelijke effecten zijn van roken tijdens de zwangerschap Beschrijven van de verschillen tussen een sigaret, e-sigaret en een waterpijp en wat de effecten zijn van het gebruik. Inhouden Roken en omgeving Verklaren van (wettelijke en bedrijfs) regels rond roken Uitleggen in welke openbare ruimtes niet gerookt mag worden en waarom dat is Legitimatie gebruiken als je sigaretten wilt kopen Inhouden Roken en weerbaarheid Beargumenteren waarom je wel of niet denkt te gaan roken of te gaan stoppen met roken Benoemen waar je hulp kunt vinden bij problematisch tabaksgebruik van jezelf of anderen Kern Cannabis Inhouden Cannabis en gezondheid Benoemen wat cannabis is, waarom mensen het gebruiken en wat het met lichaam en geest doet Mening geven over cannabis gebruik op basis van voor- en nadelen. Benoemen welke normen en waarden er zijn over het gebruik van cannabis Benoemen van verschillende stadia van cannabisgebruik en daarbij onderscheid maken tussen lichamelijke en geestelijke verslaving Uitleggen waarom werken (beroep) niet samengaat met het gebruik van cannabis Bron: 9

10 Genotmiddelen Inhouden Cannabis en omgeving Benoemen in welke situaties leeftijdgenoten, ouders en sociale media van invloed zijn op de keuze wel of geen cannabis te gebruiken Benoemen dat de leeftijdsgrens van cannabis kopen en gebruiken 18 jaar is Benoemen wat de regels zijn wat betreft bezit, gebruik en verhandelen van cannabis op school, stage, buiten school en wat de consequenties zijn als de regels worden overtreden. Verklaren dat cannabis en verkeer niet samen gaan. Inhouden Cannabis en weerbaarheid Benoemen dat je onder invloed van een groep je anders kunt gedragen dan dat je individueel zou doen Onderscheid kunnen maken tussen lichte en zware druk van groepsgenoten Formuleren hoe je cannabis kunt weigeren Herkennen van impulsgedrag om experimenteergedrag te voorkomen Weten waar hulp te vinden is voor het stoppen of minderen met het gebruik van cannabis Kern Harddrugs Inhouden Harddrugs en gezondheid Benoemen wat XTC, GHB, speed en cocaïne zijn, waarom mensen het gebruiken en wat het met lichaam en geest doet Standpunt innemen over wel of niet XTC, GHB, speed en/of cocaïne gebruiken Benoemen welke normen en waarden er zijn over het gebruik van XTC, GHB, speed en cocaïne in relatie tot eigen mening Benoemen van verschillende stadia van het gebruik van XTC, GHB, speed en cocaïne Onderscheid maken tussen lichamelijke en geestelijke verslaving Inhouden Harddrugs en omgeving Uitleggen welke mechanismen er ten grondslag liggen aan groepsdruk en dit kunnen toepassen op het gebruik van XTC en GHB, speed en/of cocaïne Benoemen dat het gebruik van XTC, GHB, speed en/of cocaïne illegaal is en wat de consequenties zijn van het in bezit hebben van deze middelen. Verklaren dat het gebruik van XTC, GHB, speed en cocaïne en verkeer niet samen gaan. Uitleggen waarom werken (beroep) niet samengaat met het gebruik van XTC, GHB, speed en cocaïne Inhouden Harddrugs en weerbaarheid Benoemen dat je onder invloed van een groep je anders kunt gedragen dan dat je individueel zou doen Onderscheid kunnen maken tussen lichte en zware druk van groepsgenoten Formuleren hoe je XTC, GHB, speed en cocaïne kunt weigeren Herkennen van impulsgedrag om experimenteergedrag te voorkomen Bron: 10

11 Relaties en seksualiteit Relaties en seksualiteit Kern Lichamelijke ontwikkeling en zelfbeeld Inhouden Lichamelijke ontwikkeling Benoemen dat niet iedere vrouw bloedt bij de eerste geslachtsgemeenschap Uitleggen wat een maagdenvliesherstel inhoudt Inhouden Zelfbeeld Een beargumenteerde eigen mening kunnen verwoorden ten aanzien van cosmetische en lichamelijke ingrepen (schaamlipcorrectie, borstvergroting, borstverkleining) Kern Intieme relaties Inhouden Soorten relaties Benoemen de voor- en nadelen van gearrangeerde huwelijken en huwelijksdwang af Afwijzen van discriminatie, ongelijkwaardigheid en dwang in relaties Inhouden Relatievorming Verwoorden hoe je in een partnerrelatie rekening houdt met behoefte aan autonomie, verbondenheid en wederkerigheid Benoemen dat vertrouwen en veiligheid belangrijke voorwaarden zijn voor intimiteit in relaties Uitleggen op welke manieren je meningsverschillen en conflicten in partnerrelaties kunt oplossen Benoemen waar en hoe hulp te zoeken bij relationele problemen Kern Voortplanting, gezinsvorming en anticonceptie Inhouden Voortplanting en gezinsvorming Uitleggen van het belang van een gezonde leefstijl tijdens zwangerschap Benoemen van alternatieve vruchtbaarheidsmethoden Beschrijven van de gewenste eigen toekomstige gezinssituatie en de eigen rol in combinatie zorg en arbeid Hebben respect voor verschillen in keuzen bij kinderwens en gezinsgrootte Benoemen van alternatieve mogelijkheden bij ongewilde kinderloosheid Uitleggen hoe en waar hulp en advies te vragen bij zwangerschap of jong ouderschap Inhouden Anticonceptie, zwangerschapspreventie Uitleggen dat het belangrijk is dat je een anticonceptiemethode kiest die bij je past Erkennen dat anticonceptie en zwangerschapspreventie de verantwoordelijkheid is van jongen en meisje Uitleggen hoe te communiceren met partner over anticonceptiekeuze en gebruik Bepalen van alternatieve anticonceptie als een bepaalde anticonceptiemethode niet (meer) bevalt Bron: 11

12 Relaties en seksualiteit Kern Seksualiteit Inhouden Seksuele ontwikkeling Gaan met respect om met verschillen in seksuele beleving, gedrag en oriëntatie Uitleggen dat het voor plezierige seks belangrijk is dat je het allebei wilt, dat je het veilig doet en dat je je er prettig bij voelt. Uitleggen van de diversiteit aan seksuele uitingsvormen en handelingen Verwoorden van eigen opvattingen over seksualiteit Inhouden Seksuele gezondheid en welzijn Erkennen het belang van veilige, prettige en gewenste seksuele contacten Uitleggen hoe je eigen wensen en grenzen in seksueel contact kunt uiten en hoe je verantwoorde keuzen kunt maken Uitleggen hoe je respectvol kunt omgaan met de wensen en grenzen van de ander Uitleggen welke argumenten er zijn om de ander te overtuigen van het belang van condoomgebruik Adequaat gebruiken van condooms Uitleggen wat je kunt doen bij (een vermoeden van) soa Afwijzen van seksuele grensoverschrijding Uitleggen waar je melding of aangifte kunt doen Bron: 12

13 Fysieke veiligheid Fysieke veiligheid Inhouden Risico's inschatten Risicovolle situaties en gedragingen in arbeidssituaties herkennen, ook bij zichzelf Herkennen van normen in het bedrijf/organisatie en van situaties waarin dat conflicteert met eisen ten aanzien van (eigen) veiligheid Reflecteren op eigen gedrag in risicovolle situaties binnen het bedrijf/ de organisatie en hier veilig naar handelen Inhouden Preventie Verantwoordelijkheid nemen voor eigen gedrag (bijvoorbeeld niet teveel drinken, te hard rijden, niet rijden met alcohol op) In situaties waar de groep druk uitoefent, eigen keuzes maken ten aanzien van het gedrag Zichzelf en anderen in veiligheid brengen Op de hoogte zijn van (Arbo)regels, materialen en voorschriften ten aanzien van veilig werken en zich daar naar gedragen Inhouden EHBO / Behandeling EHBO op de werkplek toepassen Bron: 13

Levensfase 16-20/23 jaar, mbo

Levensfase 16-20/23 jaar, mbo In deze levensfase worden jongeren volwassen. Biologisch gezien is iemand volwassen als hij of zij lichamelijk volgroeid is. Psychologisch is iemand volwassen wanneer hij of zij een stabiele identiteit

Nadere informatie

Levensfase 14-17/18 jaar, klas 3-5 havo, klas 3-6 vwo

Levensfase 14-17/18 jaar, klas 3-5 havo, klas 3-6 vwo In de bovenbouw van havo en vwo zijn jongeren tussen de 14 en 17/19 jaar. Veel jongens zitten in deze periode nog volop in de groei. De meeste meisjes zijn aan het einde van deze periode volgroeid. De

Nadere informatie

Levensfase 14-16 jaar, klas 3 en 4 vmbo

Levensfase 14-16 jaar, klas 3 en 4 vmbo In de bovenbouw van het vmbo zijn jongeren tussen de 14 en 16/17 jaar. Veel jongens zitten in deze periode nog volop in de groei. De meeste meisjes zijn aan het einde van deze periode volgroeid. De volwassen

Nadere informatie

Genotmiddelen. Genotmiddelen. Bron: http://gezondeleefstijl.slo.nl 1

Genotmiddelen. Genotmiddelen. Bron: http://gezondeleefstijl.slo.nl 1 zijn er altijd al geweest en zullen er ook altijd blijven. Veel jongeren experimenteren in de puberteit met roken, alcohol en drugs en een deel laat zich verleiden tot risicovol gedrag. Jongeren zijn extra

Nadere informatie

Leerplan voor Vitaal Burgerschap

Leerplan voor Vitaal Burgerschap Leerplan voor Vitaal Burgerschap Dit leerplan Vitaal Burgerschap voor het mbo laat een koppeling zien tussen de gestelde eisen binnen dimensie 4 Vitaal Burgerschap van Loopbaan en Burgerschap en het Leerplankader

Nadere informatie

Het Thema Voeding is geschreven in nauwe samenwerking met Het Voedingscentrum. De doorlopende leerlijn Voeding heeft als onderlegger gediend.

Het Thema Voeding is geschreven in nauwe samenwerking met Het Voedingscentrum. De doorlopende leerlijn Voeding heeft als onderlegger gediend. Het onderwijs rond het thema voeding is er op gericht dat kinderen en jongeren kiezen voor een meer gezond en duurzaam voedingspatroon. is immers de basis voor gezondheid. heeft een belangrijke rol bij

Nadere informatie

Relaties en seksualiteit

Relaties en seksualiteit Seksualiteit ontwikkelt zich vanaf de geboorte en is een wezenlijk onderdeel van het mens-zijn gedurende het hele leven. Seksualiteit wordt geuit en ervaren in gevoelens, gedachten, opvattingen, rollen

Nadere informatie

Sociaal-emotionele ontwikkeling

Sociaal-emotionele ontwikkeling Het thema richt zich op het dynamische proces waarmee kinderen en jongeren de fundamentele levensvaardigheden verwerven die hen helpen bij het ontwikkelen van een persoonlijke identiteit, het opbouwen

Nadere informatie

Levensfase 12-14 jaar, klas 1 en 2

Levensfase 12-14 jaar, klas 1 en 2 Levensfase 12-14 jaar, klas 1 en 2 Levensfase 12-14 jaar, klas 1 en 2 In de onderbouw van het voortgezet onderwijs raken jongeren steeds meer in de puberteit. In de puberteit vinden snelle veranderingen

Nadere informatie

Levensfase 6-10 jaar, groep 3 tot en met 6

Levensfase 6-10 jaar, groep 3 tot en met 6 Levensfase 6-10 jaar, groep 3 t/m 6 Levensfase 6-10 jaar, groep 3 tot en met 6 Gedurende deze levensfase worden kinderen schoolkind genoemd. In de leeftijd van 6-10 jaar zitten kinderen in groep 3 tot

Nadere informatie

Levensfase 4-6 jaar, groep 1 en 2

Levensfase 4-6 jaar, groep 1 en 2 Levensfase 4-6 jaar, groep 1 en 2 Levensfase 4-6 jaar, groep 1 en 2 Een kleuter is een kind van ongeveer 4 tot 6 jaar en gaat normaliter naar groep 1 en 2 van het primair onderwijs. De kleutertijd is een

Nadere informatie

Levensfase 10-12 jaar, groep 7-8

Levensfase 10-12 jaar, groep 7-8 Levensfase 10-12 jaar, groep 7-8 Levensfase 10-12 jaar, groep 7-8 Ook in de laatste fase van het primair onderwijs, groep 7 en 8, wordt een kind schoolkind genoemd. Doordat de puberteit in deze periode

Nadere informatie

Bewegen en sport. Bron: http://gezondeleefstijl.slo.nl 1. Bewegen en sport

Bewegen en sport. Bron: http://gezondeleefstijl.slo.nl 1. Bewegen en sport Een actieve leefstijl is een wezenlijk bestanddeel van een gezonde leefstijl. Een actieve leefstijl draagt bij aan kwaliteit van leven of gezondheid in de breedste zin van het woord. De school kan op diverse

Nadere informatie

Persoonlijke verzorging

Persoonlijke verzorging Kinderen en jongeren leren hun lichaam steeds beter kennen en verzorgen. Ze herkennen wat gezond en ongezond is. Ze passen steeds zelfstandiger lichaamshygiëne toe en houden speciaal rekening met regels

Nadere informatie

Richtlijn JGZ-richtlijn Seksuele ontwikkeling

Richtlijn JGZ-richtlijn Seksuele ontwikkeling Richtlijn JGZ-richtlijn Seksuele ontwikkeling 5. Determinanten van seksuele gezondheid-aanbevelingen Om kinderen en jongeren te kunnen ondersteunen in hun seksuele ontwikkeling is het van belang om de

Nadere informatie

0-4 jaar. 0-4 jaar. Bron: http://gezondeleefstijl.slo.nl 1

0-4 jaar. 0-4 jaar. Bron: http://gezondeleefstijl.slo.nl 1 Tot ongeveer 1 jaar noemen we kinderen een baby. Een dreumes is een kind van ongeveer 1 tot 2,5 jaar en een kind tussen de 2,5 en de 4 jaar is een peuter. In de periode van ontwikkelen kinderen zich snel.

Nadere informatie

TABAK ALCOHOL GAMEN. algemene sociale vaardigheden

TABAK ALCOHOL GAMEN. algemene sociale vaardigheden Leerlijnen per graad : 3 de graad LO 10-12j Doelstelling: Versterken van de kennis en vaardigheden die kinderen nodig hebben om gezonde keuzes te maken en niet te roken, geen alcohol te drinken en op een

Nadere informatie

Leerlijnen per drug : ALCOHOL Onderwijsvorm: KLEUTER EN LAGER

Leerlijnen per drug : ALCOHOL Onderwijsvorm: KLEUTER EN LAGER Leerlijnen per drug : ALCOHOL Onderwijsvorm: KLEUTER EN LAGER kleuter 2,5-6j 1 ste graad LO 6-8j 2 de graad LO 8-10j 3 de graad LO 10-12j doelstelling doelstelling doelstelling doelstelling Versterken

Nadere informatie

Seks en Seksuele Risico s bij12 tot 25 jarigen. Dr. Hanneke de Graaf

Seks en Seksuele Risico s bij12 tot 25 jarigen. Dr. Hanneke de Graaf Seks en Seksuele Risico s bij12 tot 25 jarigen Dr. Hanneke de Graaf Seks onder je 25e 2005 2012 Methode Werving via scholen en gemeenten; 3926 meisjes en 3915 jongens; 12-25 jaar (gemiddeld 18,4); Representatief

Nadere informatie

Persoonlijk Plan Aandachtspunten omgangsvormen, verzorging, lichaamsbeleving, weerbaarheid relaties en seksualiteit

Persoonlijk Plan Aandachtspunten omgangsvormen, verzorging, lichaamsbeleving, weerbaarheid relaties en seksualiteit Persoonlijk Plan Aandachtspunten omgangsvormen, verzorging, lichaamsbeleving, weerbaarheid relaties en seksualiteit Het is belangrijk dat de begeleiding rond omgangsvormen, weerbaarheid en seksualiteit

Nadere informatie

Liefde, relaties en seksualiteit 17 april Nieuwegein

Liefde, relaties en seksualiteit 17 april Nieuwegein Liefde, relaties en seksualiteit 17 april Nieuwegein Inhoud Wat is seksualiteit? Seksuele vorming in de school? Draagvlak bij school, ouders en leerlingen De rol van de leerkracht Vaardigheden van de leerkracht

Nadere informatie

Seksuele vorming en seksuele ontwikkeling van kinderen. Marianne Cense (Rutgers WPF) & Jos Poelman (Soa Aids Nederland)

Seksuele vorming en seksuele ontwikkeling van kinderen. Marianne Cense (Rutgers WPF) & Jos Poelman (Soa Aids Nederland) Seksuele vorming en seksuele ontwikkeling van kinderen Marianne Cense (Rutgers WPF) & Jos Poelman (Soa Aids Nederland) Programma 1. Seksuele ontwikkeling van kinderen en jongeren 2. Criteria om normaal

Nadere informatie

Thema's per klas die aangeboden worden in de methode:

Thema's per klas die aangeboden worden in de methode: Thema's per klas die aangeboden worden in de methode: Groep 1-2 Hierbij zijn de kinderen bezig met specifieke lichaamskenmerken van zichzelf en van anderen. Ook gaan ze op zoek naar onderlinge overeenkomsten.

Nadere informatie

Monitor jongeren 12 tot 24 jaar

Monitor jongeren 12 tot 24 jaar Alcoholgebruik Psychosociale gezondheid Genotmiddelen Voeding, bewegen en gewicht Seksueel gedrag Samenvatting en aanbevelingen Monitor jongeren 12 tot 24 jaar Jongerenmonitor In 2011 is in de regio IJsselland

Nadere informatie

Dat doet mijn kind toch niet?!

Dat doet mijn kind toch niet?! Dat doet mijn kind toch niet?! Informatie over alcohol en drugs 17 maart 2016 marion.kooij@brijder.nl 088 3583 880 06 30 26 24 83 www.twitter.com/brijderjeugd Brijder jeugd Preventie Voorlichting (in de

Nadere informatie

Gaat 'gezond bewegen' het verschil maken?

Gaat 'gezond bewegen' het verschil maken? Gaat 'gezond bewegen' het verschil maken? SLO nationaal expertisecentrum leerplanontwikkeling VO Studiedag 20-01-2016 Berend Brouwer (b.brouwer@slo.nl) Agenda Warming-up Het leerplankader SBGL Thema 'bewegen

Nadere informatie

Monitor jongeren 12 tot 24 jaar

Monitor jongeren 12 tot 24 jaar Alcoholgebruik Psychosociale gezondheid Genotmiddelen Voeding, bewegen en gewicht Seksueel gedrag Samenvatting en aanbevelingen Monitor jongeren 12 tot 24 jaar Jongerenmonitor In 2011 is in de regio IJsselland

Nadere informatie

Betrokken bij Buiten. Het puberbrein als basis. Welkom. 4 februari 2016 Anniek Verhagen anniek.verhagen@xs4all.nl

Betrokken bij Buiten. Het puberbrein als basis. Welkom. 4 februari 2016 Anniek Verhagen anniek.verhagen@xs4all.nl Betrokken bij Buiten Welkom Het puberbrein als basis 4 februari 2016 Anniek Verhagen anniek.verhagen@xs4all.nl Pubers Welk (puber)gedrag valt jou het meest op? We zijn allemaal puber geweest Leef je in!

Nadere informatie

Seksuele gezondheid bij adolescenten

Seksuele gezondheid bij adolescenten Seksuele gezondheid bij adolescenten Lieve Peremans 18-3-2014 pag. 1 Seksualiteit en seksueel gedrag Seksualiteit is een wezenlijk onderdeel van het mens-zijn gedurende het ganse leven Is veel meer dan

Nadere informatie

PROCESDOEL 1 VRIJ EN ZELFSTANDIG LEREN DENKEN EN HANDELEN

PROCESDOEL 1 VRIJ EN ZELFSTANDIG LEREN DENKEN EN HANDELEN PROCESDOEL 1 VRIJ EN ZELFSTANDIG LEREN DENKEN EN HANDELEN Bijzondere procesdoelen 1.1. Groei naar volwassenheid 1.2. Zelfstandig denken 1.3. Zelfstandig handelen 1.4. Postconventionele instelling 1.1 Groei

Nadere informatie

Medestudenten/collega s: 1. 4. 2. 5. 3. 6. Docenten/praktijkbegeleiders: 1. 4. 2. 5. 3. 6.

Medestudenten/collega s: 1. 4. 2. 5. 3. 6. Docenten/praktijkbegeleiders: 1. 4. 2. 5. 3. 6. CHECKLIST BASIS(DEEL)KWALIFICATIES VOOR HET METEN VAN DE BASISCOMPETENTIE, VIA HET OBSERVEREN VAN DE HOUDING OP ATTITUDE EN GEDRAG IN PRAKTIJK- EN OPLEIDINGSSITUATIES Cursus/werkperiode: Datum: Namen en

Nadere informatie

Ouderbijeenkomst Week van de Lentekriebels

Ouderbijeenkomst Week van de Lentekriebels Ouderbijeenkomst Week van de Lentekriebels Relationele en seksuele opvoeding op school en thuis Naam Christel van Helvoirt GGD Hart voor Brabant Waar denken jullie aan bij seksualiteit? Gevoelens Veiligheid

Nadere informatie

Uw kind en genotmiddelen Dinsdag 7 oktober 2014. Linda van Delft Gezondheidsbevorderaar 088-3084284 lvandelft@ggdhm.nl

Uw kind en genotmiddelen Dinsdag 7 oktober 2014. Linda van Delft Gezondheidsbevorderaar 088-3084284 lvandelft@ggdhm.nl Uw kind en genotmiddelen Dinsdag 7 oktober 2014 Linda van Delft Gezondheidsbevorderaar 088-3084284 lvandelft@ggdhm.nl Wat zijn genotmiddelen? Dit zijn stoffen die een verandering van het bewustzijn veroorzaken

Nadere informatie

21 mei 2015 marion.kooij@brijder.nl 08835 83880 06 30 26 24 83. www.twitter.com/brijderjeugd

21 mei 2015 marion.kooij@brijder.nl 08835 83880 06 30 26 24 83. www.twitter.com/brijderjeugd 21 mei 2015 marion.kooij@brijder.nl 08835 83880 06 30 26 24 83 www.twitter.com/brijderjeugd Brijder jeugd Preventie Voorlichting (in de klas en aan docenten) ABC gesprekken Aanwezig bij verschillende ZAT

Nadere informatie

Relationele vorming. De rol van ouders in de gezonde seksuele ontwikkeling van kinderen

Relationele vorming. De rol van ouders in de gezonde seksuele ontwikkeling van kinderen Relationele vorming De rol van ouders in de gezonde seksuele ontwikkeling van kinderen Programma Introductie relationele- en seksuele vorming Inventarisatie van vragen De seksuele ontwikkeling van kinderen

Nadere informatie

Leerdoelen en kerndoelen

Leerdoelen en kerndoelen Leerdoelen en kerndoelen De leerdoelen in de leerlijn vallen in het leerdomein Oriëntatie op jezelf en de wereld. Naast de gebruikelijke natuur en milieukerndoelen (kerndoelen 39, 40 en 41) zijn ook de

Nadere informatie

Het jongerenonderzoek 2013

Het jongerenonderzoek 2013 Het jongerenonderzoek 2013 Indicatoren naar leerjaar, onderwijsvorm en geslacht Bijlage bij het rapport "De Limburgse resultaten in vogelvlucht" Fysieke gezondheid en leefstijl Indicatoren naar leerjaar,

Nadere informatie

Samenvatting Losser. 2 van 5 Twentse Gezondheids Verkenning Losser. Versie 1, oktober 2013

Samenvatting Losser. 2 van 5 Twentse Gezondheids Verkenning Losser. Versie 1, oktober 2013 Samenvatting Losser Versie 1, oktober 2013 Lage SES, bevolkingskrimp en vergrijzing punt van aandacht in Losser In de gemeente Losser wonen 22.552 mensen; 11.324 mannen en 11.228 vrouwen. Als we de verschillende

Nadere informatie

Pubers en genotmiddelen. Irene Lapajian Gezondheidsbevorderaar GGD HM 6 oktober 2014

Pubers en genotmiddelen. Irene Lapajian Gezondheidsbevorderaar GGD HM 6 oktober 2014 Pubers en genotmiddelen Irene Lapajian Gezondheidsbevorderaar GGD HM 6 oktober 2014 Overzicht - Inleiding - (hersen)ontwikkeling pubers - Genotmiddelen: - energiedrank - roken - alcohol - Opvoeding en

Nadere informatie

40 uur 3 uur per week 5 uur per week, 40 uur Of technasiumproject naar

40 uur 3 uur per week 5 uur per week, 40 uur Of technasiumproject naar Opbouw/inhoud vak O&O leerjaar 4H en 5H 21 maart 2014 03 21 Periode 1 Periode 2 opdracht Contacttijd docent Aantal uren voor leerlingen Technasiumproject uit de 3 uur per week 5 uur per week, totaal bibliotheek

Nadere informatie

Rijksuniversiteit Groningen

Rijksuniversiteit Groningen De adolescentiefase: over puberen, hersenontwikkeling, studiekeuze, risicogedrag en de relatie met ouders. Dr. Saskia Kunnen i.s.m. Dr. Anna Lichtwarck-Aschoff Afdeling Ontwikkelingspsychologie Rijksuniversiteit

Nadere informatie

Beeldvorming sociaal emotionele ontwikkeling niveau A Klasgroep: Namen van de kinderen

Beeldvorming sociaal emotionele ontwikkeling niveau A Klasgroep: Namen van de kinderen Beeldvorming sociaal emotionele ontwikkeling niveau A Klasgroep: Namen van de kinderen De leerling heeft zicht op wat hij/zij kan. (1) De leerling gaat op een gepaste manier om met dingen die hij/zij niet

Nadere informatie

Resultaten onderzoek seksualiteit

Resultaten onderzoek seksualiteit Resultaten onderzoek seksualiteit Augustus 2015 In opdracht van Way of Life en de NPV Uitgevoerd door Direct Research www.wayoflife.nl www.npvzorg.nl Conclusies Kennis Seksuele voorlichting Opvattingen

Nadere informatie

Bianca Wagenaar-Swart Preventiewerker

Bianca Wagenaar-Swart Preventiewerker Bianca Wagenaar-Swart Preventiewerker Tactus Verslavingszorg Stedendriehoek, Twente, Zwolle/Noord Veluwe en Flevoland Preventie Behandeling Nazorg Alcohol, roken, drugs, medicijnen, gamen, gokken Programma

Nadere informatie

Tumult in het VSO. Een overzicht van de leergebiedoverstijgende kerndoelen in Tumultmateriaal

Tumult in het VSO. Een overzicht van de leergebiedoverstijgende kerndoelen in Tumultmateriaal Tumult in het VSO Een overzicht van de leergebiedoverstijgende kerndoelen in Tumultmateriaal In het VSO (voortgezet speciaal onderwijs) worden twee soorten kerndoelen onderscheiden. Leergebiedspecifieke

Nadere informatie

Week van de Lentekriebels

Week van de Lentekriebels Ouderbijeenkomst Week van de Lentekriebels Relationele en seksuele opvoeding, op school en thuis Anja Sijbranda GGD Hart voor Brabant Programma Waarom relationele en seksuele vorming? Wat doet school?

Nadere informatie

Seksuele vorming in (V)SO

Seksuele vorming in (V)SO Welkom Van kwetsbaar naar weerbaar: Seksuele vorming in (V)SO Presentatie door Esther van Efferen Wiersma & Tim Micklinghoff Inhoud Het project Van kwetsbaar naar weerbaar Bijzondere doelgroepen Leerlijn

Nadere informatie

LEZINGEN EN WORKSHOPS OPVOEDEN

LEZINGEN EN WORKSHOPS OPVOEDEN LEZINGEN EN WORKSHOPS OPVOEDEN GGD Kennemerland geeft diverse bijeenkomsten voor ouders. Over opvoeding, gezondheid en gedrag bij kinderen. Deze bijeenkomsten kunnen als school, peuterspeelzaal of kinderdagverblijf

Nadere informatie

Project Alcohol 2014

Project Alcohol 2014 Project Alcohol 2014 Naam: Jong geleerd is oud gedaan!!!! Laat je niet Naam: F L s E s E N Klas:!!! 1 Inleiding De carnaval komt eraan. Een feest dat gevierd moet worden. Maar is het feestje van plezier

Nadere informatie

Pedagogisch beleid Kinderopvang Haarlem Spelend Groeien

Pedagogisch beleid Kinderopvang Haarlem Spelend Groeien Pedagogisch beleid Kinderopvang Haarlem Spelend Groeien Inleiding Kinderopvang Haarlem heeft één centraal pedagogisch beleid. Dit is de pedagogische basis van alle kindercentra van Kinderopvang Haarlem.

Nadere informatie

Studiekeuze: Een ontwikkelingspsychologisch perspectief

Studiekeuze: Een ontwikkelingspsychologisch perspectief 11-2-2015 1 Studiekeuze: Een ontwikkelingspsychologisch perspectief Facta, 12-02-2015 Saskia Kunnen Afdeling Ontwikkelingspsychologie Rijksuniversiteit Groningen 11-2-20152 Programma Studiekeuze als ontwikkelingsproces:

Nadere informatie

E V E N V O O R S T E L LE N: Pel van Hattum Gezondheidsbevorderaar

E V E N V O O R S T E L LE N: Pel van Hattum Gezondheidsbevorderaar P R O G R A M MA 20:05 theater: alcohol 20:40 pauze met beurs 21:10 theater: sociale media 22:00 afsluiten E V E N V O O R S T E L LE N: Pel van Hattum Gezondheidsbevorderaar P R O G R A M MA Roken en

Nadere informatie

DE SEKSUELE LEVENSLOOP

DE SEKSUELE LEVENSLOOP DE SEKSEE EVENSOOP Aart Beekman Polikliniek Psychosomatische gynaecologie en Seksuologie Keuzevak seksuologie 2008-2009 Psycho-seksuele anamnese Invloed van de persoonlijke geschiedenis op seksuele betekenisgeving

Nadere informatie

4.1 Omcirkel het juiste antwoord.

4.1 Omcirkel het juiste antwoord. 4.1 Vraag 1 Het begrip vitaliteit heeft vooral te maken met... A. aankomen en afvallen B. gezondheid en geluk C. dansen en bewegen D. werk en carrière Vraag 2 Hoe vind je de meest betrouwbare informatie

Nadere informatie

Dat doet mijn kind toch niet?! Informatie over alcohol en drugs

Dat doet mijn kind toch niet?! Informatie over alcohol en drugs Dat doet mijn kind toch niet?! Informatie over alcohol en drugs 16 oktober 2012 marion.kooij@brijder.nl 023 5307400 www.twitter.com/brijderjeugd Hoeveel alcoholspelletjes kent u? Kingsen Boeren Zap een

Nadere informatie

Nieuwsbrief. Mondriaan Preventie ondersteunt! In deze editie. Mondriaan Preventie

Nieuwsbrief. Mondriaan Preventie ondersteunt! In deze editie. Mondriaan Preventie W I N T E R / V O O R J A A R 2 0 1 6 Nieuwsbrief Mondriaan Preventie Mondriaan Preventie ondersteunt! De afdeling verslavingspreventie van Mondriaan heeft een adviserende en ondersteunende rol als het

Nadere informatie

Flyer relaties en seksualiteit

Flyer relaties en seksualiteit Inleiding Kinderen komen dagelijks via de media, ervaringen thuis of op straat in aanraking met positieve en negatieve aspecten van relaties en seksualiteit. Logisch dat ze daar op school over vertellen

Nadere informatie

Bijzonder procesdoel 1: Groei naar volwassenheid

Bijzonder procesdoel 1: Groei naar volwassenheid Bijzonder procesdoel 1: Groei naar volwassenheid 1ste leerjaar 2de graad 2 de leerjaar 2de graad Mijn Lichaam: Gezondheid: - Gezonde voeding - Roken (en drugs) - Gezonde geest, gezond lichaam - (top)sport

Nadere informatie

Inleiding. Bron: Nationale Drugsmonitor Jaarbericht 2007. Uitgave van Trimbosinstituut

Inleiding. Bron: Nationale Drugsmonitor Jaarbericht 2007. Uitgave van Trimbosinstituut : Alcohol, roken en drugs Inleiding In onze maatschappij zijn het gebruik van alcohol en andere drugs heel gewoon geworden roken en het drinken van alcoholische dranken gebeurt op recepties, feestjes,

Nadere informatie

Vrouwelijke genitale verminking en gendergebonden geweld

Vrouwelijke genitale verminking en gendergebonden geweld Vrouwelijke genitale verminking en gendergebonden geweld Hieronder vindt u de praatplaten die u zelf kunt afdrukken. Druk het document recto-verso af (afdrukken vanaf pagina 2 - omdraaien langs korte zijde)

Nadere informatie

Zelfbeeld. Het zelfvertrouwen wordt voor een groot deel bepaald door de ideeën die het kind over zichzelf heeft: het zelfbeeld.

Zelfbeeld. Het zelfvertrouwen wordt voor een groot deel bepaald door de ideeën die het kind over zichzelf heeft: het zelfbeeld. Zelfbeeld Het zelfvertrouwen wordt voor een groot deel bepaald door de ideeën die het kind over zichzelf heeft: het zelfbeeld. Een kind dat over het algemeen positief over zichzelf denkt, heeft meer zelfvertrouwen.

Nadere informatie

Nederlands. Mondeling onderwijs

Nederlands. Mondeling onderwijs Nederlands Mondeling onderwijs - Kerndoel 1: De leerlingen leren informatie te verwerven uit gesproken taal. Ze leren tevens die informatie, mondeling of schriftelijk, gestructureerd weer te geven. Gebruik

Nadere informatie

PRODUCTENGIDS. Seksuele gezondheid

PRODUCTENGIDS. Seksuele gezondheid PRODUCTENGIDS Seksuele gezondheid SEKSUELE GEZONDHEID BELANGRIJK? JAZEKER! Een aantal feiten* op een rij: Seksueel actieve jongeren communiceren onvoldoende over gebruik van condooms. Een kleine groep

Nadere informatie

Ouderavond Puberwereld

Ouderavond Puberwereld Ouderavond Puberwereld bronnen : Puberbrein binnenstebuiten en Beter omgaan met pubers Van de Brugghenschool Katwijk R van der Gaag GGD Hollands Midden Gezondheidsbevorderaar Aandachtsgebieden : genotmiddelen,

Nadere informatie

Lichaamstaal en sekspraat. Leonora van der Beek en Esther Keller

Lichaamstaal en sekspraat. Leonora van der Beek en Esther Keller Lichaamstaal en sekspraat Leonora van der Beek en Esther Keller Even voorstellen Leonora van der Beek Communicatiedeskundige Kentalis, regio west, Zoetermeer Werkzaam binnen de doelgroep Communicatief

Nadere informatie

TABELLEN ALCOHOLGEBRUIK JONGEREN STAPHORST

TABELLEN ALCOHOLGEBRUIK JONGEREN STAPHORST TABELLEN ALCOHOLGEBRUIK JONGEREN STAPHORST 2011 Tabellen alcoholgebruik jongeren Staphorst Nooit alcohol gedronken ja 33,3% 37,6% 74,4% 12,7% 35,3% nee 66,7% 62,4% 25,6% 87,3% 64,7% Drink bier ja 67,8%

Nadere informatie

Factsheet Mediagebruik. 17- tot en met 18-jarigen

Factsheet Mediagebruik. 17- tot en met 18-jarigen Factsheet Mediagebruik 17- tot en met 18-jarigen Mediagebruik kenmerkend voor jongvolwassenen van 17 en 18 jaar Gemiddeld besteden kinderen van 17 en 18 jaar zo n vijf tot zes uur per dag aan televisiekijken,

Nadere informatie

Voorstellen R E LA T I E S E N S E K S U A L I T E I T Mariette Haak Gezondheidsbevorderaar GGD HM mhaak@ggdhm.nl Aandachtsgebieden Gezonde school, genotmiddelen, seksualiteit, voeding, bewegen en mondzorg

Nadere informatie

SOCIALE EN BURGERSCHAPSCOMPETENTIE

SOCIALE EN BURGERSCHAPSCOMPETENTIE Vlaams Verbond van het Katholiek Secundair Onderwijs Guimardstraat 1, 1040 Brussel SOCIALE EN BURGERSCHAPSCOMPETENTIE Algemene vorming op het einde van de derde graad secundair onderwijs Voor de sociale

Nadere informatie

KERNCIJFERS JONGERENPEILING 2013 NOORDWIJKERHOUT versie 2/11-03-2014

KERNCIJFERS JONGERENPEILING 2013 NOORDWIJKERHOUT versie 2/11-03-2014 KERNCIJFERS JONGERENPEILING 2013 NOORDWIJKERHOUT versie 2/11-03-2014 De waarden die in de tabellen worden weergegeven zijn percentages, tenzij anders aangegeven. Noordwijkerhout totaal geslacht leeftijd

Nadere informatie

Kerncijfers leefstijlmonitor seksuele gezondheid 2014

Kerncijfers leefstijlmonitor seksuele gezondheid 2014 Kerncijfers leefstijlmonitor seksuele gezondheid 2014 2 Kerncijfers leefstijlmonitor seksuele gezondheid 2014 Figuur 1 Aantal deelnemers naar geslacht en leeftijd 75 t/m 85 jaar 1 Over welke cijfers hebben

Nadere informatie

Ouderavond riskante genotmiddelen Andreas College, Rijnmond Katwijk

Ouderavond riskante genotmiddelen Andreas College, Rijnmond Katwijk Ouderavond riskante genotmiddelen Andreas College, Rijnmond Katwijk 16 september 2014 Pel van Hattum Programma 1. Middelen 2. Cijfers 3. Puberteit 4. Opvoeding 1. Middelen: Tabak Héél ongezond: de dodelijkste

Nadere informatie

1 Het sociale ontwikkelingstraject

1 Het sociale ontwikkelingstraject 1 Het sociale ontwikkelingstraject Tijdens de schoolleeftijd valt de nadruk sterk op de cognitieve ontwikkeling. De sociale ontwikkeling is in die periode echter minstens zo belangrijk. Goed leren lezen,

Nadere informatie

Toelichting ondersteuningsaanbod mbo

Toelichting ondersteuningsaanbod mbo Toelichting ondersteuningsaanbod mbo Gebruik deze toelichting om uw keuze te bepalen en als hulp bij het invullen van het keuzemenu. U kunt een aanvraag doen van 7 oktober tot 29 november 2013 via het

Nadere informatie

: Mw F. Langerak- Oostrom

: Mw F. Langerak- Oostrom RAADSVOORSTEL ter besluitvorming in de raad Datum Forum vergadering : 1 december 2015 Zaaknummer :203787 Datum Raadsvergadering : 14 december 2015 Portefeuillehouder Verantwoordelijk MT-lid : Mw F. Langerak-

Nadere informatie

2013-2017. Huiswerkbeleid

2013-2017. Huiswerkbeleid 01-017 Huiswerkbeleid Inhoudsopgave Beschrijving doelgroep Visie op onderwijs Basisvisie Leerinhouden/Activiteiten De voor- en nadelen van het geven van huiswerk Voordelen Nadelen Richtlijnen voor het

Nadere informatie

Cognitieve gedragstherapie bij problematisch alcoholgebruik

Cognitieve gedragstherapie bij problematisch alcoholgebruik Cognitieve gedragstherapie bij problematisch alcoholgebruik Informatie voor mensen die hun probleem willen aanpakken 2 Kortdurende motiverende interventie en cognitieve gedragstherapie Een effectieve behandeling

Nadere informatie

Welkom bij Uw kind en genotmiddelen. Gaby Herweijer Adviseur Gezondheidsbevordering

Welkom bij Uw kind en genotmiddelen. Gaby Herweijer Adviseur Gezondheidsbevordering Welkom bij Uw kind en genotmiddelen Gaby Herweijer Adviseur Gezondheidsbevordering Welkom in de Puberteit Pubers ondergaan veel veranderingen Vrienden School Lichamelijk Seksualiteit Hersenen Pubers vragen

Nadere informatie

Voorkómen van huiselijk geweld

Voorkómen van huiselijk geweld Voorkómen van huiselijk geweld hoe profiteren we van wetenschappelijke kennis? Nico van Oosten senior adviseur Huiselijk en Seksueel Geweld Movisie There is nothing more practical than a good theory (Kurt

Nadere informatie

Een situatie kan lastig worden indien. - voor de bedrijfsarts als arts sommige waarden zwaarder wegen dan voor de bedrijfsarts als adviseur

Een situatie kan lastig worden indien. - voor de bedrijfsarts als arts sommige waarden zwaarder wegen dan voor de bedrijfsarts als adviseur Inleiding Sociaal Medisch Overleg (SMO) is een gestructureerd en multidisciplinair overleg over individuele casuïstiek tussen het management en diens adviseur(s) aangaande verzuim en re-integratie. Deelnemers

Nadere informatie

Stress & Burn Out. ubeon Academy

Stress & Burn Out. ubeon Academy Stress & Burn Out ubeon Academy Programma Stress & Burn Out, twee thema s die tot voor kort taboe waren in vele werkomgevingen, vragen vandaag de dag extra aandacht. Naast opleidingen gericht op individuele

Nadere informatie

Seksuele vorming: gave (op-)gave

Seksuele vorming: gave (op-)gave Seksuele vorming: gave (op-)gave De Wegwijzer Oosterwolde, 28 januari 2016 Mieneke Aalberts-Vergunst Programma Introductie Stellingen De wereld om ons heen Onze opvoeding Seksualiteit Het Bijbelse beeld

Nadere informatie

CHECKLIST BEHANDELDOELEN

CHECKLIST BEHANDELDOELEN Uw naam: Naam therapeut: Datum: CHECKLIST BEHANDELDOELEN Het stellen van doelen is een belangrijke voorwaarde voor een succesvolle therapie. Daarom vragen wij u uw doelen voor de aankomende therapie aan

Nadere informatie

Brief voor ouder over thema 1

Brief voor ouder over thema 1 Brief voor ouder over thema 1 Steeds meer scholen besteden aandacht aan sociaal-emotionele vaardigheden en gezondheidsvaardigheden. Niet alleen om probleemgedrag te bestrijden en om ongewenst gedrag te

Nadere informatie

Welkom bij Uw kind en genotmiddelen. Irene Lapajian Adviseur Gezondheidsbevordering

Welkom bij Uw kind en genotmiddelen. Irene Lapajian Adviseur Gezondheidsbevordering Welkom bij Uw kind en genotmiddelen Irene Lapajian Adviseur Gezondheidsbevordering Agenda Genotmiddelen Pubergedrag en hersenontwikkeling Energiedrank Roken: sigaret, waterpijp en shishapen Alcohol Opvoedtips

Nadere informatie

Workshop Gezonde School GGD Kennemerland

Workshop Gezonde School GGD Kennemerland Workshop Gezonde School GGD Kennemerland Opzet bijeenkomst Voorstellen Achtergrond Gezonde School Meerwaarde Gezonde School Uitwerking Gezonde School Gunningschool Vervolg Vragen Voorstelrondje Associatie-oefening

Nadere informatie

JEUGDMONITOR EMOVO 2013-2014 Gemeente Heemstede

JEUGDMONITOR EMOVO 2013-2014 Gemeente Heemstede Gemeente Resultaten voor gemeente en regio Kennemerland Regio N=9.98 Ervaren gezondheid en aandoeningen Voelt zich gezond 84 83 Heeft minstens chronische aandoening, vastgesteld door arts 3 3 Heeft allergie,

Nadere informatie

Assertiviteit Training

Assertiviteit Training Assertiviteit Training Inleiding Onzeker in sociale situaties. Assertief kunnen zijn heeft te maken met de mate van zelfvertrouwen. Niet iedereen heeft dit goed ontwikkeld. Veel mensen laten zich in een

Nadere informatie

Hoe denken Zeeuwse jongeren en ouders over alcoholgebruik door jongeren? Onderzoek GGD Zeeland maart 2011

Hoe denken Zeeuwse jongeren en ouders over alcoholgebruik door jongeren? Onderzoek GGD Zeeland maart 2011 Hoe denken Zeeuwse jongeren en ouders over alcoholgebruik door jongeren? Onderzoek GGD Zeeland maart 2011 Zeeuwse jongeren en alcohol In 2010 is de Zeeuwse campagne Laat ze niet (ver)zuipen! van start

Nadere informatie

GENOTMIDDELEN. Jongerenmonitor 2015 10.163. 40% ooit alcohol gedronken. Klas 2. Klas 4. 5% ooit wiet gebruikt. 24% weleens gerookt.

GENOTMIDDELEN. Jongerenmonitor 2015 10.163. 40% ooit alcohol gedronken. Klas 2. Klas 4. 5% ooit wiet gebruikt. 24% weleens gerookt. IJsselland GENOTMIDDELEN Jongerenmonitor 1 4% ooit alcohol gedronken.163 jongeren School Klas 13-14 jaar Klas 4 1-16 jaar 4% weleens gerookt % ooit wiet gebruikt Genotmiddelen Psychosociale gezondheid

Nadere informatie

Regelgeving omtrent genotmiddelen

Regelgeving omtrent genotmiddelen Regelgeving omtrent genotmiddelen Versie 27 mei 2014 1 Inhoudsopgave 1. Inleiding 1.1 Carmel College Salland; een gezonde school 1.2 Gezonde school en genotmiddelen 1.3 Op welke wijze wil de school een

Nadere informatie

SEKSUEEL GRENSOVERSCHRIJDEND GEDRAG in en om de school. Oka Storms Ben Serkei

SEKSUEEL GRENSOVERSCHRIJDEND GEDRAG in en om de school. Oka Storms Ben Serkei SEKSUEEL GRENSOVERSCHRIJDEND GEDRAG in en om de school Oka Storms Ben Serkei Wat gaan we doen? * Achtergronden seksualiteit * Invloed beeldcultuur en gevolgen * Oefening Wat is grensoverschrijdend? * Seksueel

Nadere informatie

Teamkompas voor Zelfsturing

Teamkompas voor Zelfsturing Teamkompas voor Zelfsturing Wat is het teamkompas: Met dit instrument kun je inzicht krijgen in de ontwikkeling van je team als het gaat om effectief samenwerken: Waar staan wij als team? Hoe werken wij

Nadere informatie

Groep 1, 2 Thema 1 De groep? Dat zijn wij! 1. Hallo, hier ben ik! Samen plezier maken en elkaar beter leren kennen.

Groep 1, 2 Thema 1 De groep? Dat zijn wij! 1. Hallo, hier ben ik! Samen plezier maken en elkaar beter leren kennen. Groep 1, 2 1. Hallo, hier ben ik! 2. Prettig kennis te maken Kinderen leren elkaar beter kennen en ontdekken verschillen en overeenkomsten. 3. Samen in de klas Over elkaar helpen, geholpen worden en afspraken

Nadere informatie

Workshop JONGENS. aanpakken! Otto de Loor, o.deloor@aps

Workshop JONGENS. aanpakken! Otto de Loor, o.deloor@aps Workshop JONGENS. aanpakken! Otto de Loor, o.deloor@aps Schoolsucces van jongens en meisjes in het HAVO en VWO (21 febr. 2011) Coenen, Meng en Van der Velde, Universiteit van Maastricht Willen & Kunnen

Nadere informatie

V O LW A S S E N E N

V O LW A S S E N E N GENOTMIDDELEN V O LW A S S E N E N Volwassenen 2009 5 Volwassenenonderzoek 2009 Om inzicht te krijgen in de gezondheid van de inwoners in haar werkgebied, heeft de GGD Zuid-Holland West in 2009 een schriftelijke

Nadere informatie

Pedagogisch Beleidsplan CKO De Herberg

Pedagogisch Beleidsplan CKO De Herberg Pedagogisch Beleidsplan CKO De Herberg Hoofdstuk 1: Missie, visie en doelstellingen Voorwoord Onze Missie en Identiteit Onze Visie Pedagogische hoofddoelstellingen Een goed pedagogisch klimaat Hoofdstuk

Nadere informatie

Een oplossingsgerichte methodiek voor koppels die hun seksleven willen verbeteren

Een oplossingsgerichte methodiek voor koppels die hun seksleven willen verbeteren De seksuele handleiding Een oplossingsgerichte methodiek voor koppels die hun seksleven willen verbeteren Overzicht De handleiding in het kort Hoe verlopen seksuele relaties Wie kan de handleiding gebruiken

Nadere informatie

Samenvatting Twente. 2 van 6 Kernboodschappen Twente. Versie 2, oktober 2013

Samenvatting Twente. 2 van 6 Kernboodschappen Twente. Versie 2, oktober 2013 Samenvatting Twente Versie 2, oktober 2013 Twente varieert naar stad en platteland In Twente wonen 626.500 mensen waarvan de helft woont in één van de drie grote steden. Tot 2030 zal de Twentse bevolking

Nadere informatie