Relaties en seksualiteit

Save this PDF as:
 WORD  PNG  TXT  JPG

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Relaties en seksualiteit"

Transcriptie

1 Seksualiteit ontwikkelt zich vanaf de geboorte en is een wezenlijk onderdeel van het mens-zijn gedurende het hele leven. Seksualiteit wordt geuit en ervaren in gevoelens, gedachten, opvattingen, rollen en relaties. Het thema relaties en seksualiteit houdt rekening met de verschillende ontwikkelingsfasen en de leefwereld van kinderen en jongeren en is gebaseerd op een brede visie over seksuele gezondheid en welzijn. Door kinderen van jongs af aan adequate kennis, waarden, normen en vaardigheden bij te brengen, zijn ze beter in staat om positieve relaties aan te gaan, te genieten van seksualiteit, zorg te dragen voor anticonceptie en gezinsplanning en verantwoordelijkheid te nemen voor hun eigen en andermans seksuele gezondheid, weerbaarheid en welzijn. De beschreven inhouden van het thema Relaties en Seksualiteit dragen hiertoe bij. kernt vier kernen: Lichamelijke ontwikkeling en zelfbeeld Intieme relaties Voortplanting, gezinsvorming en anticonceptie Seksualiteit is ontwikkeld met Rutgers WPF en SOA-Aids Nederland, waarbij onder andere geput is uit de Richtlijn seksuele en relationele vorming. Bron: 1

2 Lichamelijke ontwikkeling en zelfbeeld Lichamelijke ontwikkeling en zelfbeeld Bij de kern Lichamelijke ontwikkeling en zelfbeeld gaat het om a) het ontwikkelen van inzicht in de anatomie en functie (en werking) van de primaire en secundaire geslachtskenmerken van jongens en meisjes en b) het ontwikkelen van een positief zelfbeeld t.a.v. het eigen lichaam, mede in relatie tot invloeden vanuit de sociale omgeving. Subkernen van de kern Lichamelijke ontwikkeling en zelfbeeld zijn: Lichamelijke ontwikkeling Zelfbeeld Bron: 2

3 Lichamelijke ontwikkeling en zelfbeeld Lichamelijke ontwikkeling 0-4 jaar Aanwijzen van lichaamsdelen inclusief de geslachtsdelen Herkennen van verschillende lichamen (jongens, meisjes, huidskleur, grootte etc.) Vertellen dat lichamen groeien en veranderen gedurende het leven groep 1-2 Benoemen van lichaamsdelen, inclusief de geslachtsdelen Benoemen van verschillen tussen jongens en meisjes, ook wat betreft de geslachtsdelen Benoemen dat er verschillen zijn in de lichamelijke ontwikkeling tussen mensen groep 3-6 Benoemen van de functies van de geslachtsdelen van mannen en vrouwen Benoemen van de veranderingen die plaatsvinden tijdens de puberteit (groei geslachtsdelen) menstruatie, zaadlozing groep 7-8 Benoemen de belangrijkste lichamelijke en emotionele veranderingen tijdens de puberteit Uitleggen dat er grote diversiteit kan zijn in groeiproces en vorming geslachtskenmerken Beschrijven hoe ze geslachtsdelen hygiënisch kunnen verzorgen o.a. bij menstruatie en zaadlozing Benoemen in welke culturen jongens- en meisjesbesnijdenis voorkomt, welke functies en gevolgen en weten dat meisjesbesnijdenis in Nederland niet is toegestaan VO onderbouw Benoemen de belangrijkste lichamelijke en emotionele veranderingen tijdens de puberteit met aandacht voor verschillen tussen jongens en meisjes Beschrijven hoe de menstruatiecyclus verloopt, wat er gebeurt bij een zaadlozing vmbo Beschrijven de invloed van hormonen op ontwikkeling adolescentie bij meisjes en jongens Accepteren diversiteit in lichaamsbouw en lichaamskenmerken Benoemen hulp en adviesmogelijkheden bij problemen rondom lichamelijke ontwikkeling; en hulp kunnen vragen Benoemen feiten en mythen rondom maagdenvlies havo/vwo Beschrijven de invloed van hormonen op ontwikkeling adolescentie bij meisjes en jongens Accepteren diversiteit in lichaamsbouw en lichaamskenmerken Benoemen hulp en adviesmogelijkheden bij problemen rondom lichamelijke ontwikkeling; en hulp kunnen vragen Benoemen feiten en mythen rondom maagdenvlies Bron: 3

4 Lichamelijke ontwikkeling en zelfbeeld MBO Kunnen de voor- en nadelen van maagdenvliesherstel benoemen HBO/WO Kunnen de voor- en nadelen van maagdenvliesherstel benoemen Bron: 4

5 Lichamelijke ontwikkeling en zelfbeeld Zelfbeeld 0-4 jaar Herkent zich in spiegel en op foto Benoemen dat zij een jongen of meisje zijn groep 1-2 Benoemen dat ze een jongen of een meisje zijn groep 3-6 Benoemen dat beelden van mensen in de media vaak niet overeenkomen met de alledaagse werkelijkheid Benoemen dat iedereen uniek is en dat je trots mag zijn op je zelf groep 7-8 Benoemen van positieve lichamelijke kenmerken van zichzelf Benoemen dat lichamen uniek en speciaal zijn Respect hebben voor mensen met lichamelijke beperking Benoemen dat ideeën over lichaamsbeelden door de tijd veranderen en per cultuur kunnen verschillen VO onderbouw Uitleggen hoe gevoelens over eigen lichaam invloed kunnen hebben op gezondheid en zelfbeeld Benoemen van onderscheid tussen ideale lichaamsbeelden in de media en de realiteit Benoemen van de invloed hiervan op het eigen zelfbeeld Benoemen dat je geslachtskenmerken anders kunnen zijn dan je genderidentiteit Benoemen hoe en waar hulp te zoeken bij problemen over uiterlijk/lichaam of genderidentiteit vmbo Kritisch staan tegenover ideale lichaamsbeelden in de media en invloed hiervan op eigen zelfbeeld Benoemen dat je geslachtskenmerken anders kunnen zijn dan je genderidentiteit In staat zijn hulp te zoeken bij problemen over uiterlijk/lichaam of genderidentiteit havo/vwo Kritisch staan tegenover ideale lichaamsbeelden in de media en invloed hiervan op eigen zelfbeeld Benoemen dat je geslachtskenmerken anders kunnen zijn dan je genderidentiteit In staat zijn hulp te zoeken bij problemen over uiterlijk/lichaam of genderidentiteit MBO Een beargumenteerde mening kunnen verwoorden ten aanzien van cosmetische en lichamelijke ingrepen (schaamlipcorrectie, borstvergroting, borstverkleining) Bron: 5

6 Lichamelijke ontwikkeling en zelfbeeld HBO/WO Een beargumenteerde mening kunnen verwoorden ten aanzien van cosmetische en lichamelijke ingrepen (schaamlipcorrectie, borstvergroting, borstverkleining) Bron: 6

7 Intieme relaties Intieme relaties Kinderen en jongeren kunnen verschillende soorten relaties onderscheiden (hetero, homo en biseksueel; respectvolle en niet respectvolle) en zijn in staat positieve intieme relaties te ontwikkelen. De subkernen van Intieme relaties zijn Soorten relaties Relatievorming Bron: 7

8 Intieme relaties Soorten relaties 0-4 jaar Benoemen verschillende soorten relaties (vrouw-man, man-man, vrouw-vrouw) groep 1-2 Beschrijven verschillende soorten relaties (hetero, homo, biseksueel) Benoemen dat relaties gemengd kunnen zijn qua cultuur en religie groep 3-6 Uitleggen wat de begrippen vriendschap, verliefdheid en verkering inhouden Benoemen de begrippen trouwen, samenwonen, LAT en scheiden Benoemen dat relaties kort of lang kunnen duren groep 7-8 Benoemen verschillen tussen vriendschappelijke relaties en partnerrelaties Kunnen omschrijven wat recht op vrije partnerkeuze betekent Benoemen kenmerken van gelijkwaardige en respectvolle partnerrelaties, en van gelijkwaardige man- en vrouwverhoudingen binnen relaties VO onderbouw Benoemen verschil tussen vriendschap, verliefdheid, liefde en lust Uitleggen dat leeftijd, sekse, religie en cultuur invloed hebben op rolverwachtingen en rolgedrag in relaties Hebben een positieve attitude ten aanzien van gelijkwaardige en respectvolle partnerrelaties Benoemen verschillende uitingsvormen van ongelijkwaardige of respectloze partnerrelaties vmbo Hebben een open houding ten aanzien van diversiteit in relaties Herkennen en afwijzen van discriminerend gedrag, ongelijkwaardigheid, geweld en dwang in relaties havo/vwo Hebben een open houding ten aanzien van diversiteit in relaties Herkennen en afwijzen van discriminerend gedrag, ongelijkwaardigheid, geweld en dwang in relaties MBO Benoemen de voor- en nadelen van gearrangeerde huwelijken en wijzen van huwelijksdwang af Afwijzen van discriminatie, ongelijkwaardigheid en dwang in relaties HBO/WO Benoemen de voor- en nadelen van gearrangeerde huwelijken en wijzen van huwelijksdwang af Afwijzen van discriminatie, ongelijkwaardigheid en dwang in relaties Bron: 8

9 Intieme relaties Relatievorming 0-4 jaar Herkennen van personen die voor hen belangrijk zijn groep 1-2 Benoemen de betekenis en het belang van vriendschap Benoemen dat je vrienden kunt zijn met iemand van het eigen en het andere geslacht Aangaan en onderhouden van vriendschappen groep 3-6 Benoemen verschil tussen verliefdheid en iemand aardig of lief vinden Benoemen dat je verliefd kunt worden op iemand van het eigen en/of het andere geslacht Benoemen wat belangrijk is in een vriendschap Uiten van eigen verwachtingen in een vriendschap Benoemen wie voor hen belangrijke mensen zijn groep 7-8 Uiting geven aan verschillende gevoelens bij vriendschap en liefde Benoemen dat er in verschillende soorten relaties andere vormen van intimiteit kunnen bestaan VO onderbouw Benoemen verschillende manieren om contact te leggen (online en offline) met iemand die je leuk vindt Uitleggen hoe je een relatie leuk kunt houden Uitleggen hoe je een relatie respectvol kunt beëindigen Benoemen het belang van het communiceren over behoeften en verwachtingen in een relatie Erkennen de behoefte aan nabijheid en aan privacy in intieme relaties vmbo Benoemen van manieren hoe je partnerrelaties kunt opbouwen en onderhouden Uitleggen hoe verschillen in sekse-rolverwachtingen en rolopvattingen kunnen leiden tot conflicten of misverstanden in partnerrelaties Benoemen dat in een partnerrelatie heftige emoties of meningsverschillen kunnen voorkomen Uitleggen hoe je eigen behoeften en verwachtingen in een relatie kunt communiceren havo/vwo Benoemen van manieren hoe je partnerrelaties kunt opbouwen en onderhouden Uitleggen hoe verschillen in sekse-rolverwachtingen en rolopvattingen kunnen leiden tot conflicten of misverstanden in partnerrelaties Benoemen dat in een partnerrelatie heftige emoties of meningsverschillen kunnen voorkomen Uitleggen hoe je eigen behoeften en verwachtingen in een relatie kunt communiceren Bron: 9

10 Intieme relaties MBO Verwoorden hoe je in een partnerrelatie rekening houdt met behoefte aan autonomie, verbondenheid en wederkerigheid Benoemen dat vertrouwen en veiligheid belangrijke voorwaarden zijn voor intimiteit in relaties Uitleggen op welke manieren je meningsverschillen en conflicten in partnerrelaties kunt oplossen Benoemen waar en hoe je hulp te zoeken bij relationele problemen HBO/WO Verwoorden hoe je in een partnerrelatie rekening houdt met behoefte aan autonomie, verbondenheid en wederkerigheid Benoemen dat vertrouwen en veiligheid belangrijke voorwaarden zijn voor intimiteit in relaties Uitleggen op welke manieren je meningsverschillen en conflicten in partnerrelaties kunt oplossen Benoemen waar en hoe je hulp te zoeken bij relationele problemen Bron: 10

11 Voortplanting, gezinsvorming en anticonceptie Voortplanting, gezinsvorming en anticonceptie Kinderen en jongeren kunnen uitleggen hoe de voortplanting verloopt, wat gedaan kan worden om wel of niet zwanger te worden of wat te doen na ongewenste zwangerschap. Kinderen en jongeren maken steeds bewustere keuzes rondom anticonceptie en gezinsplanning. De subkernen zijn Voortplanting en gezinsvorming Anticonceptie, zwangerschapspreventie Bron: 11

12 Voortplanting, gezinsvorming en anticonceptie Voortplanting en gezinsvorming 0-4 jaar Globaal benoemen waar baby s vandaan komen Benoemen van de samenstelling van het eigen gezin groep 1-2 Vertellen hoe een baby in de buik komt, een baby in de buik groeit en hoe een baby wordt geboren Benoemen van verschillende gezinssamenstellingen groep 3-6 Vertellen hoe een zwangerschap ontstaat Benoemen van veranderingen in lichaam tijdens zwangerschap Onderscheiden van feiten en fabels over voortplanting Benoemen dat niet iedereen kinderen kan krijgen groep 7-8 Uitleggen hoe de menstruatiecyclus verloopt Benoemen van het verband tussen menstruatie/zaadlozing en vruchtbaarheid Uitleggen dat als je vruchtbaar bent, je door te vrijen zwanger kunt raken Benoemen dat seksueel contact niet alleen bedoeld is voor voortplanting, maar ook voor plezier/genot Benoemen dat je kinderen krijgen kunt uitstellen en plannen VO onderbouw Uitleggen wanneer een meisje vruchtbaar is Benoemen symptomen van een (eventuele) zwangerschap Ontwikkelen een visie op (on)vruchtbaarheid Ontwikkelen een visie op tienerzwangerschap en jong ouderschap vmbo Benoemen welke factoren de menstruatiecyclus kunnen verstoren Benoemen factoren die vruchtbaarheid kunnen beïnvloeden Herkennen symptomen van een eventuele zwangerschap Benoemen welke verantwoordelijkheden het hebben van kinderen met zich meebrengt Benoemen wat de gevolgen van jong ouderschap zijn op het leven van een jongere Benoemen hoe en waar hulp en advies te vinden bij zwangerschap of jong ouderschap havo/vwo Benoemen welke factoren de menstruatiecyclus kunnen verstoren Benoemen factoren die vruchtbaarheid kunnen beïnvloeden Herkennen symptomen van een eventuele zwangerschap Benoemen welke verantwoordelijkheden het hebben van kinderen met zich meebrengt Benoemen wat de gevolgen van jong ouderschap zijn op het leven van een jongere Benoemen hoe en waar hulp en advies te vinden bij zwangerschap of jong ouderschap Bron: 12

13 Voortplanting, gezinsvorming en anticonceptie MBO Uitleggen van het belang van een gezonde leefstijl tijdens zwangerschap Benoemen van alternatieve vruchtbaarheidsmethoden Beschrijven van de gewenste eigen toekomstige gezinssituatie en de eigen rol in combinatie zorg en arbeid Hebben respect voor verschillen in keuzen bij kinderwens en gezinsgrootte Benoemen van alternatieve mogelijkheden bij ongewilde kinderloosheid Uitleggen hoe en waar hulp en advies te vragen bij zwangerschap of jong ouderschap HBO/WO Uitleggen van het belang van een gezonde leefstijl tijdens zwangerschap Benoemen van alternatieve vruchtbaarheidsmethoden Beschrijven van de gewenste eigen toekomstige gezinssituatie en de eigen rol in combinatie zorg en arbeid Hebben respect voor verschillen in keuzen bij kinderwens en gezinsgrootte Benoemen van alternatieve mogelijkheden bij ongewilde kinderloosheid Uitleggen hoe en waar hulp en advies te vragen bij zwangerschap of jong ouderschap Bron: 13

14 Voortplanting, gezinsvorming en anticonceptie Anticonceptie, zwangerschapspreventie 0-4 jaar - groep groep groep 7-8 Benoemen wat je kunt doen om zwangerschap te voorkomen Globaal benoemen welke anticonceptiemethoden er zijn VO onderbouw Uitleggen dat vrijen zonder anticonceptie kan leiden tot een zwangerschap Benoemen van verschillende anticonceptiemethoden en de werking daarvan Benoemen voor- en nadelen van verschillende anticonceptiemethoden Uitleggen hoe je verschillende anticonceptiemethoden effectief gebruikt Benoemen van fabels over anticonceptie en anticonceptiegebruik vmbo Benoemen van verschillende anticonceptiemethoden en de werking daarvan Uitleggen voor- en nadelen van verschillende anticonceptiemethoden Uitleggen hoe je verschillende anticonceptiemethoden effectief gebruikt Uitleggen dat het belangrijk is dat je een anticonceptiemethode kiest die bij je past Erkennen dat anticonceptie en zwangerschapspreventie de verantwoordelijkheid is van jongen en meisje Uitleggen hoe te communiceren met partner over anticonceptiekeuze en gebruik Benoemen hoe en waar anticonceptie te verkrijgen is Benoemen wat je kunt doen als er iets is misgegaan met anticonceptie Benoemen hoe en waar hulp en advies te krijgen bij (vermoedens) van ongeplande of ongewenste zwangerschap havo/vwo Benoemen van verschillende anticonceptiemethoden en de werking daarvan Uitleggen voor- en nadelen van verschillende anticonceptiemethoden Uitleggen hoe je verschillende anticonceptiemethoden effectief gebruikt Uitleggen dat het belangrijk is dat je een anticonceptiemethode kiest die bij je past Erkennen dat anticonceptie en zwangerschapspreventie de verantwoordelijkheid is van jongen en meisje Uitleggen hoe te communiceren met partner over anticonceptiekeuze en gebruik Benoemen hoe en waar anticonceptie te verkrijgen is Benoemen wat je kunt doen als er iets is misgegaan met anticonceptie Benoemen hoe en waar hulp en advies te krijgen bij (vermoedens) van ongeplande of ongewenste zwangerschap Bron: 14

15 Voortplanting, gezinsvorming en anticonceptie MBO Uitleggen dat het belangrijk is dat je een anticonceptiemethode kiest die bij je past Erkennen dat anticonceptie en zwangerschapspreventie de verantwoordelijkheid is van jongen en meisje Uitleggen hoe te communiceren met partner over anticonceptiekeuze en gebruik Bepalen van alternatieve anticonceptie als een bepaalde anticonceptiemethode niet (meer) bevalt HBO/WO Uitleggen dat het belangrijk is dat je een anticonceptiemethode kiest die bij je past Erkennen dat anticonceptie en zwangerschapspreventie de verantwoordelijkheid is van jongen en meisje Uitleggen hoe te communiceren met partner over anticonceptiekeuze en gebruik Bepalen van alternatieve anticonceptie als een bepaalde anticonceptiemethode niet (meer) bevalt Bron: 15

16 Seksualiteit Seksualiteit Kinderen en jongeren leren verschillende vormen van intimiteit kennen, ontwikkelen inzicht in wat seksualiteit inhoudt en kunnen daar op een positieve manier vorm aan geven, rekening houdend met ieders rechten, wensen en grenzen. De subkernen van Seksualiteit zijn Seksuele ontwikkeling Seksuele gezondheid en welzijn Bron: 16

17 Seksualiteit Seksuele ontwikkeling 0-4 jaar Herkennen van tederheid en fysieke nabijheid als uitingen van affectie en liefde groep 1-2 Benoemen van verschillende manieren om uiting te geven aan affectie en liefde groep 3-6 Uitleggen van verschillende manieren van affectie en liefde Gevoelens van verliefdheid (h)erkennen bij zichzelf en bij anderen groep 7-8 Benoemen dat de seksuele levensloop per persoon kan verschillen en dat je je eigen tempo mag bepalen Erkennen dat iedereen seksuele gevoelens heeft Benoemen dat er verschil is tussen seks in de realiteit en seks in de media VO onderbouw Benoemen van verschillende uitingsvormen van seksualiteit Uitleggen waar je wel en niet aan toe bent met betrekking tot seksualiteit Uitleggen hoe je voorbereid kunt zijn op de eerste keer seks Benoemen dat er verschillen bestaan tussen mensen in seksuele beleving, gedrag en oriëntatie Benoemen van verschillende rolverwachtingen van jongens en meisjes ten aanzien van seksualiteit Uitleggen wat het verschil is tussen seks in de realiteit en seks in de media Benoemen van verschillende vormen van betaalde seks Benoemen van de seksuele rechten vmbo Erkennen van verschillen in seksuele beleving, gedrag en oriëntatie Erkennen van verschillende rolverwachtingen van jongens en meisjes ten aanzien van seksualiteit Besef hebben van de eigen waarden en normen ten aanzien van seksualiteit Uitleggen van de seksuele rechten havo/vwo Erkennen van verschillen in seksuele beleving, gedrag en oriëntatie Erkennen van verschillende rolverwachtingen van jongens en meisjes ten aanzien van seksualiteit Besef hebben van de eigen waarden en normen ten aanzien van seksualiteit Uitleggen van de seksuele rechten MBO Gaan met respect om met verschillen in seksuele beleving, gedrag en oriëntatie Uitleggen dat het voor plezierige seks belangrijk is dat je het allebei wilt, dat je het veilig doet en dat je je er prettig bij voelt Uitleggen van de diversiteit aan seksuele uitingsvormen en handelingen Verwoorden van eigen opvattingen over seksualiteit Bron: 17

18 Seksualiteit HBO/WO Gaan met respect om met verschillen in seksuele beleving, gedrag en oriëntatie Uitleggen dat het voor plezierige seks belangrijk is dat je het allebei wilt, dat je het veilig doet en dat je je er prettig bij voelt Uitleggen van de diversiteit aan seksuele uitingsvormen en handelingen Verwoorden van eigen opvattingen over seksualiteit Bron: 18

19 Seksualiteit Seksuele gezondheid en welzijn 0-4 jaar Herkennen van prettige en onprettige aanrakingen Weten wie je mag aanraken en waar je deze persoon mag aanraken groep 1-2 Weten dat je onprettige aanrakingen mag weigeren Bewustzijn dat iedereen eigen wensen en grenzen heeft Benoemen van situaties waarin sprake kan zijn van niet pluis gevoelens Weten bij wie je hulp kunt vragen groep 3-6 Onderscheid maken tussen ja, twijfel en nee-gevoelens Op verschillende manieren uiting geven aan nee-gevoelens (grenzen/weigeren van onprettige aanrakingen) Op verschillende manieren uiting geven aan ja-gevoelens (wensen) Respect hebben voor wensen en grenzen van anderen Kennen het onderscheid tussen goede en slechte geheimen Om hulp kunnen vragen bij niet-prettige situaties en slechte geheimen groep 7-8 Weten wat verschil is tussen veilige en onveilige seks en wat gevolgen zijn van onveilige seks (soa en ongewenste zwangerschap) Weten verschil tussen gewenste en ongewenste, vrijwillige en onvrijwillige seks Benoemen van verschillende vormen van seksuele grensoverschrijding Benoemen van manieren om onveilige of ongewenste seks te voorkomen weten waar je hulp kunt vinden bij ongewenste of onveilige seks VO onderbouw Benoemen verschil tussen veilige en onveilige seks Benoemen en leggen uit wat de belangrijkste soa's (inclusief hiv) zijn Benoemen de gevolgen van onveilige seks (soa en ongewenste zwangerschap) Weten hoe adequaat condoom te gebruiken Kunnen voor- en nadelen noemen van condoomgebruik Weten hoe je vrijen zonder condoom kunt weigeren Weten wanneer seksueel contact gewenst of ongewenst is, prettig of onprettig is en hoe je seksueel contact kunt weigeren Weten hoe je voorbereid kunt zijn op de eerste keer seks Zelf hulp kunnen vragen en informatie zoeken bij vragen of problemen rond seksualiteit vmbo Positieve houding ten aanzien van condoomgebruik Kunnen argumenten noemen om de ander te overtuigen van condoomgebruik Benoemen in welke situaties seks niet veilig, niet prettig of ongewenst is Benoemen hoe gendernormen van invloed zijn op seksuele grensoverschrijding Benoemen verschillende vormen van seksuele grensoverschrijding en uitbuiting en weten impact hiervan op welzijn Benoemen welk seksueel gedrag wel of niet toelaatbaar of strafbaar is (sexting, kinderporno, grooming, seksuele grensoverschrijding Bron: 19

20 Seksualiteit Benoemen hoe alcohol en middelengebruik kan doorwerken op onveilig of grensoverschrijdend gedrag Benoemen wat de meest voorkomende seksuele problemen zijn bij meisjes en jongens Zelf hulp of informatie kunnen vragen/vinden bij problemen rond seksualiteit havo/vwo Positieve houding ten aanzien van veilige, prettige en gewenste seksuele contacten Eigen wensen en grenzen in seksueel contact kunnen uiten Herkennen en respecteren van de wensen en grenzen van de ander Adequaat gebruiken van condooms Benoemen wat je kunt doen bij (een vermoeden van) soa Zelf hulp zoeken/vragen of informatie kunnen vinden bij vragen en problemen rond seksualiteit Benoemen welk seksueel gedrag wel of niet toelaatbaar of strafbaar is (sexting, kinderporno, grooming, seksuele grensoverschrijding) Weten hoe je vormen van ongewenste en onprettige seks kunt weigeren Weten waar je melding of aangifte kunt doen bij seksueel misbruik MBO Positieve houding ten aanzien van veilige, prettige en gewenste seksuele contacten Eigen wensen en grenzen in seksueel contact kunnen uiten Herkennen en respecteren van de wensen en grenzen van de ander Adequaat gebruiken van condooms Benoemen wat je kunt doen bij (een vermoeden van) soa Zelf hulp of informatie kunnen vragen/vinden bij problemen rond seksualiteit Zelf verantwoorde keuzen kunnen maken in seksuele contacten en respectvol omgaan met wensen en grenzen Wijzen verschillende vormen van seksuele grensoverschrijding af Weten waar je melding of aangifte kunt doen HBO/WO Positieve houding ten aanzien van veilige, prettige en gewenste seksuele contacten Eigen wensen en grenzen in seksueel contact kunnen uiten Herkennen en respecteren van de wensen en grenzen van de ander Adequaat gebruiken van condooms Benoemen wat je kunt doen bij (een vermoeden van) soa Zelf hulp of informatie kunnen vragen/vinden bij problemen rond seksualiteit Zelf verantwoorde keuzen kunnen maken in seksuele contacten en respectvol omgaan met wensen en grenzen. Wijzen verschillende vormen van seksuele grensoverschrijding af Weten waar je melding of aangifte kunt doen Bron: 20

Kennis Vaardigheden Attitudes Informatie verstrekken over Kinderen in staat stellen Kinderen helpen bij het ontwikkelen van

Kennis Vaardigheden Attitudes Informatie verstrekken over Kinderen in staat stellen Kinderen helpen bij het ontwikkelen van 0-4 jaar het menselijk lichaam en ontwikkeling alle lichaamsdelen en functies van het lichaam lichaamsdelen kunnen benoemen een positief lichaamsbeeld en zelfbeeld: zelfrespect verschillende lichaamsvormen

Nadere informatie

Levensfase 14-16 jaar, klas 3 en 4 vmbo

Levensfase 14-16 jaar, klas 3 en 4 vmbo In de bovenbouw van het vmbo zijn jongeren tussen de 14 en 16/17 jaar. Veel jongens zitten in deze periode nog volop in de groei. De meeste meisjes zijn aan het einde van deze periode volgroeid. De volwassen

Nadere informatie

Levensfase 14-17/18 jaar, klas 3-5 havo, klas 3-6 vwo

Levensfase 14-17/18 jaar, klas 3-5 havo, klas 3-6 vwo In de bovenbouw van havo en vwo zijn jongeren tussen de 14 en 17/19 jaar. Veel jongens zitten in deze periode nog volop in de groei. De meeste meisjes zijn aan het einde van deze periode volgroeid. De

Nadere informatie

Thema's per klas die aangeboden worden in de methode:

Thema's per klas die aangeboden worden in de methode: Thema's per klas die aangeboden worden in de methode: Groep 1-2 Hierbij zijn de kinderen bezig met specifieke lichaamskenmerken van zichzelf en van anderen. Ook gaan ze op zoek naar onderlinge overeenkomsten.

Nadere informatie

Levensfase 12-14 jaar, klas 1 en 2

Levensfase 12-14 jaar, klas 1 en 2 Levensfase 12-14 jaar, klas 1 en 2 Levensfase 12-14 jaar, klas 1 en 2 In de onderbouw van het voortgezet onderwijs raken jongeren steeds meer in de puberteit. In de puberteit vinden snelle veranderingen

Nadere informatie

Levensfase 4-6 jaar, groep 1 en 2

Levensfase 4-6 jaar, groep 1 en 2 Levensfase 4-6 jaar, groep 1 en 2 Levensfase 4-6 jaar, groep 1 en 2 Een kleuter is een kind van ongeveer 4 tot 6 jaar en gaat normaliter naar groep 1 en 2 van het primair onderwijs. De kleutertijd is een

Nadere informatie

Seksuele vorming en seksuele ontwikkeling van kinderen. Marianne Cense (Rutgers WPF) & Jos Poelman (Soa Aids Nederland)

Seksuele vorming en seksuele ontwikkeling van kinderen. Marianne Cense (Rutgers WPF) & Jos Poelman (Soa Aids Nederland) Seksuele vorming en seksuele ontwikkeling van kinderen Marianne Cense (Rutgers WPF) & Jos Poelman (Soa Aids Nederland) Programma 1. Seksuele ontwikkeling van kinderen en jongeren 2. Criteria om normaal

Nadere informatie

Levensfase 17-21/24 jaar, hbo-wo

Levensfase 17-21/24 jaar, hbo-wo In deze levensfase worden jongeren volwassen. Biologisch gezien is iemand volwassen als hij of zij lichamelijk volgroeid is. Psychologisch is iemand volwassen wanneer hij of zij een stabiele identiteit

Nadere informatie

Seksualiteit en seksuele ontwikkeling

Seksualiteit en seksuele ontwikkeling Seksualiteit en seksuele ontwikkeling Platform Smith Magenis syndroom 15 november 2014 - Leusden Yvonne Stoots Vanmiddag Seksualiteit Seksuele ontwikkeling Begeleiding bij seksuele ontwikkeling Seksualiteit

Nadere informatie

Seksuele vorming in (V)SO

Seksuele vorming in (V)SO Welkom Van kwetsbaar naar weerbaar: Seksuele vorming in (V)SO Presentatie door Esther van Efferen Wiersma & Tim Micklinghoff Inhoud Het project Van kwetsbaar naar weerbaar Bijzondere doelgroepen Leerlijn

Nadere informatie

In de les praten over relaties en seksualiteit. Hoe maak je het makkelijk en leuk!

In de les praten over relaties en seksualiteit. Hoe maak je het makkelijk en leuk! In de les praten over relaties en seksualiteit Hoe maak je het makkelijk en leuk! Hoe kunt u leerlingen ondersteunen en leert u hen verantwoorde keuzes te maken op het gebied van relaties en seksualiteit?

Nadere informatie

Week van de Lentekriebels

Week van de Lentekriebels Ouderbijeenkomst Week van de Lentekriebels Relationele en seksuele opvoeding, op school en thuis Anja Sijbranda GGD Hart voor Brabant Programma Waarom relationele en seksuele vorming? Wat doet school?

Nadere informatie

Levensfase 16-20/23 jaar, mbo

Levensfase 16-20/23 jaar, mbo In deze levensfase worden jongeren volwassen. Biologisch gezien is iemand volwassen als hij of zij lichamelijk volgroeid is. Psychologisch is iemand volwassen wanneer hij of zij een stabiele identiteit

Nadere informatie

Persoonlijk Plan Aandachtspunten omgangsvormen, verzorging, lichaamsbeleving, weerbaarheid relaties en seksualiteit

Persoonlijk Plan Aandachtspunten omgangsvormen, verzorging, lichaamsbeleving, weerbaarheid relaties en seksualiteit Persoonlijk Plan Aandachtspunten omgangsvormen, verzorging, lichaamsbeleving, weerbaarheid relaties en seksualiteit Het is belangrijk dat de begeleiding rond omgangsvormen, weerbaarheid en seksualiteit

Nadere informatie

VSO Leerlijn Seksuele Vorming

VSO Leerlijn Seksuele Vorming VSO Leerlijn Seksuele Vorming INLEIDING Fasen in de regulier verlopende seksuele ontwikkeling Baby s (0 en 1 jaar; ontdekken) zijn louter gericht op het ervaren van zintuigen. Door te voelen, te luisteren,

Nadere informatie

Richtlijn JGZ-richtlijn Seksuele ontwikkeling

Richtlijn JGZ-richtlijn Seksuele ontwikkeling Richtlijn JGZ-richtlijn Seksuele ontwikkeling 5. Determinanten van seksuele gezondheid-aanbevelingen Om kinderen en jongeren te kunnen ondersteunen in hun seksuele ontwikkeling is het van belang om de

Nadere informatie

SO ZML Leerlijn Seksuele Vorming

SO ZML Leerlijn Seksuele Vorming SO ZML Leerlijn Seksuele Vorming INLEIDING Fasen in de regulier verlopende seksuele ontwikkeling Baby s (0 en 1 jaar; ontdekken) zijn louter gericht op het ervaren van zintuigen. Door te voelen, te luisteren,

Nadere informatie

Levensfase 6-10 jaar, groep 3 tot en met 6

Levensfase 6-10 jaar, groep 3 tot en met 6 Levensfase 6-10 jaar, groep 3 t/m 6 Levensfase 6-10 jaar, groep 3 tot en met 6 Gedurende deze levensfase worden kinderen schoolkind genoemd. In de leeftijd van 6-10 jaar zitten kinderen in groep 3 tot

Nadere informatie

Seksuele gezondheid bij adolescenten

Seksuele gezondheid bij adolescenten Seksuele gezondheid bij adolescenten Lieve Peremans 18-3-2014 pag. 1 Seksualiteit en seksueel gedrag Seksualiteit is een wezenlijk onderdeel van het mens-zijn gedurende het ganse leven Is veel meer dan

Nadere informatie

VSO Leerlijn Seksuele Vorming

VSO Leerlijn Seksuele Vorming VSO Leerlijn Seksuele Vorming INLEIDING Fasen in de regulier verlopende seksuele ontwikkeling Baby s (0 en 1 jaar; ontdekken) zijn louter gericht op het ervaren van zintuigen. Door te voelen, te luisteren,

Nadere informatie

Schoolstandaard van de Waterlelie

Schoolstandaard van de Waterlelie Doelenkaart SO & VSO Domein Seksuele Vorming Schoolstandaard van de Waterlelie Uitstroom Uitstroomperspectief (UPP) Speciaal Onderwijs (SO) - profiel vervolgonderwijs Voortgezet Speciaal Onderwijs ( Oriëntatiefase

Nadere informatie

Leerplan voor Vitaal Burgerschap

Leerplan voor Vitaal Burgerschap Leerplan voor Vitaal Burgerschap Dit leerplan Vitaal Burgerschap voor het mbo laat een koppeling zien tussen de gestelde eisen binnen dimensie 4 Vitaal Burgerschap van Loopbaan en Burgerschap en het Leerplankader

Nadere informatie

Seksuele vorming: gave (op-)gave

Seksuele vorming: gave (op-)gave Seksuele vorming: gave (op-)gave De Wegwijzer Oosterwolde, 28 januari 2016 Mieneke Aalberts-Vergunst Programma Introductie Stellingen De wereld om ons heen Onze opvoeding Seksualiteit Het Bijbelse beeld

Nadere informatie

Ouderbijeenkomst Week van de Lentekriebels

Ouderbijeenkomst Week van de Lentekriebels Ouderbijeenkomst Week van de Lentekriebels Relationele en seksuele opvoeding op school en thuis Naam Christel van Helvoirt GGD Hart voor Brabant Waar denken jullie aan bij seksualiteit? Gevoelens Veiligheid

Nadere informatie

Flyer relaties en seksualiteit

Flyer relaties en seksualiteit Inleiding Kinderen komen dagelijks via de media, ervaringen thuis of op straat in aanraking met positieve en negatieve aspecten van relaties en seksualiteit. Logisch dat ze daar op school over vertellen

Nadere informatie

Levensfase 10-12 jaar, groep 7-8

Levensfase 10-12 jaar, groep 7-8 Levensfase 10-12 jaar, groep 7-8 Levensfase 10-12 jaar, groep 7-8 Ook in de laatste fase van het primair onderwijs, groep 7 en 8, wordt een kind schoolkind genoemd. Doordat de puberteit in deze periode

Nadere informatie

Sociaal-emotionele ontwikkeling

Sociaal-emotionele ontwikkeling Het thema richt zich op het dynamische proces waarmee kinderen en jongeren de fundamentele levensvaardigheden verwerven die hen helpen bij het ontwikkelen van een persoonlijke identiteit, het opbouwen

Nadere informatie

Schoolstandaard van de Waterlelie

Schoolstandaard van de Waterlelie Doelenkaart SO & VSO Domein Seksuele Vorming Schoolstandaard van de Waterlelie Uitstroom Uitstroomperspectief (UPP) Speciaal Onderwijs (SO) - profiel vervolgonderwijs Voortgezet Speciaal Onderwijs ( Oriëntatiefase

Nadere informatie

DE SEKSUELE LEVENSLOOP

DE SEKSUELE LEVENSLOOP DE SEKSEE EVENSOOP Aart Beekman Polikliniek Psychosomatische gynaecologie en Seksuologie Keuzevak seksuologie 2008-2009 Psycho-seksuele anamnese Invloed van de persoonlijke geschiedenis op seksuele betekenisgeving

Nadere informatie

KIJK! SEKSUALITEIT. mijn leven. Leerjaar 2. Leskatern 3. Ont wikkeld voor. praktijkonderwijs Basis - Kader

KIJK! SEKSUALITEIT. mijn leven. Leerjaar 2. Leskatern 3. Ont wikkeld voor. praktijkonderwijs Basis - Kader em ex jk ki In KIJK! mijn leven Leerjaar 2 aa pl SEKSUALITEIT Leskatern 3 r Ont wikkeld voor praktijkonderwijs Basis - Kader INLEIDING Seksualiteit Jongeren zijn veel bezig met relaties en seksualiteit.

Nadere informatie

Richtlijn seksuele en relationele vorming

Richtlijn seksuele en relationele vorming Richtlijn seksuele en relationele vorming Visie, doelen en uitgangspunten Visie, doelen en uitgangspunten 1 2 Richtlijn seksuele en relationele vorming Inhoudsopgave Over deze brochure Deze brochure bevat

Nadere informatie

IEMAND VAN JE FAMILIE

IEMAND VAN JE FAMILIE POLITIE STEUNKAARTJE IEMAND VAN JE FAMILIE STEUNKAARTJE IEMAND VAN JE GEZIN STEUNKAARTJE JE VERKERING STEUNKAARTJE BESTE VRIEND/VRIENDIN STEUNKAARTJE HUISARTS STEUNKAARTJE (LEERLING)BEGELEIDER STEUNKAARTJE

Nadere informatie

Titel richtlijn Auteurs Publicatiedatum

Titel richtlijn Auteurs Publicatiedatum Titel richtlijn Auteurs Publicatiedatum Opbouw presentatie 1. Aanleiding en ontwikkeling richtlijn 2. Definities en begripsafbakening 3. Seksuele ontwikkeling kinderen 4. Seksuele ontwikkeling jongeren

Nadere informatie

Beleid RIS Relaties, Intimiteit en Seksualiteit

Beleid RIS Relaties, Intimiteit en Seksualiteit Beleid RIS Relaties, Intimiteit en Seksualiteit Beleid RIS: MR heeft instemming verleend op: februari 2015 1 Inleiding Het beleidsstuk RIS is opgesteld om antwoord en ondersteuning te geven bij hulpvragen

Nadere informatie

Voorstellen R E LA T I E S E N S E K S U A L I T E I T Mariette Haak Gezondheidsbevorderaar GGD HM mhaak@ggdhm.nl Aandachtsgebieden Gezonde school, genotmiddelen, seksualiteit, voeding, bewegen en mondzorg

Nadere informatie

Sexual Education for Adults with Disabilities

Sexual Education for Adults with Disabilities Sexual Education for Adults with Disabilities Tool 3 De inhoud en vormgeving van het kaartspel per thema The European Commission support for the production of this publication does not constitute an endorsement

Nadere informatie

Menukaart Gezonde School basisonderwijs: Relaties & Seksualiteit

Menukaart Gezonde School basisonderwijs: Relaties & Seksualiteit Menukaart Gezonde basisonderwijs: Relaties & Seksualiteit : Plaats: Locatie: Contactpersoon: Telefoonnummer: E-mailadres: Datum invullen: Inhoud: Om op een effectieve manier invulling te geven aan gezondheidsthema

Nadere informatie

mei 2015 Beleid seksualiteit binnen SKSG

mei 2015 Beleid seksualiteit binnen SKSG mei 2015 Beleid seksualiteit binnen SKSG Inhoud 1. Inleiding... 3 2. Hoe verloopt de seksuele ontwikkeling?... 3 3. Visie SKSG over omgaan met seksualiteit... 4 3.1. Omgeving... 5 3.2. Pedagogisch klimaat...

Nadere informatie

Docentenhandleiding. Voor VMBO, HAVO en VWO

Docentenhandleiding. Voor VMBO, HAVO en VWO Lang Leve de Liefde Docentenhandleiding Voor VMBO, HAVO en VWO Inhoudsopgave Deel 1: Algemene informatie Wat is Lang Leve de Liefde? bladzijde Doel van Lang Leve de Liefde bladzijde Kerndoelen & Lang Leve

Nadere informatie

Community / Etnische websites

Community / Etnische websites Community / Etnische websites Jos Poelman, Programma Jongeren Soa Aids Nederland Nationaal Congres Soa* Hiv* Seks* 1 dec. 2014 Community / Etnische websites Voorbeelden: Maroc.nl, Hababam.nl, Kitatin.com,

Nadere informatie

: Mw F. Langerak- Oostrom

: Mw F. Langerak- Oostrom RAADSVOORSTEL ter besluitvorming in de raad Datum Forum vergadering : 1 december 2015 Zaaknummer :203787 Datum Raadsvergadering : 14 december 2015 Portefeuillehouder Verantwoordelijk MT-lid : Mw F. Langerak-

Nadere informatie

Lesdoelen: Werkvormen: Benodigdheden: Kinderboeken: Les 11: Wat is seks? Lesoverzicht

Lesdoelen: Werkvormen: Benodigdheden: Kinderboeken: Les 11: Wat is seks? Lesoverzicht Les 11: Wat is seks? Lesoverzicht Lesdoelen: Kinderen kunnen verschillende betekenissen geven aan seksualiteit. Kinderen zijn zich ervan bewust dat iedereen seksuele gevoelens heeft, en dat je je daarvoor

Nadere informatie

Inhoud. Mijn leven. de liefde en ik

Inhoud. Mijn leven. de liefde en ik Inhoud Inleiding...3 Hoofdstuk 1 Gevoelens... 4 Hoofdstuk 2 Ontmoeten... 6 Hoofdstuk 3 Verliefd... 8 Hoofdstuk 4 Date... 10 Hoofdstuk 5 Verkering... 12 Hoofdstuk 6 Intimiteit... 14 Hoofdstuk 7 Seks...

Nadere informatie

SEKSUELE VORMING IN ONDERWIJSMETHODEN VOOR HET VOORTGEZET ONDERWIJS KRITISCH ONDER DE LOEP!

SEKSUELE VORMING IN ONDERWIJSMETHODEN VOOR HET VOORTGEZET ONDERWIJS KRITISCH ONDER DE LOEP! SEKSUELE VORMING IN ONDERWIJSMETHODEN VOOR HET VOORTGEZET ONDERWIJS KRITISCH ONDER DE LOEP! SEKSUELE VORMING IN ONDERWIJSMETHODEN VOOR HET VOORTGEZET ONDERWIJS KRITISCH ONDER DE LOEP! Utrecht, 15 mei

Nadere informatie

Docentenhandleiding. Voor Praktijkonderwijs en vmbo-bb

Docentenhandleiding. Voor Praktijkonderwijs en vmbo-bb Lang Leve de Liefde Docentenhandleiding Voor Praktijkonderwijs en vmbo-bb Inhoudsopgave Deel 1: Algemene informatie Wat is Lang Leve de Liefde? bladzijde Doel van Lang Leve de Liefde bladzijde Kerndoelen

Nadere informatie

Menukaart Gezonde School voortgezetonderwijs: Relaties & Seksualiteit

Menukaart Gezonde School voortgezetonderwijs: Relaties & Seksualiteit Menukaart Gezonde voortgezetonderwijs: Relaties & Seksualiteit : Plaats: Locatie: Contactpersoon: Telefoonnummer: E-mailadres: Datum invullen: Inhoud: Om op een effectieve manier invulling te geven aan

Nadere informatie

Seks en relaties Woordenlijst

Seks en relaties Woordenlijst Seks en relaties Woordenlijst Inhoud Vriendschappen en relaties 3 Lichaamsdelen 4 Seksualiteit 6 Seks en masturbatie 8 Veilige seks en voorbehoedsmiddelen 10 Misbruik 12 2 Vriendschappen en relaties Vriendje

Nadere informatie

Een onderzoek naar seksuele voorlichtingslessen onder leerlingen uit de onderbouw van het Nederlands voortgezet onderwijs.

Een onderzoek naar seksuele voorlichtingslessen onder leerlingen uit de onderbouw van het Nederlands voortgezet onderwijs. Een onderzoek naar seksuele voorlichtingslessen onder leerlingen uit de onderbouw van het Nederlands voortgezet onderwijs. Uitgevoerd door Scholieren.com, in opdracht van Rutgers WPF. April/mei 2013 Voorwoord

Nadere informatie

Bijlage Lang Leve de Liefde

Bijlage Lang Leve de Liefde Bijlage Lang Leve de Liefde Deze bijlage hoort bij de beschrijving van de interventie Lang Leve de Liefde, zoals die is opgenomen in de databank Effectieve Jeugdinterventies. Meer informatie: www.nji.nl/jeugdinterventies

Nadere informatie

Omgaan met lichamelijkheid, intimiteit en seksualiteit in de kinderopvang

Omgaan met lichamelijkheid, intimiteit en seksualiteit in de kinderopvang >Specificaties Titel: Soort: Werksituatie: Eindproduct: Omgaan met lichamelijkheid, intimiteit en seksualiteit in de kinderopvang Cursus Als pedagogisch medewerker ben je verantwoordelijk voor het welzijn

Nadere informatie

PRODUCTENGIDS. Seksuele gezondheid

PRODUCTENGIDS. Seksuele gezondheid PRODUCTENGIDS Seksuele gezondheid SEKSUELE GEZONDHEID BELANGRIJK? JAZEKER! Een aantal feiten* op een rij: Seksueel actieve jongeren communiceren onvoldoende over gebruik van condooms. Een kleine groep

Nadere informatie

SEKSUEEL GRENSOVERSCHRIJDEND GEDRAG in en om de school. Oka Storms Ben Serkei

SEKSUEEL GRENSOVERSCHRIJDEND GEDRAG in en om de school. Oka Storms Ben Serkei SEKSUEEL GRENSOVERSCHRIJDEND GEDRAG in en om de school Oka Storms Ben Serkei Wat gaan we doen? * Achtergronden seksualiteit * Invloed beeldcultuur en gevolgen * Oefening Wat is grensoverschrijdend? * Seksueel

Nadere informatie

0-4 jaar. 0-4 jaar. Bron: http://gezondeleefstijl.slo.nl 1

0-4 jaar. 0-4 jaar. Bron: http://gezondeleefstijl.slo.nl 1 Tot ongeveer 1 jaar noemen we kinderen een baby. Een dreumes is een kind van ongeveer 1 tot 2,5 jaar en een kind tussen de 2,5 en de 4 jaar is een peuter. In de periode van ontwikkelen kinderen zich snel.

Nadere informatie

!"# $ % & ' (!)*+),-./0.1//2

!# $ % & ' (!)*+),-./0.1//2 !"# $ % & ' (!)*+),-./0.1//2 !! " #!#$%!!&!& '!!! (! %)(%)(!! * &!# '! +!(,-#!&!# %#."'! $ '#$'$!!& '!& '# '! # %'!! % ##%! '!/!& '#'!%'!! # 01.$ 2* '#!& %!&!!!!! % #! 3' 1 4!! -(,!!#!& '#!!# %#."'! $'#(

Nadere informatie

Veiligheid van kinderen preventie seksueel misbruik

Veiligheid van kinderen preventie seksueel misbruik Veiligheid van kinderen preventie seksueel misbruik Even voorstellen Marijke Lammers, MOVISIE Adviseur, trainer en auteur bejegeningsvraagstukken en preventie & aanpak seksueel en huiselijk geweld. Veel

Nadere informatie

Pubertijd volgens Midas Dekkers (bioloog)

Pubertijd volgens Midas Dekkers (bioloog) Pubertijd volgens Midas Dekkers (bioloog) Pubertijd is als je vader verandert van een held in een ouwe zak en je moeder van een warme haven in een theemuts Wensen en Grenzen Elizabeth Hamelinck GGD Hollands

Nadere informatie

KIJK! SEKSUALITEIT. mijn leven. Leerjaar 1. Leskatern 3. Geschikt voor. praktijkonderwijs Basis - Kader

KIJK! SEKSUALITEIT. mijn leven. Leerjaar 1. Leskatern 3. Geschikt voor. praktijkonderwijs Basis - Kader em ex jk ki In KIJK! mijn leven Leerjaar 1 aa pl SEKSUALITEIT Leskatern 3 r Geschikt voor praktijkonderwijs Basis - Kader Seksualiteit INLEIDING Aan het begin van het voortgezet onderwijs verandert er

Nadere informatie

Seksuele gezondheid Uitdagingen voor migranten organisaties

Seksuele gezondheid Uitdagingen voor migranten organisaties Seksuele gezondheid Uitdagingen voor migranten organisaties Bijeenkomst bevordering seksuele gezondheid Noord Nederland en de rol van de zelforganisaties Drachten 15-3-2010 Bram Tuk Pharos, kennis en adviescentrum

Nadere informatie

Educatief materiaal om te werken rond relaties en seksualiteit met de bijhorende VOET

Educatief materiaal om te werken rond relaties en seksualiteit met de bijhorende VOET 1 Educatief materiaal om te werken rond s en seksualiteit met de bijhorende VOET Beddengoed, voorbehoedmiddelengids voor jongeren Een heldere en leerrijke brochure, bruikbaar in klasverband. Het boekje

Nadere informatie

Vrouwelijke genitale verminking en gendergebonden geweld

Vrouwelijke genitale verminking en gendergebonden geweld Vrouwelijke genitale verminking en gendergebonden geweld Hieronder vindt u de praatplaten die u zelf kunt afdrukken. Druk het document recto-verso af (afdrukken vanaf pagina 2 - omdraaien langs korte zijde)

Nadere informatie

Zwanger door seksueel misbruik. Stichting Ambulante Fiom 26 januari 2009

Zwanger door seksueel misbruik. Stichting Ambulante Fiom 26 januari 2009 Zwanger door seksueel misbruik Stichting Ambulante Fiom 26 januari 2009 DOEL WORKSHOP Hulpverleners handvatten bieden voor het signaleren en bespreekbaar maken van zwanger door seksueel misbruik zodat

Nadere informatie

Monitor jongeren 12 tot 24 jaar

Monitor jongeren 12 tot 24 jaar Alcoholgebruik Psychosociale gezondheid Genotmiddelen Voeding, bewegen en gewicht Seksueel gedrag Samenvatting en aanbevelingen Monitor jongeren 12 tot 24 jaar Jongerenmonitor In 2011 is in de regio IJsselland

Nadere informatie

BELEIDSVISIE SEKSUALITEIT HOMEVIL. Inleiding

BELEIDSVISIE SEKSUALITEIT HOMEVIL. Inleiding BELEIDSVISIE SEKSUALITEIT HOMEVIL Inleiding Verliefdheid, liefde, seksualiteit: algemeen menselijke gevoelens waar we ook in onze zorg voor volwassenen met een verstandelijke handicap mee worden geconfronteerd.

Nadere informatie

Grensoverschrijdend gedrag. Sociale veiligheid binnen Lang Verblijf. Woonzorg en dagbesteding

Grensoverschrijdend gedrag. Sociale veiligheid binnen Lang Verblijf. Woonzorg en dagbesteding Grensoverschrijdend gedrag Sociale veiligheid binnen Lang Verblijf Woonzorg en dagbesteding Inhoudsopgave 1. Inleiding 3 2. Wat is grensoverschrijdend gedrag? 4 2.1 Verschillende vormen 5 2.2 Verschillende

Nadere informatie

Belangrijkste conclusies Seks onder je 25 ste 2012

Belangrijkste conclusies Seks onder je 25 ste 2012 Belangrijkste conclusies Seks onder je 25 ste 2012 Januari 2012 SAMENVATTING Seks onder je 25 ste 2012 is een grootschalig representatief onderzoek naar de seksuele gezondheid van jongeren in Nederland.

Nadere informatie

Seksualiteit bij jongeren met een (chronische) aandoening

Seksualiteit bij jongeren met een (chronische) aandoening Seksualiteit bij jongeren met een (chronische) aandoening Op de polikliniek van het Universitair Kinderziekenhuis St Radboud ziekenhuis willen wij je met deze folder informatie geven over seksualiteit

Nadere informatie

Analyse-instrument seksuele diversiteit in leermiddelen

Analyse-instrument seksuele diversiteit in leermiddelen Analyse-instrument seksuele diversiteit in leermiddelen Een instrument voor de analyse van hoe seksualiteit en seksuele diversiteit voorkomt in leermiddelen voor leerlingen van 4 tot 15 jaar Inleiding

Nadere informatie

Niet Normaal. Hetero s zijn niet normaal, ze zijn gewoon met meer.

Niet Normaal. Hetero s zijn niet normaal, ze zijn gewoon met meer. LEIDRAAD VOOR BEGELEIDERS Niet Normaal Hetero s zijn niet normaal, ze zijn gewoon met meer. Het project Niet Normaal wil seksuele diversiteit bespreekbaar maken bij (Gentse) jongeren van 14 tot 18 jaar.

Nadere informatie

Lichaamstaal en sekspraat. Leonora van der Beek en Esther Keller

Lichaamstaal en sekspraat. Leonora van der Beek en Esther Keller Lichaamstaal en sekspraat Leonora van der Beek en Esther Keller Even voorstellen Leonora van der Beek Communicatiedeskundige Kentalis, regio west, Zoetermeer Werkzaam binnen de doelgroep Communicatief

Nadere informatie

Waar gaan we het over hebben?

Waar gaan we het over hebben? Waar gaan we het over hebben? Onderwerp: Wat gebeurt er met je als je een leuk meisje of jongen tegenkomt. Je vindt de ander leuk en misschien word je wel verliefd. Dan wil je heel vaak bij hem of bij

Nadere informatie

Doef-Kleine mensen grote gevoelens(06)-cor.qxd 06-05-2014 10:39 Pagina 1. Kleine mensen, grote gevoelens

Doef-Kleine mensen grote gevoelens(06)-cor.qxd 06-05-2014 10:39 Pagina 1. Kleine mensen, grote gevoelens Doef-Kleine mensen grote gevoelens(06)-cor.qxd 06-05-2014 10:39 Pagina 1 Kleine mensen, grote gevoelens Doef-Kleine mensen grote gevoelens(06)-cor.qxd 06-05-2014 10:39 Pagina 2 Doef-Kleine mensen grote

Nadere informatie

Social media en seksualiteit Renna Himonetos Parlan

Social media en seksualiteit Renna Himonetos Parlan Social media en seksualiteit Renna Himonetos Parlan Social Media en seksualiteit Inhoud: Wat zijn de boodschappen over sociale media en seksualiteit in de (sociale) media? Hoe passen de sociale media wel

Nadere informatie

TULE inhouden & activiteiten Oriëntatie op jezelf en de wereld - mens en samenleving. Kerndoel 38. Toelichting en verantwoording

TULE inhouden & activiteiten Oriëntatie op jezelf en de wereld - mens en samenleving. Kerndoel 38. Toelichting en verantwoording TULE - ORIËNTATIE OP JEZELF EN DE WERELD KERNDOEL 38 74 TULE inhouden & activiteiten Oriëntatie op jezelf en de wereld - mens en samenleving Kerndoel 38 De leerlingen leren hoofdzaken over geestelijke

Nadere informatie

Let s talk about sex Eerste hulp bij seksuele voorlichting

Let s talk about sex Eerste hulp bij seksuele voorlichting Let s talk about sex Eerste hulp bij seksuele voorlichting Normen en waarden De spelleider wijst iemand aan die een casus voorlegt waarin seksuele voorlichting is gegeven aan een cliënt. Bespreek in tweetallen

Nadere informatie

Werkblad Seksuele Diversiteit. KaartjesspeL voorkant

Werkblad Seksuele Diversiteit. KaartjesspeL voorkant KaartjesspeL voorkant Kaartjesspel achterkant Wat betekent LHBT? Ben je in de war als je bi bent? Hoe word je homo? Wat is coming out? Op welke leeftijd ontdek je dat je homo of lesbisch bent? Op welke

Nadere informatie

Yvette Dijkxhoorn. Autisme en seksualiteit: ook kdat nog!!

Yvette Dijkxhoorn. Autisme en seksualiteit: ook kdat nog!! Yvette Dijkxhoorn Autisme en seksualiteit: ook kdat nog!! Uitgangspunten - Seksualiteit en intimiteit aspect van het normale leven - Ook bij mensen met beperkingen - Ontwikkeling van ontkenning en straffen

Nadere informatie

KRASLOTEN, JONGERENBOEKJE SEKS&ZO, HANDLEIDING EN TRAINING

KRASLOTEN, JONGERENBOEKJE SEKS&ZO, HANDLEIDING EN TRAINING KRASLOTEN, JONGERENBOEKJE SEKS&ZO, HANDLEIDING EN TRAINING Compleet voorlichtingspakket Het voorlichtingspakket Veilig vrijen & seks bestaat uit: 1. Krasloten 2. Jongerenboekje SEKS&ZO 3. Handleiding met

Nadere informatie

Monitor jongeren 12 tot 24 jaar

Monitor jongeren 12 tot 24 jaar Alcoholgebruik Psychosociale gezondheid Genotmiddelen Voeding, bewegen en gewicht Seksueel gedrag Samenvatting en aanbevelingen Monitor jongeren 12 tot 24 jaar Jongerenmonitor In 2011 is in de regio IJsselland

Nadere informatie

Seksuele ontwikkeling van kinderen. 0-18 jaar. Kenniscentrum seksualiteit

Seksuele ontwikkeling van kinderen. 0-18 jaar. Kenniscentrum seksualiteit Seksuele ontwikkeling van kinderen 0-18 jaar Kenniscentrum seksualiteit 02 03 Als mijn kind doktertje speelt, moet ik me dan zorgen maken? Is het normaal dat mijn puber op internet op zoek gaat naar seks?

Nadere informatie

Of niet? Dat moet kunnen! Houding, afspraken en grenzen op het gebied van seksualiteit, relaties en lichaamsbeleving van cliënten

Of niet? Dat moet kunnen! Houding, afspraken en grenzen op het gebied van seksualiteit, relaties en lichaamsbeleving van cliënten Dat moet kunnen! Of niet? Houding, afspraken en grenzen op het gebied van seksualiteit, relaties en lichaamsbeleving van cliënten Stichting Pedagogisch Sociaal Werk Midden- en Noord-Limburg (PSW) Aan de

Nadere informatie

PDF created with pdffactory Pro trial version www.pdffactory.com

PDF created with pdffactory Pro trial version www.pdffactory.com Invloed van autisme op relaties en seksualiteit Sylvie Carette Autisme Centraal 23 februari 2010 Overzicht Invloed van autisme op seksualiteit Seksualiteitsprofiel volwassenen met AS (Hénault enattwood)

Nadere informatie

Richtlijn JGZ-richtlijn Seksuele ontwikkeling

Richtlijn JGZ-richtlijn Seksuele ontwikkeling Richtlijn JGZ-richtlijn Seksuele ontwikkeling Onderbouwing Theoretische verklaringsmodellen seksueel gedrag In de gezondheidsbevordering worden verschillende modellen gebruikt om seksueel riskant gedrag

Nadere informatie

Seksuele opvoeding van kinderen (0 18 jaar) met een beperking. Brochure voor ouders

Seksuele opvoeding van kinderen (0 18 jaar) met een beperking. Brochure voor ouders Seksuele opvoeding van kinderen (0 18 jaar) met een beperking Brochure voor ouders 1 Inhoudsopgave Pagina 12 Verstandelijke beperking Er ontstaat bij deze kinderen een verschil tussen wat het lichaam kan

Nadere informatie

Samen Lerend Onderweg! Beleidsplan Relatie en Sexualiteit. Beleid Relatie en sexualiteit op de Calvijn School Meppel Pagina 1

Samen Lerend Onderweg! Beleidsplan Relatie en Sexualiteit. Beleid Relatie en sexualiteit op de Calvijn School Meppel Pagina 1 Samen Lerend Onderweg! Beleidsplan Relatie en Sexualiteit 2012 2015 Beleid Relatie en sexualiteit op de Calvijn School Meppel Pagina 1 Inleiding Relaties en seksualiteit Kinderen komen dagelijks, via de

Nadere informatie

Toelichting voorbeeld gedragscode

Toelichting voorbeeld gedragscode Vereniging Nederlandse Organisaties Vrijwilligerswerk Toelichting voorbeeld gedragscode Preventie Seksueel Misbruik Vrijwillig Jeugdwerk Catharijnesingel 47 T 030 789 20 10 algemeen@nov.nl Postbus 19129

Nadere informatie

Tabel 2: Overzicht programma in middelen, doelen en leerstijlen in fase 2

Tabel 2: Overzicht programma in middelen, doelen en leerstijlen in fase 2 Bijlage Romeo Deze bijlage hoort bij de beschrijving van de interventie Romeo, zoals die is opgenomen in de databank Effectieve Jeugdinterventies. Meer informatie: www.nji.nl/jeugdinterventies December

Nadere informatie

VLAGGENSYSTEEM. Praten met kinderen en jongeren over seks en seksueel grensoverschrijdend gedrag. symposium pleegzorg; vlaggensysteem

VLAGGENSYSTEEM. Praten met kinderen en jongeren over seks en seksueel grensoverschrijdend gedrag. symposium pleegzorg; vlaggensysteem VLAGGENSYSTEEM Praten met kinderen en jongeren over seks en seksueel grensoverschrijdend gedrag Even voorstellen Welmoed Visser- Korevaar Orthopedagoog NVO en Seksuoloog NVVS SH Wat doen jongeren op welke

Nadere informatie

Intimiteit, seksuele ontwikkeling en beleving bij kinderen (0-18 jr) met een (chronische) aandoening

Intimiteit, seksuele ontwikkeling en beleving bij kinderen (0-18 jr) met een (chronische) aandoening Intimiteit, seksuele ontwikkeling en beleving bij kinderen (0-18 jr) met een (chronische) aandoening De seksuele ontwikkeling van een kind begint al vroeg in het prille leven en loopt eigenlijk door de

Nadere informatie

Menukaart Gezonde School voortgezetonderwijs: Relaties & Seksualiteit

Menukaart Gezonde School voortgezetonderwijs: Relaties & Seksualiteit Menukaart Gezonde voortgezetonderwijs: Relaties & Seksualiteit Inhoud: Om op een effectieve manier invulling te geven aan gezondheidsthema s, is het belangrijk om aan de volgende 4 niveaus aandacht te

Nadere informatie

6.21. Gedragscode THUIS met zorg Zaanstreek B.V.

6.21. Gedragscode THUIS met zorg Zaanstreek B.V. 6.21. Gedragscode THUIS met zorg Zaanstreek B.V. Inleiding Wij willen graag dat de cliënten van THUIS met zorg Zaanstreek thuiszorg tevreden zijn over de zorg die aan hen wordt geboden. Ook vinden we het

Nadere informatie

Een oplossingsgerichte methodiek voor koppels die hun seksleven willen verbeteren

Een oplossingsgerichte methodiek voor koppels die hun seksleven willen verbeteren De seksuele handleiding Een oplossingsgerichte methodiek voor koppels die hun seksleven willen verbeteren Overzicht De handleiding in het kort Hoe verlopen seksuele relaties Wie kan de handleiding gebruiken

Nadere informatie

Omgaan met seksuele diversiteit in het basisonderwijs

Omgaan met seksuele diversiteit in het basisonderwijs Omgaan met seksuele diversiteit in het basisonderwijs Een aanvulling op het lespakket Relaties & Seksualiteit Als een kind merkt, dat het zich aangetrokken voelt tot het eigen geslacht, kan het daar behoorlijk

Nadere informatie