Persoonlijk Plan Aandachtspunten omgangsvormen, verzorging, lichaamsbeleving, weerbaarheid relaties en seksualiteit

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Persoonlijk Plan Aandachtspunten omgangsvormen, verzorging, lichaamsbeleving, weerbaarheid relaties en seksualiteit"

Transcriptie

1 Persoonlijk Plan Aandachtspunten omgangsvormen, verzorging, lichaamsbeleving, weerbaarheid relaties en seksualiteit Het is belangrijk dat de begeleiding rond omgangsvormen, weerbaarheid en seksualiteit een onderdeel is van de algemene begeleidende, vormende en ondersteunende activiteiten. Hiervoor is het nodig dat concrete begeleidingsdoelen, begeleidingsafspraken en evaluatiemomenten worden geformuleerd, die deel uitmaken van het Persoonlijk Plan. Het kan zijn dat een cliënt op dit punt geen duidelijke vragen heeft. Dit wil niet altijd zeggen dat er geen begeleidingsvragen zijn. Hoe je zicht krijgt op vragen en behoeften, kan per cliënt anders zijn. Maak daarom (met collega s) een plan langs welke weg hierover duidelijkheid kan worden gekregen. De manier van informatie vergaren is in principe niet anders dan het nagaan van behoeften en voorkeuren van de cliënt m.b.t. (zelf)verzorging, wonen, werken, vrijetijdsbesteding, etc. Het aanzwengelen van het onderwerp seksualiteit maak je de cliënt duidelijk dat omgangsvormen, seksualiteit en relaties onderwerpen zijn die kunnen worden besproken. Ga vooraf na te gaan wat de 'taal van de cliënt is', of hij of zij hetzelfde verstaat onder bepaalde begrippen. Ook is het belangrijk vragen zodanig te stellen dat het antwoord van de cliënt zo min mogelijk wordt beïnvloed. Niet alleen gesprekken, maar ook reacties van een cliënt op een voorval, een film, e.d. kunnen een bron van informatie zijn. Beeldvorming Vanuit de cliënt Inventarisatie eigen wensen, dromen, ideeën, verlangens, vragen en zorgen. Inventarisatie van waarden en normen Het kan zijn dat een cliënt op dit punt geen duidelijke vragen heeft. Dit wil niet altijd zeggen dat er geen begeleidingsvragen zijn. Hoe je zicht krijgt op vragen en behoeften, kan per cliënt anders zijn. Maak daarom (met collega s) een plan langs welke weg hierover duidelijkheid kan worden gekregen. De manier van informatie vergaren is in principe niet anders dan het nagaan van behoeften en voorkeuren van de cliënt m.b.t. (zelf)verzorging, wonen, werken, vrijetijdsbesteding, etc. Het aanzwengelen van het onderwerp seksualiteit maak je de cliënt duidelijk dat omgangsvormen, seksualiteit en relaties onderwerpen zijn die kunnen worden besproken. Ga vooraf na gaan wat de 'taal van de cliënt is', of hij of zij hetzelfde verstaat onder bepaalde begrippen. Ook is het belangrijk vragen zodanig te stellen dat het antwoord van de cliënt zo min mogelijk wordt beïnvloed. Niet alleen gesprekken, maar ook reacties van een cliënt op een voorval, een film, e.d. kunnen een bron van informatie zijn. Vanuit de begeleiding Inventarisatie eigen wensen, dromen, ideeën, verlangens, vragen en zorgen. Inventarisatie van waarden en normen.

2 Om een beeld van de cliënt te krijgen, kan onder meer gebruik worden gemaakt van de Hermeneutische Cirkel 1 uit het boek van Bosch en Suykerbuik. Met de hermeneutische cirkel, kunnen de volgende aspecten in kaart worden gebracht. Verstandelijke ontwikkeling. Lichamelijke ontwikkeling. Sociale ontwikkeling. Levensgeschiedenis. Emotionele ontwikkeling en draagkracht. Eventuele psychiatrische problematiek. Ook kan in kaart worden gebracht wat de cliënt op de volgende gebieden laat zien: Omgang met het eigen lichaam. Toepassen van omgangsregels. Beleving van seksualiteit. Omgang met eigen behoeften en emoties. Eigen grenzen kennen en aangeven. Omgang met behoeften en emoties van anderen. Grenzen van een ander begrijpen en accepteren. Aandachtspunten Omgangsvormen en weerbaarheid Zelfbeeld van de cliënt? Inzicht in sociale situaties? Zicht op eigen mogelijkheden en beperkingen? Eigen wensen, verlangens en grenzen duidelijk maken? De eigen privacy bewaken? Onderhandelen. Rekening houden met vermogens en beperkingen van de ander? De privacy / persoonlijke ruimte van de ander respecteren? Rekening houden met wensen, voorkeuren of grenzen van anderen? Omgaan met de eigen beperking? 1 Bosch, E., Suykerbuik, E., Seksuele voorlichting aan mensen met een verstandelijke handicap - de kunst van het verstaan -, Nelissen, Baarn, 2000

3 Omgaan met eventuele onvervulde of onvervulbare verlangens? Omgaan met de eigen afhankelijkheid? Vriendschappen aangaan en onderhouden? Omgaan met afwijzing? Zicht op het effect van de eigen houding / het eigen gedrag op anderen? Fouten (mogen) maken en te herstellen? Verantwoordelijkheid nemen voor eigen gedrag en houding? Ja en nee gevoelens kunnen onderscheiden? Onderscheid kunnen maken tussen prettige, vervelende of verwarrende opmerkingen of aanrakingen? Gedragsalternatieven voor onprettige situaties? Eventuele ervaringen met grensoverschrijdingen of (seksueel) misbruik? Weten wat te doen wanneer iemand te ver gaat / je tot iets dwingt? Weten bij wie hij/zij terechtkan? Lichaamsbeleving en verzorging Kent de cliënt het eigen lichaam? Heeft de handicap invloed op de lichaamsbeleving? Weet de cliënt welke veranderingen er plaatsvinden tijdens pubertijd en menopauze? Hoe is het lichaamsbeeld van de cliënt? Is de cliënt in staat de eigen privacy en (lichamelijke) integriteit te bewaken? Respecteert de cliënt de (lichamelijke) integriteit, privacy en grenzen van anderen? Kan de cliënt zijn/haar eigen lichaamshygiëne bewaken? Heeft de cliënt hulp nodig bij lichamelijke verzorging? - Is er ruimte voor de cliënt om aan te geven wat zijn/haar wensen, voorkeuren en grenzen zijn bij deze verzorging? - Kan hij/zij 'ja' en 'nee' gevoelens duidelijk maken? Hoe? - Meisjes: omgaan met menstruatie / voorkeuren bij verzorging / keuze welk maandverband - Jongens: omgaan met natte dromen / (ochtend)erecties e.d. - Weet de cliënt het verschil tussen functionele en niet functionele aanrakingen tijdens de verzorging? Heeft de cliënt eventuele negatieve ervaringen op dit terrein? Etc. Sekse, relaties en seksualiteit Kennis van en inzicht in: - Verschillen tussen jongens en meisjes.

4 - Welke vormen van seksualiteit er zijn (homo-, hetero- of biseksualiteit). - Woorden en begrippen rond seksualiteit. - Vriendschap / verliefdheid. - Seksualiteit en relatievorming. - Omgaan met wensen en grenzen van jezelf en van de ander. - Het eigen lichaam; de eventuele invloed van de handicap op seksualiteitsbeleving. - Masturbatie: welke hulpmiddelen zijn er? - Verschil tussen vrijen en geslachtsgemeenschap. - Wat kan prettig of niet prettig zijn aan vrijen en geslachtsgemeenschap. - Voorbehoedsmiddelen; SOA; ongewenste zwangerschap. - Prostitutie, mogelijkheden en beperkingen. - Grensoverschrijdingen en seksueel misbruik. Is het nodig te weten welke seksuele voorkeur de cliënt heeft? In hoeverre is de cliënt seksueel voorgelicht? - Welke thema's dienen (nog) aan de orde te komen; waar, door wie en wanneer? - Welke zaken moeten regelmatig worden herhaald? Is de cliënt in staat zijn/haar wensen en grenzen op het gebied van seksualiteit aan te geven? Toont de cliënt gerichte seksuele nieuwsgierigheid? Waaruit blijkt dit? Kan de cliënt zichzelf bevredigen? Zijn er hulpmiddelen nodig die hij zou kunnen gebruiken en zijn deze bij de cliënt bekend? Heeft de cliënt voorwaardenscheppende hulp en begeleiding nodig op dit terrein? Hoe en door wie mag deze worden gegeven? Heeft de cliënt seksuele ervaringen? Is er sprake van een seksuele relatie? Heeft de cliënt behoefte aan seksuele ervaringen / een seksuele relatie? Kan hij/zij hier zelf vorm aan geven? Is er sprake van experimenteergedrag? Heeft de cliënt voldoende ruimte om te experimenteren? Is er sprake van negatieve seksuele ervaringen? Heeft de cliënt behoefte aan (extra) begeleiding, sturing en/of begrenzing op seksueel gebied? Is de cliënt in staat wensen en grenzen van anderen op seksueel gebied te respecteren? Is er aandacht nodig voor het gebruik van anticonceptie / voorbehoedmiddelen? Heeft de cliënt zicht op de eventuele beperkingen die zijn handicap op seksueel gebied met zich meebrengt? Kan de cliënt omgaan met eventuele onvervulde of onvervulbare verlangens? Is het raadzaam dat de cliënt (externe) deskundigen raadpleegt?

5 Grensoverschrijdingen (ervaringen met / gedrag t.a.v.) Ervaringen met grensoverschrijdend gedrag (pesten, discrimineren, intimideren, uitlachen, schelden, negeren, roddelen. Agressie. Seksueel misbruik (in het verleden). Vertonen van grensoverschrijdend gedrag. Rapportage en privacy Als het gaat om zaken als lichaamsbeleving en seksualiteit bestaat vaak veel onzekerheid en onduidelijkheid over wat nu wel en wat niet (meer) moet worden opgeschreven in (dag)rapportages en het individuele zorgplan. Ook bij het verstrekken van informatie aan ouders spelen deze vragen. Verslaglegging van begeleidingscontacten, handelingen, gevolgde procedures, besluitvorming e.d. is echter wel van belang. Om te kunnen voldoen aan de individuele begeleidings- en hulpvraag van de cliënt, moeten we deze in kaart kunnen brengen, planmatig vormgeven, evalueren en bijstellen. Hiervoor is een goede verslaglegging onontbeerlijk. Op het moment dat er onduidelijkheden zijn of er sprake is van meningsverschillen, kunnen verslagen inzicht geven in het gebeurde en bijdragen tot een goede bespreking en besluitvorming. Verslaglegging is ook van belang om ieders taken en bevoegdheden duidelijk af te baken en vast te leggen. Het bewaken van de privacy van de cliënten zit hem vooral in de manier waarop de verslaglegging en onderling overleg plaatsvindt. Richtlijnen voor het bewaken van de privacy van de cliënt: Bij alle rapportage is het van belang om wat bij de cliënt speelt op het gebied van seksualiteit te beschrijven in algemene termen. Details moeten zoveel mogelijk achterwege blijven en zijn lang niet altijd relevant. Het gaat erom zicht geven op wat er bij cliënt al dan niet speelt op het gebied van relatievorming en seksualiteit, zonder dat privé-details op schrift komen. Bij overdracht / dagrapportages kan het van belang zijn om zaken direct aan de betreffende mentor door te geven of gegevens in een gesloten enveloppe door te geven. Een verwijzing hiernaar in de rapportage is dan voldoende. Op het moment dat je met een collega wilt overleggen over een dilemma t.a.v. een cliënt dat algemeen van aard is, vraag jezelf dan af of het nodig is de naam van de cliënt erbij te betrekken. Ook hier geldt dat voor advies of overleg allerlei privé-details meestal overbodig zijn.

6 Op het moment dat het gaat om grensoverschrijdingen / seksueel misbruik gelden bovenstaande richtlijnen niet. Het protocol melden van seksueel misbruik en bijbehorende dossiervorming is dan van toepassing.

Relaties en seksualiteit

Relaties en seksualiteit Seksualiteit ontwikkelt zich vanaf de geboorte en is een wezenlijk onderdeel van het mens-zijn gedurende het hele leven. Seksualiteit wordt geuit en ervaren in gevoelens, gedachten, opvattingen, rollen

Nadere informatie

Thema's per klas die aangeboden worden in de methode:

Thema's per klas die aangeboden worden in de methode: Thema's per klas die aangeboden worden in de methode: Groep 1-2 Hierbij zijn de kinderen bezig met specifieke lichaamskenmerken van zichzelf en van anderen. Ook gaan ze op zoek naar onderlinge overeenkomsten.

Nadere informatie

BELEIDSVISIE SEKSUALITEIT HOMEVIL. Inleiding

BELEIDSVISIE SEKSUALITEIT HOMEVIL. Inleiding BELEIDSVISIE SEKSUALITEIT HOMEVIL Inleiding Verliefdheid, liefde, seksualiteit: algemeen menselijke gevoelens waar we ook in onze zorg voor volwassenen met een verstandelijke handicap mee worden geconfronteerd.

Nadere informatie

Of niet? Dat moet kunnen! Houding, afspraken en grenzen op het gebied van seksualiteit, relaties en lichaamsbeleving van cliënten

Of niet? Dat moet kunnen! Houding, afspraken en grenzen op het gebied van seksualiteit, relaties en lichaamsbeleving van cliënten Dat moet kunnen! Of niet? Houding, afspraken en grenzen op het gebied van seksualiteit, relaties en lichaamsbeleving van cliënten Stichting Pedagogisch Sociaal Werk Midden- en Noord-Limburg (PSW) Aan de

Nadere informatie

Lichaamstaal en sekspraat. Leonora van der Beek en Esther Keller

Lichaamstaal en sekspraat. Leonora van der Beek en Esther Keller Lichaamstaal en sekspraat Leonora van der Beek en Esther Keller Even voorstellen Leonora van der Beek Communicatiedeskundige Kentalis, regio west, Zoetermeer Werkzaam binnen de doelgroep Communicatief

Nadere informatie

Instrument Risicotaxatie Seksueel grensoverschrijdend gedrag

Instrument Risicotaxatie Seksueel grensoverschrijdend gedrag Instrument Risicotaxatie Seksueel grensoverschrijdend gedrag Naam jeugdige: Geboortedatum: Sekse jeugdige: Man Vrouw Datum van invullen: Ingevuld door: Over dit instrument Dit instrument is een hulpmiddel

Nadere informatie

Relationele vorming. De rol van ouders in de gezonde seksuele ontwikkeling van kinderen

Relationele vorming. De rol van ouders in de gezonde seksuele ontwikkeling van kinderen Relationele vorming De rol van ouders in de gezonde seksuele ontwikkeling van kinderen Programma Introductie relationele- en seksuele vorming Inventarisatie van vragen De seksuele ontwikkeling van kinderen

Nadere informatie

Op een open respectvolle wijze.. Over omgaan met lichaamsbeleving, intimiteit, seksualiteit, levensvragen en relaties van mensen met een beperking.

Op een open respectvolle wijze.. Over omgaan met lichaamsbeleving, intimiteit, seksualiteit, levensvragen en relaties van mensen met een beperking. Op een open respectvolle wijze.. Over omgaan met lichaamsbeleving, intimiteit, seksualiteit, levensvragen en relaties van mensen met een beperking. Mei 2008 Inhoudsopgave pagina Inhoudsopgave 2 Voorwoord

Nadere informatie

Seksuele vorming in (V)SO

Seksuele vorming in (V)SO Welkom Van kwetsbaar naar weerbaar: Seksuele vorming in (V)SO Presentatie door Esther van Efferen Wiersma & Tim Micklinghoff Inhoud Het project Van kwetsbaar naar weerbaar Bijzondere doelgroepen Leerlijn

Nadere informatie

Week van de Lentekriebels

Week van de Lentekriebels Ouderbijeenkomst Week van de Lentekriebels Relationele en seksuele opvoeding, op school en thuis Anja Sijbranda GGD Hart voor Brabant Programma Waarom relationele en seksuele vorming? Wat doet school?

Nadere informatie

Seksuele gezondheid bij adolescenten

Seksuele gezondheid bij adolescenten Seksuele gezondheid bij adolescenten Lieve Peremans 18-3-2014 pag. 1 Seksualiteit en seksueel gedrag Seksualiteit is een wezenlijk onderdeel van het mens-zijn gedurende het ganse leven Is veel meer dan

Nadere informatie

Visie relaties en seksualiteit in het PVT Salto. Stelenseweg 19 B-2440 Geel. tel +32-(0)14-57 90 76 fax +32-(0)14-58 04 48

Visie relaties en seksualiteit in het PVT Salto. Stelenseweg 19 B-2440 Geel. tel +32-(0)14-57 90 76 fax +32-(0)14-58 04 48 Stelenseweg 19 B-2440 Geel tel +32-(0)14-57 90 76 fax +32-(0)14-58 04 48 info@opzgeel.be www.opzgeel.be Visie relaties en seksualiteit in het PVT Salto Visie relaties en seksualiteit in het PVT Salto

Nadere informatie

De Gedragscode Zwembranche

De Gedragscode Zwembranche De Gedragscode Zwembranche De omgang tussen zwembadmedewerkers en bezoekers en zwemleerlingen laat zich niet tot in detail regelen. Zeker niet wanneer lichamelijk contact nodig is in de vorm van instructie,

Nadere informatie

Toelichting voorbeeld gedragscode

Toelichting voorbeeld gedragscode Vereniging Nederlandse Organisaties Vrijwilligerswerk Toelichting voorbeeld gedragscode Preventie Seksueel Misbruik Vrijwillig Jeugdwerk Catharijnesingel 47 T 030 789 20 10 algemeen@nov.nl Postbus 19129

Nadere informatie

Flyer relaties en seksualiteit

Flyer relaties en seksualiteit Inleiding Kinderen komen dagelijks via de media, ervaringen thuis of op straat in aanraking met positieve en negatieve aspecten van relaties en seksualiteit. Logisch dat ze daar op school over vertellen

Nadere informatie

RESPECTVOL OMGAAN MET ELKAAR. Sint-Janslyceum s-hertogenbosch

RESPECTVOL OMGAAN MET ELKAAR. Sint-Janslyceum s-hertogenbosch RESPECTVOL OMGAAN MET ELKAAR Sint-Janslyceum s-hertogenbosch 1: Vooraf Op het Sint-Janslyceum zien we graag dat mensen respectvol met elkaar omgaan. Dat betekent: - mensen in hun waarde laten - mensen

Nadere informatie

Notitie. Vermoeden seksueel grensoverschrijdend gedrag of seksueel misbruik

Notitie. Vermoeden seksueel grensoverschrijdend gedrag of seksueel misbruik Notitie Vermoeden seksueel grensoverschrijdend gedrag of seksueel misbruik Inhoud 1. Definitie van vermoeden seksueel grensoverschrijdend gedrag of seksueel misbruik 2. Seksueel misbruik: achtergrondinformatie

Nadere informatie

Werkvorm Checklist risicofactoren

Werkvorm Checklist risicofactoren Werkvorm Checklist risicofactoren Met behulp van de Checklist risicofactoren kan in kaart wn gebracht hoe het staat met de fysieke omgeving, toezicht en gelegenheden, omgangscultuur en bespreekbaarheid

Nadere informatie

Nee zeggen mag! Kleuters helpen om grenzen aan te geven

Nee zeggen mag! Kleuters helpen om grenzen aan te geven Nee zeggen mag! Kleuters helpen om grenzen aan te geven Jaarcongres 2011 Het Jonge Kind Melanie Linssen-Meijer 1 november 2011 Programma Introductie Weerbaarheid Seksuele ontwikkeling van kinderen Eigen

Nadere informatie

Materialen relaties en seksualiteit

Materialen relaties en seksualiteit Materialen relaties en seksualiteit DVD S - Lief en lijf, vriendschap en sex o Deel 1: Vriendschap o Deel 2: Het eigen lichaam o Deel 3: Sex o Deel 4: Voorbehoedmiddelen - Jij en ik o Deel 2: Ik geniet

Nadere informatie

totaal oordeel relaties binnen het gezin heel veel leerpunten 1...2...3...4...5...6...7...8...9...10 geen leerpunten

totaal oordeel relaties binnen het gezin heel veel leerpunten 1...2...3...4...5...6...7...8...9...10 geen leerpunten COMPETENTIE LIJST 12 tot 21 jaar Deze lijst dient te worden ingevuld door de mentor van een jongere. Voor elke vaardigheid geef je aan in welke mate de jongere een vaardigheid beheerst (0=niet, 1=enigszins,

Nadere informatie

Seksualiteit bij jongeren met een (chronische) aandoening

Seksualiteit bij jongeren met een (chronische) aandoening Seksualiteit bij jongeren met een (chronische) aandoening Op de polikliniek van het Universitair Kinderziekenhuis St Radboud ziekenhuis willen wij je met deze folder informatie geven over seksualiteit

Nadere informatie

KIJK! SEKSUALITEIT. mijn leven. Leerjaar 2. Leskatern 3. Ont wikkeld voor. praktijkonderwijs Basis - Kader

KIJK! SEKSUALITEIT. mijn leven. Leerjaar 2. Leskatern 3. Ont wikkeld voor. praktijkonderwijs Basis - Kader em ex jk ki In KIJK! mijn leven Leerjaar 2 aa pl SEKSUALITEIT Leskatern 3 r Ont wikkeld voor praktijkonderwijs Basis - Kader INLEIDING Seksualiteit Jongeren zijn veel bezig met relaties en seksualiteit.

Nadere informatie

In de hermeneutische cirkel stappen

In de hermeneutische cirkel stappen In de hermeneutische cirkel stappen Uit: Seksuele voorlichting aan mensen met een verstandelijke handicap/erik Bosch en Ellen Suykerbuyk/2000 Inleiding Als begeleider treed je in contact met de ander.

Nadere informatie

Kennis Vaardigheden Attitudes Informatie verstrekken over Kinderen in staat stellen Kinderen helpen bij het ontwikkelen van

Kennis Vaardigheden Attitudes Informatie verstrekken over Kinderen in staat stellen Kinderen helpen bij het ontwikkelen van 0-4 jaar het menselijk lichaam en ontwikkeling alle lichaamsdelen en functies van het lichaam lichaamsdelen kunnen benoemen een positief lichaamsbeeld en zelfbeeld: zelfrespect verschillende lichaamsvormen

Nadere informatie

In gesprek met de cliënt over seksualiteit. Begin met een goede voorbereiding.

In gesprek met de cliënt over seksualiteit. Begin met een goede voorbereiding. In gesprek met de cliënt over seksualiteit. Begin met een goede voorbereiding. Bereid jezelf goed voor als je in gesprek gaat met de cliënt over seksualiteit. Je voorbereiding is een hulpmiddel, geen doel

Nadere informatie

PDF created with pdffactory Pro trial version www.pdffactory.com

PDF created with pdffactory Pro trial version www.pdffactory.com Invloed van autisme op relaties en seksualiteit Sylvie Carette Autisme Centraal 23 februari 2010 Overzicht Invloed van autisme op seksualiteit Seksualiteitsprofiel volwassenen met AS (Hénault enattwood)

Nadere informatie

Veilig op school. Triangel Rouveen

Veilig op school. Triangel Rouveen Veilig op school Triangel Rouveen Stop-oefening: herkennen van grenzen erkennen van grenzen STOP zeggen = basis van weerbaarheid en veiligheid Pijlers van een veilige school Fysieke veiligheid Sociale

Nadere informatie

Sexual Education for Adults with Disabilities

Sexual Education for Adults with Disabilities Sexual Education for Adults with Disabilities Tool 3 De inhoud en vormgeving van het kaartspel per thema The European Commission support for the production of this publication does not constitute an endorsement

Nadere informatie

In de les praten over relaties en seksualiteit. Hoe maak je het makkelijk en leuk!

In de les praten over relaties en seksualiteit. Hoe maak je het makkelijk en leuk! In de les praten over relaties en seksualiteit Hoe maak je het makkelijk en leuk! Hoe kunt u leerlingen ondersteunen en leert u hen verantwoorde keuzes te maken op het gebied van relaties en seksualiteit?

Nadere informatie

Pedagogisch kader kindercentra 4 13 jaar. Over kinderen en hun seksuele ontwikkeling. Interview met Channah Zwiep

Pedagogisch kader kindercentra 4 13 jaar. Over kinderen en hun seksuele ontwikkeling. Interview met Channah Zwiep Pedagogisch kader kindercentra 4 13 jaar Over kinderen en hun seksuele ontwikkeling Interview met Channah Zwiep 25 november 2009, door Marianne Boogaard Channah Zwiep (1962) is pedagoge. Zij promoveerde

Nadere informatie

Monitor jongeren 12 tot 24 jaar

Monitor jongeren 12 tot 24 jaar Alcoholgebruik Psychosociale gezondheid Genotmiddelen Voeding, bewegen en gewicht Seksueel gedrag Samenvatting en aanbevelingen Monitor jongeren 12 tot 24 jaar Jongerenmonitor In 2011 is in de regio IJsselland

Nadere informatie

Loverboys en grensoverschrijdend seksueel gedrag Hoe herken je signalen en wat te doen?

Loverboys en grensoverschrijdend seksueel gedrag Hoe herken je signalen en wat te doen? Loverboys en grensoverschrijdend seksueel gedrag Hoe herken je signalen en wat te doen? West-Brabant 0800 2000 (gratis) veiligthuiswestbrabant.nl Loverboys Hoe herken je signalen en wat te doen? In principe

Nadere informatie

Seksueel gezond gedrag of niet? Methodiek Vlaggensysteem en VB vraagt om een integrale benadering

Seksueel gezond gedrag of niet? Methodiek Vlaggensysteem en VB vraagt om een integrale benadering Seksueel gezond gedrag of niet? Methodiek Vlaggensysteem en VB vraagt om een integrale benadering workshop Judith Bouwman werkzaam bij CSM; Consultatie Seksueel Misbruik Noord Nederland voor mensen met

Nadere informatie

Monitor jongeren 12 tot 24 jaar

Monitor jongeren 12 tot 24 jaar Alcoholgebruik Psychosociale gezondheid Genotmiddelen Voeding, bewegen en gewicht Seksueel gedrag Samenvatting en aanbevelingen Monitor jongeren 12 tot 24 jaar Jongerenmonitor In 2011 is in de regio IJsselland

Nadere informatie

GEDRAGSCODE (vrijwillige) medewerkers Veel grenzen in het contact tussen (vrijwillige) medewerkers en minderjarige of verstandelijk beperkte

GEDRAGSCODE (vrijwillige) medewerkers Veel grenzen in het contact tussen (vrijwillige) medewerkers en minderjarige of verstandelijk beperkte GEDRAGSCODE (vrijwillige) medewerkers Veel grenzen in het contact tussen (vrijwillige) medewerkers en minderjarige of verstandelijk beperkte deelnemers ( te noemen Deelnemer) aan de activiteiten van de

Nadere informatie

Beleidsdocument intimiteit en seksualiteit

Beleidsdocument intimiteit en seksualiteit Beleidsdocument intimiteit en seksualiteit Dit document beschrijft de wijze waarop Cavent ondersteuning wil bieden om op een veilige en natuurlijke manier hun seksuele identiteit te ontwikkelen. Het doel

Nadere informatie

Het ondersteuningsplan in schema

Het ondersteuningsplan in schema DC 35 Het ondersteuningsplan in schema 1 Inleiding Dit dc-thema geeft je een schematische weergave van het ondersteuningsplan. Je vindt een utwerking van: Stap 1 De beginsituatie vaststellen Stap 2 Probleem

Nadere informatie

De schade die seksueel misbruik aanricht, is groot.

De schade die seksueel misbruik aanricht, is groot. S.V. Excelsior organiseert al jaren activiteiten voor jongeren. Plezier van het kind staat centraal. De begeleiders, veelal vrijwilligers, zetten zich iedere keer weer in om leuke en uitdagende activiteiten

Nadere informatie

DE SEKSUELE LEVENSLOOP

DE SEKSUELE LEVENSLOOP DE SEKSEE EVENSOOP Aart Beekman Polikliniek Psychosomatische gynaecologie en Seksuologie Keuzevak seksuologie 2008-2009 Psycho-seksuele anamnese Invloed van de persoonlijke geschiedenis op seksuele betekenisgeving

Nadere informatie

Schoolkind. Kind op de basisschool. Een rustige ontwikkeling tussen driftige peuter en dwarse puber!?!

Schoolkind. Kind op de basisschool. Een rustige ontwikkeling tussen driftige peuter en dwarse puber!?! Schoolkind Oorspronkelijke tekst Hilde Breet Wilma Poot Illustraties Harmen van Straaten Uitgave: januari 1998 Herziene uitgave: maart 2010 Het is toegestaan deze folder in ongewijzigde vorm te multipliceren

Nadere informatie

bespreekbaar stellen en ontrafelen van geweld 1

bespreekbaar stellen en ontrafelen van geweld 1 Datum: 31/10/2013 Auteur: Kris De Groof Versie: def Herkomst: Methodisch kader Aan de Slag Doel: Bestemming: Handelingskader 1712 bespreekbaar stellen en ontrafelen van geweld 1 1. Mogelijke introductie

Nadere informatie

Menukaart Gezonde School basisonderwijs: Relaties & Seksualiteit

Menukaart Gezonde School basisonderwijs: Relaties & Seksualiteit Menukaart Gezonde basisonderwijs: Relaties & Seksualiteit : Plaats: Locatie: Contactpersoon: Telefoonnummer: E-mailadres: Datum invullen: Inhoud: Om op een effectieve manier invulling te geven aan gezondheidsthema

Nadere informatie

Gedragscode jongerenwerkers Amsterdam

Gedragscode jongerenwerkers Amsterdam Gedragscode jongerenwerkers Amsterdam De volgende organisaties verbinden zich aan de gedragscode: Combiwel / Dynamo / IJsterk / Impuls / Stedelijk Jongerenwerk Amsterdam / Stichting DOCK / Stichting Streetcornerwork

Nadere informatie

doen gedragsregels van PSW

doen gedragsregels van PSW doen laten gedragsregels van PSW Inhoud1. Inleiding 2. De Taak 3. Gedragsregels 4. Werken met dit boekje 1 1. Inleiding Algemeen Werken bij PSW Stichting Pedagogisch Sociaal Werk Midden-Limburg betekent

Nadere informatie

Gedragsregels medewerkers zwembad De Gedragscode Zwembranche 1

Gedragsregels medewerkers zwembad De Gedragscode Zwembranche 1 gedragscode voor medewerkers Zwembad van de gemeente Waalwijk respectvol, open en eerlijk samenwerken 12-0013424 Gedragscode voor medewerkers zwembad van de gemeente Waalwijk 1 Gedragsregels medewerkers

Nadere informatie

TOT HIER EN NIET VERDER! OVER ONGEWENSTE OMGANGSVORMEN OP HET WERK EN WAT JE ER TEGEN KUNT DOEN DE KLACHTENREGELING VAN WSD (VEREENVOUDIGDE VERSIE)

TOT HIER EN NIET VERDER! OVER ONGEWENSTE OMGANGSVORMEN OP HET WERK EN WAT JE ER TEGEN KUNT DOEN DE KLACHTENREGELING VAN WSD (VEREENVOUDIGDE VERSIE) TOT HIER EN NIET VERDER! OVER ONGEWENSTE OMGANGSVORMEN OP HET WERK EN WAT JE ER TEGEN KUNT DOEN DE KLACHTENREGELING VAN WSD (VEREENVOUDIGDE VERSIE) Inhoud Algemeen 2 Seksuele intimidatie 4 Agressie en

Nadere informatie

Hoe reageer je als leerlingbegeleider en zorgcoördinator op seksueel (grensoverschrijdend) gedrag? Nico van Oosten Senior adviseur

Hoe reageer je als leerlingbegeleider en zorgcoördinator op seksueel (grensoverschrijdend) gedrag? Nico van Oosten Senior adviseur Hoe reageer je als leerlingbegeleider en zorgcoördinator op seksueel (grensoverschrijdend) gedrag? Nico van Oosten Senior adviseur Programma 1. Quiz 2. Wat komt er bij ons voor? 3. Wat doet het met medewerkers?

Nadere informatie

Gedragscode Bernardusschool Den Haag

Gedragscode Bernardusschool Den Haag Gedragscode Bernardusschool Den Haag Ruychrocklaan 340 2597 EE Den Haag Wat is een gedragscode? Een belangrijk onderdeel van veiligheidsbeleid is het opstellen van regels voor het sociale verkeer op school.

Nadere informatie

Thema. MediaWijsheid. voor mensen met LVB / autisme. Sociale Media anno 2012. Relaties en seksualiteit. Relaties en seksualiteit 31-10-12

Thema. MediaWijsheid. voor mensen met LVB / autisme. Sociale Media anno 2012. Relaties en seksualiteit. Relaties en seksualiteit 31-10-12 Help? Thema MediaWijsheid Zicht op specifieke van informatieverwerking van mensen met lvg/autisme voor mensen met LVB / autisme Media Stand van zaken media Gebruik Competenties Kansen / Bedreigingen Sociale

Nadere informatie

Bijzonder procesdoel 1: Groei naar volwassenheid

Bijzonder procesdoel 1: Groei naar volwassenheid Bijzonder procesdoel 1: Groei naar volwassenheid 1ste leerjaar 2de graad 2 de leerjaar 2de graad Mijn Lichaam: Gezondheid: - Gezonde voeding - Roken (en drugs) - Gezonde geest, gezond lichaam - (top)sport

Nadere informatie

Social media en seksualiteit Renna Himonetos Parlan

Social media en seksualiteit Renna Himonetos Parlan Social media en seksualiteit Renna Himonetos Parlan Social Media en seksualiteit Inhoud: Wat zijn de boodschappen over sociale media en seksualiteit in de (sociale) media? Hoe passen de sociale media wel

Nadere informatie

Ouderavond Puberwereld

Ouderavond Puberwereld Ouderavond Puberwereld bronnen : Puberbrein binnenstebuiten en Beter omgaan met pubers Van de Brugghenschool Katwijk R van der Gaag GGD Hollands Midden Gezondheidsbevorderaar Aandachtsgebieden : genotmiddelen,

Nadere informatie

Gedragscode zeilinstructeurs van Zeilcentrum de Ulepanne

Gedragscode zeilinstructeurs van Zeilcentrum de Ulepanne Gedragscode zeilinstructeurs van Zeilcentrum de Ulepanne De Ulepanne vindt een veilige omgeving voor haar zeilschooldeelnemer belangrijk. Instructeurs moeten de gedragscode onderschijven en ernaar handelen.

Nadere informatie

Zo zijn onze manieren. Gedragscode Coloriet

Zo zijn onze manieren. Gedragscode Coloriet Zo zijn onze manieren Gedragscode Coloriet Wij zijn Coloriet Alle medewerkers, vrijwilligers, leerlingen en stagiaires horen bij Coloriet. Bij ons werken vriendelijke, deskundige, gepassioneerde en verantwoordelijke

Nadere informatie

INLEIDING Wat verstaan we onder ongewenst gedrag en seksueel misbruik?

INLEIDING Wat verstaan we onder ongewenst gedrag en seksueel misbruik? In Veilige Handen - Het voorkómen van seksueel misbruik en ander ongewenst gedrag INLEIDING IVN-activiteiten worden door beroepskrachten en vrijwilligers uitgevoerd. Natuurlijk moet dat in een plezierige

Nadere informatie

!"# $ % & ' (!)*+),-./0.1//2

!# $ % & ' (!)*+),-./0.1//2 !"# $ % & ' (!)*+),-./0.1//2 !! " #!#$%!!&!& '!!! (! %)(%)(!! * &!# '! +!(,-#!&!# %#."'! $ '#$'$!!& '!& '# '! # %'!! % ##%! '!/!& '#'!%'!! # 01.$ 2* '#!& %!&!!!!! % #! 3' 1 4!! -(,!!#!& '#!!# %#."'! $'#(

Nadere informatie

Relationele en seksuele vorming voor de bovenbouw van de basisschool

Relationele en seksuele vorming voor de bovenbouw van de basisschool Zo zit dat dus met 10+ Relationele en seksuele vorming voor de bovenbouw van de basisschool Werken met vormingsthema s Zo zit dat dus met 10+ Relationele en seksuele vorming voor de bovenbouw van de basisschool

Nadere informatie

Grensoverschrijdend gedrag. Sociale veiligheid binnen Lang Verblijf. Woonzorg en dagbesteding

Grensoverschrijdend gedrag. Sociale veiligheid binnen Lang Verblijf. Woonzorg en dagbesteding Grensoverschrijdend gedrag Sociale veiligheid binnen Lang Verblijf Woonzorg en dagbesteding Inhoudsopgave 1. Inleiding 3 2. Wat is grensoverschrijdend gedrag? 4 2.1 Verschillende vormen 5 2.2 Verschillende

Nadere informatie

Zijn roze gezinnen welkom op uw school?

Zijn roze gezinnen welkom op uw school? Zijn roze gezinnen welkom op uw school? Met succes werken aan een diverse school! Tips voor basisscholen die open willen staan voor lesbische, homoseksuele, biseksuele en transseksuele ouders en hun kinderen

Nadere informatie

Seksuele intimidatie en andere ongewenste omgangsvormen. VSK Seminar NBB, 7 september 2013

Seksuele intimidatie en andere ongewenste omgangsvormen. VSK Seminar NBB, 7 september 2013 Seksuele intimidatie en andere ongewenste omgangsvormen VSK Seminar NBB, 7 september 2013 ? Petra Vervoort Vertrouwenscontactpersoon NBB Eigenaar van De Vertrouwenspersoon, gespecialiseerd in advies, begeleiding,

Nadere informatie

Aan: alle ouders / verzorgers van de kinderen op de basisscholen van SKBO

Aan: alle ouders / verzorgers van de kinderen op de basisscholen van SKBO Juni 2013 Aan: alle ouders / verzorgers van de kinderen op de basisscholen van SKBO Onderwerp: Seksueel gedrag op de basisschool; normale ontwikkeling of incident? Beste ouders / verzorgers, Met deze brief

Nadere informatie

Een onderzoek naar seksuele voorlichtingslessen onder leerlingen uit de onderbouw van het Nederlands voortgezet onderwijs.

Een onderzoek naar seksuele voorlichtingslessen onder leerlingen uit de onderbouw van het Nederlands voortgezet onderwijs. Een onderzoek naar seksuele voorlichtingslessen onder leerlingen uit de onderbouw van het Nederlands voortgezet onderwijs. Uitgevoerd door Scholieren.com, in opdracht van Rutgers WPF. April/mei 2013 Voorwoord

Nadere informatie

24- uursbehandeling. [ intensieve persoonlijke begeleiding en behandeling ]

24- uursbehandeling. [ intensieve persoonlijke begeleiding en behandeling ] 24- uursbehandeling [ intensieve persoonlijke begeleiding en behandeling ] In het noorden en oosten van Nederland behandelen en begeleiden wij kinderen, jongeren en volwassenen met een licht verstandelijke

Nadere informatie

Omgaan met lichamelijkheid, intimiteit en seksualiteit in de kinderopvang

Omgaan met lichamelijkheid, intimiteit en seksualiteit in de kinderopvang >Specificaties Titel: Soort: Werksituatie: Eindproduct: Omgaan met lichamelijkheid, intimiteit en seksualiteit in de kinderopvang Cursus Als pedagogisch medewerker ben je verantwoordelijk voor het welzijn

Nadere informatie

VCP is dat nou nodig? Nationale Handbaldag 2015 Vertrouwenspunt Sport

VCP is dat nou nodig? Nationale Handbaldag 2015 Vertrouwenspunt Sport VCP is dat nou nodig? Nationale Handbaldag 2015 Vertrouwenspunt Sport Ankers voor de presentatie Incident of gepland (wat kun je zoal tegenkomen?) Macht/onmacht VCP Wat is dat? Werkgebied (wie doet wat..of

Nadere informatie

Omgangsvormen en omgangsregels

Omgangsvormen en omgangsregels Inleiding Als ouder weet je als geen ander wat de vereniging voor je kind(eren) kan betekenen. Vaak is Muziekvereniging Soli niet alleen de plek waar zij een activiteit doen. Ze komen ook voor de gezelligheid,

Nadere informatie

Gedragscode medewerkers en cliënten

Gedragscode medewerkers en cliënten Gedragscode medewerkers en cliënten 2014 1/9 Inhoudsopgave 1. Inleiding... 3 2. Werkwijze... 3 3. Samenvatting gedragscode... 4 4. Gedragscode medewerkers stichting Zorg Almere... 5 - clientgerichtheid....5

Nadere informatie

Werkblad Seksuele Diversiteit. KaartjesspeL voorkant

Werkblad Seksuele Diversiteit. KaartjesspeL voorkant KaartjesspeL voorkant Kaartjesspel achterkant Wat betekent LHBT? Ben je in de war als je bi bent? Hoe word je homo? Wat is coming out? Op welke leeftijd ontdek je dat je homo of lesbisch bent? Op welke

Nadere informatie

Onderzoek Veilig of niet?

Onderzoek Veilig of niet? Onderzoek Veilig of niet? 06 februari 2013 Over het onderzoek Aan dit online onderzoek, gehouden van 24 januari tot 04 februari 2013, deden 2.261 jongeren mee. Het onderzoek is gehouden in samenwerking

Nadere informatie

Protocol ongewenste omgangsvormen

Protocol ongewenste omgangsvormen Protocol ongewenste omgangsvormen Versiebeheer: revisienummer datum omschrijving verandering 4-03-2013 Vaststelling in bestuursvergadering 4 maart 2013, met ingang van 1 maart 2013 Protocol ongewenste

Nadere informatie

Weerbaarheid: opkomen voor jezelf Cursus MEE Zuidoost-Brabant? Opkomen voor jezelf Training Samenwerking van GGD BZO, OCGH Advies en GGZ Oost-Brabant

Weerbaarheid: opkomen voor jezelf Cursus MEE Zuidoost-Brabant? Opkomen voor jezelf Training Samenwerking van GGD BZO, OCGH Advies en GGZ Oost-Brabant (4-12) Lentekriebels Aandacht voor normen en waarden rondom relaties en Les programma's GGD BZO (4-12) Uitleenmaterialen Smoor! Een interactieve, muzikale theatervoorstelling Aandacht voor normen en waarden

Nadere informatie

Resultaten onderzoek seksualiteit

Resultaten onderzoek seksualiteit Resultaten onderzoek seksualiteit Augustus 2015 In opdracht van Way of Life en de NPV Uitgevoerd door Direct Research www.wayoflife.nl www.npvzorg.nl Conclusies Kennis Seksuele voorlichting Opvattingen

Nadere informatie

24- uursbehandeling. [ intensieve persoonlijke begeleiding en behandeling ]

24- uursbehandeling. [ intensieve persoonlijke begeleiding en behandeling ] 24- uursbehandeling [ intensieve persoonlijke begeleiding en behandeling ] In het noorden en oosten van Nederland behandelen en begeleiden wij kinderen, jongeren en volwassenen met een licht verstandelijke

Nadere informatie

Stappen naar zelfstandigheid (uitkomsten workshop 22 april 2008)

Stappen naar zelfstandigheid (uitkomsten workshop 22 april 2008) Stappen naar zelfstandigheid (uitkomsten workshop 22 april 2008) Intieme relaties In staat om een seksuele relatie aan te gaan rond zijn 17 e jaar 1. contact maken met anderen 1. activiteiten ondernemen

Nadere informatie

Seksuele opvoeding bij kinderen met seksueel misbruik ervaringen

Seksuele opvoeding bij kinderen met seksueel misbruik ervaringen 1 Seksuele opvoeding bij kinderen met seksueel misbruik ervaringen Meer dan alleen voor het kind 2 Deze presentatie Seksueel misbruik, prevalentie en gevolgen Seksueel misbruik brengt bijzondere kennis

Nadere informatie

Seksualiteit en ASS. Presentatie symposium pleegzorg 19 juni 2014. presentatie symposium pleegzorg

Seksualiteit en ASS. Presentatie symposium pleegzorg 19 juni 2014. presentatie symposium pleegzorg Seksualiteit en ASS Presentatie symposium pleegzorg 19 juni 2014 programma Opfrissen van informatie over ASS (heel kort het spectrum toelichten). ASS en seksualiteit belichten. Seksuele en relationele

Nadere informatie

Sexual Education for Adults with Disabilities

Sexual Education for Adults with Disabilities Sexual Education for Adults with Disabilities Tool 9 Handbooks Praten over seksualiteit en intimiteit met de ontvanger van de voorlichting The European Commission support for the production of this publication

Nadere informatie

Seks en relaties Woordenlijst

Seks en relaties Woordenlijst Seks en relaties Woordenlijst Inhoud Vriendschappen en relaties 3 Lichaamsdelen 4 Seksualiteit 6 Seks en masturbatie 8 Veilige seks en voorbehoedsmiddelen 10 Misbruik 12 2 Vriendschappen en relaties Vriendje

Nadere informatie

Community / Etnische websites

Community / Etnische websites Community / Etnische websites Jos Poelman, Programma Jongeren Soa Aids Nederland Nationaal Congres Soa* Hiv* Seks* 1 dec. 2014 Community / Etnische websites Voorbeelden: Maroc.nl, Hababam.nl, Kitatin.com,

Nadere informatie

intimiteit, & seksualiteit THEMA lichaamsbeleving

intimiteit, & seksualiteit THEMA lichaamsbeleving SPECIALE UITGAVE VAN DE LICHTENVOORDE intimiteit, THEMA lichaamsbeleving & seksualiteit Leren omgaan met je gevoelens Openhartige voorlichting Praten over intimiteit en seksualiteit is niet makkelijk Wat

Nadere informatie

SEKSUEEL GRENSOVERSCHRIJDEND GEDRAG in en om de school. Oka Storms Ben Serkei

SEKSUEEL GRENSOVERSCHRIJDEND GEDRAG in en om de school. Oka Storms Ben Serkei SEKSUEEL GRENSOVERSCHRIJDEND GEDRAG in en om de school Oka Storms Ben Serkei Wat gaan we doen? * Achtergronden seksualiteit * Invloed beeldcultuur en gevolgen * Oefening Wat is grensoverschrijdend? * Seksueel

Nadere informatie

SEKSUALITEIT. omgaan met seksualiteit van cliënten. beleid

SEKSUALITEIT. omgaan met seksualiteit van cliënten. beleid SEKSUALITEIT omgaan met seksualiteit van cliënten beleid Doel Cliënten van OTT (met name status verblijf, zzp 3 en hoger) kunnen op hun eigen manier omgaan met hun gevoelens over hun lichaam en behoefte

Nadere informatie

Grenzen stellen, 'nee' durven zeggen Theater Helder Theater

Grenzen stellen, 'nee' durven zeggen Theater Helder Theater (4-12) Week van de Lentekriebels Aandacht voor normen en waarden rondom relaties en Les programma's GGD BZO (4-12) (8-12) Uitleenmaterialen Smoor! Een interactieve, muzikale theatervoorstelling Aandacht

Nadere informatie

Programma Tienerclub. Tienerclub Blok 1 & 5: Adventure 4 Kids Op avontuur met jezelf

Programma Tienerclub. Tienerclub Blok 1 & 5: Adventure 4 Kids Op avontuur met jezelf Programma Tienerclub. Tienerclub Blok 1 & 5: Adventure 4 Kids Op avontuur met jezelf Vijf woensdagmiddagen kunnen jongens en meiden tussen de 10 en 14 jaar op avontuur naar zichzelf. Het kind leert zichzelf

Nadere informatie

Signalering en Diagnostiek

Signalering en Diagnostiek Signalering en Diagnostiek bij getraumatiseerde kinderen Anja Meenhuys, GZ-Psycholoog Wat is een trauma? (DSM-IV) De persoon heeft ervaren, waargenomen of is geconfronteerd met een gebeurtenis of gebeurtenissen

Nadere informatie

Bijlage Lang Leve de Liefde

Bijlage Lang Leve de Liefde Bijlage Lang Leve de Liefde Deze bijlage hoort bij de beschrijving van de interventie Lang Leve de Liefde, zoals die is opgenomen in de databank Effectieve Jeugdinterventies. Meer informatie: www.nji.nl/jeugdinterventies

Nadere informatie

PRODUCTENGIDS. Seksuele gezondheid

PRODUCTENGIDS. Seksuele gezondheid PRODUCTENGIDS Seksuele gezondheid SEKSUELE GEZONDHEID BELANGRIJK? JAZEKER! Een aantal feiten* op een rij: Seksueel actieve jongeren communiceren onvoldoende over gebruik van condooms. Een kleine groep

Nadere informatie

Tabel 2: Overzicht programma in middelen, doelen en leerstijlen in fase 2

Tabel 2: Overzicht programma in middelen, doelen en leerstijlen in fase 2 Bijlage Romeo Deze bijlage hoort bij de beschrijving van de interventie Romeo, zoals die is opgenomen in de databank Effectieve Jeugdinterventies. Meer informatie: www.nji.nl/jeugdinterventies December

Nadere informatie

Omgaan met een stoma: een versmald levenspad met een ongenode gast?

Omgaan met een stoma: een versmald levenspad met een ongenode gast? Omgaan met een stoma: een versmald levenspad met een ongenode gast? An Lievrouw psycholoog Oncologisch Centrum UZ Gent Stellingen 2 We moeten de patiënt zover krijgen dat hij zijn stoma aanvaardt. Ja Ik

Nadere informatie

KRASLOTEN, JONGERENBOEKJE SEKS&ZO, HANDLEIDING EN TRAINING

KRASLOTEN, JONGERENBOEKJE SEKS&ZO, HANDLEIDING EN TRAINING KRASLOTEN, JONGERENBOEKJE SEKS&ZO, HANDLEIDING EN TRAINING Compleet voorlichtingspakket Het voorlichtingspakket Veilig vrijen & seks bestaat uit: 1. Krasloten 2. Jongerenboekje SEKS&ZO 3. Handleiding met

Nadere informatie

Tolerantieklimaat sportverenigingen Noord-Holland Noord Samenvatting I&O Research Art.1 Bureau Discriminatiezaken NHN Maart 2014

Tolerantieklimaat sportverenigingen Noord-Holland Noord Samenvatting I&O Research Art.1 Bureau Discriminatiezaken NHN Maart 2014 Tolerantieklimaat sportverenigingen Noord-Holland Noord Samenvatting I&O Research Art.1 Bureau Discriminatiezaken NHN Maart 2014 I Handen schudden voor de wedstrijd, heldere communicatie met ouders en

Nadere informatie

Kwaliteit van leven Een hulpmiddel bij de voorbereiding van een zorgplan

Kwaliteit van leven Een hulpmiddel bij de voorbereiding van een zorgplan Kwaliteit van leven Een hulpmiddel bij de voorbereiding van een zorgplan De zorg en begeleiding van mensen met een verstandelijke beperking moet erop gericht zijn dat de persoon een optimale kwaliteit

Nadere informatie

Toolkit. Mijn kind wil een kind. Kinderen, waar kies ik voor?

Toolkit. Mijn kind wil een kind. Kinderen, waar kies ik voor? Toolkit Kinderen, waar kies ik voor? Mijn kind wil een kind Informatiefolder voor ouders van mensen met een verstandelijke beperking en een kinderwens 2 Vraag een willekeurige persoon wat voor hem belangrijk

Nadere informatie

VLAGGENSYSTEEM. Praten met kinderen en jongeren over seks en seksueel grensoverschrijdend gedrag. symposium pleegzorg; vlaggensysteem

VLAGGENSYSTEEM. Praten met kinderen en jongeren over seks en seksueel grensoverschrijdend gedrag. symposium pleegzorg; vlaggensysteem VLAGGENSYSTEEM Praten met kinderen en jongeren over seks en seksueel grensoverschrijdend gedrag Even voorstellen Welmoed Visser- Korevaar Orthopedagoog NVO en Seksuoloog NVVS SH Wat doen jongeren op welke

Nadere informatie

af. Met dit protocol, in haar handelen en in haar beleid wil Klik Kinderopvang

af. Met dit protocol, in haar handelen en in haar beleid wil Klik Kinderopvang Grensoverschrijdend gedrag Klik Kinderopvang wijst alle vormen van grensoverschrijdend gedrag af. Met dit protocol, in haar handelen en in haar beleid wil Klik Kinderopvang grensoverschrijdend gedrag voorkomen

Nadere informatie

Sexual Education for Adults with Disabilities

Sexual Education for Adults with Disabilities Sexual Education for Adults with Disabilities Tool 9 Handbooks Gebruiksaanwijzing The Box The European Commission support for the production of this publication does not constitute an endorsement of the

Nadere informatie

Levensfase 6-10 jaar, groep 3 tot en met 6

Levensfase 6-10 jaar, groep 3 tot en met 6 Levensfase 6-10 jaar, groep 3 t/m 6 Levensfase 6-10 jaar, groep 3 tot en met 6 Gedurende deze levensfase worden kinderen schoolkind genoemd. In de leeftijd van 6-10 jaar zitten kinderen in groep 3 tot

Nadere informatie

Vignet Relaties en seksualiteit, mbo. Beleid. Vragenlijst Relaties en seksualiteit. Handig om bij de hand de hand te hebben: Schoolbeleidsplan

Vignet Relaties en seksualiteit, mbo. Beleid. Vragenlijst Relaties en seksualiteit. Handig om bij de hand de hand te hebben: Schoolbeleidsplan Vignet Relaties en seksualiteit, mbo Vragenlijst Relaties en seksualiteit Handig om bij de hand de hand te hebben: Schoolbeleidsplan Beleid 1. Heeft de (school)locatie een visie en beleid over hoe zij

Nadere informatie

Richtlijn seksuele en relationele vorming

Richtlijn seksuele en relationele vorming Richtlijn seksuele en relationele vorming 1 Inhoudsopgave Over deze brochure Deze brochure bevat een verkorte versie van de Europese standaard seksuele en relationele vorming. 1 Begrippen en plaatsbepaling

Nadere informatie