ENERGIE UIT WATER Jesper de Bruin en Maarten Brakkee Begeleider: MAJ Emmauscollege

Save this PDF as:
 WORD  PNG  TXT  JPG

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "ENERGIE UIT WATER Jesper de Bruin en Maarten Brakkee Begeleider: MAJ Emmauscollege 09-03-2008"

Transcriptie

1 ENERGIE UIT WATER Jesper de Bruin en Maarten Brakkee Begeleider: MAJ Emmauscollege

2 Voorwoord. Voor ons profielwerkstuk moesten wij, Jesper de Bruin en Maarten Brakkee van het Emmauscollege te Rotterdam een werkstuk maken. Het onderwerp dat wij hebben gekozen voor ons profielwerkstuk is: Energie uit water. De hoofdvraag voor ons project was: Kan energie uit water in Nederland ook, op een goedkope manier? Voordat we deze vraag konden beantwoorden moesten we eerst informatie zoeken. Hierdoor kregen we een goed beeld hoe we deze vraag moesten gaan beantwoorden. 2

3 Inhoudsopgave Pagina Voorwoord...2 Inhoudsopgave...3 Hoofdstuk 1: Inleiding...4 Hoofdstuk 2: Groene energie : Zonne-energie : Wind energie : Energie uit water...6 Hoofdstuk 3: Energie uit water : Verschillende manieren : Concept: Magnets : Concept: Eb-vloed : Concept: Waterkracht : Concept: Rivier centrale Hoofdstuk 4: Rivier centrale : Rivier centrale : Turbine : Plaats : Vermogen...11 Hoofdstuk 5: Kosten : Wat is er allemaal nodig? : Kosten turbine : Overige kosten : Winst maken...13 Conclusie...14 Nawoord...15 Literatuurlijst...16 Logboek

4 1 Inleiding Energie kun je uit verschillende dingen halen. Veel energie wordt tegenwoordig nog steeds uit fossiele brandstoffen gehaald. Maar dit raakt natuurlijk een keer op. En is het nog wel verantwoord. De wereld is tegenwoordig veel bezig met het milieu, maar toch wordt er nog niet genoeg geïnvesteerd in schone energie. Wij vroegen ons af of het niet eens tijd werd voor verandering. Wij zijn onderzoek gaan doen met als hoofdvraag: Kan energie uit water in Nederland ook, op een goedkope manier? We zijn van plan om eerst grondig onderzoek te doen naar de verschillende vormen van energie uit water. Daarna zullen we de beste kiezen en er verder mee gaan, om uiteindelijk te kijken of het in ook in het echt zou kunnen. 4

5 2 Groene Energie Overal om ons heen is energie. Alle dieren en planten hebben energie nodig om te kunnen leven. Alle machines hebben energie nodig om te kunnen werken. Naarmate de wereldbevolking toeneemt en de mens meer gebruik maakt van machines is er meer energie nodig om deze machines allemaal aan te drijven. De vraag naar energie stijgt nog steeds. Overal om ons heen zijn veel verschillende energiebronnen aanwezig. De energie van de zon, wind en het water zijn de "schone" energie bronnen. Deze bronnen zullen in dit hoofdstuk belicht worden. 2.1 Zonne-energie De zon wordt ook wel de energiecentrale van de aarde genoemd omdat hij alle levende organismen van energie voorziet. Elk jaar geeft de zon ons 10 keer zoveel energie als over de hele wereld is opgeslagen in fossiele brandstoffen. Dus je zou zeggen: waarom gebruikt niet iedereen zonne-energie? Hellaas zijn er nog Fig. 1: Zonnepanelen veel problemen die eerst opgelost moeten worden voordat we zonne-energie op grote schaal kunnen gaan gebruikten. Voorbeeld: op het ogenblik zou een grote stad zoals Rotterdam om genoeg energie te krijgen zonnecollectoren nodig hebben die net zoveel plaats innemen als de stad zelf. Bovendien schijnt de zon niet of met minder kracht op ogenblikken wanneer we hem het hardst nodig hebben, namelijk 's nachts en in de winter. Daarom moeten we manieren zien te vinden om zonne-energie op grote schaal op te slaan. Voordelen van zonne-energie zijn: De zon raakt nooit op er zal altijd energie uit de zon te halen zijn. De apparaten om de energie in te "verzamelen" verbruiken geen brandstof en veroorzaken geen vervuiling ook zijn ze gemakkelijk te onderhouden omdat ze weinig beweegbare onderdelen hebben. Nadelen van zonne-energie zijn: Centrales nemen grote hoeveelheid land in beslag en zijn niet erg aantrekkelijk om te zien. Het afgraven van zand om silicium te maken, dat gebruikt wordt in zonnecellen kan hele gebieden verwoesten en de plaatselijke omgeving ernstig aantasten. Fig. 2: Zonnepanelen Een zonnecel bestaat uit twee afzonderlijke lagen, elk met een elektrische lading. Als er licht op de cel valt beginnen deze ladingen tussen twee lagen te bewegen. Dat levert een kleine hoeveelheid energie op. Omdat elke cel weinig elektriciteit produceert heeft men voor de meeste doeleinden een heleboel zonnecellen nodig. Op een zonnige dag kunnen zonnepanelen per vierkantenmeter ongeveer 100 Wat aan elektriciteit produceren. 5

6 2.2 Windenergie Er zijn verschillende manieren waarop je de wind als energiebron kunt gebruiken. Net zoals de zon zal er altijd wind zijn en is dit ook een belangrijke "schone" energiebron. De beweging van de lucht bevat, mits je er de juiste apparaten voor gebruikt, een hoeveelheid kinetische energie. Windenergie is gratis en verbruikt geen brandstof en veroorzaakt ook geen vervuiling en is daarom schoon. Als alle wind optimaal gebruikt zou worden, dan zou dat alle mensen op de hele wereld van 10 maal zoveel energie kunnen voorzien als we nu gebruiken. Vroeger werd windenergie ook gebruikt bijvoorbeeld voor zeilboten en de ouderwetse windmolens. De moderne windmolens zijn er niet voor om zoals vroeger het graan mee te malen, maar zijn er nu voor om elektriciteit op te wekken. De wieken die ronddraaien zitten aan een grote dynamo vast. Die levert net als de dynamo op een fiets Fig. 3: Windmolens elektriciteit op. Als het hard waait levert het een hoop elektriciteit op, mits de wieken recht op de wind staan. Daarom zijn windmolens zo gemaakt dat ze kunnen draaien naar de wind. Voordelen van windenergie: De wind raakt nooit op. Verbruikt geen brandstof en het materiaal waarvan windmolens gemaakt zijn is niet duur. Nadelen van windenergie: Er moeten een hele hoop windmolens aanwezig zijn om een grote hoeveelheid elektriciteit op te wekken. De windmolens zijn erg onderhoud gevoelig er gaat snel iets kapot, omdat ze vol zitten met allerlei bewegende onderdelen hebben. 2.3 Energie uit water Viervijfde van de wereld is bedekt met water. Het water in onze oceanen en rivieren is voortdurend in beweging. Golven, stromingen, getijden en watervallen leveren als ze goed gebruikt worden een enorme hoeveelheid kinetische energie. Projecten voor hydro elektriciteit zijn tot zover de meest geslaagde manier gebleken om waterkracht (ook wel witte steenkool) bruikbaar te maken. De beweging van het water uit rivieren of reservoirs wordt gebruikt om turbines in werking te zetten, die op hun beurt weer generatoren aandrijven om elektriciteit op te wekken. Fig. 4: Sluizen Voordelen van energie uit water: Water zal nooit opraken. Het is met de technologie van tegenwoordig goed te doen om elektriciteit uit water te halen. Het kan op verschillende manieren in verschillende landen. Het levert een gigantische hoeveelheid energie op wat al snel erg rendabel is. 6

7 Nadelen van energie uit water: Het bouwen van de hyrdo centrales kan soms tot gevolg hebben dat er stukken land overstromen. De centrales kunnen de natuurlijke omgeving van de zeekunst veranderen. De centrales zijn erg onderhoud gevoelig. 7

8 3 Energie uit water 3.1 Verschillende manieren Over de gehele wereld zijn verschillende manieren waarbij water wordt gebruikt om energie op te wekken. Meestal wordt er een stuwdam gemaakt. Door het hoogte verschil kan met behulp van een turbine energie worden opgewekt. Omdat Nederland een vlak land is kan dat hier niet. Er moesten dus andere manieren worden gevonden om hier energie uit water te halen. 3.2 Concept: Magnets Omdat we iets geheel nieuws wilden introduceren, hebben we in het begin vooral gedacht aan sciencefictionachtige manieren. Hieruit kwam dan ook ons concept Magnets. Deze installatie bestaat uit twee lange buizen met in het midden een korte buis met daarin een turbine. Aan het uiteinde van de eerste grote buis zit een plusmagneet, aan het uiteinde van de tweede grote buis zit een minmagneet. Doordat er kleine magnetische deeltjes in het water zitten, en de magneten om en om aan gaan, zal het water in het systeem in beweging komen. Dit heeft het gevolg dat de turbine energie gaat opwekken. Fig. 5: Concept: Magnets Uiteindelijk hebben we niet voor dit concept gekozen, omdat de magneten energie verbruiken en we willen juist energie opwekken. 3.3 Concept: Eb-vloed Het tweede concept wat we hadden bedacht is Eb-vloed. Hierbij wordt energie opgewekt met behulp van het eb en vloed verschil. Het principe is simpel: er is een grote bak in zee die volloopt bij vloed, en leeg loopt bij eb. Omdat er in de wanden van de bak turbines zitten, zal bij het vol- en leeglopen energie worden Fig. 6: Concept: Eb-vloed opgewekt. We hebben dit concept niet gekozen, omdat we iets nieuws wilden doen. Twee studenten van een universiteit hebben al een soort gelijk iets ontworpen¹. 3.4 Concept: Waterkracht Ons derde concept was Waterkracht. Bij dit concept worden een soort van windmolens onder water geplaatst. Door deze watermolens in een gebied met stroming te plaatsen, kan energie worden opgewekt met behulp van waterkracht. Hoewel het een origineel concept is hebben we ook niet voor dit concept gekozen. De redenen hiervoor waren dat het veel te duur zou worden en dat het het ecosysteem van het gebied waarin ze geplaatst zijn zou worden verstoort. Fig. 7: Concept: Waterkracht 8

9 3.5 Concept: Riviercentrale Ons laatste concept, onze definitieve keuze, is Riviercentrale. Hierbij draait het vooral om de hoeveelheid water en niet zo zeer om de stroomsnelheid. Doordat de centrale achter de dijk van de rivier ligt, en dus iets lager, Fig. 8: Concept: Riviercentrale zal het water, voor een gedeelte, naar de centrale stromen. In de centrale wordt vervolgens met behulp van een speciale turbine energie opgewekt. We hebben voor dit concept gekozen, omdat er in Nederland weinig hoogte verschil is en je dit soort centrales op veel verschillende plekken kan plaatsen. 9

10 4 Riviercentrale 4.1 Riviercentrale Een riviercentrale werkt bijna hetzelfde als een stuwmeer. De enige verschillen dier er zijn: - Een riviercentrale gebruikt niet, voor het grootste deel, het hoogteverschil, maar de stroomsnelheid. Fig. 9: Een riviercentrale - Een riviercentrale is goedkoper. - Je kan meerdere riviercentrales op dezelfde rivier aansluiten. Fig. 10: Een open bulbturbine 4.2 Turbine Omdat een riviercentrale niet echt gebruik maakt van het hoogte verschil is de turbine van dit soort centrales anders dan die van een stuwmeer. Er zijn verschillende soorten turbines op de markt. Dit zijn de: bulb-, pit-, s- en francisturbine. Wij hebben gekozen voor een bulbturbine, omdat bij deze de generator in de turbine zelf zit, zodat er geen groot gebouw bij de centrale hoeft te staan, en deze turbine levert de meeste energie in verhouding met het formaat van de turbine. 4.3 Plaats De beste plaats voor onze riviercentrale(s) hebben wij bepaald aan de hand van de volgende eigenschappen: - De plaats moet aan een rivier in Nederland liggen. - De plaats moet aan het begin van een rivier (in Nederland) liggen (dan is de stroomsnelheid, in Nederland, nog het hoogst). - De rivier, waar de centrale aanlicht, moet zo min mogelijk bochten hebben gemaakt (hierdoor neemt de stroomsnelheid zo min mogelijk af). - De plaats moet in een bocht liggen, zodat de volle Fig. 11: De juiste plek 10

11 stroomsnelheid wordt benut. - De plaats moet een makkelijke afwatering hebben naar de rivier. Op basis van deze eigenschappen hebben we de volgende plaats geselecteerd: 51 52'17.87"N, 6 1'57.60"O, ofwel net het begin van de Waal. 4.4 Vermogen Het vermogen van de centrale is te berekenen met de volgende formule: hierin zijn: P = vermogen (J/s of watt) η = turbine-efficiëntie ρ = massadichtheid van water (kg/m 3 ) g = lokale zwaartekrachtversnelling (9,81 m/s 2 ) stromingsdebiet (m 3 /s) h = valhoogte (m). Deze zijn in ons geval: η = 0,90 ρ = 1,0 * 10 3 kg/m 3 g = 9,81 m/s m 3 /s (5% van het gemiddelde stromingsdebiet van de Waal) h = 2 m Dus dan krijgen we: P = 0,90*1,0*10 3 *9,81*110*2 = 1,94238 MW per turbine. 11

12 5 Kosten 5.1 Wat is er allemaal nodig? Om deze riviercentrale te latenwerken hebben we nodig: - Bulb turbine met een doorsnee van 2m - Een verstevigd stuk dijk van 5m - Een afvoer kanaal wat minimaal 110m³/s aankan en dat 0,60km lang is 5.2 Kosten turbine Jammer genoeg hebben we geen antwoord gekregen van Voith Siemens en kunnen we dus niet precies zeggen hoeveel één turbine zou gaan kosten. Om toch een schatting te kunnen maken hebben we naar een soort gelijk project gekeken van Voith Siemens in Turkije. Specifications - Karkamis Hydroelectric Power Plant, Turkey Order year 1996 Output Plant type Location Estimated investiment 180MW Completion 2000 GAP project completion 2010 Sponsor Lead equipment suppliers Project co-ordination Hydro-mechanical equipment Detailed civil engineering Additional project support Turbines Hydroelectric Euphrates valley, Northern Turkey $175 million Key Players GAP Project VA Tech Elin, Voith Siemens Verbundplan Yuksel Insaat AS Temelsu International Engineering Services Austrian government Plant Details 6 x 30MW Bulb turbines Om de prijs van één turbine te achterhalen hebben we een aantal dingen van de $175 miljoen afgetrokken: de overige kosten, aanleggen dam, bouwen etc. (±$125 miljoen) en de overige $50 miljoen gedeeld door 6 wat dan uitkomt op ongeveer $8,3 miljoen per turbine. Het volgende waar we rekening mee hebben gehouden is dat bij dit project bulb turbines van 6,4m doorsnee werden gebruikt, terwijl van 2m doorsnee gebruiken. Hierdoor schatten wij de prijs van één turbine voor ons project op ±$3,6 miljoen ($8,3 miljoen/6,4*2,0 + $1 miljoen) ofwel 2,3 miljoen euro (de $1 miljoen extra is omdat we niet zeker van de prijs zijn en er zijn altijd standaard kosten). 5.3 Overige kosten Ook hiervan kunnen we helaas geen precieze getallen geven. Wel kunnen we ongeveer een schatting maken op basis van andere projecten uit het verleden. Het bedrag voor overige 12

13 kosten komt dan neer op ± 6 miljoen. Verder schatten we de onderhoudskosten op ,- per jaar. Ook zijn er twee werknemers in dienst die maandelijks 2500,- verdienen. 5.4 Winst maken Om de winst te berekenen moeten we een paar dingen weten: hoeveel één centrale oplevert per jaar, de totale kosten en de gemiddelde kwh prijs. Dan kunnen we gaan kijken hoelang de periode moet zijn waarna we winst gaan maken. Uit hoofdstuk vier kunnen we halen dat één turbine ongeveer 1,9MW levert. Dit staat gelijk aan 1,9*10 6 J/s. Per uur is dat: 1,9*10 6 *60*60 = J/h 1 kwh = 3,6*10 6 J Dus per uur levert één turbine: /3,6*10 6 = 1900 kwh 1 kwh kost tegenwoordig ongeveer 0,07. Dan zou één turbine dus: 1900*0,07*24*365 = ,- De totale kosten zijn 8,3 miljoen plus jaarlijks: *2* = ,- Vervolgens kijken we na hoelang we winst kunne gaan maken: Y = ( *t) Wanneer twee formules elkaar kruisen kun je bij t aflezen na hoeveel jaar winst wordt gemaakt. Dit kan gedaan worden door Y 1 in te stellen op een grafische rekenmachine op: Y 1 = ( *t) en Y 2 in te stellen op *t : Y 2 = *t Wanneer dan via de optie CALC INTERSECT wordt gerekend komt het aantal jaren eruit: t = 7,58 jaar Dus in het 8 e jaar wordt winst gemaakt. 13

14 Conclusie De hoofdvraag van ons project was: Kan energie uit water in Nederland ook, op een goedkope manier? Na het onderzoek dat we hebben gedaan is gebleken dat energie uit water in Nederland winstgevend, goedkoop en het belangrijkste: schoon kan zijn. 14

15 Nawoord. We hebben het tijdens deze opdracht erg naar onze zin gehad. We hebben er veel van geleerd en we denken dat we er in de toekomst ook nog wat aan hebben. De problemen waren haast niet aanwezig. Het enigste was dat we niet goed de kosten konden achterhalen. Dat kwam omdat het bedrijf niet reageerde op de mails die we ze stuurden en er op internet zelf weinig informatie te vinden was over eerdere projecten en de financiën daarvan. Maar al met al was het een geslaagd project waar we niet alleen wat van geleerd hebben maar ook veel plezier in hebben gehad. 15

16 Literatuurlijst Boeken: - Waterkracht Graham Rickard - Schone Energie William van den Akker - Zonne-energie Graham Rickard Internet: gen_b.pdf

17 Logboek Jesper de Bruin: Ontwerpen gemaakt 2 uur Concepten 1 uur Informatie zoeken/verwerken 1 uur Informatie zoeken/verwerken 1 uur Informatie zoeken/verwerken 1 uur Presentatie voorbereiden 2 uur Onderwerpen voor werkstuk maken 2 uur Onderwerpen voor werkstuk maken 1 uur Onderwerpen voor werkstuk maken 2 uur Werkstuk afmaken alles bij elkaar voegen 3 uur Maarten Brakkee: Website gemaakt 1 uur Ontwerpen gemaakt 2 uur Concepten 1 uur Concepten 1 uur Informatie toegevoegd 1 uur Informatie zoeken/verwerken 2 uur Informatie zoeken/verwerken 1 uur Informatie zoeken/verwerken 1 uur Presentatie voorbereiden 2 uur Onderwerpen voor werkstuk maken 1 uur Onderwerpen voor werkstuk maken 2 uur Onderwerpen voor werkstuk maken 2 uur Werkstuk afmaken alles bij elkaar voegen 3 uur 17

Naam: Thijs. Groep: 6/7. School: St.Willibrordusschool

Naam: Thijs. Groep: 6/7. School: St.Willibrordusschool Naam: Thijs Groep: 6/7 School: St.Willibrordusschool 1 Voorwoord Voor je ligt het werkstuk van Thijs. Dit werkstuk gaat over zonne-energie. Ik kwam op het idee voor dit onderwerp toen papa en mama ook

Nadere informatie

Kernenergie. kernenergie01 (1 min, 22 sec)

Kernenergie. kernenergie01 (1 min, 22 sec) Kernenergie En dan is er nog de kernenergie! Kernenergie is energie opgewekt door kernreacties, de reacties waarbij atoomkernen zijn betrokken. In een kerncentrale splitst men uraniumkernen in kleinere

Nadere informatie

Flipping the classroom

Flipping the classroom In dit projectje krijg je geen les, maar GEEF je zelf les. De leerkracht zal jullie natuurlijk ondersteunen. Dit zelf les noemen we: Flipping the classroom 2 Hoe gaan we te werk? 1. Je krijgt of kiest

Nadere informatie

Alternatieve energiebronnen

Alternatieve energiebronnen Alternatieve energiebronnen energie01 (1 min, 5 sec) energiebronnen01 (2 min, 12 sec) Windenergie Windmolens werden vroeger gebruikt om water te pompen of koren te malen. In het jaar 650 gebruikte de mensen

Nadere informatie

Alternatieve energieopwekking

Alternatieve energieopwekking Alternatieve energieopwekking Energie wordt al tientallen jaren opgewekt met een paar energiebronnen: Kolen Gas Olie Kernenergie De eerste drie vallen onder de fossiele brandstoffen. Fossiele brandstoffen

Nadere informatie

Hoe kunnen treinen op wind rijden? Les in de Groene Top Trein

Hoe kunnen treinen op wind rijden? Les in de Groene Top Trein ctie produ Hoe kunnen treinen op wind rijden? Les in de Groene Top Trein lesboekje02.indd 1 20-11-2015 13:20 Welkom in de Groene Top Trein! Het gaat deze trein voor de wind, want deze trein rijdt op wind.

Nadere informatie

[Samenvatting Energie]

[Samenvatting Energie] [2014] [Samenvatting Energie] [NATUURKUNDE 3 VWO HOOFDSTUK 4 WESLEY VOS 0 Paragraaf 1 Energie omzetten Energiesoorten Elektrisch energie --> stroom Warmte --> vb. de centrale verwarming Bewegingsenergie

Nadere informatie

Module 4 Energie. Vraag 3 Een bron van "herwinbare" energie is: A] biomassa B] de zon C] steenkool D] aardolie E] bewegend water

Module 4 Energie. Vraag 3 Een bron van herwinbare energie is: A] biomassa B] de zon C] steenkool D] aardolie E] bewegend water Module 4 Energie Vraag 1 Wat hoort bij het indirect energieverbruik van een apparaat? Kies het BESTE antwoord A] De energie wat het apparaat nuttig verbruikt. B] De energie die het apparaat niet nuttig

Nadere informatie

Groep 8 - Les 5 Mijn idee over energie in de toekomst

Groep 8 - Les 5 Mijn idee over energie in de toekomst Leerkrachtinformatie Groep 8 - Les 5 Mijn idee over energie in de toekomst Lesduur: 25 minuten (zelfstandig) DOEL De leerlingen weten waarom je zuinig met elektriciteit moet zijn. De leerlingen kunnen

Nadere informatie

Dat kan beter vmbo-kgt34. CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie.

Dat kan beter vmbo-kgt34. CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie. Auteur VO-content Laatst gewijzigd Licentie Webadres 25 August 2016 CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie http://maken.wikiwijs.nl/82623 Dit lesmateriaal is gemaakt met Wikiwijsleermiddelenplein. Wikiwijsleermiddelenplein

Nadere informatie

Tegelijkertijd is het een gigantische opgave om de brandstoffen te winnen en. (Bild 1: CC BY-NC-ND 2.0, Peter Jakobs, Gut Eschergewähr, NRW)

Tegelijkertijd is het een gigantische opgave om de brandstoffen te winnen en. (Bild 1: CC BY-NC-ND 2.0, Peter Jakobs, Gut Eschergewähr, NRW) Wasteland Energy "Wasteland Energy" is de naam van een project dat onderzoekt hoe men in de dagelijkse omgang met minimale middelen zelf elektriciteit opwekken kan. We leven in een tijd waarin fossiele

Nadere informatie

Energie Rijk. Lesmap Leerlingen

Energie Rijk. Lesmap Leerlingen Energie Rijk Lesmap Leerlingen - augustus 2009 Inhoudstafel Inleiding! 3 Welkom bij Energie Rijk 3 Inhoudelijke Ondersteuning! 4 Informatiefiches 4 Windturbines-windenergie 5 Steenkoolcentrale 6 STEG centrale

Nadere informatie

Sunshine on Track: Sunshine on Track is de trein op zonne-energie!!!

Sunshine on Track: Sunshine on Track is de trein op zonne-energie!!! : is de trein op zonne-energie!!! De treinen in Nederland verbruiken stroom. veel stroom. Tegelijkertijd neemt het spoor veel ruimte in beslag. Ons idee is deze drie samen te voegen en de ruimte op en

Nadere informatie

Windenergie. Verdiepende opdracht

Windenergie. Verdiepende opdracht 2015 Windenergie Verdiepende opdracht Inleiding; In dit onderdeel leer je meer over windenergie. Pagina 1 Inhoud 1. Windenergie... 3 1.1 Doel... 3 1.2 Inhoud... 3 1.3 Verwerking... 9 Pagina 2 1. Windenergie

Nadere informatie

Groep 8 - Les 4 Duurzaamheid

Groep 8 - Les 4 Duurzaamheid Leerkrachtinformatie Groep 8 - Les 4 Duurzaamheid Lesduur: 30 minuten (zelfstandig) DOEL De leerlingen weten wat de gevolgen zijn van energie verbruik. De leerlingen weten wat duurzaamheid is. De leerlingen

Nadere informatie

Mens en techniek. VMBO BASIS en KADER, leerjaar 2. Figuur 1 (Illustratie uit Microsoft Word)

Mens en techniek. VMBO BASIS en KADER, leerjaar 2. Figuur 1 (Illustratie uit Microsoft Word) Mens en techniek VMBO BASIS en KADER, leerjaar 2 Figuur 1 (Illustratie uit Microsoft Word) 1 ENERGIE... 2 1.1. Inleiding... 2 1.2. Het omzetten van energie... 3 1.3. Het omzetten van energie - Opdrachten...

Nadere informatie

Hoofdstuk 3. en energieomzetting

Hoofdstuk 3. en energieomzetting Energie Hoofdstuk 3 Energie en energieomzetting Grootheid Energie; eenheid Joule afkorting volledig wetenschappelijke notatie 1 J 1 Joule 1 Joule 1 J 1 KJ 1 KiloJoule 10 3 Joule 1000 J 1 MJ 1 MegaJoule

Nadere informatie

ZX- ronde 7 oktober 2012

ZX- ronde 7 oktober 2012 ZX- ronde 7 oktober 2012 Energietransitie De huidige fossiele energiebronnen raken en keer op in het huidige tempo waarop de mens er gebruik van maakt. Doordat er wordt uitgegaan van een onbeperkte groei

Nadere informatie

J De centrale draait (met de gegevens) gedurende één jaar. Het gemiddelde vermogen van de centrale kan dan berekend worden:

J De centrale draait (met de gegevens) gedurende één jaar. Het gemiddelde vermogen van de centrale kan dan berekend worden: Uitwerking examen Natuurkunde1 HAVO 00 (1 e tijdvak) Opgave 1 Itaipu 1. De verbruikte elektrische energie kan worden omgerekend in oules: 17 = 9,3 kwh( = 9,3 3, ) = 3,3 De centrale draait (met de gegevens)

Nadere informatie

Bestaat er witte steenkool?

Bestaat er witte steenkool? leestekst Bestaat er witte steenkool? Een woordje uitleg bij de werking van een waterkrachtcentrale. Is water sterk?, vroeg onze meester altijd. Natuurlijk, want er kunnen boten op varen!, grapte hij dan.

Nadere informatie

Zelfvoorzienend Terschelling

Zelfvoorzienend Terschelling Zelfvoorzienend Terschelling Martijn Jongsma & Daan Gunnink 31-01-2014 Inleiding Zelfvoorzienend Terschelling, een idee waarin Terschelling zelf in staat is om haar elektrische behoefte te verzorgen. Binnen

Nadere informatie

Project Energie. Week 1DEF: Mens en dier

Project Energie. Week 1DEF: Mens en dier Project Energie. Week 1DEF: Mens en dier Info: Wat is energie? Energie heeft te maken met de kracht om iets te doen en met verbranden. De zon geeft ons energie door licht en warmte. Voedsel is onze brandstof

Nadere informatie

Zx-ronde zondag 27 januari 2013

Zx-ronde zondag 27 januari 2013 Zx-ronde zondag 27 januari 2013 Elektriciteit uit waterkracht Dit verhaaltje is de laatste in serie verhaaltjes over duurzame energie opwekking. We hebben windturbines, zonnecellen en osmosecentrale`s

Nadere informatie

Een beginners handleiding voor het opwekken van je eigen energie en er ook voor betaald worden.

Een beginners handleiding voor het opwekken van je eigen energie en er ook voor betaald worden. Een beginners handleiding voor het opwekken van je eigen energie en er ook voor betaald worden. Waarom moet je leren over het opwekken van je eigen energie en er ook voor betaald worden! Het antwoord is

Nadere informatie

Duurzame elektriciteit in het EcoNexis huis

Duurzame elektriciteit in het EcoNexis huis Werkblad 1, mbo Duurzame elektriciteit in het EcoNexis huis Inleiding De wereldbevolking groeit al jaren vrij stevig. En de wereldwijde behoefte aan energie groeit mee: we kúnnen simpelweg niet meer zonder

Nadere informatie

Testen en metingen op windenergie.

Testen en metingen op windenergie. Testen en metingen op windenergie. Inleiding Als we rond groene energie begonnen te denken, dan kwam windenergie als een van de meest vanzelfsprekende vormen van groene energie naar boven. De wind heeft

Nadere informatie

TECHNIEK project MODELOPLOSSINGEN. Jeroen De Meutter Olivier Foets Jeroen Smets

TECHNIEK project MODELOPLOSSINGEN. Jeroen De Meutter Olivier Foets Jeroen Smets TECHNIEK project MODELOPLOSSINGEN Jeroen De Meutter Olivier Foets Jeroen Smets 2 PROBLEEMSTELLING Vorig jaar hebben we de energie besproken uit de fossiele brandstoffen. Je weet dat deze brandstoffen driekwart

Nadere informatie

Waterkracht uit Getijdenbassins. Bedrijfsbezoek KIVI NIRIA 26-10-2010

Waterkracht uit Getijdenbassins. Bedrijfsbezoek KIVI NIRIA 26-10-2010 Waterkracht uit Getijdenbassins Bedrijfsbezoek KIVI NIRIA 26-10-2010 Inhoud Principe Turbines Model Vispassage Nijhuis concepten Grevelingen Conclusie La Rance (Frankrijk) Getijden energie Vloed ~ 6 uur

Nadere informatie

Voor het welzijn van kind en school. Klas 3!

Voor het welzijn van kind en school. Klas 3! Voor het welzijn van kind en school Klas 3! Wat is energie Energie heb je nodig om iets te doen. Je hebt het nodig om een auto mee te kunnen laten rijden, een huis mee te verwarmen of een fabriek mee te

Nadere informatie

PROJECT H FROM O. Versie: 1. Dhr. Joosten. Maritiem Instituut Willem Barentsz. Door: Bart Enting, Bart Ruijter. Marijn Grevink,

PROJECT H FROM O. Versie: 1. Dhr. Joosten. Maritiem Instituut Willem Barentsz. Door: Bart Enting, Bart Ruijter. Marijn Grevink, PROJECT H FROM O Versie: 1 Dhr. Joosten Door: Bart Enting, Bart Ruijter & Marijn Grevink, Voorwoord Onder invloed van onder andere de economische crisis, zijn de olie prijzen torenhoog gestegen. Rederijen

Nadere informatie

Een beginners handleiding voor duurzame energie

Een beginners handleiding voor duurzame energie Een beginners handleiding voor duurzame energie Waarom leren over duurzame energie? Het antwoord is omdat: een schone energiebron is het niet begrensd wordt door geografische grenzen en geo-politiek INHOUD

Nadere informatie

Inhoudsopgave. Voorblad, bladzijde 1. Inhoudsopgave, bladzijde 2. Inleiding, bladzijde 3. Wat houd duurzame-energie in?

Inhoudsopgave. Voorblad, bladzijde 1. Inhoudsopgave, bladzijde 2. Inleiding, bladzijde 3. Wat houd duurzame-energie in? 1 Inhoudsopgave Voorblad, bladzijde 1 Inhoudsopgave, bladzijde 2 Inleiding, bladzijde 3 Wat houd duurzame-energie in?, bladzijde 4 Wat is zonne-energie?, bladzijde 5 Wat is waterkracht?, bladzijde 6 Wat

Nadere informatie

Energie. Jouw werkbladen. In de klas. Ontdek zélf hoe de wereld werkt! Naam: Klas: Energie Onderbouw havo/vwo Leerlingen In de klas versie 04-2014 1

Energie. Jouw werkbladen. In de klas. Ontdek zélf hoe de wereld werkt! Naam: Klas: Energie Onderbouw havo/vwo Leerlingen In de klas versie 04-2014 1 Energie Jouw werkbladen In de klas Naam: Klas: Ontdek zélf hoe de wereld werkt! Energie Onderbouw havo/vwo Leerlingen In de klas versie 04-2014 1 Energie op aarde Energie, fossiele brandstoffen, groene

Nadere informatie

Energie en milieu. Klas : Naam : Datum: OPDRACHT Nr : TE 30. Zoekopdracht milieuproblemen

Energie en milieu. Klas : Naam : Datum: OPDRACHT Nr : TE 30. Zoekopdracht milieuproblemen Klas : Naam : Datum: OPDRACHT Nr : TE 30 Energie en milieu Zoekopdracht milieuproblemen Je gaat uitzoeken hoe energieverbruik milieuvervuiling veroorzaakt. Je noteert in de tabel hoe jullie deze zoekopdracht

Nadere informatie

Belangrijke vragen over zonnepanelen

Belangrijke vragen over zonnepanelen Persoonlijk advies? Bent u benieuwd naar de mogelijkheden voor uw situatie? Neem geheel vrijblijvend contact op via mail: info@sygosolar.nl, of bel 0183-565308. Belangrijke vragen over zonnepanelen Met

Nadere informatie

Alles in de wind. Over windenergie. Hoe werkt een windturbine? Tandwielkast vroeger en nu. Direct Drive

Alles in de wind. Over windenergie. Hoe werkt een windturbine? Tandwielkast vroeger en nu. Direct Drive Hoe werkt een windturbine? Het basisprincipe is eenvoudig. De rotorbladen (wieken) zitten gemonteerd op een as. Als het waait draaien de rotorbladen en gaat de as draaien. De as laat vervolgens een generator

Nadere informatie

www.praktischtechniek.nl

www.praktischtechniek.nl D. Bekijk nu de andere zaklampen. Vul de tabel in. Werken alle zaklampen? Ja / nee Omdat: Welke zaklamp schijnt het langst? Techniekkit: Noord Nederland Domein: Energie omzetting Competentie: Ontwerpen

Nadere informatie

Profi Oeco Power LPE 2 Natuur en techniek

Profi Oeco Power LPE 2 Natuur en techniek Met z n allen hebben wij dagelijks reusachtige hoeveelheden energie nodig. Kijk maar eens naar een heel normale dag: Je wordt s morgens gewekt door je wekkerradio. Deze krijgt de stroom natuurlijk uit

Nadere informatie

Presentatie van het onderzoek: Windenergie in Dordrecht? Verkenning van kansen

Presentatie van het onderzoek: Windenergie in Dordrecht? Verkenning van kansen Presentatie van het onderzoek: Windenergie in Dordrecht? Verkenning van kansen 1 Doelstelling Dordrecht 2015 Routekaart Duurzaamheidsdoelstellingen 2010-2015: Doelstelling 2015 Duurzame energie 132 TJ

Nadere informatie

Begrippen. Broeikasgas Gas in de atmosfeer dat de warmte van de aarde vasthoudt en zo bijdraagt aan het broeikaseffect.

Begrippen. Broeikasgas Gas in de atmosfeer dat de warmte van de aarde vasthoudt en zo bijdraagt aan het broeikaseffect. LESSENSERIE ENERGIETRANSITIE Informatieblad Begrippen Biobrandstof Brandstof die gemaakt wordt van biomassa. Als planten groeien, nemen ze CO 2 uit de lucht op. Bij verbranding van de biobrandstof komt

Nadere informatie

Groep 8 Basisles: Elektriciteit opwekken

Groep 8 Basisles: Elektriciteit opwekken Leerkrachtinformatie Lesduur: 35 tot 40 minuten Deze basisles kunt u op verschillende manieren organiseren: A. Klassikaal (35 minuten) U verzorgt en begeleidt de les. U gebruikt hierbij deze leerkrachtinformatie

Nadere informatie

Groep: 8c. Naam: Lucas

Groep: 8c. Naam: Lucas Groep: 8c Naam: Lucas Datum: 6 januari 2015 1 voorwoord Ik houd mijn werkstuk over energie omdat ik in het nieuws heb gehoord dat België aan een energie te kort komt deze winter. Er zijn daar namelijk

Nadere informatie

My statement paper. Windturbines beïnvloeden het klimaat. Glen Pelgrims Ellen Van Dievel

My statement paper. Windturbines beïnvloeden het klimaat. Glen Pelgrims Ellen Van Dievel My statement paper Windturbines beïnvloeden het klimaat Glen Pelgrims Ellen Van Dievel 14 april 2015 1. Inleiding Tegenwoordig is hernieuwbare, groene energie een onderwerp waar veel over gesproken en

Nadere informatie

Fig1.9 Zonne-energie: voorbeeldproefje

Fig1.9 Zonne-energie: voorbeeldproefje Zonne-energie Inleidende proef Doelstelling Het is de bedoeling om kort maar bondig de werking van een zonnepaneel uit te leggen. Daarna wordt de werking vlug gedemonstreerd wordt aan de hand van een kleine

Nadere informatie

Samenvatting. Samenvatting

Samenvatting. Samenvatting Samenvatting De wereldpopulatie verbruikt steeds meer energie. Momenteel wordt deze energie vooral geleverd door fossiele brandstoffen. Een groot nadeel van fossiele brandstoffen is dat hun aanwezigheid

Nadere informatie

1 ENERGIE Inleiding Het omzetten van energie Fossiele brandstoffen Duurzame energiebronnen

1 ENERGIE Inleiding Het omzetten van energie Fossiele brandstoffen Duurzame energiebronnen 1 ENERGIE... 2 1.1. Inleiding... 2 1.2. Het omzetten van energie... 2 1.3. Fossiele brandstoffen... 5 1.4. Duurzame energiebronnen... 7 1.5. Kernenergie... 9 1.6. Energie besparen... 10 1.7. Energieverbruik

Nadere informatie

Duurzame energie. Een wenked perspectief? Deel II: zonne-energie. 2003-2011 G.P.J. Dijkema, TU Delft, TBM, B.Sc Opleiding Technische Bestuurskunde

Duurzame energie. Een wenked perspectief? Deel II: zonne-energie. 2003-2011 G.P.J. Dijkema, TU Delft, TBM, B.Sc Opleiding Technische Bestuurskunde Duurzame energie Een wenked perspectief? Deel II: zonne-energie Hernieuwbare Energiebronnen Oorsprong: Kernfusie in de zon Benutting Indirect Drukverschillen in de atmosfeer: wind Windenergie Verdamping

Nadere informatie

Meten = weten Instructie voor leerkrachten

Meten = weten Instructie voor leerkrachten Meten = weten Instructie voor leerkrachten Dit opdrachtenblad Meten = Weten is ontwikkeld als een voorproefje voor het lespakket Zonnepanelen op school. Het opdrachtenblad is zelfstandig te gebruiken.

Nadere informatie

QUESTIONBOXLES ZONNECELLEN EN ELEKTRICITEIT

QUESTIONBOXLES ZONNECELLEN EN ELEKTRICITEIT QUESTIONBOXLES ZONNECELLEN EN ELEKTRICITEIT Colofon Auteur: Amy Beerens Contact: Maarten Reichwein, WKUU, wetenschapsknooppunt@uu.nl of 030-25 33 717 INHOUDSOPGAVE Inhoud 1 Doel van de les 2 2 Opzet lesplan

Nadere informatie

www.jouwenergievanmorgen.nl Tekst: Mirthe Niehoff

www.jouwenergievanmorgen.nl Tekst: Mirthe Niehoff Zonnecellen www.jouwenergievanmorgen.nl Tekst: Mirthe Niehoff Energie en elektriciteit Wat is energie? Energie maakt het mogelijk dingen te laten bewegen of te veranderen. Zonder energie werkt niets en

Nadere informatie

Lessuggesties energie Ter voorbereiding van GLOW. Groep 6, 7, 8

Lessuggesties energie Ter voorbereiding van GLOW. Groep 6, 7, 8 Lessuggesties energie Ter voorbereiding van GLOW Groep 6, 7, 8 Eindhoven, 8 september 2011 In het kort In deze lesbrief vind je een aantal uitgewerkte lessen waarvan je er één of meerdere kunt uitvoeren.

Nadere informatie

Elektrische auto stoot evenveel CO 2 uit als gewone auto

Elektrische auto stoot evenveel CO 2 uit als gewone auto Elektrische auto stoot evenveel CO 2 uit als gewone auto Bron 1: Elektrische auto s zijn duur en helpen vooralsnog niets. Zet liever in op zuinige auto s, zegt Guus Kroes. 1. De elektrische auto is in

Nadere informatie

OVERAL, variatie vanuit de kern. LES- BRIEF 3v/4hv. De zonne-energiecentrale van Fuentes de Andalucía

OVERAL, variatie vanuit de kern. LES- BRIEF 3v/4hv. De zonne-energiecentrale van Fuentes de Andalucía OVERAL, variatie vanuit de kern LES- BRIEF 3v/4hv De zonne-energiecentrale van 1 Zonne-energie is in overvloed beschikbaar maar het is nog niet zo eenvoudig om die om te zetten naar elektrische energie.

Nadere informatie

Cliptoets Windenergie. Docentenhandleiding

Cliptoets Windenergie. Docentenhandleiding Cliptoets Windenergie Docentenhandleiding We hebben iedere dag energie nodig. Die wekken we vooral op met olie, gas en steenkool. Maar die grondstoffen raken op. Bovendien vervuilen ze het milieu. Het

Nadere informatie

Spiekbriefje Frisse Wind

Spiekbriefje Frisse Wind Spiekbriefje Frisse Wind Feiten over windenergie voor feestjes, verjaardagen of andere bijeenkomsten. Er worden dan veel halve waarheden over windenergie verkondigd, en dat is jammer, want windenergie

Nadere informatie

Technische onderbouwing themapagina s GasTerra Jaarverslag 2012. Gas. Gas. Volume (mrd. m 3 ) 83. Calorische waarde (Hi) (MJ/m 3 ) 31,65

Technische onderbouwing themapagina s GasTerra Jaarverslag 2012. Gas. Gas. Volume (mrd. m 3 ) 83. Calorische waarde (Hi) (MJ/m 3 ) 31,65 Technische onderbouwing themapagina s GasTerra Jaarverslag 2012 Gas Gas Volume (mrd. m 3 ) 83 Calorische waarde (Hi) (MJ/m 3 ) 31,65 Calorische waarde (Hs) (MJ/m 3 ) 35,17 Energie-inhoud op onderwaarde

Nadere informatie

Project Singraven:Watermolen, KLAS 3H/V, April 2011 Watermolen Hulsbeek, een breed gedragen initiatief

Project Singraven:Watermolen, KLAS 3H/V, April 2011 Watermolen Hulsbeek, een breed gedragen initiatief Project Singraven:Watermolen, KLAS 3H/V, April 2011 Watermolen Hulsbeek, een breed gedragen initiatief 22 december 2010 Vrijdag 17 december werd in het Erve Hulsbeek, prachtig gelegen in het winterse landschap

Nadere informatie

Theorie: Energieomzettingen (Herhaling klas 2)

Theorie: Energieomzettingen (Herhaling klas 2) les omschrijving 12 Theorie: Halfgeleiders Opgaven: halfgeleiders 13 Theorie: Energiekosten Opgaven: Energiekosten 14 Bespreken opgaven huiswerk Opgaven afmaken Opgaven afmaken 15 Practicumtoets (telt

Nadere informatie

Project Energie. Week 1ABC: Mens en dier

Project Energie. Week 1ABC: Mens en dier Project Energie. Week 1ABC: Mens en dier Info: Wat is energie? Energie geeft kracht, licht, warmte en beweging. De zon geeft ons licht en warmte. Voedsel is de brandstof van mensen en dieren. Door te eten

Nadere informatie

Basisprincipes 6 Zonne-energie in stroom omzetten 6 Zonne-energiemodellen met een zonne-energiemodule 7

Basisprincipes 6 Zonne-energie in stroom omzetten 6 Zonne-energiemodellen met een zonne-energiemodule 7 Welkom in de wereld van de fischertechnik PROFI-lijn 3 Energie in het dagelijkse leven 3 Olie, kolen, kernenergie 4 Water en wind 4 Zonne-energie 5 De Energie 5 Zonne-energie 6 Basisprincipes 6 Zonne-energie

Nadere informatie

Groen gas. Duurzame energieopwekking. Totaalgebruik 2010: 245 Petajoule (PJ) Welke keuzes en wat levert het op?

Groen gas. Duurzame energieopwekking. Totaalgebruik 2010: 245 Petajoule (PJ) Welke keuzes en wat levert het op? Totaalgebruik 2010: 245 Petajoule (PJ) Groen gas Welke keuzes en wat levert het op? Huidig beleid 100 miljoen m 3 groen gas. Opbrengst: 3 PJ. Extra inspanning 200 miljoen m 3 groen gas. Opbrengst: 6 PJ.

Nadere informatie

Werkbladen In de klas. Energie. Naam. onderbouw havo/vwo School. Klas

Werkbladen In de klas. Energie. Naam. onderbouw havo/vwo School. Klas Werkbladen In de klas Energie Naam onderbouw havo/vwo School Klas Energie op aarde Energie, fossiele brandstoffen, groene stroom en duurzaamheid. Je hoort er vast wel eens iets over. Maar wat betekent

Nadere informatie

Een overzicht van de hernieuwbare-energiesector in Roemenië

Een overzicht van de hernieuwbare-energiesector in Roemenië Een overzicht van de hernieuwbare-energiesector in Roemenië Roemenië ligt geografisch gezien in het midden van Europa (het zuidoostelijk deel van Midden-Europa). Het land telt 21,5 miljoen inwoners en

Nadere informatie

Door: Vincent Damen Ninja Hogenbirk Roel Theeuwen

Door: Vincent Damen Ninja Hogenbirk Roel Theeuwen Door: Vincent Damen Ninja Hogenbirk Roel Theeuwen 31 mei 2012 INHOUDSOPGAVE Inleiding... 3 1. Totale resultaten... 4 1.1 Elektriciteitsverbruik... 4 1.2 Gasverbruik... 4 1.3 Warmteverbruik... 4 1.4 Totaalverbruik

Nadere informatie

Waar denk jij aan bij het woord energie. Schrijf minimaal drie woorden of korte zinnen op.

Waar denk jij aan bij het woord energie. Schrijf minimaal drie woorden of korte zinnen op. Werkblad opdracht 1 opdracht 1 Waar denk jij aan bij het woord energie. Schrijf minimaal drie woorden of korte zinnen op. opdracht 2 Waar ben je benieuwd naar? Wat zou je willen leren als het gaat over

Nadere informatie

Toelichting infopaneel energie

Toelichting infopaneel energie Inleiding Waarom zouden we voor hernieuwbaar energie gaan? De 3 begrippen die bij transitie aan bod zijn gekomen sluiten volledig aan bij het gebruik van hernieuwbare energie. 1 Om ons milieu te sparen

Nadere informatie

TECHNIEK project. Jeroen De Meutter Olivier Foets Jeroen Smets

TECHNIEK project. Jeroen De Meutter Olivier Foets Jeroen Smets TECHNIEK project Jeroen De Meutter Olivier Foets Jeroen Smets 2 PROBLEEMSTELLING Vorig jaar hebben we de energie besproken uit de fossiele brandstoffen. Je weet dat deze brandstoffen driekwart van alle

Nadere informatie

Smart Grid. Verdiepende opdracht

Smart Grid. Verdiepende opdracht 2015 Smart Grid Verdiepende opdracht Inleiding; In dit onderdeel leer je meer over het onderwerp Smart Grid. Pagina 1 Inhoud 1. Smart Grid... 3 1.1 Doel... 3 1.2 Inhoud... 3 1.3 Verwerking... 8 Pagina

Nadere informatie

Hoofdstuk 4: Arbeid en energie

Hoofdstuk 4: Arbeid en energie Hoofdstuk 4: Arbeid en energie 4.1 Energiebronnen Arbeid: W =............. Energie:............................................................................... Potentiële energie: E p =.............

Nadere informatie

Markstudie naar kleine windturbines in Vlaanderen

Markstudie naar kleine windturbines in Vlaanderen Markstudie naar kleine windturbines in Vlaanderen September 12, 2012 Deze marktstudie werd uitgevoerd in samenwerking met Gfk Significant uit Leuven. 1 Gemeenten van de 308 Vlaamse gemeenten werden geïnterviewed.

Nadere informatie

DEBAT OVER ENERGIEBRONNEN blz 1

DEBAT OVER ENERGIEBRONNEN blz 1 DEBAT OVER ENERGIEBRONNEN blz 1 Je gaat een debat voorbereiden waarbij je ofwel een bepaalde energiebron moet verdedigen ofwel aanvallen. Je werkt hierbij samen in een groepje van drie leerlingen. Het

Nadere informatie

Eindexamen aardrijkskunde vmbo gl/tl 2003 - I

Eindexamen aardrijkskunde vmbo gl/tl 2003 - I Meerkeuzevragen Schrijf alleen de hoofdletter van het goede antwoord op. OMGAAN MET NATUURLIJKE HULPBRONNEN figuur 1 De kringloop van het water A B LAND ZEE 2p 1 In figuur 1 staat de kringloop van het

Nadere informatie

Feeding the world with solar power.

Feeding the world with solar power. Feeding the world with solar power. inteqnion-solar.com Zonne-energie. Duurzame energiebron van de toekomst. De markt voor energievoorziening is volop in beweging. Fossiele brandstoffen als gas en olie

Nadere informatie

Tropisch Nederland. 1. Aanzetten. 1.a Tropisch Nederland

Tropisch Nederland. 1. Aanzetten. 1.a Tropisch Nederland 1. Aanzetten Tropisch Nederland 1.a Tropisch Nederland Jij gaat aan de slag met het dossier Tropisch Nederland. Welke onderdelen van het dossier ga jij maken? Overleg met je docent. GA IK DOEN STAP ONDERDEEL

Nadere informatie

Fotovoltaïsche installaties Autonome systemen

Fotovoltaïsche installaties Autonome systemen Fotovoltaïsche installaties Autonome systemen Autonome PV systemen Het principe van een autonoom PV systeem baseert zich op onderstaand schema: Regelaar Junction box principe Junction box + Junction box

Nadere informatie

Les Biomassa. Werkblad

Les Biomassa. Werkblad LESSENSERIE ENERGIETRANSITIE Les Biomassa Werkblad Les Biomassa Werkblad Niet windenergie, niet zonne-energie maar biomassa is de belangrijkste bron van hernieuwbare energie in Nederland. Meer dan 50%

Nadere informatie

Eindexamen aardrijkskunde vmbo gl/tl 2004 - II

Eindexamen aardrijkskunde vmbo gl/tl 2004 - II Meerkeuzevragen Schrijf alleen de hoofdletter van het goede antwoord op. OMGAAN MET NATUURLIJKE HULPBRONNEN figuur 1 De kringloop van het water R * ** ** ** ** ** ** ** * S ** * ** ** * P Q LAND ZEE T

Nadere informatie

Water in China 2 vmbo-kgt34. CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie.

Water in China 2 vmbo-kgt34. CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie. Auteur VO-content Laatst gewijzigd 21 October 2016 Licentie CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie Webadres http://maken.wikiwijs.nl/82675 Dit lesmateriaal is gemaakt met Wikiwijs Maken van Kennisnet.

Nadere informatie

Goedkoopste alternatief op dit moment De grond onder de molens is gewoon te gebruiken Eigen coöperatie mogelijk (zelfvoorziening)

Goedkoopste alternatief op dit moment De grond onder de molens is gewoon te gebruiken Eigen coöperatie mogelijk (zelfvoorziening) WIND OP LAND 11% (10% BESCHIKBAAR LANDOPPERVLAK) VOORDELEN Goedkoopste alternatief op dit moment De grond onder de molens is gewoon te gebruiken Eigen coöperatie mogelijk (zelfvoorziening) NADELEN Bij

Nadere informatie

Jij en energie: zonne-energie

Jij en energie: zonne-energie De oneindige bron: Zonne-energie Passieve zonne-energie Een soort zonne-energie zal je al snel kunnen bedenken en dat is passieve zonne-energie. Passieve zonne-energie is energie waar je niets voor hoeft

Nadere informatie

Opdracht 1. deel 1 Op zoek naar de stroombron. Op zoek naar de stroombron. Op zoek naar de stroombron Op zoek naar de stroombron

Opdracht 1. deel 1 Op zoek naar de stroombron. Op zoek naar de stroombron. Op zoek naar de stroombron Op zoek naar de stroombron deel 1 Op Op zoek zoek naar naar de de stroombron stroombron Opdracht 1 Bekijk aandachtig de volgende voorwerpen of apparaten en de situatie waarin ze zich bevinden. Als je goed kijkt, zie je dat er in

Nadere informatie

weet dat een zonnepaneel net als een batterij energie levert weet waar een auto aan moet voldoen om op zonnepanelen een auto die op zonneenergie

weet dat een zonnepaneel net als een batterij energie levert weet waar een auto aan moet voldoen om op zonnepanelen een auto die op zonneenergie Gebruik de zon GROEP 7-8 72 65 minuten 1, 42, 44 en 45 De leerling: weet dat de zon gebruikt kan worden om bruikbare elektrische energie op te wekken kan voorbeelden noemen waarbij energie van de zon gebruikt

Nadere informatie

Les Kernenergie. Werkblad

Les Kernenergie. Werkblad LESSENSERIE ENERGIETRANSITIE Les Kernenergie Werkblad Les Kernenergie Werkblad Wat is kernenergie? Het Griekse woord atomos betekent ondeelbaar. Het woord atoom is hiervan afgeleid. Ooit dachten wetenschappers

Nadere informatie

Prof. Jos Uyttenhove. E21UKort

Prof. Jos Uyttenhove. E21UKort Historisch perspectief 1945-1970 Keerpunten in de jaren 70 oliecrisis en milieu Tsjernobyl (1986) ramp door menselijke fouten Kyoto protocol (1997) (CO 2 en global warming problematiek) Start alternatieven

Nadere informatie

Groep 8 - Les 3 Restproducten

Groep 8 - Les 3 Restproducten Leerkrachtinformatie Groep 8 - Les 3 Restproducten Lesduur: 20 minuten (zelfstandig) DOEL De leerlingen weten wat restproducten zijn en welke restproducten horen bij verschillende manieren van energie

Nadere informatie

Lucas Reijnders. Hoogleraar Milieukunde Universiteit van Amsterdam

Lucas Reijnders. Hoogleraar Milieukunde Universiteit van Amsterdam Lucas Reijnders Hoogleraar Milieukunde Universiteit van Amsterdam Ruimte voor duurzame energie L. Reijnders Duurzame energie & energieverbruik wereldwijd Zonne-energie: ~ 121300x 10 12 Watt Windenergie:

Nadere informatie

Elektrische energie. energie01 (1 min, 47 sec)

Elektrische energie. energie01 (1 min, 47 sec) Elektrische energie In huishoudens is elektrische energie de meest gebruikte vorm van energie. In Nederland zijn bijna alle huizen aangesloten op het netwerk van elektriciteitskabels. Achter elk stopcontact

Nadere informatie

Maak werk van zon & wind Schone energie voor heel Tynaarlo. Tynaarlo

Maak werk van zon & wind Schone energie voor heel Tynaarlo. Tynaarlo Maak werk van zon & wind Tynaarlo Aanleiding Najaarsnota 2008 aankondiging plannen voor duurzame energie Voorjaar 2009 ontwikkelen scenario s Mei 2009 raadpleging inwoners Tynaarlo Juni 2009 voorstellen

Nadere informatie

E n e r g i e e x p e r i m e n t e n Science

E n e r g i e e x p e r i m e n t e n Science 1 2 3. 9 8 7 E n e r g i e e x p e r i m e n t e n Science N. B. De OPITEC bouwpakketten zijn gericht op het onderwijs. 1 Wat je nodig hebt: Voor de motorhouder: Voor de ventilator: 1 grote houten schijf

Nadere informatie

Thermische Centrales voor Elektriciteit College TB142Ea, 12 mei 2014

Thermische Centrales voor Elektriciteit College TB142Ea, 12 mei 2014 Thermische Centrales voor Elektriciteit College TB142Ea, 12 mei 2014 Dr.ir. Gerard P.J. Dijkema E.On kolencentrales, Maasvlakte, Rotterdam. G.P.J. Dijkema 5 mei 2014 Faculty of Technology, Policy and Management

Nadere informatie

Duurzame Energie in Utrecht

Duurzame Energie in Utrecht Duurzame Energie in Utrecht The future is now Dr. Wilfried van Sark Groep Natuurwetenschap en Samenleving Universiteit Utrecht Beat the Heat NOW!, 12 december 2009 inhoud Klimaatprobleem Waarom de zon

Nadere informatie

Waar halen ze de ENERGIE. vandaan? Leerlijn

Waar halen ze de ENERGIE. vandaan? Leerlijn Leerlijn Waar halen ze de ENERGIE vandaan? Inleiding De lesmethode van Solarkids heeft een doorgaande leerlijn voor het basisonderwijs. De leerlijn is gebaseerd op de kerndoelen die zijn opgelegd door

Nadere informatie

LESMODULE OVER WINDENERGIE

LESMODULE OVER WINDENERGIE YOUNG ENERGY PROJECT - STUDENTEN LESMODULE OVER WINDENERGIE Inhoudsopgave Instructiebladen Les 1 Module windenergie, Instructieblad 1.1 4 Les 1 Ontdek, Instructieblad 1.2 5 Les 2 Onderzoek, Instructieblad

Nadere informatie

1. Hoe dringend vindt u het klimaatprobleem? Helemaal niet dringend, we 1% Er is helemaal geen klimaatprobleem. Weet niet / geen mening

1. Hoe dringend vindt u het klimaatprobleem? Helemaal niet dringend, we 1% Er is helemaal geen klimaatprobleem. Weet niet / geen mening 1. Hoe dringend vindt u het klimaatprobleem? Helemaal niet dringend, we 1% kunnen wel even wachten met grote maatregelen 17% 1 Een beetje dringend, we kunnen nog wel even wachten met grote maatregelen,

Nadere informatie

Een batterij is een spanningsbron die chemische energie omzet in elektrische (zie paragraaf 3).

Een batterij is een spanningsbron die chemische energie omzet in elektrische (zie paragraaf 3). 5. Opwekken van spanning: Spanningsbronnen Om een lamp te laten branden, een rekenmachine te laten rekenen, een walkman muziek te laten weergeven heb je een bron van elektrische energie nodig. Een spanningsbron

Nadere informatie

Leskist groene energie Pagina 11

Leskist groene energie Pagina 11 Leskist groene energie Pagina 11 Bouw een windmolen; en die moet zo hard mogelijk draaien. Omdat de ene plek op aarde warmer is dan de andere waait het altijd wel. Die wind kan een molen doen draaien.

Nadere informatie

Energie uit drinkwater en afvalwater

Energie uit drinkwater en afvalwater Energie uit drinkwater en afvalwater Inhoud 1. De cyclus van de stedelijke drinkwatervoorziening en afvalwater 2. Installeren van een turbine in het drinkwaternet 2.1. De druk in drinkwaternetten 2.2.

Nadere informatie

Gas als zonnebrandstof. Verkenning rol gas als energiedrager voor hernieuwbare energie na 2030

Gas als zonnebrandstof. Verkenning rol gas als energiedrager voor hernieuwbare energie na 2030 Gas als zonnebrandstof Verkenning rol gas als energiedrager voor hernieuwbare energie na 2030 1 Inhoudsopgave 1 2 3 4 5 Introductie Meer hernieuwbare energie Extra hernieuwbare energie in Nederland? Verkennen

Nadere informatie

Energie. Jouw werkbladen. In NEMO. Ontdek zélf hoe de wereld werkt! Naam: Energie Onderbouw havo/vwo Leerlingen In NEMO versie 12-2013 1

Energie. Jouw werkbladen. In NEMO. Ontdek zélf hoe de wereld werkt! Naam: Energie Onderbouw havo/vwo Leerlingen In NEMO versie 12-2013 1 Energie Jouw werkbladen In NEMO Naam: School: Klas: Ontdek zélf hoe de wereld werkt! Energie Onderbouw havo/vwo Leerlingen In NEMO versie 12-2013 1 Energie Energie is overal. Denk aan de zon, aan beweging

Nadere informatie