Zelfvoorzienend Terschelling

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Zelfvoorzienend Terschelling"

Transcriptie

1 Zelfvoorzienend Terschelling Martijn Jongsma & Daan Gunnink

2 Inleiding Zelfvoorzienend Terschelling, een idee waarin Terschelling zelf in staat is om haar elektrische behoefte te verzorgen. Binnen een paar minuten waren wij, Martijn en Daan, het eens over het onderwerp. In dit onderzoek hebben wij onderzocht of het technisch gezien mogelijk is om Terschelling zelfvoorzienend te maken. Voor dit onderzoek hebben wij ons alleen gericht op het gedeelte van elektrische energie. Terschelling is op veel fronten al zelfvoorzienend van goederen etc.. Tot nu toe is stroom nog altijd een probleem. Op dit moment wordt Terschelling voorzien van stroom door een kabel op de bodem van de Waddenzee. De bewoners van Terschelling vrezen dat deze verouderde kabel het vroeg of laat zal begeven. Dat zou een regelrecht rampscenario zijn voor het eiland. In de zomer zullen toeristen, waar het eiland voor een groot deel van haar inkomen van afhankelijk is, vertrekken. 's Winters zullen verwarming, verlichting etc. uitvallen. 2

3 Inhoudsopgave Blz. Inleiding 2 Hoeveel verbruikt Terschelling aan elektrische energie? 4 Verbruik Terschelling Welke soorten energie zijn er mogelijk op Terschelling? 6 Geothermie 7 Getijdenenergie 9 Windenergie 10 Waterkrachtenergie 13 Zonne-energie 14 Na hoeveel tijd verdient Terschelling haar geld terug? 17 Windenergie 18 Zonne-energie 20 Geothermie 22 Getijdenenergie Waterkrachtenergie 23 Is het reëel voor Terschelling om zelfvoorzienend te zijn in haar elektrische energie behoefte? 24 Bronvermelding 26 3

4 Hoeveel verbruikt Terschelling aan elektrische energie? Om berekeningen te maken moeten we eerst weten wat Terschelling nou eigenlijk per jaar verbruikt. Daar komt nog heel wat bij kijken. Wat verbruiken de bewoners van Terschelling zelf? Wat verbruikt de horeca en wat verbruiken de gasten op het eiland. Inhoud van deelonderwerp Verbruik Terschelling Berekening Rekengegevens We don't have to protect the environment, the Second Coming is at hand. James Watt Verbruik Terschelling Het verbruik van Terschelling in 2008 was zo'n MWh per jaar. Dit waren de meest recente gegevens die openbaar zijn gemaakt. We hebben op alle mogelijke manieren geprobeerd recentere gegevens te verkrijgen maar omdat de meeste cijfers niet publiek bekend zijn gemaakt hebben wij deze ook niet gekregen. Met deze tegenslag zijn we verder gegaan. Al snel vonden wij een andere manier waarop we een schatting naar het verbruik konden maken. In een rapport van de gemeente Terschelling vonden wij een formule. Aan de hand van het verbruik cijfers van 2008 kunnen wij ongeveer berekenen wat het verbruik in 2020 zal zijn. We hebben voor het jaar 2020 gekozen omdat Terschelling zelf 2020 als streefdoel heeft gekozen om zelfvoorzienend te worden. Door de formule door te rekenen naar 2020 zijn we op de volgende resultaten gekomen. 4

5 Berekening Formule: Origineel verbruik*1.2^aantal jaren Sector Elektriciteitsverbruik in 2008 (MWh/jaar) Elektriciteitsverbruik in 2020 (MWh/jaar) Woningbouw Bedrijven Horeca Zorginstellingen Detailhandel Gemeente Totaal Rekengegevens Zoals te zien is in de tabel zal Terschelling naar verwachting zo'n MWh aan energie verbruiken in Van onze opdrachtgever hebben wij echter een ander gegeven van 82500MWh gekregen. Onze verwachting hierin is dat in dit verbruik ook het verbruik van de toeristen is meegenomen. We zullen daarom met het getal gaan rekenen in de rest van de deelonderwerpen. 5

6 Welke soorten energie zijn er mogelijk op Terschelling? Voor Terschelling is heel belangrijk om te kijken wat er nu precies mogelijk is. In dit deelonderwerp hebben we gekeken welke soorten energie hier in aanmerking zouden kunnen komen. De verschillende soorten energie die waarschijnlijk mogelijk zijn op Terschelling zijn: Geothermie Getijden energie Wind energie Waterkracht energie Zonne-energie Inhoud van deelonderwerp Geothermie Hoe werkt het? Voor- en nadelen Getijdenenergie Hoe werkt het? Voor- en nadelen Windenergie Hoe werkt het? Voor- en nadelen Waterkrachtenergie Hoe werkt het? Voor- en nadelen Zonne-energie Hoe werkt het? Voor- en nadelen A man may imagine things that are false, but he can only understand things that are true, for if the things be false, the apprehension of them is not understanding. Isaac Newton 6

7 Geothermie Aardwarmte of geothermie is energie die kan ontstaan door het temperatuurverschil tussen het aardoppervlak en diep in de aarde gelegen warmtereservoirs. Aardwarmte kan direct gebruikt worden. Bijvoorbeeld om te verwarmen en te koelen van gebouwen. Dit gebeurt steeds vaker in overheidsgebouwen maar ook in huishoudens door deze techniek. Bij grote temperatuur verschillen is het zelfs mogelijk om elektriciteit op te wekken. Hoe werkt het? Om de hitte van gesteente te benutten wordt water onder enorme druk het gesteente in gepompt. Door de druk ontstaan spleten in de ondergrond waar de vloeistof zich een weg door kan banen en zo langzaam opwarmt. Het hete water wordt vervolgens weer opgezogen om hiermee gebouwen te verwarmen of, als er stoom bij ontstaat, elektriciteit op te wekken. Soms worden speciale buizen in het gesteente aangelegd om water door te laten stromen. Het water neemt zo nog steeds de warmte van het gesteente op maar het voordeel is dat er niets in het gesteente verloren gaat. Water wordt in het gesteente gepompt Water warmt op in het gesteente Warm water wordt opgezogen Water/stoom bereikt energie centrale Uit stoom wordt elektriciteit opgewekt 7

8 Voor- en nadelen van geothermie Voordelen: Geothermische energie is onuitputtelijk. Zolang de aarde warm blijft kan er gebruik van worden gemaakt bij het opwekken van elektriciteit en het verwarmen van gebouwen. Daarnaast is het een relatief schone energiebron. Alleen in vulkanische gebieden kunnen schadelijke stoffen in het water voorkomen maar als dit water weer terug de grond wordt ingepompt kan dit weinig kwaad. Alleen voor het aanleggen van de leidingen en het gebruik van de warmtepomp worden soms fossiele brandstoffen gebruikt. Deze hoeveelheid is echter te verwaarlozen. Nadelen: Als het water over grote afstand getransporteerd moet worden gaat hierdoor veel warmte verloren. Het grootste probleem van aardwarmte is echter het prijskaartje. De bodemtemperatuur is niet overal gelijk en daarom zijn eerst dure proefboringen nodig om te bepalen of een gebiedt geschikt is voor aardwarmtewinning. Daarnaast is de aanleg van het systeem zelf duur. Het opzetten van een systeem dat energie produceert uit aardwarmte kost tien keer meer dan het opzetten van een systeem voor energiewinning uit fossiele brandstoffen! 8

9 Getijdenenergie. Getijdenenergie is energie die wordt gewonnen door gebruik te maken van de waterhoogte tussen eb en vloed. Hoe werkt het? Wanneer het vloed wordt, wordt water opgeslagen achter een dam. Wanneer het laag water of eb is, wordt het water weer via turbines gekoppeld aan generatoren terug geloodst. De turbines gaan draaien door het water dat langs stroomt. Hierdoor ontstaat er elektrische energie. Voor- en nadelen van getijdenenergie Voordelen: Deze energie soort is onuitputtelijk omdat hoog en laag water wordt veroorzaakt door de magnetische aantrekkingskracht van de maan en in mindere maten de zon. Nadelen: De centrale levert maar om de 12 uur energie omdat het om de 12 uur vloed is. Ook is het erg duur omdat er een dam moet worden aangelegd Bovendien is intensief onderhoud aan de turbines noodzakelijk vanwege de corrosie vorming door het zoute water. Ook is het helemaal niet goed voor de levende organismes in het gebied van de dam. Zo kunnen de vissen niet heen en weer zwemmen. Ook de overige organismes hebben last van de onregelmatigheden die dat systeem veroorzaakt. 9

10 Windenergie Windenergie is energie die tot stand komt door de bewegingsenergie van de lucht. Deze beweging wordt omgezet naar elektrische energie. Wij kennen windenergie al heel lang, zeilen is de oudste vorm van gebruik van de windenergie. Later werd windenergie ook gebruikt in de vorm van molens om zo graan te malen of meren droog te leggen. Tegenwoordig gebruiken we hypermoderne windmolens om elektrische energie op te wekken. Het vermogen van een windmolen wordt bepaald door de grootte van de rotorbladen. Hoe groter de bladen zijn, hoe groter het vermogen. Daarom worden de laatste jaren steeds grotere windmolens gebouwd. Daarnaast hangt de elektriciteitsopbrengst af van de hoeveelheid wind. Bij ongeveer windkracht 2 begint een windmolen te werken en bij windkracht 6 à 7 wordt de maximale capaciteit bereikt. Bij hogere windsnelheden worden de molens stopgezet wegens het risico op schade. Hoe werkt het? De rotorbladen van de wind turbine gaan draaien als de wind er langs blaast. De bladen komen samen bij de hoofdas die mee draait. De draaiende beweging van de as wordt versneld door een tandwielkast. De as drijft op zijn beurt een generator aan die elektriciteit opwerkt. Bovenop de windmolen staat een windmeter. Deze meet de kracht van de wind en de richting. Met behulp van deze windrichting meter kan de kop van de molen automatisch in de richting van de wind worden gedraaid. 10

11 Voor- en nadelen van windenergie Voordelen: Windkracht is een schone en duurzame energiebron. Vooral in Nederland is het gebruik van windmolens een goede optie aangezien het hier vaak waait. Wind is ook onuitputtelijk omdat wind ontstaat uit luchtbewegingen van de atmosfeer Dit is een natuurlijk verschijnsel. Wind ontstaat door druk verschillen. Een groot voordeel is dat er geen CO 2 vrijkomt tijdens de productie van elektriciteit door middel van windenergie. Nadelen: Wind energie levert geen constante elektriciteit productie. De hoeveelheid elektriciteit die kan worden geproduceerd hangt af van de hoeveelheid wind en die is niet constant. Sterker nog, geen wind betekent geen elektriciteit! Een mogelijke oplossing is het combineren van windenergie met zonne-energie. Daarnaast moeten windmolens op een bepaald minimum afstand van elkaar geplaatst worden om optimaal te kunnen werken. Als vuistregel geldt dat er tussen de turbines een afstand van vijf keer de diameter van het rotorblad moet zitten. Omdat de molens de laatste jaren steeds groter worden nemen de onderlinge afstanden toe. Windparken beslaan hierdoor een enorm oppervlak. Daarnaast maken de apparaten veel lawaai en moeten daarom op voldoende afstand van woonomgeving gebouwd worden om geluidsoverlast te voorkomen. 11

12 Windwokkels Naast de windmolens die wij kennen bestaat er ook de wind wokkel. De windwokkel is al een eeuwen oud idee maar dit leek onuitvoerbaar, met de technologie waar wij tegenwoordig over beschikken is het oude idee weer opgebouwd en getest. Hoe werkt het? Er komt wind in de openingen van de schoepen. Door de vorm blijft de wind in het model hangen waardoor de wokkel gaat draaien. Deze bewegingsenergie kan worden om gezet in elektrische energie door dat de as van de wokkel direct in verbinding staat met een generator. Voor- en nadelen van windwokkels Voordelen: Zoals al aangegeven is wind een schone en duurzame energiebron. Vooral in Nederland is het gebruik van windwokkels een goede optie aangezien het hier vaak waait. Wind is ook onuitputtelijk omdat wind ontstaat uit lucht bewegingen van de atmosfeer dit is een natuurlijk verschijnsel. Wind ontstaat door druk verschillen. Een groot voordeel is dat er geen CO 2 vrijkomt tijdens de productie van elektriciteit. Naast dat voordeel zijn er nog een aantal grote voordelen ten opzichte van een normale windmolen. Ten eerste maakt een windwokkel maar heel weinig geluid. Daarnaast is er veel minder ruimte nodig tussen de wokkels. Nadelen: Windenergie levert geen constante elektriciteit productie. De hoeveelheid elektriciteit die kan worden geproduceerd hangt af van de hoeveelheid wind en die is niet constant. Sterker nog, geen wind betekent geen elektriciteit! 12

13 Waterkracht energie. Waterkracht energie is energie die wordt gewonnen uit stromend water. Waterkracht energie is al eeuwen oud en werd voornamelijk gebruikt om graan te malen. Tegenwoordig word waterkracht gebruikt om energie op te wekken. Water in rivieren en kanalen stroomt niet altijd even snel. Om het water sneller te laten stromen is er hoogteverschil nodig. Om deze reden vind je de meeste waterkrachtcentrales in de bergen. Meestal wordt er gebruik gemaakt van een stuwmeer om dat een rivier of kanaal ten tijde van droogte droog kan komen te liggen. Hierdoor kan er dan geen energie mee opgewekt worden. Een stuwmeer is in Nederland eigenlijk geen optie. We hebben hier amper hoogteverschil. In Nederland wordt daarom meestal gebruik gemaakt van drukverschil. Hierbij probeert men het water door een kleine doorgang te laten gaan. Hierdoor ontstaat als het ware een stroomversnelling omdat al het water graag door de kleine opening wil. Met deze extra snelheid kan men dus de energie van het water omzetten in elektrische energie. Hoe werkt het? Het water wordt gebruikt om turbines aan te drijven. Het water valt op de schoepen van de turbine en begint te draaien. Doordat de as van de turbine gekoppeld is aan een generator hierdoor kan elektrische energie worden opgewekt. Voor- en nadelen van waterkracht energie Voordelen: Waterkracht energie is onuitputtelijk en erg constant. Ook komen er geen schadelijke stoffen bij vrij. Nadelen: Een groot nadeel is dat de waterkracht installaties de ecosystemen kunnen aantasten. Dit is erg nadelig voor de vele natuur die Terschelling biedt. 13

14 Zonne-energie Zonne-energie is overal om ons heen. De zon is een ster die zich op 150 miljoen kilometer van de aarde bevindt en energie afgeeft in de vorm van warmte en licht. De zon geeft zoveel energie dat het 9000 maal groter is dan de behoefte van de huidige 7 miljard aardbewoners samen. De energie bereikt de aarde als elektromagnetische straling met verschillende golflengten. Deze liggen 99% van de tijd tussen de 300 en 3000 nm. Hoe kun je zonne-energie omzetten in elektrische energie? Op dit moment zijn er eigenlijk twee manieren om de energie van de zon om te zetten in de elektrische energie die wij als mensen voornamelijk gebruiken tegenwoordig. De eerste is voor consumenten het meest toegankelijk en ook het meest bekend: zonnepanelen. Hoe werkt het? Zonnepanelen gebruiken fotovoltaïsche cellen om licht in een elektrische stroom om te zetten. Het woord fotovoltaïsche is afgeleid van het Griekse woord voor licht (photos) en volt. De fotovoltaïsche cellen worden gemaakt van twee lagen silicium. Wanneer op deze cellen licht schijnt gaat er een elektrische stroom lopen. Zonnepanelen werken dus eigenlijk alleen wanneer er daglicht op schijnt. Op dit moment is het nog zeer lastig een groot rendement uit de cellen te halen. Meestal ligt die rond de 5%-15%. Wanneer cellen een hoger rendement hebben ligt de prijs hiervan ook stukken hoger. 14

15 Voor- en nadelen van zonnepanelen Voordelen: De zon is een onuitputtelijke energiebron. Hierdoor is zonne-energie eigenlijk levenslang mogelijk. Daarnaast is de levensduur van de zonnepanelen een zo n jaar en verdien je een paneel in 6-7 jaar terug. Hierdoor kun je minimaal 23 jaar winst maken op een paneel. Zonnepanelen zijn makkelijk op een dak te plaatsen. Hierdoor heb je eigenlijk geen extra ruimte nodig voor zonnepanelen en heeft ook niemand er last van. Nadelen: Om veel vermogen op te wekken heb je met zonnepanelen grote oppervlakten nodig. In landen zoals Nederland kan het daardoor moeilijk zijn om een geschikte plek te vinden. Daarnaast zorgen zonnepanelen 's nachts niet voor stroom. Er zal dus een opslag nodig zijn om het eiland 's nachts ook van stroom te voorzien. Naast zonnepanelen heb je ook thermische zonne-energie. Thermische zonne-energie is een verzamelbegrip voor warmtewinning uit bestraling door de zon. Er zijn drie groepen in thermische zonne-energie dat zijn lage-, midden- of hogetemperatuurverzamelaars. De lagetemperatuurcollectoren worden meestal als vlakke platen gebruikt voor het opwarmen van zwembaden. De middentemperatuurcollectoren worden vaak gebruikt voor het opwarmen van het water in huis. De hogetemperatuurcollectoren zijn eigenlijk voor grootschalige projecten. Met behulp van spiegels en lenzen kan een zeer hoge temperatuur bereikt worden. 15

16 Hogetemperatuurcollectoren Er zijn meerdere soorten hogetemperatuurcollectoren. De meest bekende daarvan zijn het torensysteem en de parabolische trog. Torensysteem Een groot aantal spiegels staan op een centraal punt gericht. Dit punt is meestal een hoog geplaatste toren. Doordat de spiegels met de zon mee kunnen blijven draaien blijft de temperatuur gedurende dag rond de 1000 graden Celsius. Wanneer water of een andere vloeistof verdampt door deze hoge temperatuur kan een stoomturbine aangedreven worden. Hierdoor kan een grote hoeveelheid energie worden opgewekt. Parabolische trog Een parabolische trog is eigenlijk een langgerekte spiegel. De trog kan zich met de zon mee bewegen. De trog heeft als het ware een u-profiel, in doorsnede heeft de trog een parabool vorm. In het brandpunt van de spiegel loopt een buis met vaak een chemische vloeistof. Deze wordt opgewarmd tot boven de 400 graden Celsius. Onder hoge druk kan de stoom die vrijkomt bij deze temperaturen een turbine aandrijven. Er zijn nog veel meer soorten, maar in de praktijk zijn dit vaak de meest gebruikte soorten. Dit komt doordat ze het meest praktisch zijn om op te zetten. Daarnaast is de techniek van deze twee soorten tot nu het verst ontwikkeld. Voor- en nadelen van hogetemperatuurcollectoren Voordelen: Met thermische zonne-energie kunnen grote hoeveelheden energie worden opgewekt. De zon is een bijna onuitputtelijke energiebron. Nadelen: Voor dit soort collectoren zijn grote grondgebieden nodig om een boel energie om te zetten. Dat kan soms voor problemen zorgen. Daarnaast geeft de collector 's nachts geen energie. Hierdoor is het lastig om ook 's nachts voor een stabiele hoeveelheid stroom te zorgen. 16

17 Na hoeveel tijd verdient Terschelling haar geld terug? Voor Terschelling is een eigen energievoorziening natuurlijk een prachtig idee. Maar is het financieel gezien wel mogelijk? Wordt het een kostenpost of kan het na een paar jaar terug verdient worden? We hebben gekeken naar de haalbaarheid van de verschillende manieren om energie op te wekken. Uiteindelijk hebben we gekozen om windenergie en zonne-energie uitgebreid te bespreken. Van de overige 3 soorten energie hebben we een aangegeven waarom deze (nog) niet ideaal zijn voor Terschelling. Een moeilijk punt bleek het achterhalen van prijzen. De leveranciers bleken niet scheutig te zijn met informatie. Hierdoor waren wij genoodzaakt om met algemene aannames te werken. Inhoud van deel onderwerp Windenergie Berekening Terugverdienen Conclusie Zonne-energie Berekening Terugverdienen Conclusie Geothermie Getijdenenergie Waterkrachtenergie There are two ways to live: you can live as if nothing is a miracle; you can live as if everything is a miracle. Albert Einstein 17

18 Windenergie Bijna overal langs de kust in Nederland kom je windmolens tegen. Kijk maar eens om je heen. Op dit moment zijn windmolens de meest rendabele bron van schone energie. Voor Terschelling zou dit ideaal zijn omdat de gemeente nog veel grondgebied heeft op zee. Daarom hebben we in de berekeningen de Vestas v mw als voorbeeld genomen. Deze windmolen is gebouwd voor offshore projecten. Dat houdt in dat deze windmolens in zee worden neer gezet. Offshore windmolens zijn vaak veel groter dan de land windmolens. Daarnaast zijn ze zo gebouwd dat ze weinig mogelijk last hebben van corrosie en andere mogelijke negatieve effecten van het zeeklimaat. Berekening Terschelling verbruikt jaarlijks, volgens de Skylger Energie Maatschappij, zo n 82,5GWh aan energie. De meeste normale windmolens hebben een vermogen van 3 MW. Deze 3MW geeft aan dat de windmolen in optimale omstandigheden zo n 3MW aan energie levert. Dit kan beïnvloed worden door verschillende negatieve factoren (windgebieden, onderhoud, etc.). In de praktijk ligt het rendement van een windmolen op zee in Nederland rond de 34%. Eén windmolen levert dus 3MWh. Per jaar komt dat neer op zo n 26,3GWh. In de praktijk komt dit dus neer op zo n 8,9GWh. Theoretisch vermogen: 3*24*365=26,3GWh Praktisch vermogen: 26,3*0,34=8,9GWh Aantal windmolens: 82,5/8,9= 9,27 windmolens nodig. Omdat Terschelling zo n 82,5GWh verbruikt zouden ze met zo n 9-11 windmolens toe kunnen. Uitgaande van de bovenstaande berekeningen. De totale project kosten voor offshore projecten variëren van zo'n 2000 tot 3000 per KW. Voor onze berekeningen zijn we uitgegaan van 2500, - per KW. De 11 windmolens op Terschelling produceren theoretisch met elkaar ongeveer 33 MW. Met andere woorden KW *2500= De kosten voor de windmolens zijn dus meer dan 80 miljoen euro. 18

19 Terugverdienen Het is voor een gemeente lastig om zelf energie projecten op te zetten. Omdat het aanbieden van energie commercieel is mag een gemeente zich hier eigenlijk niet in mengen omdat dat de marktwerking beïnvloed. De energie zal dus moeten worden aangeboden via een apart bedrijf. Een voorbeeld hiervan is de Skylger Energie Maatschappij. De gemeente mag dus zelf niet financieel bijdragen aan het project. Voor Terschelling ligt dit waarschijnlijk net iets anders gezien zij compleet afhankelijk zijn van de stroomkabel op de bodem van de Waddenzee. Hierdoor zouden ze bij een eventuele uitzondering wel mogen investering. De gemeente kan daarnaast zorgen voor een versnelde uitvoering van een aantal processen zodat het project snel van de grond kan komen. Per jaar betalen de bewoners van Terschelling * 0,23= euro aan energie. Om de windmolens terug te betalen is men dus / =4,37 jaar bezig. Dit lijkt een korte tijd om alles terug te verdienen maar er zijn zelfs windmolens die zichzelf binnen 23 maand terugbetalen. Conclusie Windenergie is jammer genoeg niet altijd even constant. Daarom is het lastig om met windenergie alleen het eiland van energie te kunnen voorzien. Door de gemiddelde windsnelheid van de afgelopen jaren te nemen kun je zien hoeveel vermogen de windmolens kunnen leveren. Men kan jammer genoeg niet altijd terugvallen op de wind. Om dus compleet zelfvoorzienend te zijn heeft men twee opties. Deze opties zijn het terugvallen op andere manieren van energie opwekken (zonnepanelen, waterkracht) of het gebruik van accu s. Op dit moment is het grootschalig gebruik van accu s eigenlijk niet te betalen. Daarnaast brengt dit ook weer veel milieuproblemen met zich mee. Hierdoor is het dus eigenlijk een verre van ideale oplossing. 19

20 Zonne-energie Terschelling telt de meeste zonuren van Nederland! De zon is een bijna onuitputtelijke bron van energie. Met dit gegeven zou je zeggen dat zonne-energie voor de hand ligt op Terschelling, Maar hoe rendabel is zonne-energie op Terschelling? Uit de gegevens van het Solarkraftwerk Waldpolenz uit Duitsland kunnen wij concluderen dat zonne-energie nog lang niet uit ontwikkeld is. Daarnaast kunnen we aannemen dat één fotovoltaïsche cel op dit moment nog maar een klein rendement heeft. Er valt meestal maar 5%-15% rendement uit de cel te halen. Op dit moment zijn er al kleine proefopstelling waarin een rendement van 75% wordt geboekt! Dit laat zien dat zonne-energie eigenlijk nog maar net begonnen is. Berekening Door een simpele berekening met de gegevens uit Duitsland van Solarkraftwerk Waldpolenz hebben we het aantal zonnepanelen kunnen berekenen die nodig is op Terschelling. De gegevens uit Duitsland: zonnepanelen op een oppervlak van 110 hectare Levert MWh = 40 GWH Terschelling heeft een verbruik van 82,5GWh per jaar. Met de gegevens uit Duitsland kunnen wij uitrekenen hoeveel zonnepanelen er vereist zijn om Terschelling zelfvoorzienend te maken. 82,5/40=2,0625 dit is de vergrotingsfactor. Nu vermenigvuldigen wij het aantal zonnepanelen met de vergrotingsfactor *2,0625 = zonnepanelen. De ruimte die voor dit aantal panelen nodig is enorm. Dat is namelijk: /110 = 5000 panelen per hectare /5000=226,875Ha. Er is dus 226,875 hectare grond nodig om Terschelling zelfvoorzienend te maken op basis van zonnepanelen. 20

21 De kosten Terschelling heeft dus ongeveer zonnepanelen nodig om zelfvoorzienend te zijn. Deze zonnepanelen brengen in totaal 82,5GWh op. Om te bereken hoeveel dit alles gaat kosten moeten we het aantal watt piek uitrekenen. Op het moment van schrijven is één watt piek ongeveer 0,85 KWh. In totaal heb je dus /0,85= ,5 WP. Met dit aantal watt piek kunnen we uitrekenen hoeveel het totaal plaatje gaat worden. Op dit moment kosten de aanschaf van de panelen en de installatie hiervan ongeveer 2, - per WP. 2* ,5= , - De totale kosten lopen dus op tot zo'n 200 miljoen euro om zonnepanelen aan te leggen. Terugverdienen Per jaar betalen de bewoners van Terschelling * 0,23= euro aan energie. Om de zonnepanelen terug te betalen is men dus ongeveer 10 jaar bezig / =10,2 jaar Op dit moment ligt de terugverdien tijd van zonnepanelen tussen de 5-10 jaar. Volgens onze berekening komen we daar iets boven. Conclusie Voor zonne-energie geldt eigenlijk hetzelfde als voor windenergie alleen zijn de nadelen van de techniek zelf anders. Bij zonne-energie moet men op dit moment nog een enorm oppervlakte gebruiken omdat het rendement per zonnepaneel nog maar heel laag is. Wanneer dat hoger wordt zal zonne-energie misschien een goede optie worden. Tot die tijd is windenergie eigenlijk de betere keuze naar onze mening. Hieronder een kaartje met het gigantische oppervlakte gemarkeerd. 21

22 Geothermie Geothermie, ook wel aardwarmte genoemd, is de meest recente alternatieve energie soort. Zo recent zelfs dat er momenteel nog maar weinig elektriciteit mee kan worden opgewekt uit aardwarmte. Wel worden er tegenwoordig steeds meer gebouwen gebouwd waar aardwarmte wordt gebruikt als warmte bron. Zo is de energie soort indirect wel een goede manier om de elektriciteit of gas rekening laag te houden omdat er dan niet meer zo veel gestookt hoeft te worden in de winter. De aardwarmte installatie die dan word gebruikt zijn warmtepompen deze techniek wordt ook gebruikt in koelkasten, een warmtepomp is een apparaat wat warmte verplaatst door middel van arbeid. De warmtepomp gebruikt energie maar dat is verwaarloosbaar tegenover de hoeveelheid elektriciteit die bespaard wordt. Getijdenenergie Getijdenenergie lijkt de uitkomst voor Terschelling omdat het midden in de zee ligt en op het wad de waterhoogte verschillen groot zijn maar niets is minder waar. Getijdenenergie werkt maar om de twaalf uur omdat dan de getijden veranderen. Hierdoor heb je dus maar twee keer per dag stroom. Omdat accu's eigenlijk geen oplossing zijn om dit op te lossen valt dit idee dus al snel af. Bovendien staat het gehele wadden gebied op de wereld erfgoed lijst. De natuur resultaten en monumenten op deze lijst mogen niet aangetast worden door externe factoren. Dan houden we het Noordzee gebied over, het Noordzee gebied is geen beschermd natuurgebied maar wel een toeristische trekpleister door de mooie witte stranden. Deze energiesoort is dus eigenlijk geen optie voor Terschelling. 22

23 Waterkracht energie Waterkracht energie lijkt een mooie optie omdat Terschelling immers in zee ligt. Maar Terschelling kent geen enorme hoogte verschillen. Sterker nog de Noordzee kant en de Waddenzee kant liggen vrijwel op de zelfde NAP-hoogte. Er zijn drie verschillende manieren om waterkrachtenergie op te wekken. Bij de eerste manier zijn hoogte verschillen cruciaal. Door het hoogte verschil krijgt het water snelheid. Met dit versnelde water gaat een turbine draaien, aan de turbine zit een generator (grote dynamo). Deze generator zet bewegingsenergie om in elektrische energie. De tweede variant werkt ook met een turbine en een generator maar bij dit model is er geen hoogte verschil nodig maar wel snel stromend water wat geforceerd is door de mens. De derde variant zijn drijvende turbines. Drijvende turbines liggen als een soort aan één gekoppelde boeien naast elkaar en drijven voor de kust. Een drijvende turbine is eigenlijk een omgekeerde windmolen deze variant is echter erg kostbaar en nog niet goed doorontwikkeld maar zeker niet onmogelijk er zijn echter twee problemen namelijk de vaar route die boven Terschelling ligt en het feit dat de turbines veel vissterfte veroorzaken. Hierdoor valt jammer genoeg ook die alternatieve energiesoort af. 23

24 Is het reëel voor Terschelling om zelfvoorzienend te zijn in haar elektrische energie behoefte? Na dit onderzoek kunnen wij de hoofdspecificatie beantwoorden. Theoretisch is het mogelijk om Terschelling zelfvoorzienend te krijgen met alternatieve energie en reguliere energie. Het zal echter een lastige en dure klus worden om alles in gereedheid te brengen. Tijdens ons onderzoek zijn wij eigenlijk tot de conclusie gekomen dat Terschelling eigenlijk niet genoeg heeft aan maar één soort groene energie om zelfvoorzienend te zijn in elektrische energie. We zijn wel positief dat een combinatie van zowel zonne- als windenergie een goede optie kan zijn. Er is altijd wel één van de twee energiesoorten aanwezig. Er is nog een andere optie maar hierdoor blijft het eiland deels wel afhankelijk van het vaste land. Wanneer de uitvoerder van het project goede afspraken maakt zou eventueel stroom aan het eiland geleverd kunnen worden als Terschelling te weinig heeft en zou Terschelling stroom aan het vaste land kunnen leveren wanneer zij teveel produceren. Hierdoor zullen de eilanders nooit zonder komen te zitten en hoeven ze zich eigenlijk geen zorgen te maken over dal en piek momenten van de vraag naar stroom. Naast deze problemen is er eigenlijk nog een groot probleem. Voor veel bewoners van Terschelling is de natuur van groot belang. Voor het opzetten van een dergelijk project zal de gemeente gebieden moeten aanwijzen waar men zo weinig last heeft van de gekozen optie. Als er voor windmolens wordt gekozen zal men eventueel last hebben van slagschaduw en het uitzicht op de molens. Voor de zonnepanelen is een groot oppervlakte van belang. Dat oppervlakte zal groter zijn dan M 2. Hier zal dus land voor moeten worden opgekocht. Naar alle waarschijnlijkheid zullen er groepen zijn die het hier niet mee eens zijn. Hetzelfde geldt eigenlijk voor de windmolens. Er zijn mensen die windmolens lelijk vinden. Al hoewel de windmolens in zee staan kan men deze windmolens waarschijnlijk nog wel zien vanaf het eiland en hier zal dan ook rekening mee moeten worden gehouden. 24

Kernenergie. kernenergie01 (1 min, 22 sec)

Kernenergie. kernenergie01 (1 min, 22 sec) Kernenergie En dan is er nog de kernenergie! Kernenergie is energie opgewekt door kernreacties, de reacties waarbij atoomkernen zijn betrokken. In een kerncentrale splitst men uraniumkernen in kleinere

Nadere informatie

Module 4 Energie. Vraag 3 Een bron van "herwinbare" energie is: A] biomassa B] de zon C] steenkool D] aardolie E] bewegend water

Module 4 Energie. Vraag 3 Een bron van herwinbare energie is: A] biomassa B] de zon C] steenkool D] aardolie E] bewegend water Module 4 Energie Vraag 1 Wat hoort bij het indirect energieverbruik van een apparaat? Kies het BESTE antwoord A] De energie wat het apparaat nuttig verbruikt. B] De energie die het apparaat niet nuttig

Nadere informatie

[Samenvatting Energie]

[Samenvatting Energie] [2014] [Samenvatting Energie] [NATUURKUNDE 3 VWO HOOFDSTUK 4 WESLEY VOS 0 Paragraaf 1 Energie omzetten Energiesoorten Elektrisch energie --> stroom Warmte --> vb. de centrale verwarming Bewegingsenergie

Nadere informatie

Alternatieve energieopwekking

Alternatieve energieopwekking Alternatieve energieopwekking Energie wordt al tientallen jaren opgewekt met een paar energiebronnen: Kolen Gas Olie Kernenergie De eerste drie vallen onder de fossiele brandstoffen. Fossiele brandstoffen

Nadere informatie

Hoofdstuk 3. en energieomzetting

Hoofdstuk 3. en energieomzetting Hoofdstuk 3 Energie en energieomzetting branders luchttoevoer brandstoftoevoer koelwater condensator stoomturbine generator transformator regelkamer stoom water ketel branders 1 Energiesoort Omschrijving

Nadere informatie

Alternatieve energiebronnen

Alternatieve energiebronnen Alternatieve energiebronnen energie01 (1 min, 5 sec) energiebronnen01 (2 min, 12 sec) Windenergie Windmolens werden vroeger gebruikt om water te pompen of koren te malen. In het jaar 650 gebruikte de mensen

Nadere informatie

Alles in de wind. Over windenergie. Hoe werkt een windturbine? Tandwielkast vroeger en nu. Direct Drive

Alles in de wind. Over windenergie. Hoe werkt een windturbine? Tandwielkast vroeger en nu. Direct Drive Hoe werkt een windturbine? Het basisprincipe is eenvoudig. De rotorbladen (wieken) zitten gemonteerd op een as. Als het waait draaien de rotorbladen en gaat de as draaien. De as laat vervolgens een generator

Nadere informatie

Een beginners handleiding voor duurzame energie

Een beginners handleiding voor duurzame energie Een beginners handleiding voor duurzame energie Waarom leren over duurzame energie? Het antwoord is omdat: een schone energiebron is het niet begrensd wordt door geografische grenzen en geo-politiek INHOUD

Nadere informatie

Duurzame elektriciteit in het EcoNexis huis

Duurzame elektriciteit in het EcoNexis huis Werkblad 1, mbo Duurzame elektriciteit in het EcoNexis huis Inleiding De wereldbevolking groeit al jaren vrij stevig. En de wereldwijde behoefte aan energie groeit mee: we kúnnen simpelweg niet meer zonder

Nadere informatie

Oefentekst voor het Staatsexamen

Oefentekst voor het Staatsexamen Oefentekst voor het Staatsexamen Staatsexamen NT2, programma I, onderdeel lezen bij Hoofdstuk 10 van Taaltalent NT2-leergang voor midden- en hoogopgeleide anderstaligen Katja Verbruggen Henny Taks Eefke

Nadere informatie

Hoofdstuk 3. en energieomzetting

Hoofdstuk 3. en energieomzetting Energie Hoofdstuk 3 Energie en energieomzetting Grootheid Energie; eenheid Joule afkorting volledig wetenschappelijke notatie 1 J 1 Joule 1 Joule 1 J 1 KJ 1 KiloJoule 10 3 Joule 1000 J 1 MJ 1 MegaJoule

Nadere informatie

Groen gas. Duurzame energieopwekking. Totaalgebruik 2010: 245 Petajoule (PJ) Welke keuzes en wat levert het op?

Groen gas. Duurzame energieopwekking. Totaalgebruik 2010: 245 Petajoule (PJ) Welke keuzes en wat levert het op? Totaalgebruik 2010: 245 Petajoule (PJ) Groen gas Welke keuzes en wat levert het op? Huidig beleid 100 miljoen m 3 groen gas. Opbrengst: 3 PJ. Extra inspanning 200 miljoen m 3 groen gas. Opbrengst: 6 PJ.

Nadere informatie

Energie Rijk. Lesmap Leerlingen

Energie Rijk. Lesmap Leerlingen Energie Rijk Lesmap Leerlingen - augustus 2009 Inhoudstafel Inleiding! 3 Welkom bij Energie Rijk 3 Inhoudelijke Ondersteuning! 4 Informatiefiches 4 Windturbines-windenergie 5 Steenkoolcentrale 6 STEG centrale

Nadere informatie

Hoe kunnen treinen op wind rijden? Les in de Groene Top Trein

Hoe kunnen treinen op wind rijden? Les in de Groene Top Trein ctie produ Hoe kunnen treinen op wind rijden? Les in de Groene Top Trein lesboekje02.indd 1 20-11-2015 13:20 Welkom in de Groene Top Trein! Het gaat deze trein voor de wind, want deze trein rijdt op wind.

Nadere informatie

Spiekbriefje Frisse Wind

Spiekbriefje Frisse Wind Spiekbriefje Frisse Wind Feiten over windenergie voor feestjes, verjaardagen of andere bijeenkomsten. Er worden dan veel halve waarheden over windenergie verkondigd, en dat is jammer, want windenergie

Nadere informatie

windenergie worden steeds belangrijker Beyza

windenergie worden steeds belangrijker Beyza windenergie worden steeds belangrijker Beyza 1 INHOUDSOPGAVE 2 VOORWOORD 3 3 INLEIDING 4 4 WINDENERGIE 5 5 VOOR- EN NADELEN VAN WINDENERGIE 5 6 GESCHIEDENIS 5 7 BEPERKINGEN BIJ HET PLAATSEN VAN WINDMOLENS

Nadere informatie

Testen en metingen op windenergie.

Testen en metingen op windenergie. Testen en metingen op windenergie. Inleiding Als we rond groene energie begonnen te denken, dan kwam windenergie als een van de meest vanzelfsprekende vormen van groene energie naar boven. De wind heeft

Nadere informatie

Naam: Thijs. Groep: 6/7. School: St.Willibrordusschool

Naam: Thijs. Groep: 6/7. School: St.Willibrordusschool Naam: Thijs Groep: 6/7 School: St.Willibrordusschool 1 Voorwoord Voor je ligt het werkstuk van Thijs. Dit werkstuk gaat over zonne-energie. Ik kwam op het idee voor dit onderwerp toen papa en mama ook

Nadere informatie

Goedkoopste alternatief op dit moment De grond onder de molens is gewoon te gebruiken Eigen coöperatie mogelijk (zelfvoorziening)

Goedkoopste alternatief op dit moment De grond onder de molens is gewoon te gebruiken Eigen coöperatie mogelijk (zelfvoorziening) WIND OP LAND 11% (10% BESCHIKBAAR LANDOPPERVLAK) VOORDELEN Goedkoopste alternatief op dit moment De grond onder de molens is gewoon te gebruiken Eigen coöperatie mogelijk (zelfvoorziening) NADELEN Bij

Nadere informatie

Elektrische energie. energie01 (1 min, 47 sec)

Elektrische energie. energie01 (1 min, 47 sec) Elektrische energie In huishoudens is elektrische energie de meest gebruikte vorm van energie. In Nederland zijn bijna alle huizen aangesloten op het netwerk van elektriciteitskabels. Achter elk stopcontact

Nadere informatie

Flipping the classroom

Flipping the classroom In dit projectje krijg je geen les, maar GEEF je zelf les. De leerkracht zal jullie natuurlijk ondersteunen. Dit zelf les noemen we: Flipping the classroom 2 Hoe gaan we te werk? 1. Je krijgt of kiest

Nadere informatie

Geluid. De norm: 47 db L den

Geluid. De norm: 47 db L den Geluid De norm: 47 db L den Elk windenergieproject moet voldoen aan de wettelijke norm: 47 db L den bij alle geluidsgevoelige objecten in de buurt. Dit is de maximaal toegestane gemiddelde jaarlijkse geluidsdruk

Nadere informatie

Profi Oeco Power LPE 2 Natuur en techniek

Profi Oeco Power LPE 2 Natuur en techniek Met z n allen hebben wij dagelijks reusachtige hoeveelheden energie nodig. Kijk maar eens naar een heel normale dag: Je wordt s morgens gewekt door je wekkerradio. Deze krijgt de stroom natuurlijk uit

Nadere informatie

Tegelijkertijd is het een gigantische opgave om de brandstoffen te winnen en. (Bild 1: CC BY-NC-ND 2.0, Peter Jakobs, Gut Eschergewähr, NRW)

Tegelijkertijd is het een gigantische opgave om de brandstoffen te winnen en. (Bild 1: CC BY-NC-ND 2.0, Peter Jakobs, Gut Eschergewähr, NRW) Wasteland Energy "Wasteland Energy" is de naam van een project dat onderzoekt hoe men in de dagelijkse omgang met minimale middelen zelf elektriciteit opwekken kan. We leven in een tijd waarin fossiele

Nadere informatie

Notitie Duurzame energie per kern in de gemeente Utrechtse Heuvelrug

Notitie Duurzame energie per kern in de gemeente Utrechtse Heuvelrug Notitie Duurzame energie per kern in de gemeente Utrechtse Heuvelrug CONCEPT Omgevingsdienst regio Utrecht Mei 2015 opgesteld door Erwin Mikkers Duurzame energie per Kern in gemeente Utrechtse Heuvelrug

Nadere informatie

Theorie: Energieomzettingen (Herhaling klas 2)

Theorie: Energieomzettingen (Herhaling klas 2) les omschrijving 12 Theorie: Halfgeleiders Opgaven: halfgeleiders 13 Theorie: Energiekosten Opgaven: Energiekosten 14 Bespreken opgaven huiswerk Opgaven afmaken Opgaven afmaken 15 Practicumtoets (telt

Nadere informatie

Leskist groene energie Pagina 11

Leskist groene energie Pagina 11 Leskist groene energie Pagina 11 Bouw een windmolen; en die moet zo hard mogelijk draaien. Omdat de ene plek op aarde warmer is dan de andere waait het altijd wel. Die wind kan een molen doen draaien.

Nadere informatie

TECHNIEK project MODELOPLOSSINGEN. Jeroen De Meutter Olivier Foets Jeroen Smets

TECHNIEK project MODELOPLOSSINGEN. Jeroen De Meutter Olivier Foets Jeroen Smets TECHNIEK project MODELOPLOSSINGEN Jeroen De Meutter Olivier Foets Jeroen Smets 2 PROBLEEMSTELLING Vorig jaar hebben we de energie besproken uit de fossiele brandstoffen. Je weet dat deze brandstoffen driekwart

Nadere informatie

Bijlage 2 Potentieelberekening energiestrategie 1/5

Bijlage 2 Potentieelberekening energiestrategie 1/5 Bijlage 2 Potentieelberekening energiestrategie 1/5 Bijlage 2 Potentieelberekening energiestrategie 2/5 Toelichting bij scenario-analyse energiebeleid Beesel Venlo Venray Deze toelichting beschrijft wat

Nadere informatie

ENERGIE UIT WATER Jesper de Bruin en Maarten Brakkee Begeleider: MAJ Emmauscollege 09-03-2008

ENERGIE UIT WATER Jesper de Bruin en Maarten Brakkee Begeleider: MAJ Emmauscollege 09-03-2008 ENERGIE UIT WATER Jesper de Bruin en Maarten Brakkee Begeleider: MAJ Emmauscollege 09-03-2008 Voorwoord. Voor ons profielwerkstuk moesten wij, Jesper de Bruin en Maarten Brakkee van het Emmauscollege te

Nadere informatie

Duurzame energie. Een wenked perspectief? Deel II: zonne-energie. 2003-2011 G.P.J. Dijkema, TU Delft, TBM, B.Sc Opleiding Technische Bestuurskunde

Duurzame energie. Een wenked perspectief? Deel II: zonne-energie. 2003-2011 G.P.J. Dijkema, TU Delft, TBM, B.Sc Opleiding Technische Bestuurskunde Duurzame energie Een wenked perspectief? Deel II: zonne-energie Hernieuwbare Energiebronnen Oorsprong: Kernfusie in de zon Benutting Indirect Drukverschillen in de atmosfeer: wind Windenergie Verdamping

Nadere informatie

Energie uit getijstroming

Energie uit getijstroming Royal Netherlands Institute for Sea Research Energie uit getijstroming Janine Nauw a, Marck Smit a, Walther Lenting a, Belen Blanco b, Jurre de Vries c, Herman Ridderinkhof, Hendrik van Aken en Mathijs

Nadere informatie

Mens en techniek. VMBO BASIS en KADER, leerjaar 2. Figuur 1 (Illustratie uit Microsoft Word)

Mens en techniek. VMBO BASIS en KADER, leerjaar 2. Figuur 1 (Illustratie uit Microsoft Word) Mens en techniek VMBO BASIS en KADER, leerjaar 2 Figuur 1 (Illustratie uit Microsoft Word) 1 ENERGIE... 2 1.1. Inleiding... 2 1.2. Het omzetten van energie... 3 1.3. Het omzetten van energie - Opdrachten...

Nadere informatie

nieuwe turf Brochure over de mogelijkheden voor Duurzame energie en energiebesparing in de regio Oostermoer.

nieuwe turf Brochure over de mogelijkheden voor Duurzame energie en energiebesparing in de regio Oostermoer. Op zoek naar het nieuwe turf Brochure over de mogelijkheden voor Duurzame energie en energiebesparing in de regio Oostermoer. Opgave Windenergie Het Rijk heeft zichzelf tot doel gesteld om in 2020 6000

Nadere informatie

Inhoudsopgave. Voorblad, bladzijde 1. Inhoudsopgave, bladzijde 2. Inleiding, bladzijde 3. Wat houd duurzame-energie in?

Inhoudsopgave. Voorblad, bladzijde 1. Inhoudsopgave, bladzijde 2. Inleiding, bladzijde 3. Wat houd duurzame-energie in? 1 Inhoudsopgave Voorblad, bladzijde 1 Inhoudsopgave, bladzijde 2 Inleiding, bladzijde 3 Wat houd duurzame-energie in?, bladzijde 4 Wat is zonne-energie?, bladzijde 5 Wat is waterkracht?, bladzijde 6 Wat

Nadere informatie

Introductie windenergiesector

Introductie windenergiesector Introductie windenergiesector Blok 2 Sander Lagerveld Dag 10 Windenergie 1 Duurzaam werken op Zee Toepassing van windenergie in Nederland Duurzaam werken op zee 2 Windmolens verschijnen vanaf 12e eeuw

Nadere informatie

TECHNIEK project. Jeroen De Meutter Olivier Foets Jeroen Smets

TECHNIEK project. Jeroen De Meutter Olivier Foets Jeroen Smets TECHNIEK project Jeroen De Meutter Olivier Foets Jeroen Smets 2 PROBLEEMSTELLING Vorig jaar hebben we de energie besproken uit de fossiele brandstoffen. Je weet dat deze brandstoffen driekwart van alle

Nadere informatie

1E SCHOOL. duurzaam gerenoveerd

1E SCHOOL. duurzaam gerenoveerd 1E SCHOOL duurzaam gerenoveerd DUURZAAM RENOVEREN investeren in MEERVOUDIGE OPBRENGST INHOUD PRESENTATIE 1 Niet duurzame school 2 Duurzaam bouwen & leven 3 Duurzame energie, kleinschalig opgewekt 4 Passief

Nadere informatie

Duurzame energieopties gemeente Woudrichem

Duurzame energieopties gemeente Woudrichem Duurzame energieopties gemeente Woudrichem Inleiding Er bestaan verschillende vormen van duurzame energie. Deze worden onderverdeeld in: Gebouwgebonden opties (zonne-energie, warmtepompen) Geothermische

Nadere informatie

Zx-ronde zondag 27 januari 2013

Zx-ronde zondag 27 januari 2013 Zx-ronde zondag 27 januari 2013 Elektriciteit uit waterkracht Dit verhaaltje is de laatste in serie verhaaltjes over duurzame energie opwekking. We hebben windturbines, zonnecellen en osmosecentrale`s

Nadere informatie

Basisprincipes 6 Zonne-energie in stroom omzetten 6 Zonne-energiemodellen met een zonne-energiemodule 7

Basisprincipes 6 Zonne-energie in stroom omzetten 6 Zonne-energiemodellen met een zonne-energiemodule 7 Welkom in de wereld van de fischertechnik PROFI-lijn 3 Energie in het dagelijkse leven 3 Olie, kolen, kernenergie 4 Water en wind 4 Zonne-energie 5 De Energie 5 Zonne-energie 6 Basisprincipes 6 Zonne-energie

Nadere informatie

Groep 8 - Les 4 Duurzaamheid

Groep 8 - Les 4 Duurzaamheid Leerkrachtinformatie Groep 8 - Les 4 Duurzaamheid Lesduur: 30 minuten (zelfstandig) DOEL De leerlingen weten wat de gevolgen zijn van energie verbruik. De leerlingen weten wat duurzaamheid is. De leerlingen

Nadere informatie

Natuur en Milieu tabellen resultaten onderzoek Windmolens op land

Natuur en Milieu tabellen resultaten onderzoek Windmolens op land Natuur en Milieu tabellen resultaten onderzoek Windmolens op land Hoe belangrijk vindt u windenergie voor Nederland? 1: Zeer onbelangrijk 24 3% 2: Onbelangrijk 16 2% 3: Niet belangrijk, niet onbelangrijk

Nadere informatie

Gas als zonnebrandstof. Verkenning rol gas als energiedrager voor hernieuwbare energie na 2030

Gas als zonnebrandstof. Verkenning rol gas als energiedrager voor hernieuwbare energie na 2030 Gas als zonnebrandstof Verkenning rol gas als energiedrager voor hernieuwbare energie na 2030 1 Inhoudsopgave 1 2 3 4 5 Introductie Meer hernieuwbare energie Extra hernieuwbare energie in Nederland? Verkennen

Nadere informatie

Windenergie in Utrecht

Windenergie in Utrecht Windenergie in Utrecht J.H. Fred Jansen Nationaal Kritisch Platform Windenergie (NKPW) www.nkpw.nl Conclusies Windenergie is geen noemenswaardig alternatief voor fossiele energie en levert geen noemenswaardige

Nadere informatie

Renewable energy in the Reijerscop area Peter Dekker Luc Dijkstra Bo Burgmans Malte Schubert Paul Brouwer

Renewable energy in the Reijerscop area Peter Dekker Luc Dijkstra Bo Burgmans Malte Schubert Paul Brouwer Renewable energy in the Reijerscop area Peter Dekker Luc Dijkstra Bo Burgmans Malte Schubert Paul Brouwer Introductie Methode Subsidies Technologien Wind Zon Geothermisch Biomassa Externe Investeerders

Nadere informatie

Als u zelf elektriciteit wilt opwekken, kan een kleine windmolen een mogelijkheid zijn.

Als u zelf elektriciteit wilt opwekken, kan een kleine windmolen een mogelijkheid zijn. DOSSIER Kleine windmolens Als u zelf elektriciteit wilt opwekken, kan een kleine windmolen een mogelijkheid zijn. Er zijn veel typen windmolens op de markt, met mast, zonder mast, horizontaal of verticaal.

Nadere informatie

Warmwater collectorsystemen

Warmwater collectorsystemen Warmwater collectorsystemen Warmwater collectorsystemen. Warmwater collectorsystemen zijn vloeistof gevulde installaties waar vloeistof door de buizen in de collector stroomt. Om de buizen in de collector,

Nadere informatie

1. Ecologische voetafdruk

1. Ecologische voetafdruk 2 VW0 THEMA 7 MENS EN MILIEU EXTRA OPDRACHTEN 1. Ecologische voetafdruk In de basisstoffen heb je geleerd dat we voedsel, zuurstof, water, energie en grondstoffen uit ons milieu halen. Ook gebruiken we

Nadere informatie

WKK (warmte delen) een praktijkvoorbeeld met cijfers

WKK (warmte delen) een praktijkvoorbeeld met cijfers WKK (warmte delen) een praktijkvoorbeeld met cijfers 1) Wie is BeauVent? 2) WKK? 3) Case 1 4) Case 2 5) Samenwerken, kan lonen! Agenda BeauVent Hernieuwbare energiecoöperati Wil tegen 2050 een 100% hernieuwbare

Nadere informatie

Inleiding Basisbegrippen Energie Materialen Vormgeving Bruikbaarheid Binnenklimaat Kosten

Inleiding Basisbegrippen Energie Materialen Vormgeving Bruikbaarheid Binnenklimaat Kosten Bruikbaarheid Binnenklimaat Kosten Wat kan er gebeuren in de wereld als de productie niet kan voldoen aan de stijgende vraag? Fossiele brandstof en delfstoffen zijn eindig. Probleemstelling is dus eenvoudig

Nadere informatie

Datum: 11 oktober 2006 Tijd: 09.00 12.00 uur

Datum: 11 oktober 2006 Tijd: 09.00 12.00 uur Tentamen Blijvende Energiebronnen (4P510) Datum: 11 oktober 2006 Tijd: 09.00 12.00 uur N.B. Aangezien de vraagstukken van dit tentamen door verschillende docenten worden beoordeeld, dient u elk vraagstuk

Nadere informatie

Intersteno Ghent 2013- Correspondence and summary reporting

Intersteno Ghent 2013- Correspondence and summary reporting Intersteno Ghent 2013- Correspondence and summary reporting DUTCH Wedstrijd Correspondentie en notuleren De wedstrijdtekst bevindt zich in de derde kolom van de lettergrepentabel in art. 19.1 van het Intersteno

Nadere informatie

Maak werk van zon & wind Schone energie voor heel Tynaarlo. Tynaarlo

Maak werk van zon & wind Schone energie voor heel Tynaarlo. Tynaarlo Maak werk van zon & wind Tynaarlo Aanleiding Najaarsnota 2008 aankondiging plannen voor duurzame energie Voorjaar 2009 ontwikkelen scenario s Mei 2009 raadpleging inwoners Tynaarlo Juni 2009 voorstellen

Nadere informatie

1 Warmteleer. 3 Om m kg water T 0 C op te warmen heb je m T 4180 J nodig. 4180 4 Het symbool staat voor verandering.

1 Warmteleer. 3 Om m kg water T 0 C op te warmen heb je m T 4180 J nodig. 4180 4 Het symbool staat voor verandering. 1 Warmteleer. 1 De soortelijke warmte is de warmte die je moet toevoeren om 1 kg van een stof 1 0 C op te warmen. Deze warmte moet je ook weer afvoeren om 1 kg van die stof 1 0 C af te koelen. 2 Om 2 kg

Nadere informatie

Belangrijke vragen over zonnepanelen

Belangrijke vragen over zonnepanelen Persoonlijk advies? Bent u benieuwd naar de mogelijkheden voor uw situatie? Neem geheel vrijblijvend contact op via mail: info@sygosolar.nl, of bel 0183-565308. Belangrijke vragen over zonnepanelen Met

Nadere informatie

Opleiding Duurzaam Gebouw ENERGIE

Opleiding Duurzaam Gebouw ENERGIE 1 Opleiding Duurzaam Gebouw ENERGIE Leefmilieu Brussel Hernieuwbare elektriciteitsproductie voor woningen met maximum 10 eenheden Gregory Neubourg APERe Doelstellingen van de presentatie Kennis van de

Nadere informatie

Technische onderbouwing themapagina s GasTerra Jaarverslag 2012. Gas. Gas. Volume (mrd. m 3 ) 83. Calorische waarde (Hi) (MJ/m 3 ) 31,65

Technische onderbouwing themapagina s GasTerra Jaarverslag 2012. Gas. Gas. Volume (mrd. m 3 ) 83. Calorische waarde (Hi) (MJ/m 3 ) 31,65 Technische onderbouwing themapagina s GasTerra Jaarverslag 2012 Gas Gas Volume (mrd. m 3 ) 83 Calorische waarde (Hi) (MJ/m 3 ) 31,65 Calorische waarde (Hs) (MJ/m 3 ) 35,17 Energie-inhoud op onderwaarde

Nadere informatie

Tijdelijke duurzame energie

Tijdelijke duurzame energie Tijdelijke duurzame energie Tijdelijk Uitgewerkte businesscases voor windenergie, zonne-energie en biomassa Anders Bestemmen Tijdelijke duurzame energie Inleiding In het Corporate Innovatieprogramma van

Nadere informatie

Ook dit keer hebben veel stemmers hun eigen mening over duurzame energie laten horen, die u hierna evenals de details op de vragen kunt lezen.

Ook dit keer hebben veel stemmers hun eigen mening over duurzame energie laten horen, die u hierna evenals de details op de vragen kunt lezen. INLEIDING De enquête van oktober stond in het teken van Windenergie op Noord-Beveland. Aanleiding was de presentatie die het Windpark Camperwind recentelijk in de Gemeenteraad gaf over hun voornemen om

Nadere informatie

LESMODULE OVER WINDENERGIE

LESMODULE OVER WINDENERGIE YOUNG ENERGY PROJECT - STUDENTEN LESMODULE OVER WINDENERGIE Inhoudsopgave Instructiebladen Les 1 Module windenergie, Instructieblad 1.1 4 Les 1 Ontdek, Instructieblad 1.2 5 Les 2 Onderzoek, Instructieblad

Nadere informatie

INFORMATIEKRANT WIJ BOUWEN AAN UW TOEKOMST! www.limburgwindt.be. Limburg win(d)t is opgericht door Aspiravi en LRM. WAT DOET LIMBURG WIN(D)T?

INFORMATIEKRANT WIJ BOUWEN AAN UW TOEKOMST! www.limburgwindt.be. Limburg win(d)t is opgericht door Aspiravi en LRM. WAT DOET LIMBURG WIN(D)T? www.limburgwindt.be v.u.: Rik Van de Walle - nv - Trichterheideweg 8-3500 Hasselt WAT DOET LIMBURG WIN(D)T? onderzoeken waar er in Limburg wind- molenparken kunnen komen bouwen en exploiteren van windenergie-

Nadere informatie

Vermijden van verliezen bij het gebruik van industriële restwarmte

Vermijden van verliezen bij het gebruik van industriële restwarmte Vermijden van verliezen bij het gebruik van industriële restwarmte Exergie eenvoudig uitgelegd In opdracht van AgentschapNL Divisie NL Energie en Klimaat CCS B.V. Welle 36 7411 CC Deventer The Netherlands

Nadere informatie

Cliptoets Windenergie. Docentenhandleiding

Cliptoets Windenergie. Docentenhandleiding Cliptoets Windenergie Docentenhandleiding We hebben iedere dag energie nodig. Die wekken we vooral op met olie, gas en steenkool. Maar die grondstoffen raken op. Bovendien vervuilen ze het milieu. Het

Nadere informatie

J De centrale draait (met de gegevens) gedurende één jaar. Het gemiddelde vermogen van de centrale kan dan berekend worden:

J De centrale draait (met de gegevens) gedurende één jaar. Het gemiddelde vermogen van de centrale kan dan berekend worden: Uitwerking examen Natuurkunde1 HAVO 00 (1 e tijdvak) Opgave 1 Itaipu 1. De verbruikte elektrische energie kan worden omgerekend in oules: 17 = 9,3 kwh( = 9,3 3, ) = 3,3 De centrale draait (met de gegevens)

Nadere informatie

De zon in het zwembad

De zon in het zwembad De zon in het zwembad Inleiding Het zwembad Aquarius staat in de gemeente Tienhuizen. Toen het zwembad in 1963 gebouwd werd speelde de energiekosten en het milieu nog niet zo n belangrijke rol. Inmiddels

Nadere informatie

Markstudie naar kleine windturbines in Vlaanderen

Markstudie naar kleine windturbines in Vlaanderen Markstudie naar kleine windturbines in Vlaanderen September 12, 2012 Deze marktstudie werd uitgevoerd in samenwerking met Gfk Significant uit Leuven. 1 Gemeenten van de 308 Vlaamse gemeenten werden geïnterviewed.

Nadere informatie

Brandstofcel in Woning- en Utiliteitsbouw

Brandstofcel in Woning- en Utiliteitsbouw Brandstofcel in Woning- en Utiliteitsbouw Leo de Ruijsscher Algemeen directeur De Blaay-Van den Bogaard Raadgevende Ingenieurs Docent TU Delft faculteit Bouwkunde Inleiding Nu de brandstofcel langzaam

Nadere informatie

6 wetenswaardigheden over zonnepanelen.

6 wetenswaardigheden over zonnepanelen. . Heeft u maandelijks een aderlating op uw rekening door het energiebedrijf? Wilt u ook actief uw steentje bijdragen aan een beter milieu? De afgelopen jaren is de energierekening tot recordhoogte gestegen.

Nadere informatie

ZX- ronde 7 oktober 2012

ZX- ronde 7 oktober 2012 ZX- ronde 7 oktober 2012 Energietransitie De huidige fossiele energiebronnen raken en keer op in het huidige tempo waarop de mens er gebruik van maakt. Doordat er wordt uitgegaan van een onbeperkte groei

Nadere informatie

Zonne-energie gratis en schoon

Zonne-energie gratis en schoon Zonne-energie gratis en schoon Samen gaan we voor duurzaam Genieten van de zon. Buiten in de tuin, in het park of op het strand. De zon geeft ons gratis energie. We kunnen de zon ook op een andere manier

Nadere informatie

Windenergie in de Wieringermeer

Windenergie in de Wieringermeer Windenergie in de Wieringermeer J. H. Fred Jansen Nationaal Kritisch Platform Windenergie Conclusies Windenergie is geen noemenswaardig alternatief voor fossiele energie en levert geen noemenswaardige

Nadere informatie

2016-04-15 H2ECOb/Blm HOE KAN DE ENERGIETRANSITIE WORDEN GEREALISEERD? Probleemstelling

2016-04-15 H2ECOb/Blm HOE KAN DE ENERGIETRANSITIE WORDEN GEREALISEERD? Probleemstelling HOE KAN DE ENERGIETRANSITIE WORDEN GEREALISEERD? Probleemstelling Op de internationale milieuconferentie in december 2015 in Parijs is door de deelnemende landen afgesproken, dat de uitstoot van broeikasgassen

Nadere informatie

Opleiding Duurzaam Gebouw ENERGIE

Opleiding Duurzaam Gebouw ENERGIE Opleiding Duurzaam Gebouw ENERGIE Leefmilieu Brussel Hernieuwbare elektriciteitsproductie voor woningen met maximum 10 eenheden Gregory Neubourg APERe Doelstellingen van de presentatie Kennis van de belangrijke

Nadere informatie

PV-Systemen. Introductie. De Installatie. PV-Systemen 1/10

PV-Systemen. Introductie. De Installatie. PV-Systemen 1/10 PV-Systemen 1/10 PV-Systemen Introductie In afgelegen gebieden waar geen elektriciteit ter beschikking staat kunnen PV-installaties worden toegepast. PV is een afkorting van Photo Voltage. Door middel

Nadere informatie

ASPIRAVI. Windpark Assenede

ASPIRAVI. Windpark Assenede ASPIRAVI Windpark Assenede SAMEN GEDREVEN DOOR DE WIND WINDPARK ASSENEDE Windpark Assenede: Projectlocatie Projectkenmerken Timing / planning van de werken Investeer mee via Aspiravi Samen cvba Aankoop

Nadere informatie

Jij en energie: zonne-energie

Jij en energie: zonne-energie De oneindige bron: Zonne-energie Passieve zonne-energie Een soort zonne-energie zal je al snel kunnen bedenken en dat is passieve zonne-energie. Passieve zonne-energie is energie waar je niets voor hoeft

Nadere informatie

DE RYCK Klima. 1 kw primaire energie 2,25 kw warmte. ŋ verlies op motor 10% netto vermogen op WP 34% geeft warmte afvoer verwarmingscircuit

DE RYCK Klima. 1 kw primaire energie 2,25 kw warmte. ŋ verlies op motor 10% netto vermogen op WP 34% geeft warmte afvoer verwarmingscircuit DE RYCK Klima LUWAGAM : pomp lucht-water aangedreven met gasmotor PAUL DE RYCK Werking op laag niveau (buitenlucht min. 0 C) omzetten naar warmte op hoog niveau (buiswater max. 50 C) Serreverwarming buis

Nadere informatie

Technische Kennis Dag 2014. Zonne-energie Henk Meijer

Technische Kennis Dag 2014. Zonne-energie Henk Meijer Technische Kennis Dag 2014 Zonne-energie Henk Meijer Zonne-energie Wat gaan we behandelen? Energie van de zon Indirect gebruik zonne-energie Direct gebruik zonne-energie Zonnepanelen en collectoren Passieve

Nadere informatie

Energie en milieu. Klas : Naam : Datum: OPDRACHT Nr : TE 30. Zoekopdracht milieuproblemen

Energie en milieu. Klas : Naam : Datum: OPDRACHT Nr : TE 30. Zoekopdracht milieuproblemen Klas : Naam : Datum: OPDRACHT Nr : TE 30 Energie en milieu Zoekopdracht milieuproblemen Je gaat uitzoeken hoe energieverbruik milieuvervuiling veroorzaakt. Je noteert in de tabel hoe jullie deze zoekopdracht

Nadere informatie

Vragen bijeenkomst Windmolens 6 maart 2014

Vragen bijeenkomst Windmolens 6 maart 2014 Vragen bijeenkomst Windmolens 6 maart 2014 Vragen naar aanleiding van introductie wethouder Wagemakers Hoe is de provincie tot de keuze van de twee locaties gekomen? In de provincie Zuid Holland wordt

Nadere informatie

De meest gehoorde vraag is ; hoe lang de WhisperGen wel niet moet draaien om voldoende energie te leveren voor een gehele installatie.

De meest gehoorde vraag is ; hoe lang de WhisperGen wel niet moet draaien om voldoende energie te leveren voor een gehele installatie. Veel gestelde vragen Er worden ons veelvuldig vragen gesteld over de werking en toepassing van de WhisperGen in scheeps- en woning installaties. De meest voorkomende ze zullen hieronder behandeld worden.

Nadere informatie

Eindexamen natuurkunde / scheikunde 1 compex vmbo gl/tl 2010 - I

Eindexamen natuurkunde / scheikunde 1 compex vmbo gl/tl 2010 - I Meerkeuzevragen Schrijf alleen de hoofdletter van het goede antwoord op. Open vragen Geef niet méér antwoorden dan er worden gevraagd. Als er bijvoorbeeld twee redenen worden gevraagd, geef er dan twee

Nadere informatie

Notitie Betreft Power2Nijmegen Inleiding figuur 1: overzicht ecodorp Vraagstelling

Notitie Betreft Power2Nijmegen Inleiding figuur 1: overzicht ecodorp Vraagstelling Notitie Aan : Ad Vlems, Bert Lagerweij Van : Arjan van Bon Datum : 28 augustus 2012 Kopie : Anne Pronk Onze referentie : 9X3809.A2/N00001/110412/Nijm2 HASKONING NEDERLAND B.V. BUILDINGS Betreft : Power2Nijmegen

Nadere informatie

Energie uit drinkwater en afvalwater

Energie uit drinkwater en afvalwater Energie uit drinkwater en afvalwater Inhoud 1. De cyclus van de stedelijke drinkwatervoorziening en afvalwater 2. Installeren van een turbine in het drinkwaternet 2.1. De druk in drinkwaternetten 2.2.

Nadere informatie

Windenergie. 1. Wat is windenergie? 3. Wat zijn voordelen, nadelen en risico s van windenergie?

Windenergie. 1. Wat is windenergie? 3. Wat zijn voordelen, nadelen en risico s van windenergie? Windenergie ECN-facts 1. Wat is windenergie? Windenergie is de verzamelnaam voor technieken waarbij de bewegingsenergie die in wind zit, wordt omgezet in andere bewegingsenergie of in elektrische energie.

Nadere informatie

Elektrische auto stoot evenveel CO 2 uit als gewone auto

Elektrische auto stoot evenveel CO 2 uit als gewone auto Elektrische auto stoot evenveel CO 2 uit als gewone auto Bron 1: Elektrische auto s zijn duur en helpen vooralsnog niets. Zet liever in op zuinige auto s, zegt Guus Kroes. 1. De elektrische auto is in

Nadere informatie

De Groene Belangenbehartiger

De Groene Belangenbehartiger Inhoudsopgave DGB, De Groene Belangenbehartiger Markt zonnepanelen & toekomst Onderdelen zonnepaneelsysteem Zonnepanelen Omvormers Montagesysteem Installatie Wat kan er misgaan? Vragen? 1 De Groene Belangenbehartiger

Nadere informatie

Groep 8 - Les 5 Mijn idee over energie in de toekomst

Groep 8 - Les 5 Mijn idee over energie in de toekomst Leerkrachtinformatie Groep 8 - Les 5 Mijn idee over energie in de toekomst Lesduur: 25 minuten (zelfstandig) DOEL De leerlingen weten waarom je zuinig met elektriciteit moet zijn. De leerlingen kunnen

Nadere informatie

OVERAL, variatie vanuit de kern. LES- BRIEF 3v/4hv. De zonne-energiecentrale van Fuentes de Andalucía

OVERAL, variatie vanuit de kern. LES- BRIEF 3v/4hv. De zonne-energiecentrale van Fuentes de Andalucía OVERAL, variatie vanuit de kern LES- BRIEF 3v/4hv De zonne-energiecentrale van 1 Zonne-energie is in overvloed beschikbaar maar het is nog niet zo eenvoudig om die om te zetten naar elektrische energie.

Nadere informatie

Les Kernenergie. Werkblad

Les Kernenergie. Werkblad LESSENSERIE ENERGIETRANSITIE Les Kernenergie Werkblad Les Kernenergie Werkblad Wat is kernenergie? Het Griekse woord atomos betekent ondeelbaar. Het woord atoom is hiervan afgeleid. Ooit dachten wetenschappers

Nadere informatie

Uitwerkingen van 3 klas NOVA natuurkunde hoofdstuk 6 arbeid en zo

Uitwerkingen van 3 klas NOVA natuurkunde hoofdstuk 6 arbeid en zo Uitwerkingen van 3 klas NOVA natuurkunde hoofdstuk 6 arbeid en zo 1 Arbeid verrichten 1 a) = 0 b) niet 0 en in de richting van de beweging c) =0 d) niet 0 e tegengesteld aan de beweging 2 a) De wrijvingskracht

Nadere informatie

Wat moet je doen? Lees de informatie in dit pakketje

Wat moet je doen? Lees de informatie in dit pakketje ENERGIE Wat moet je doen? Lees de informatie in dit pakketje Zoek meer informatie op de computer en bekijk filmpjes over het onderwerp (achterin deze lesbrief staan websites en links voor filmpjes) Overleg

Nadere informatie

HAAL ELEKTRICITEIT UIT DE ZON! Fotovoltaïsche zonne-energie

HAAL ELEKTRICITEIT UIT DE ZON! Fotovoltaïsche zonne-energie HAAL ELEKTRICITEIT UIT DE ZON! Fotovoltaïsche zonne-energie EEN FOTOVOLTAÏSCHE INSTALLATIE VERDIENT ZICHZELF TERUG! Op momenten dat het systeem meer opwekt dan u zelf verbruikt, draait de elektriciteitsteller

Nadere informatie

Hoe kunnen we dat probleem oplossen? Door er zelf een te maken! Wij maken in dit project een bloem die reageert op het licht.

Hoe kunnen we dat probleem oplossen? Door er zelf een te maken! Wij maken in dit project een bloem die reageert op het licht. Bloemen hebben zonlicht nodig om te bloeien, sommigen gaan zelfs dicht als het donker wordt. We moeten ze ook steeds kunnen verzetten zodat ze kan geplaatst worden in de tuin, op de vensterbank, op het

Nadere informatie

Hernieuwbaar energie-aandeel in Vlaamse nieuwbouwprojecten Ontdek de zonnestroomoplossingen van SMA

Hernieuwbaar energie-aandeel in Vlaamse nieuwbouwprojecten Ontdek de zonnestroomoplossingen van SMA Hernieuwbaar energie-aandeel in Vlaamse nieuwbouwprojecten Ontdek de zonnestroomoplossingen van SMA Verplicht aandeel hernieuwbare energie in nieuwbouw Vanaf 1 januari 2014 moet elke nieuwe woning, kantoor

Nadere informatie

Champignon kwekerij t Voske. Klimaatneutraal door Duurzame energie

Champignon kwekerij t Voske. Klimaatneutraal door Duurzame energie Champignon kwekerij t Voske Klimaatneutraal door Duurzame energie Jan Gielen Manager / Specialist Klimaat & Energie DLV Plant MUSHROOMS E-mail: j.gielen@dlvplant.nl 1 Onderwerpen Schone en Zuinige Paddenstoelensektor:

Nadere informatie

ZONNE-ENERGIE IS DE ENERGIE VAN NU ÉN VAN ONZE TOEKOMST!

ZONNE-ENERGIE IS DE ENERGIE VAN NU ÉN VAN ONZE TOEKOMST! ZONNE-ENERGIE IS DE ENERGIE VAN NU ÉN VAN ONZE TOEKOMST! MONTAGE DOOR KOMO GECERTIFICEERD DAKDEKKERS- BEDRIJF ADVISEREN LEVEREN INSTALLEREN ADVISEREN Green Power Systems is uw adviseur, leverancier en

Nadere informatie

Groene energie op bedrijfsniveau

Groene energie op bedrijfsniveau Groene energie op bedrijfsniveau 13-01-2009 Jan Pieters TREVI nv Dulle-Grietlaan 17/1 B-9050 Gentbrugge Tel. +32 9 220 05 77 Fax +32 9 222 88 89 www.trevi-env.com 1 INHOUD 1. Inleiding 2. Groene stroom

Nadere informatie

Windenergie in Pijnacker-Nootdorp

Windenergie in Pijnacker-Nootdorp Windenergie in Pijnacker-Nootdorp J. H. Fred Jansen www.nkpw.nl Opbrengst windenergie in Nederland en Pijnacker-Nootdorp Bruto en netto opbrengst Geluidnorm windturbines Hinder door windturbinegeluid Waardedaling

Nadere informatie