Mens en techniek. VMBO BASIS en KADER, leerjaar 2. Figuur 1 (Illustratie uit Microsoft Word)

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Mens en techniek. VMBO BASIS en KADER, leerjaar 2. Figuur 1 (Illustratie uit Microsoft Word)"

Transcriptie

1 Mens en techniek VMBO BASIS en KADER, leerjaar 2 Figuur 1 (Illustratie uit Microsoft Word)

2 1 ENERGIE Inleiding Het omzetten van energie Het omzetten van energie - Opdrachten Fossiele brandstoffen Fossiele brandstoffen - Opdrachten Duurzame energiebronnen Duurzame energiebronnen - Opdrachten Kernenergie Kernenergie - Opdrachten Energie besparen Energie besparen - Opdrachten Bronvermelding

3 1 ENERGIE 1.1. Inleiding Bijna alles wat je doet kost energie. Als je gaat fietsen of als je iets zwaars op moet tillen wordt je moe omdat je energie gebruikt. Je werkt en daarna moet je de verbruikte energie weer aanvullen door te eten. Ook apparaten gebruiken energie als ze aan het werk moeten. Deze energie moet je steeds weer aanvullen, anders stopt het apparaat met werken. Als je een scooter hebt moet je af en toe tanken. In een kachel moet je brandstof stoppen want anders doet de kachel het niet. Je moet je mobieltje opladen anders doet ie het niet meer omdat de accu leeg raakt. In een zaklamp doe je batterijen die elektriciteit leveren. En bij een koffiezetapparaat, een strijkijzer of een gameconsole moet je een stekker in het stopcontact doen. Figuur 2 (Westerschool, 2014) Energie is dus heel belangrijk want zonder energie kunnen we bijna niets meer gebruiken. In dit hoofdstuk gaan we het vooral hebben over elektrische energie. Hoe wordt elektrische energie gemaakt? Hoe komt het in jouw huis terecht? En kan elektrische energie eigenlijk opraken? Figuur 3 (Illustratie uit Microsoft Word) 2

4 1.2. Het omzetten van energie Water komt uit een waterbron, olie komt uit een oliebron en energie komt uit een energiebron, zonder energiebron is er geen energie. En ook geen elektriciteit. Elektrische energie halen we meestal uit een stopcontact, een (oplaadbare) batterij of een dynamo. Figuur 4 (Illustratie uit Microsoft Word) Maar hoe komt die elektriciteit daar terecht? We hebben een energiebron nodig om de elektrische energie te kunnen maken die we nodig hebben en willen gebruiken. En de energie uit die bron moet we omzetten naar elektrische energie voordat we het kunnen gebruiken. Voorbeeld: Zonne-energie kun je niet zomaar gebruiken als bron voor elektriciteit. De zon geeft namelijk geen elektriciteit maar licht. En dat licht moeten we eerst ombouwen naar elektriciteit voor we er iets mee kunnen. Dit noemen we het omzetten van energie. 3

5 Zonne-energie Je kunt dus elektriciteit maken met zonne-energie. Het licht van de zon valt op een zonnepaneel en het zonnepaneel maakt er elektrische energie van. Vaak wordt gedacht dat een zonnepaneel de warmte van de zon gebruikt maar dat is niet zo. De zon geeft namelijk niet alleen warmte maar ook licht. In dat licht zitten fotonen en deze fotonen geven elk een klein beetje elektriciteit af. In een zonnepaneel wordt de elektriciteit van de fotonen opgevangen met een zonnecel. De zonnecel zet de zonnenergie om in elektriciteit. Wij kunnen die elektrische energie dan gebruiken of verkopen. Figuur 5 (Illustratie uit Microsoft Word) Blokschema van het omzettingsproces: 4

6 Bewegingsenergie Om elektriciteit te maken kun je bewegingsenergie omzetten in elektrische energie. Dit kun je op verschillende manieren doen. Voorbeeld 1: Als je een fiets met een dynamo hebt moet je gaan fietsen om het lampje te laten branden. Je gaat fietsen, je voorwiel gaan draaien en de fietsband draait het wieltje van de dynamo rond. Door het draaien wekt de dynamo elektriciteit op. De elektriciteit stroomt door draadjes naar de lamp en het fietslampje gaat branden. Figuur 6 (Techna, 2014) Dus omdat de fietsband beweegt zet de dynamo bewegingsenergie om in elektrische energie. De dynamo maakt elektrische energie en het lampje gaat branden. Voorbeeld 2: In een windmolen zit een hele grote dynamo. Een grote dynamo noemen we een generator. De wind duwt tegen de wieken van de molen en de wieken gaan draaien. De wieken laten de as van de generator draaien en de dynamo gaat elektriciteit opwekken. De elektriciteit stroomt door dikke kabels naar een stad of fabriek en men kan de elektriciteit gaan gebruiken. De generator zet de bewegingsenergie van wind om in elektrische energie. In een waterkrachtcentrale zit ook een generator maar daar wordt de generator door stromend water aangedreven en niet door de wind. 5

7 Bij de voorbeelden 1 en 2 wordt energie opgewekt met hulp van milieuvriendelijke energiebronnen die niet opraken. We noemen deze energie dit duurzame energie. Blokschema van het omzettingsproces: 6

8 Verbrandingsenergie Hieronder staat nog een voorbeeld hoe je elektriciteit kunt opwekken. Voorbeeld 3: In een elektriciteitscentrale zit ook een grote dynamo met een soort propeller. Er wordt aardgas verbrand onder een grote waterketel. Door het koken van het water ontstaat stoom dat wil wegstromen, net zoals bij een waterketel. Het stoom laten ze wegstromen langs de propeller. Door de stromende lucht gaat de propeller draaien en de generator gaat elektriciteit leveren. Figuur 7 (Techna, 2014) Wat is nu eigenlijk het verschil met een windmolen? In deze elektriciteitscentrale is een extra stap nodig. Ze verbranden eerst fossiele brandstoffen om het water te verwarmen zodat er stoom ontstaat. De stoom laat de generator bewegen en de generator maakt elektriciteit. Er wordt dus eerst verbrandingsenergie gebruikt om de bewegingsenergie te maken die nodig is voor het maken van elektrische energie. Het aardgas wordt gebruikt als brandstof en aardgas is een fossiele brandstof. Verbrandingsenergie is niet milieuvriendelijk en fossiele brandstoffen raken op. De opgewekte energie is geen duurzame energie. 7

9 Blokschema van het omzettingsproces in een elektriciteitscentrale: 8

10 Chemische energie We hebben gezien dat je elektriciteit kunt maken met zonne-energie en bewegingsenergie. Maar er is nog een manier om elektrische energie te maken. Er zijn chemische stoffen die elektrische energie maken als je ze samen gebruikt. Deze manier wordt niet gebruikt om elektriciteit op te wekken voor een hele stad of voor een fabriek. Je hebt dan ontzettend veel chemische stoffen nodig voor een klein beetje elektriciteit. Figuur 8 (Illustratie uit Microsoft Word) Toch is chemische energie wel erg handig. Chemische energie wordt namelijk vaak gebruikt om elektrische energie mee te nemen en bewaren als je ergens heen gaat waar geen stopcontact is. Het wordt gebruikt in een accu of in een batterij. Figuur 9 (Illustratie uit Microsoft Word) Voordeel: 1. Er is geen stopcontact of dynamo nodig Nadelen: 2. De chemische stoffen zijn slecht voor het milieu 3. De (oplaadbare) batterijen raken leeg 4. De elektriciteit kost veel meer geld dan die uit een stopcontact 9

11 Blokschema van het omzettingsproces: 10

12 1.3. Het omzetten van energie - Opdrachten Opdracht 1:R Welke soort energie gebruiken elektrische apparaten? Opdracht 2:R Welke nadelen zijn er bij het gebruik van chemische energie? Opdracht 3:R Hoe noemt men een grote dynamo meestal? Opdracht 4:T1 Noem vier soorten energie die je kunt omzetten in elektrische energie. Opdracht 5:T1 Welke drie soorten energie kom tegen je in een elektriciteitscentrale? Opdracht 6:T1 Een smartphone werkt ook als hij niet is aangesloten op het stopcontact. Welke energie wordt er omgezet in de accu om de smartphone te laten werken? Opdracht 7:T2 De manier waarop een elektriciteitscentrale warmte-energie omzet in bewegingsenergie kun je ook thuis nadoen. Hoe zou je dit kunnen doen? 11

13 Opdracht 8:T2 Een dynamo zet bewegingsenergie om in elektrische energie. Hoe kun je er voor zorgen dat een dynamo meer elektriciteit gaat leveren? Opdracht 9:T2 Hoe kun je in een auto energie opwekken? En waar bewaar je de elektrische energie? Opdracht 10:I Met een dynamo kun je elektrische energie maken van bewegingsenergie. Andersom kun je ook van elektrische energie bewegingsenergie maken. Geef een voorbeeld hoe je dat zou kunnen doen. 12

14 1.4. Fossiele brandstoffen Fossiele brandstoffen worden uit de grond gehaald en zijn in miljoenen jaren ontstaan. De drie bekendste fossiele brandstoffen zijn: 1. Steenkool 2. Aardolie 3. Aardgas Steenkool is ontstaan uit plantenresten van bomen en planten die doodgingen. De plantenresten vielen op de grond en langzamerhand verdwenen ze onder een laag zand en klei. Figuur 10 (Schooltv-Fossiele brandstoffen, 2014) Door het gewicht werden de plantenresten samengedrukt. Als je plantenresten miljoenen jaren samenperst krijg je steenkool. Aardolie is ontstaan uit de resten van plankton. Plankton leeft in de zee en is ontzettend klein maar er is heel veel van. Als plankton doodgaat zakt het naar de bodem en als hier dan weer lagen zand of klei op komen te liggen verandert het langzamerhand in aardolie. Waar men aardolie vindt was dus miljoenen jaren geleden een zee met plankton er in. Aardgas is bij het ontstaan van steenkool of aardolie uit de resten van de planten of het plankton gedrukt. Aardgas wil opstijgen maar soms raakt het opgesloten onder de grond. Als dat gebeurt kunnen wij het met een boortoren weer boven de grond halen en gebruiken. Figuur 11 (Youngenergyproject-Ontstaan olie en gas, 2014) 13

15 Fossiele brandstoffen raken op Rond 1750 werd de stoommachine uitgevonden en dat was het begin van de Industriële Revolutie. Mensen gingen veel meer maken met machines in fabrieken in plaats van met hun handen. Die machines hadden brandstof nodig, eerst gebruikte men gewoon hout als brandstof maar later ging men fossiele brandstoffen gebruiken. Figuur 12 (Schooltv-Fabrieken, 2014) Elektriciteit heeft in de natuur altijd al bestaan maar rond 1850 begonnen mensen te ontdekken hoe ze zelf elektriciteit konden maken en gebruiken. Mensen maakten steeds meer apparaten die op elektriciteit werkten en dat zorgde natuurlijk voor een grote stijging van het energieverbruik. De uitvinding van de auto in 1885 zorgde ervoor dat er veel benzine nodig was en benzine wordt gemaakt van aardolie. Figuur 13 (Illustratie uit Microsoft Word) Aardolie wordt niet alleen gebruikt als brandstof maar er wordt ook kunststof van gemaakt. Kunststof is een ontzettend belangrijk materiaal, kijk maar eens wat voor spullen van kunststof je zelf allemaal gebruikt. Figuur 14 (Illustratie uit Microsoft Word) 14

16 De aarde heeft er miljoenen jaren over gedaan om fossiele brandstoffen te maken. De mensen hebben in 250 jaar bijna alles heel snel opgemaakt. Er is nog een voorraad steenkool voor enkele honderden jaren en het aardgas en de aardolie zullen binnen 60 jaar waarschijnlijk al op zijn. Figuur 15 (Illustratie uit Microsoft Word) Wij maken fossiele brandstoffen veel sneller op dan de aarde ze kan maken. Dit betekent dat we aan het einde van deze eeuw geen fossiele brandstoffen meer hebben en ook geen aardolie meer voor kunststof. 15

17 Fossiele brandstoffen zijn slecht voor het milieu De verbranding van fossiele brand stoffen is slecht voor het milieu omdat er schadelijke gassen vrijkomen. Een van die gassen is kooldioxide (CO2), maar bij verbranding ontstaan ook rook, roet en fijnstof. Deze stoffen zijn slecht voor het milieu en dus ook voor mensen, dieren en planten. Figuur 16 (Energyfuture, 2014) Niet alleen de verbranding van fossiele brandstof is schadelijk voor het milieu. Ook de winning en het transport van fossiele brandstoffen zijn schadelijk voor het milieu. Voor de winning van steenkolen zijn kolenmijnen nodig en soms wordt steenkolen aan de oppervlakte afgegraven. Hierdoor ontstaan enorme gaten in het landschap. Voor de winning van aardolie en aardgas worden boortorens neergezet om de fossiele brandstoffen boven de Figuur 17 (Sargasso, 2014)Strand Californië in 1918 grond te halen. Het milieu wordt dan vaak beschadigd en er kan van alles fout gaan zoals lekkage of brand. Het transport van olie en gas gaat vaak met hele lange leidingen die duizenden kilometers lang zijn of met een enorm schip. Bij het transport gaat wel eens iets fout. Soms breekt een olietanker of de olieleiding breekt in tweeën en dan loopt de zwarte olie zo de natuur in. Figuur 18 (NRC, 2014) 16

18 Fossiele brandstoffen maken afhankelijk Er zijn veel fossiele brandstoffen nodig maar het wordt steeds moeilijker om ze te vinden. En als ze gevonden zijn wordt het steeds moeilijker en duurder om ze boven de grond te krijgen. Als iets moeilijk te vinden is wordt het zeldzaam. De landen en bedrijven die veel aardolie en aardgas hebben willen daar veel geld en macht voor terug. Soms is niet degene die olie levert het probleem maar wordt het transport van brandstoffen onderweg door anderen tegengehouden. Brandstoffen worden vaak over grote afstanden vervoert voor het bij de gebruiker is. Onderweg kan iemand de Figuur 19 (Illustratie uit Microsoft Word) olieleiding dichtdraaien of olietankers tegenhouden om iets met dwang voor elkaar te krijgen. Wanneer een land zelf weinig fossiele brandstoffen heeft is het dus belangrijk om alternatieven te vinden zodat het niet afhankelijk van anderen wordt. Men kan bijvoorbeeld alternatieve energie gebruiken in plaats van fossiele brandstof. Ook kan men het energieverbruik verlagen zodat er minder energie nodig is. 17

19 We gebruiken met zijn allen ontzettend veel van deze fossiele brandstoffen. Uit het gasfornuis komt aardgas, de auto rijdt op benzine en ook de verwarming in het huis werkt vaak op aardgas of aardolie. Bijna alle elektriciteit wordt opgewekt met de verbranding van fossiele brandstoffen. En we gebruiken heel veel kunststof dat van aardolie wordt gemaakt. Het gebruik van fossiele brandstoffen zorgt er voor dat we in een fijn huis kunnen wonen, met de auto op reis kunnen en dat het licht brandt. Maar dit zijn de nadelen: 1. Fossiele brandstoffen raken op 2. Fossiele brandstoffen zijn slecht voor het milieu 3. Fossiele brandstoffen maken afhankelijk 18

20 1.5. Fossiele brandstoffen - Opdrachten Opdracht 1:R Wat zijn de bekendste fossiele brandstoffen? Opdracht 2:R Welke nadelen zijn er bij het gebruik van fossiele brandstoffen? Opdracht 3:R Fossiele brandstoffen worden niet alleen gebruikt als energiebron. Waar wordt aardolie nog meer voor gebruikt? Opdracht 4:T1 Is elektriciteit een uitvinding van de mens? Opdracht 5:T1 Men heeft op een plaats aardolie en aardgas gevonden. Welke brandstof zit het diepste onder de grond? Waarom? Opdracht 6:T1 Noem 10 dingen die je bij je hebt waar kunststof in zit. Opdracht 7:T2 Een bos is 1000 jaar geleden afgestorven en onder de grond verdwenen. Is het hout van de bomen al in steenkolen veranderd? Verklaar je antwoord. Opdracht 8:T2 Waarom geeft het gebruik van windenergie ons meer vrijheid dan het gebruik van aardolie? Opdracht 9:I Stelling: Als je een elektrische auto koopt gebruik je geen fossiele brandstoffen meer. Klopt deze stelling? Verklaar je antwoord. 19

21 1.6. Duurzame energiebronnen Het woord duurzaam heeft niets te maken met duur als in geld. Duurzame energiebronnen worden zo genoemd omdat deze bronnen niet opraken. Je kunt ze eeuwigdurend gebruiken. En duurzame energie is ook milieuvriendelijk. Duurzame Figuur 20 (Illustratie uit Microsoft Word) energiebronnen worden ook wel alternatieve energiebronnen genoemd. Het woord alternatief betekent hier: een tweede mogelijkheid is om iets voor elkaar te krijgen. Vroeger wekte men elektrische energie op met fossiele brandstoffen. Tegenwoordig is een tweede mogelijkheid ( een alternatief ) het gebruik van duurzame energie. Enkele duurzame energiebronnen zijn: 1. Windenergie 2. Waterkracht 3. Zonne-energie 4. Bio-energie 5. Getijdenenergie 6. Aardwarmte Figuur 21 (Illustratie uit Microsoft Word) Voordelen 1. Duurzame energie raakt niet op. 2. Duurzame energie is minder schadelijk voor het milieu dan fossiele brandstoffen. Nadelen 1. Duurzame energie is moeilijker te maken en dus duurder dan energie die is opgewekt met fossiele brandstoffen. 2. Duurzame energie kan ook schadelijk zijn. 20

22 Sommige mensen denken dat het gebruik van duurzame energiebronnen niet schadelijk is voor het milieu. Dat klopt niet helemaal. Duurzame energie is minder schadelijk dan fossiele brandstoffen maar niet onschadelijk. Want duurzame energie kan schadelijk zijn door de apparaten die we erbij nodig hebben. En duurzame energie kan ook schadelijk zijn door de plek waar het wordt gemaakt. Voorbeeld 1: Figuur 22 (Schooltv-Energiebronnen, 2014) Windmolens worden in fabrieken gemaakt van metaal, kunststof en allerlei andere materialen. Deze materialen en de energie voor de fabrieken die windmolens maken worden uit de natuur gehaald. Dit is ook slecht voor het milieu. Bovendien vinden veel mensen al die windmolens erg lelijk en staan ze soms op plekken die niet prettig zijn voor mens en dier. Voorbeeld 2: Waterkracht wordt vaak opgewekt met een stuwdam en een stuwmeer. Onderin de dam zit een gat waardoor het water stroomt en de kracht van dat stromende water wordt gebruikt om elektriciteit op te wekken. Om een stuwmeer te maken wordt vaak in het dal van een rivier een stuwdam gebouwd. De dam houdt het water van de rivier tegen. Hierdoor ontstaat achter de dam een meer van honderden meters diep. In het overstroomde dal woonden vaak mensen en dieren die door het water worden verjaagd en hun woonplek kwijtraken. 21

23 1.7. Duurzame energiebronnen - Opdrachten Opdracht 1:R Wat zijn de drie bekendste duurzame energiebronnen? Opdracht 2:R Noem twee voordelen van duurzame energie. Opdracht 3:R Hoe noemt men een grote dynamo? Opdracht 4:T1 Welk nadeel is er aan het gebruik van waterkrachtcentrales? Opdracht 5:T1 Welke duurzame energiebron maakt geen gebruik van bewegingsenergie? Opdracht 6:T2 Getijdenenergie wordt opgewekt door gebruik te maken van eb en vloed. Hoe zou je met eb en vloed elektrische energie kunnen opwekken? Opdracht 7:T2 Welke duurzame energiebron kun je gebruiken om je mobiele telefoon buiten op te laden? Opdracht 8:I Welke duurzame energiebron zou je op de maan gebruiken? 22

24 1.8. Kernenergie Kernenergie is ook een alternatieve energiebron want er worden geen fossiele brandstoffen gebruikt. In een kerncentrale worden staven uranium gebruikt om water te verhitten zonder dat er brandstoffen verbrand hoeven te worden. Er komt dus geen rook vrij. De stoom van het hete water laat een Figuur 23 (Milieucentraal, 2014) dynamo draaien en er wordt elektriciteit opgewekt. De staven die het water verhitten zijn van uranium gemaakt en uranium is radioactieve stof. Als ze niet meer goed werken worden ze vervangen door nieuwe. De oude staven zijn dan radioactief afval geworden en we weten nog niet goed hoe we daar veilig mee om moeten gaan. Radioactiviteit zie je niet maar het is zeer schadelijk omdat je er kanker van kunt krijgen. We kunnen het afval niet ongevaarlijk maken en het duurt miljoenen jaren voor het radioactieve afval uit zichzelf niet meer gevaarlijk is. Als men kernenergie wil gebruiken zal dat dus heel veilig moeten gebeuren en dat kost veel moeite en geld. Voordelen 1. Geen verbranding, dus geen schadelijke gassen 2. Uranium is redelijk goedkoop Nadelen 1. Kerncentrales zijn duur om te bouwen 2. Radioactief afval 3. Radioactieve straling bij ongelukken 23

25 1.9. Kernenergie - Opdrachten Opdracht 1:R Is kernenergie een duurzame energiebron? Opdracht 2:R Is kernenergie een alternatieve energiebron? Opdracht 3:R Welke radioactieve stof gebruikt men in een kerncentrale? Opdracht 4:T1 Wordt er verbrandingsenergie gebruikt in een kerncentrale? Opdracht 5:T1 Wordt er verbrandingsenergie gebruikt in een kerncentrale? Opdracht 6:T2 Welke kleur heeft radioactieve straling? Opdracht 7:T2 Waarom is een kerncentrale duur om te bouwen? Opdracht 8:I Soms komt er een wolk uit een kerncentrale. Wat zou dit kunnen zijn? 24

26 1.10. Energie besparen Het gebruik van fossiele brandstof is slecht voor het milieu. We hebben in dit hoofdstuk gezien dat fossiele brandstoffen opraken als we zo doorgaan. Als dit gebeurt wordt elektriciteit heel duur en elektriciteit is heel belangrijk voor ons leven. Denk maar aan de verlichting in je Figuur 24 (Illustratie uit Microsoft Word) huis, je mobiel, de wasmachine en de verwarming. Maar ook de overheid, bedrijven en ziekenhuizen gebruiken veel elektriciteit. Alles wat je nodig hebt wordt dus veel duurder als elektriciteit duur wordt. Mensen zijn gaan zoeken naar manieren om energie te maken waarbij geen fossiele brandstoffen nodig zijn. Daarom is men alternatieve energiebronnen gaan gebruiken. Je ziet steeds meer zonnepanelen verschijnen en ook worden er steeds meer windmolens neergezet. Deze apparatuur wordt steeds beter en goedkoper en we zijn dus op de goede weg. Figuur 25 (Schooltv-Geld, 2014) Het lijkt er op dat fossiele brandstoffen steeds meer worden vervangen door alternatieve energie. Alleen wordt er nog veel te weinig alternatieve energie gemaakt voor wat wij nodig hebben. En we hebben in dit hoofdstuk ook al gezien dat alternatieve energie ook nadelen heeft. 25

27 Er is nog een manier om minder fossiele brandstof te gebruiken en dat is het besparen van energie. Als je energie niet gebruikt hoeft die energie natuurlijk ook niet te worden gemaakt met een zonnepaneel of in een elektriciteitscentrale. De overheid en veel bedrijven zijn al bezig met het verlagen van hun energieverbruik. Maar wat kun je zelf doen om energie te besparen? Voorbeelden: 1. Apparatuur die je niet gebruikt uitzetten 2. Verwarming lager zetten 3. Licht uit doen als je weg gaat 4. Minder warm water gebruiken 5. Ramen en deuren sluiten 6. Minder vaak met de auto Figuur 26 (Illustratie uit Microsoft Word) En natuurlijk niet te vergeten: Minder plastic gebruiken want dat wordt van aardolie gemaakt. 26

28 Als je op je eigen energieverbruik let zul je zien dat je vrij gemakkelijk energie kunt besparen. Je kunt het zelfs uitrekenen want op bijna elk apparaat zit een plaatje waarop staat hoeveel elektriciteit (Watt) het gebruikt. Voorbeeld 1: Een gloeilamp in de woonkamer is al snel 60 Watt. De LED-lamp is maar 10 Watt en geeft toch even veel licht. Als je een gloeilamp vervangt door een LED-lamp bespaar je elektriciteit en geld. De gloeilamp gebruikt 6x zoveel elektriciteit en is dus ook 6x zo duur in het gebruik. Voorbeeld 2: Als je een apparaat van 1000 Watt een uur lang gebruikt dan kost dat ongeveer 0,20. Stel: Je hebt een computer hebt die ongeveer 200 Watt gebruikt: Dat is 5x zo weinig als 1000 Watt. Als je een computer van 200 Watt een uur gebruikt kost dat dus 0,20 : 5 = 0,04 Als je hem nooit uitzet kost dat per etmaal van 24 uur: 0,04 x 24 uur = 0,92 En dat kost per jaar: 0,92 x 365 dagen = 335,80 Stel dat je de computer 6 uur gebruikt en daarna uitzet dan kost dat: 0,04 x 6uur = 0,24 Als je dit elke dag doet kost het per jaar van 365 dagen: 0,24 x 365 dagen = 87,60 Je bespaart dan 335,80-87,60 = 248,20. En voor dat geld kun je veel leuke dingen kopen. 27

29 1.11. Energie besparen - Opdrachten Opdracht 1:R Kijk om je heen en zoek drie dingen op die elektrische energie gebruiken. Opdracht 2:R Noem drie dingen die je zelf kunt doen om energie te besparen. Opdracht 3:T1 Schrijf tien elektrische apparaten op die jullie thuis hebben. Opdracht 4:T1 Noem twee redenen op waarom het goed is om energie te besparen. Opdracht 5:T2 Als je een apparaat van 1000 Watt een uur lang gebruikt dan kost dat ongeveer 0,20. Je zet een wasdroger van 1000 Watt 2,5 uur aan. Hoeveel kost dit? Opdracht 6:T2 Hoeveel kost het als je wasdroger een jaar lang elke dag 2,5 uur gebruikt? Opdracht 7:I Waarom gebruikt een gloeilamp veel meer energie dan een led-lamp? Opdracht 8:I Hoeveel kost een kilowattuur? 28

30 Bronvermelding (2014, 5 8). Opgehaald van Energyfuture. (2014, 8 8). Opgehaald van Energyfuture: Entoen.nu-Gasbel. (2014, 8 8). Opgehaald van Entoen.nu: (sd).illustratie uit Microsoft Word. Microsoft. JPK. (sd). Compaen VMBO. Kennisbank. (sd). Opgehaald van ortvoorsoort.aspx Kennislink. (2014, 6 9). Opgehaald van Milieucentraal. (2014, 8 8). Opgehaald van NRC. (2014, 16 8). Opgehaald van NRC/Archief: Sargasso. (2014, 8 8). Opgehaald van sargasso.nl: Schooltv. (2014, 5 8). Opgehaald van Schooltv-Energiebronnen. (2014, 8 8). Opgehaald van Schooltv-Fabrieken. (2014, 8 8). Opgehaald van Schooltv: &site= Schooltv-Fossiele brandstoffen. (2014, 8 8). Opgehaald van Schooltv-Geld. (2014, 8 8). Opgehaald van &site= Staessen, H. (2014, 6 9). Opgehaald van Techna. (2014, 08 06). Opgehaald van 29

31 Tweaking4all. (2014, 5 17). Opgehaald van Urgel, P., & Van Laere, L. (2008, 10 10). Opgehaald van Westerschool. (2014, 08 06). Opgehaald van (2014, 5 8). Opgehaald van Youngenergyproject-Ontstaan olie en gas. (2014, 08 17). Opgehaald van 30

1 ENERGIE Inleiding Het omzetten van energie - Opdrachten Fossiele brandstoffen - Opdrachten

1 ENERGIE Inleiding Het omzetten van energie - Opdrachten Fossiele brandstoffen - Opdrachten 1 ENERGIE... 2 1.1. Inleiding... 2 1.2. Het omzetten van energie - Opdrachten... 2 1.3. Fossiele brandstoffen - Opdrachten... 4 1.4. Duurzame energiebronnen - Opdrachten... 6 1.5. Kernenergie - Opdrachten...

Nadere informatie

1 ENERGIE Inleiding Het omzetten van energie Fossiele brandstoffen Duurzame energiebronnen

1 ENERGIE Inleiding Het omzetten van energie Fossiele brandstoffen Duurzame energiebronnen 1 ENERGIE... 2 1.1. Inleiding... 2 1.2. Het omzetten van energie... 2 1.3. Fossiele brandstoffen... 5 1.4. Duurzame energiebronnen... 7 1.5. Kernenergie... 9 1.6. Energie besparen... 10 1.7. Energieverbruik

Nadere informatie

1 ENERGIE Inleiding Het omzetten van energie Fossiele brandstoffen Duurzame energiebronnen

1 ENERGIE Inleiding Het omzetten van energie Fossiele brandstoffen Duurzame energiebronnen 1 ENERGIE... 2 1.1. Inleiding... 2 1.2. Het omzetten van energie... 3 1.3. Fossiele brandstoffen... 12 1.4. Duurzame energiebronnen... 20 1.5. Kernenergie... 24 1.6. Energie besparen... 26 1.7. Energieverbruik

Nadere informatie

1 ENERGIE... 2 1.1. Inleiding... 2 1.2. Het omzetten van energie... 3 1.3. Fossiele brandstoffen... 10 1.4. Duurzame energiebronnen... 16 1.5.

1 ENERGIE... 2 1.1. Inleiding... 2 1.2. Het omzetten van energie... 3 1.3. Fossiele brandstoffen... 10 1.4. Duurzame energiebronnen... 16 1.5. 1 ENERGIE... 2 1.1. Inleiding... 2 1.2. Het omzetten van energie... 3 1.3. Fossiele brandstoffen... 10 1.4. Duurzame energiebronnen... 16 1.5. Kernenergie... 18 1.6. Energie besparen... 19 2 ELEKTRICITEITSLEER...

Nadere informatie

Kernenergie. kernenergie01 (1 min, 22 sec)

Kernenergie. kernenergie01 (1 min, 22 sec) Kernenergie En dan is er nog de kernenergie! Kernenergie is energie opgewekt door kernreacties, de reacties waarbij atoomkernen zijn betrokken. In een kerncentrale splitst men uraniumkernen in kleinere

Nadere informatie

E n e r g i e e x p e r i m e n t e n Science

E n e r g i e e x p e r i m e n t e n Science 1 2 3. 9 8 7 E n e r g i e e x p e r i m e n t e n Science N. B. De OPITEC bouwpakketten zijn gericht op het onderwijs. 1 Wat je nodig hebt: Voor de motorhouder: Voor de ventilator: 1 grote houten schijf

Nadere informatie

Alternatieve energiebronnen

Alternatieve energiebronnen Alternatieve energiebronnen energie01 (1 min, 5 sec) energiebronnen01 (2 min, 12 sec) Windenergie Windmolens werden vroeger gebruikt om water te pompen of koren te malen. In het jaar 650 gebruikte de mensen

Nadere informatie

Project Energie. Week 1ABC: Mens en dier

Project Energie. Week 1ABC: Mens en dier Project Energie. Week 1ABC: Mens en dier Info: Wat is energie? Energie geeft kracht, licht, warmte en beweging. De zon geeft ons licht en warmte. Voedsel is de brandstof van mensen en dieren. Door te eten

Nadere informatie

Lessuggesties energie Ter voorbereiding van GLOW. Groep 6, 7, 8

Lessuggesties energie Ter voorbereiding van GLOW. Groep 6, 7, 8 Lessuggesties energie Ter voorbereiding van GLOW Groep 6, 7, 8 Eindhoven, 8 september 2011 In het kort In deze lesbrief vind je een aantal uitgewerkte lessen waarvan je er één of meerdere kunt uitvoeren.

Nadere informatie

Fossiele brandstoffen? De zon is de bron!

Fossiele brandstoffen? De zon is de bron! Energie 5 en 6 3 Fossiele brandstoffen? De zon is de bron! Filmpjes werkblad Doelen Begrippen Materialen Duur De leerlingen: weten dat fossiele brandstoffen hele oude resten van planten zijn. kunnen een

Nadere informatie

Alternatieve energieopwekking

Alternatieve energieopwekking Alternatieve energieopwekking Energie wordt al tientallen jaren opgewekt met een paar energiebronnen: Kolen Gas Olie Kernenergie De eerste drie vallen onder de fossiele brandstoffen. Fossiele brandstoffen

Nadere informatie

Flipping the classroom

Flipping the classroom In dit projectje krijg je geen les, maar GEEF je zelf les. De leerkracht zal jullie natuurlijk ondersteunen. Dit zelf les noemen we: Flipping the classroom 2 Hoe gaan we te werk? 1. Je krijgt of kiest

Nadere informatie

Groep 8 Basisles: Elektriciteit opwekken

Groep 8 Basisles: Elektriciteit opwekken Leerkrachtinformatie Lesduur: 35 tot 40 minuten Deze basisles kunt u op verschillende manieren organiseren: A. Klassikaal (35 minuten) U verzorgt en begeleidt de les. U gebruikt hierbij deze leerkrachtinformatie

Nadere informatie

Groep 8 - Les 4 Duurzaamheid

Groep 8 - Les 4 Duurzaamheid Leerkrachtinformatie Groep 8 - Les 4 Duurzaamheid Lesduur: 30 minuten (zelfstandig) DOEL De leerlingen weten wat de gevolgen zijn van energie verbruik. De leerlingen weten wat duurzaamheid is. De leerlingen

Nadere informatie

1.7 Kwartet over de verschillende energiebronnen

1.7 Kwartet over de verschillende energiebronnen 2. 1. Lessuggesties Oriënterende en activiteiten op klasniveau 1.7 Kwartet over de verschillende energiebronnen Dit kwartet is een syntheseactiviteit. De meeste aspecten van energie die aan bod zijn gekomen,

Nadere informatie

[Samenvatting Energie]

[Samenvatting Energie] [2014] [Samenvatting Energie] [NATUURKUNDE 3 VWO HOOFDSTUK 4 WESLEY VOS 0 Paragraaf 1 Energie omzetten Energiesoorten Elektrisch energie --> stroom Warmte --> vb. de centrale verwarming Bewegingsenergie

Nadere informatie

Module 4 Energie. Vraag 3 Een bron van "herwinbare" energie is: A] biomassa B] de zon C] steenkool D] aardolie E] bewegend water

Module 4 Energie. Vraag 3 Een bron van herwinbare energie is: A] biomassa B] de zon C] steenkool D] aardolie E] bewegend water Module 4 Energie Vraag 1 Wat hoort bij het indirect energieverbruik van een apparaat? Kies het BESTE antwoord A] De energie wat het apparaat nuttig verbruikt. B] De energie die het apparaat niet nuttig

Nadere informatie

Alles om je heen is opgebouwd uit atomen. En elk atoom is weer bestaat uit protonen, elektronen en neutronen.

Alles om je heen is opgebouwd uit atomen. En elk atoom is weer bestaat uit protonen, elektronen en neutronen. 2 ELEKTRICITEITSLEER 2.1. Inleiding Je hebt al geleerd dat elektriciteit kan worden opgewekt door allerlei energievormen om te zetten in elektrische energie. Maar hoe kan elektriciteit ontstaan? En waarom

Nadere informatie

5 Energie. Inleiding s Morgens vroeg floept je wek-radio aan. Er komt muziek uit! Je gaat naar de badkamer. Je doet het licht aan.

5 Energie. Inleiding s Morgens vroeg floept je wek-radio aan. Er komt muziek uit! Je gaat naar de badkamer. Je doet het licht aan. 5 Energie Inleiding s Morgens vroeg floept je wek-radio aan. Er komt muziek uit! Je gaat naar de badkamer. Je doet het licht aan. Je draait de warmwater-kraan open. Het water spettert in de was-bak. Au!

Nadere informatie

Naam: Thijs. Groep: 6/7. School: St.Willibrordusschool

Naam: Thijs. Groep: 6/7. School: St.Willibrordusschool Naam: Thijs Groep: 6/7 School: St.Willibrordusschool 1 Voorwoord Voor je ligt het werkstuk van Thijs. Dit werkstuk gaat over zonne-energie. Ik kwam op het idee voor dit onderwerp toen papa en mama ook

Nadere informatie

Duurzame elektriciteit in het EcoNexis huis

Duurzame elektriciteit in het EcoNexis huis Werkblad 1, mbo Duurzame elektriciteit in het EcoNexis huis Inleiding De wereldbevolking groeit al jaren vrij stevig. En de wereldwijde behoefte aan energie groeit mee: we kúnnen simpelweg niet meer zonder

Nadere informatie

www.praktischtechniek.nl

www.praktischtechniek.nl D. Bekijk nu de andere zaklampen. Vul de tabel in. Werken alle zaklampen? Ja / nee Omdat: Welke zaklamp schijnt het langst? Techniekkit: Noord Nederland Domein: Energie omzetting Competentie: Ontwerpen

Nadere informatie

Profi Oeco Power LPE 2 Natuur en techniek

Profi Oeco Power LPE 2 Natuur en techniek Met z n allen hebben wij dagelijks reusachtige hoeveelheden energie nodig. Kijk maar eens naar een heel normale dag: Je wordt s morgens gewekt door je wekkerradio. Deze krijgt de stroom natuurlijk uit

Nadere informatie

Elektrische energie. energie01 (1 min, 47 sec)

Elektrische energie. energie01 (1 min, 47 sec) Elektrische energie In huishoudens is elektrische energie de meest gebruikte vorm van energie. In Nederland zijn bijna alle huizen aangesloten op het netwerk van elektriciteitskabels. Achter elk stopcontact

Nadere informatie

Een goede vangst! Opdracht van Domein en Knaapen Groep: een goede vangst - http://domein.braintrigger.nl

Een goede vangst! Opdracht van Domein en Knaapen Groep: een goede vangst - http://domein.braintrigger.nl Een goede vangst! Om fijn te leven maak je veel gebruik van energie. Bijvoorbeeld om eten te koken, of om te spelen met een spelcomputer. Maar ook om het huis te verwarmen of jezelf te vervoeren. Voor

Nadere informatie

Hoe kunnen treinen op wind rijden? Les in de Groene Top Trein

Hoe kunnen treinen op wind rijden? Les in de Groene Top Trein ctie produ Hoe kunnen treinen op wind rijden? Les in de Groene Top Trein lesboekje02.indd 1 20-11-2015 13:20 Welkom in de Groene Top Trein! Het gaat deze trein voor de wind, want deze trein rijdt op wind.

Nadere informatie

Hoe kunnen we dat probleem oplossen? Door er zelf een te maken! Wij maken in dit project een bloem die reageert op het licht.

Hoe kunnen we dat probleem oplossen? Door er zelf een te maken! Wij maken in dit project een bloem die reageert op het licht. Bloemen hebben zonlicht nodig om te bloeien, sommigen gaan zelfs dicht als het donker wordt. We moeten ze ook steeds kunnen verzetten zodat ze kan geplaatst worden in de tuin, op de vensterbank, op het

Nadere informatie

Men gebruikt steeds meer windenergie in Nederland. Er wordt steeds meer windenergie gebruikt in Nederland.

Men gebruikt steeds meer windenergie in Nederland. Er wordt steeds meer windenergie gebruikt in Nederland. Herhalingsoefeningen De sprong, thema 8 Vocabulaire Oefening 1 Vul het goede woord in. Verander de vorm als dat nodig is. Kies uit: bewegen, bijdragen aan, biologisch, duurzaam, energiebronnen, energierekening,

Nadere informatie

Dat kan beter vmbo-kgt34. CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie.

Dat kan beter vmbo-kgt34. CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie. Auteur VO-content Laatst gewijzigd Licentie Webadres 25 August 2016 CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie http://maken.wikiwijs.nl/82623 Dit lesmateriaal is gemaakt met Wikiwijsleermiddelenplein. Wikiwijsleermiddelenplein

Nadere informatie

Groep: 8c. Naam: Lucas

Groep: 8c. Naam: Lucas Groep: 8c Naam: Lucas Datum: 6 januari 2015 1 voorwoord Ik houd mijn werkstuk over energie omdat ik in het nieuws heb gehoord dat België aan een energie te kort komt deze winter. Er zijn daar namelijk

Nadere informatie

Project Energie. Week 1DEF: Mens en dier

Project Energie. Week 1DEF: Mens en dier Project Energie. Week 1DEF: Mens en dier Info: Wat is energie? Energie heeft te maken met de kracht om iets te doen en met verbranden. De zon geeft ons energie door licht en warmte. Voedsel is onze brandstof

Nadere informatie

Theorie: Energieomzettingen (Herhaling klas 2)

Theorie: Energieomzettingen (Herhaling klas 2) les omschrijving 12 Theorie: Halfgeleiders Opgaven: halfgeleiders 13 Theorie: Energiekosten Opgaven: Energiekosten 14 Bespreken opgaven huiswerk Opgaven afmaken Opgaven afmaken 15 Practicumtoets (telt

Nadere informatie

Energie opwekken vmbo-kgt34. CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie.

Energie opwekken vmbo-kgt34. CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie. Auteur VO-content Laatst gewijzigd 21 October 2016 Licentie CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie Webadres http://maken.wikiwijs.nl/82621 Dit lesmateriaal is gemaakt met Wikiwijs Maken van Kennisnet.

Nadere informatie

Intersteno Ghent 2013- Correspondence and summary reporting

Intersteno Ghent 2013- Correspondence and summary reporting Intersteno Ghent 2013- Correspondence and summary reporting DUTCH Wedstrijd Correspondentie en notuleren De wedstrijdtekst bevindt zich in de derde kolom van de lettergrepentabel in art. 19.1 van het Intersteno

Nadere informatie

Begrippen. Broeikasgas Gas in de atmosfeer dat de warmte van de aarde vasthoudt en zo bijdraagt aan het broeikaseffect.

Begrippen. Broeikasgas Gas in de atmosfeer dat de warmte van de aarde vasthoudt en zo bijdraagt aan het broeikaseffect. LESSENSERIE ENERGIETRANSITIE Informatieblad Begrippen Biobrandstof Brandstof die gemaakt wordt van biomassa. Als planten groeien, nemen ze CO 2 uit de lucht op. Bij verbranding van de biobrandstof komt

Nadere informatie

Voor het welzijn van kind en school. Klas 3!

Voor het welzijn van kind en school. Klas 3! Voor het welzijn van kind en school Klas 3! Wat is energie Energie heb je nodig om iets te doen. Je hebt het nodig om een auto mee te kunnen laten rijden, een huis mee te verwarmen of een fabriek mee te

Nadere informatie

Energie Rijk. Lesmap Leerlingen

Energie Rijk. Lesmap Leerlingen Energie Rijk Lesmap Leerlingen - augustus 2009 Inhoudstafel Inleiding! 3 Welkom bij Energie Rijk 3 Inhoudelijke Ondersteuning! 4 Informatiefiches 4 Windturbines-windenergie 5 Steenkoolcentrale 6 STEG centrale

Nadere informatie

Energie en milieu. Klas : Naam : Datum: OPDRACHT Nr : TE 30. Zoekopdracht milieuproblemen

Energie en milieu. Klas : Naam : Datum: OPDRACHT Nr : TE 30. Zoekopdracht milieuproblemen Klas : Naam : Datum: OPDRACHT Nr : TE 30 Energie en milieu Zoekopdracht milieuproblemen Je gaat uitzoeken hoe energieverbruik milieuvervuiling veroorzaakt. Je noteert in de tabel hoe jullie deze zoekopdracht

Nadere informatie

Een goede vangst! Een goede vangst 2014 - http://omwb.braintrigger.nl

Een goede vangst! Een goede vangst 2014 - http://omwb.braintrigger.nl Een goede vangst! Om fijn te leven maak je veel gebruik van energie. Bijvoorbeeld om eten te koken, of om te spelen met een spelcomputer. Maar ook om het huis te verwarmen of jezelf te vervoeren. Voor

Nadere informatie

Wist je, dat jij zelf bestaat uit vele miljoenen atomen en dus evenzo veel miljoenen batterijtjes?

Wist je, dat jij zelf bestaat uit vele miljoenen atomen en dus evenzo veel miljoenen batterijtjes? 1 Wat is elektriciteit? Elektriciteit is de bouwsteen van alles wat bestaat. Het is de energie die overal in de natuur voorkomt, in de vorm van uiterst kleine dingetjes, die atomen worden genoemd. Alles

Nadere informatie

Ener-gie ge-bruiken of ge-ven?

Ener-gie ge-bruiken of ge-ven? Naut Groep 6 thema 1, les 1 Natuurlijke verschijnselen Werkblad 1 Ener-gie ge-bruiken of ge-ven? Zet een kruis voor het goede antwoord. ijs me-ten sla-pen wor-tel voet-bal-len snoep brood le-zen Vul in.

Nadere informatie

Hoofdstuk 3. en energieomzetting

Hoofdstuk 3. en energieomzetting Energie Hoofdstuk 3 Energie en energieomzetting Grootheid Energie; eenheid Joule afkorting volledig wetenschappelijke notatie 1 J 1 Joule 1 Joule 1 J 1 KJ 1 KiloJoule 10 3 Joule 1000 J 1 MJ 1 MegaJoule

Nadere informatie

Leerlingenbundels Technologische Opvoeding

Leerlingenbundels Technologische Opvoeding Leerlingenbundels Technologische Opvoeding 1 Thema: Energie Naam:... Klas: Datum:... Nr.:. 2 1 Energie experimenten Science 1.1 Inleidende opdracht rond energie Als je zegt: "Ik heb vandaag geen energie.

Nadere informatie

Energie: vuil of schoon?

Energie: vuil of schoon? Info-brief Energie: vuil of schoon? Jij hebt energie nodig om huiswerk te maken, te fietsen of te spelen. Als je energie op is, word je moe. Dan moet je gaan slapen of eten. Slaap en voedsel zijn energiebronnen

Nadere informatie

Elektriciteit en stroom, wat is het? Proefjes met stroom en electriciteit

Elektriciteit en stroom, wat is het? Proefjes met stroom en electriciteit Energie 5 en 6 2 Elektriciteit en stroom, wat is het? Proefjes met stroom en electriciteit Doelen Begrippen Materialen De leerlingen: begrijpen hoe elektriciteit en stroom ontstaan, als een brandstof wordt

Nadere informatie

Basisles Energietransitie

Basisles Energietransitie LESSENSERIE ENERGIETRANSITIE Basisles Energietransitie Werkblad Basisles Energietransitie Werkblad 1 Wat is energietransitie? 2 Waarom is energietransitie nodig? 3 Leg in je eigen woorden uit wat het Energietransitiemodel

Nadere informatie

1. Het klimaat slaat op hol De klimaatverandering. 2. Energie Wat doen we ermee? 3. Energie Waar komt het vandaan?

1. Het klimaat slaat op hol De klimaatverandering. 2. Energie Wat doen we ermee? 3. Energie Waar komt het vandaan? Dit lespakket bestaat uit vijf blokken 1. Het klimaat slaat op hol De klimaatverandering 2. Energie Wat doen we ermee? 3. Energie Waar komt het vandaan? 4. Elektriciteit Hoe raakt het tot aan je huis?

Nadere informatie

Groep 8 - Les 3 Restproducten

Groep 8 - Les 3 Restproducten Leerkrachtinformatie Groep 8 - Les 3 Restproducten Lesduur: 20 minuten (zelfstandig) DOEL De leerlingen weten wat restproducten zijn en welke restproducten horen bij verschillende manieren van energie

Nadere informatie

Energie : elektriciteit : stroomkringen

Energie : elektriciteit : stroomkringen Energie : elektriciteit : stroomkringen De netspanning is uitgevallen! Pas dan merk je wat elektriciteit voor ons betekent. Geen licht, geen computer, geen playstation, het eten op het elektrisch fornuis

Nadere informatie

Spaar energie! Wat is energie? Zelf aan de slag. Waarom energie besparen? Sommige centrales die elektriciteit. Stijn Dekelver

Spaar energie! Wat is energie? Zelf aan de slag. Waarom energie besparen? Sommige centrales die elektriciteit. Stijn Dekelver Stijn Dekelver De maand oktober is al enkele jaren de maand van de energiebesparing. De overheid roept dan alle mensen in Vlaanderen op om zuinig om te gaan met energie. Sommige centrales die elektriciteit

Nadere informatie

Wat moet je doen? Lees de informatie in dit pakketje

Wat moet je doen? Lees de informatie in dit pakketje ENERGIE Wat moet je doen? Lees de informatie in dit pakketje Zoek meer informatie op de computer en bekijk filmpjes over het onderwerp (achterin deze lesbrief staan websites en links voor filmpjes) Overleg

Nadere informatie

1. Hoe dringend vindt u het klimaatprobleem? Helemaal niet dringend, we 1% Er is helemaal geen klimaatprobleem. Weet niet / geen mening

1. Hoe dringend vindt u het klimaatprobleem? Helemaal niet dringend, we 1% Er is helemaal geen klimaatprobleem. Weet niet / geen mening 1. Hoe dringend vindt u het klimaatprobleem? Helemaal niet dringend, we 1% kunnen wel even wachten met grote maatregelen 17% 1 Een beetje dringend, we kunnen nog wel even wachten met grote maatregelen,

Nadere informatie

Basisprincipes 6 Zonne-energie in stroom omzetten 6 Zonne-energiemodellen met een zonne-energiemodule 7

Basisprincipes 6 Zonne-energie in stroom omzetten 6 Zonne-energiemodellen met een zonne-energiemodule 7 Welkom in de wereld van de fischertechnik PROFI-lijn 3 Energie in het dagelijkse leven 3 Olie, kolen, kernenergie 4 Water en wind 4 Zonne-energie 5 De Energie 5 Zonne-energie 6 Basisprincipes 6 Zonne-energie

Nadere informatie

Les De kosten van energie

Les De kosten van energie LESSENSERIE ENERGIETRANSITIE Les De kosten van energie Werkblad Les De kosten van energie Werkblad Elke dag gebruiken we heel wat energie om het huis warm te houden en te verlichten, televisie te kijken,

Nadere informatie

Energie. Jouw werkbladen. In de klas. Ontdek zélf hoe de wereld werkt! Naam: Klas: Energie Onderbouw havo/vwo Leerlingen In de klas versie 04-2014 1

Energie. Jouw werkbladen. In de klas. Ontdek zélf hoe de wereld werkt! Naam: Klas: Energie Onderbouw havo/vwo Leerlingen In de klas versie 04-2014 1 Energie Jouw werkbladen In de klas Naam: Klas: Ontdek zélf hoe de wereld werkt! Energie Onderbouw havo/vwo Leerlingen In de klas versie 04-2014 1 Energie op aarde Energie, fossiele brandstoffen, groene

Nadere informatie

Duurzame stroom in het EcoNexis huis

Duurzame stroom in het EcoNexis huis Groepsopdracht 1 Duurzame stroom in het EcoNexis huis Inleiding De wereldbevolking groeit, en de welvaart stijgt ook steeds meer. Daarom neemt de vraag naar energie (elektriciteit, gas, warmte) wereldwijd

Nadere informatie

Les De kosten van energie

Les De kosten van energie LESSENSERIE ENERGIETRANSITIE Les De kosten van energie Werkblad Les De kosten van energie Werkblad Elke dag gebruiken we heel wat energie om het huis warm te houden en te verlichten, televisie te kijken,

Nadere informatie

Bedreigingen. Broeikaseffect

Bedreigingen. Broeikaseffect Bedreigingen Vroeger gebeurde het nogal eens dat de zee een gat in de duinen sloeg en het land overspoelde. Tegenwoordig gebeurt dat niet meer. De mensen hebben de duinen met behulp van helm goed vastgelegd

Nadere informatie

De Energiezuinige Wijk - De opdracht

De Energiezuinige Wijk - De opdracht De Energiezuinige Wijk De Energiezuinige Wijk De opdracht In deze opdracht ga je van alles leren over energie en energiegebruik in de wijk. Je gaat nadenken over hoe jouw wijk of een wijk er uit kan zien

Nadere informatie

NME centrum Betuwe LES 1

NME centrum Betuwe LES 1 NME centrum Betuwe LES 1 les 1 COLOFON Deze handleiding hoort bij het project Energie? Zuinig! Dit project is een combinatie van de Leskist Energie? Natuurlijk Duurzaam! en het landelijke project Energieke

Nadere informatie

Les Kernenergie. Werkblad

Les Kernenergie. Werkblad LESSENSERIE ENERGIETRANSITIE Les Kernenergie Werkblad Les Kernenergie Werkblad Wat is kernenergie? Het Griekse woord atomos betekent ondeelbaar. Het woord atoom is hiervan afgeleid. Ooit dachten wetenschappers

Nadere informatie

Hoofdstuk 3. en energieomzetting

Hoofdstuk 3. en energieomzetting Hoofdstuk 3 Energie en energieomzetting branders luchttoevoer brandstoftoevoer koelwater condensator stoomturbine generator transformator regelkamer stoom water ketel branders 1 Energiesoort Omschrijving

Nadere informatie

2.5: WINDENERGIE GEBRUIKEN 2.6: ZONNEWARMTE GEBRUIKEN 2.7: ZONNESTROOM GEBRUIKEN 2.8: BIO-ENERGIE GEBRUIKEN

2.5: WINDENERGIE GEBRUIKEN 2.6: ZONNEWARMTE GEBRUIKEN 2.7: ZONNESTROOM GEBRUIKEN 2.8: BIO-ENERGIE GEBRUIKEN WERKBOEKJE LES 2: HOE KAN IK? Dit werkboekje is van TEAM Naam : Naam : Naam : Naam : Instructie: Doe de opdrachten om en om, kies steeds een andere kleur. Kruis aan als je een opdracht gedaan hebt. Zuinig

Nadere informatie

Deze dame of heer vertelt over hoe het mogelijk is om het energie verbruik te verminderen en laat energie besparende manieren zien.

Deze dame of heer vertelt over hoe het mogelijk is om het energie verbruik te verminderen en laat energie besparende manieren zien. DE ENERGIECOACH Wat doet een energiecoach Deze dame of heer vertelt over hoe het mogelijk is om het energie verbruik te verminderen en laat energie besparende manieren zien. Een opmerking vooraf : Het

Nadere informatie

steenkolen De elektriciteitscentrale Elektriciteit op basis van

steenkolen De elektriciteitscentrale Elektriciteit op basis van GROENE STROOM/fiche 1 De elektriciteitscentrale Dat is een fabriek waar elektriciteit wordt geproduceerd. (Van elektriciteit wordt ook gezegd dat ze wordt opgewekt.) De centrale bestaat uit verschillende

Nadere informatie

Tekst lezen en vragen stellen

Tekst lezen en vragen stellen Tekst lezen en vragen stellen 1. Om een tekst goed te begrijpen is het erg belangrijk om een tekst actief te lezen. In de uitleg lees je hoe je dat moet doen. Als je actief leest, dan: - controleer je

Nadere informatie

Energie. Jouw werkbladen. In NEMO. Ontdek zélf hoe de wereld werkt! Naam: Energie Onderbouw havo/vwo Leerlingen In NEMO versie 12-2013 1

Energie. Jouw werkbladen. In NEMO. Ontdek zélf hoe de wereld werkt! Naam: Energie Onderbouw havo/vwo Leerlingen In NEMO versie 12-2013 1 Energie Jouw werkbladen In NEMO Naam: School: Klas: Ontdek zélf hoe de wereld werkt! Energie Onderbouw havo/vwo Leerlingen In NEMO versie 12-2013 1 Energie Energie is overal. Denk aan de zon, aan beweging

Nadere informatie

GROENE TEST. Naam:.. 1. Het verbruik van fossiele grondstoffen veroorzaakt ecologische problemen. Welke?

GROENE TEST. Naam:.. 1. Het verbruik van fossiele grondstoffen veroorzaakt ecologische problemen. Welke? GROENE TEST Naam:.. 1. Het verbruik van fossiele grondstoffen veroorzaakt ecologische problemen. Welke? O Afkoeling van het klimaat O Meer vulkaanuitbarstingen O Zure regen O Zoete regen 2. Waarvoor dienen

Nadere informatie

2 Elektriciteit Elektriciteit. 1 A De aal heeft ca 4000 elektrische cellen van 0,15 volt, die in serie geschakeld zijn.

2 Elektriciteit Elektriciteit. 1 A De aal heeft ca 4000 elektrische cellen van 0,15 volt, die in serie geschakeld zijn. 2 Elektriciteit 1 2.1 Elektriciteit 1 A De aal heeft ca 4000 elektrische cellen van 0,15 volt, die in serie geschakeld zijn. 2 mp3-speler dynamo fiets accu lamp op je kamer stopcontact auto batterij 3

Nadere informatie

Elektrische auto stoot evenveel CO 2 uit als gewone auto

Elektrische auto stoot evenveel CO 2 uit als gewone auto Elektrische auto stoot evenveel CO 2 uit als gewone auto Bron 1: Elektrische auto s zijn duur en helpen vooralsnog niets. Zet liever in op zuinige auto s, zegt Guus Kroes. 1. De elektrische auto is in

Nadere informatie

Groep 8 - Les 5 Mijn idee over energie in de toekomst

Groep 8 - Les 5 Mijn idee over energie in de toekomst Leerkrachtinformatie Groep 8 - Les 5 Mijn idee over energie in de toekomst Lesduur: 25 minuten (zelfstandig) DOEL De leerlingen weten waarom je zuinig met elektriciteit moet zijn. De leerlingen kunnen

Nadere informatie

http://enquete.groenepeiler.nl/admin/statistics.aspx?inquiry=47 1 van 13 5-7-2011 17:03

http://enquete.groenepeiler.nl/admin/statistics.aspx?inquiry=47 1 van 13 5-7-2011 17:03 1 van 13 5-7-2011 17:03 Enquête Enquête beheer Ingelogd als: aqpfadmin Uitloggen Enquête sta s eken Enquête beheer > De Klimaat Enquête van het Noorden > Statistieken Algemene statistieken: Aantal respondenten

Nadere informatie

Cliptoets Windenergie. Docentenhandleiding

Cliptoets Windenergie. Docentenhandleiding Cliptoets Windenergie Docentenhandleiding We hebben iedere dag energie nodig. Die wekken we vooral op met olie, gas en steenkool. Maar die grondstoffen raken op. Bovendien vervuilen ze het milieu. Het

Nadere informatie

Inhoudsopgave. Voorblad, bladzijde 1. Inhoudsopgave, bladzijde 2. Inleiding, bladzijde 3. Wat houd duurzame-energie in?

Inhoudsopgave. Voorblad, bladzijde 1. Inhoudsopgave, bladzijde 2. Inleiding, bladzijde 3. Wat houd duurzame-energie in? 1 Inhoudsopgave Voorblad, bladzijde 1 Inhoudsopgave, bladzijde 2 Inleiding, bladzijde 3 Wat houd duurzame-energie in?, bladzijde 4 Wat is zonne-energie?, bladzijde 5 Wat is waterkracht?, bladzijde 6 Wat

Nadere informatie

- toelichting op het programma - Zet de radio eens aan. Wil je koffie? Hé, hoe kan dat nou, de computer doet het niet, o ja de stekker zit niet in

- toelichting op het programma - Zet de radio eens aan. Wil je koffie? Hé, hoe kan dat nou, de computer doet het niet, o ja de stekker zit niet in Techniek Praktisch - toelichting op het programma - Zet de radio eens aan. Wil je koffie? Hé, hoe kan dat nou, de computer doet het niet, o ja de stekker zit niet in We zijn de hele dag afhankelijk van

Nadere informatie

Duurzame stroom in het EcoNexis huis

Duurzame stroom in het EcoNexis huis Groepsopdracht 1, vmbo Duurzame stroom in het EcoNexis huis Vooraf Er zijn steeds meer mensen op de wereld. En die hebben gemiddeld ook steeds meer geld te besteden. Daarom is er steeds meer energie nodig.

Nadere informatie

Werkbladen In de klas. Energie. Naam. onderbouw havo/vwo School. Klas

Werkbladen In de klas. Energie. Naam. onderbouw havo/vwo School. Klas Werkbladen In de klas Energie Naam onderbouw havo/vwo School Klas Energie op aarde Energie, fossiele brandstoffen, groene stroom en duurzaamheid. Je hoort er vast wel eens iets over. Maar wat betekent

Nadere informatie

Groep 6 t/m 8. De regio zit vol energie! Informatieblad + Docentenhandleiding. Kaarsenmaken. www.natuurmilieuweb.nl

Groep 6 t/m 8. De regio zit vol energie! Informatieblad + Docentenhandleiding. Kaarsenmaken. www.natuurmilieuweb.nl Energieneutraal 2040 Aalsmeer - Amstelveen - Diemen - Ouder-Amstel - Uithoorn Groep 6 t/m 8 Informatieblad + Docentenhandleiding De regio zit vol energie! www.natuurmilieuweb.nl Overzicht Informatieblad:

Nadere informatie

Elektrische energie. Naam: Klas: Leerkracht: Mr. Verlinden INLEIDING

Elektrische energie. Naam: Klas: Leerkracht: Mr. Verlinden INLEIDING Naam: Klas: Leerkracht: Mr. Verlinden Elektrische energie INLEIDING Eeuwenlang zochten mensen naar nieuwe manieren om energie op te wekken. Energie betekend niets anders dan het vermogen werk te kunnen

Nadere informatie

Windmolenpark Houten. Project nask & techniek Leerjaar 2 havo/atheneum College de Heemlanden, Houten. Namen: Klas:

Windmolenpark Houten. Project nask & techniek Leerjaar 2 havo/atheneum College de Heemlanden, Houten. Namen: Klas: Namen: Klas: Windmolenpark Houten Project nask & techniek Leerjaar 2 havo/atheneum College de Heemlanden, Houten Ontwikkeld door: Geert Veenstra Gerard Visker Inhoud Probleem en hoofdopdracht Blz 3 Samenwerking

Nadere informatie

Zuinig wonen. 10. Doe de VREG-test! Bekijk zeker de website: http://www.vreg.be/nl/doe-de-v-test-voorgezinnen

Zuinig wonen. 10. Doe de VREG-test! Bekijk zeker de website: http://www.vreg.be/nl/doe-de-v-test-voorgezinnen 10. Doe de VREG-test! Bekijk zeker de website: http://www.vreg.be/nl/doe-de-v-test-voorgezinnen Hier vergelijk je de verschillende producten van de verschillende energieleveranciers. Zo kun je zien wat

Nadere informatie

Hoofddoel Bewustwording: Leraren en leerlingen worden zich bewust van het energieverbruik op school.

Hoofddoel Bewustwording: Leraren en leerlingen worden zich bewust van het energieverbruik op school. Startactiviteit groep 1/2 Hoofddoel Bewustwording: Leraren en leerlingen worden zich bewust van het energieverbruik op school. Subdoelen 1. Leerlingen en leraren worden zich bewust van welke apparaten

Nadere informatie

Natuur en Milieu tabellen resultaten onderzoek Windmolens op land

Natuur en Milieu tabellen resultaten onderzoek Windmolens op land Natuur en Milieu tabellen resultaten onderzoek Windmolens op land Hoe belangrijk vindt u windenergie voor Nederland? 1: Zeer onbelangrijk 24 3% 2: Onbelangrijk 16 2% 3: Niet belangrijk, niet onbelangrijk

Nadere informatie

Toelichting infopaneel energie

Toelichting infopaneel energie Inleiding Waarom zouden we voor hernieuwbaar energie gaan? De 3 begrippen die bij transitie aan bod zijn gekomen sluiten volledig aan bij het gebruik van hernieuwbare energie. 1 Om ons milieu te sparen

Nadere informatie

Vrij Technisch Instituut Grote Hulststraat Tielt tel fax

Vrij Technisch Instituut Grote Hulststraat Tielt tel fax De elektrische installatie in een woning heeft heel wat elektrische circuits. Een elektrisch circuit of een elektrische stroomkring is opgebouwd uit een stroombron, een verbruiker, een schakelaar en geleiders.

Nadere informatie

Ik ben de Kaars! De Kaars is van adel, ze praat daarom wat uit de hoogte. ENERGIE 5 6 GROEP. Dit verhaal is onderdeel van de Europese Verhalenkoffer.

Ik ben de Kaars! De Kaars is van adel, ze praat daarom wat uit de hoogte. ENERGIE 5 6 GROEP. Dit verhaal is onderdeel van de Europese Verhalenkoffer. ENERGIE Ik ben de Kaars! De Kaars is van adel, ze praat daarom wat uit de hoogte. Aangeboden door Dit verhaal is onderdeel van de Europese Verhalenkoffer. www.eu.nl -> onderwijs Europese Unie Jongelui!

Nadere informatie

Ik ben de Kaars! De Kaars is van adel, ze praat daarom wat uit de hoogte. ENERGIE 7 8 GROEP. Dit verhaal is onderdeel van de Europese Verhalenkoffer.

Ik ben de Kaars! De Kaars is van adel, ze praat daarom wat uit de hoogte. ENERGIE 7 8 GROEP. Dit verhaal is onderdeel van de Europese Verhalenkoffer. ENERGIE Ik ben de Kaars! De Kaars is van adel, ze praat daarom wat uit de hoogte. Aangeboden door Dit verhaal is onderdeel van de Europese Verhalenkoffer. www.eu.nl -> onderwijs Europese Unie Jongelui!

Nadere informatie

HET KLIMAAT EN DE NOORDPOOL. Bernd Roemmelt / Greenpeace

HET KLIMAAT EN DE NOORDPOOL. Bernd Roemmelt / Greenpeace HET KLIMAAT EN DE NOORDPOOL Bernd Roemmelt / Greenpeace 2. NOORDPOOL OPDRACHT 1 Bekijk het filmpje: 1. Welke landen liggen rondom de Noordpool? 2. In welke zee ligt de Noordpool? Bernd Roemmelt / Greenpeace

Nadere informatie

Leskist THEMA-handleiding Energiek Groep 7 en 8

Leskist THEMA-handleiding Energiek Groep 7 en 8 BuitenWijs samen sterk in NME BuitenWijs brengt mensen actief met het buiten in aanraking, zodat zij wijs omgaan met hun eigen leefomgeving Leskist THEMA-handleiding Energiek Groep 7 en 8 Dit is een NME

Nadere informatie

NME centrum Betuwe LES 1

NME centrum Betuwe LES 1 NME centrum Betuwe LES 1 les 1 COLOFON Deze handleiding hoort bij het project Energie? Zuinig! Dit project is een combinatie van de Leskist Energie? Natuurlijk Duurzaam! en het landelijke project Energieke

Nadere informatie

Vooraleer de leerlingen de teksten lezen, worden de belangrijkste tekststructuren overlopen (LB 265).

Vooraleer de leerlingen de teksten lezen, worden de belangrijkste tekststructuren overlopen (LB 265). 5.2.1 Lezen In het leerboek krijgen de leerlingen uiteenlopende teksten te lezen. Op die manier worden de verschillende tekstsoorten en tekststructuren nogmaals besproken. Het gaat om een herhaling van

Nadere informatie

Beste leerkracht/begeleider,

Beste leerkracht/begeleider, LESMAP ANTARK 1 Voorwoord Beste leerkracht/begeleider, Binnenkort bezoekt u de voorstelling Antark met uw klas/groep. Met deze lesmap willen we u suggesties geven om voor en na de voorstelling aan de slag

Nadere informatie

Les Energie besparen LESSENSERIE ENERGIETRANSITIE. Werkblad

Les Energie besparen LESSENSERIE ENERGIETRANSITIE. Werkblad LESSENSERIE ENERGIETRANSITIE Les Energie besparen Werkblad Les Energie besparen Werkblad Stel je voor dat fossiele brandstoffen morgen bijna op zouden zijn. De huizen zouden koud blijven. Er zou geen energie

Nadere informatie

Les Ons gas raakt op

Les Ons gas raakt op LESSENSERIE ENERGIETRANSITIE Les Ons gas raakt op Werkblad Les Ons gas raakt op Werkblad Aardgas bij Slochteren In 1959 deed de Nederlandse Aardolie Maatschappij (NAM) in opdracht van de regering een proefboring

Nadere informatie

LESMODULE OVER WINDENERGIE

LESMODULE OVER WINDENERGIE YOUNG ENERGY PROJECT - STUDENTEN LESMODULE OVER WINDENERGIE Inhoudsopgave Instructiebladen Les 1 Module windenergie, Instructieblad 1.1 4 Les 1 Ontdek, Instructieblad 1.2 5 Les 2 Onderzoek, Instructieblad

Nadere informatie

1. Ecologische voetafdruk

1. Ecologische voetafdruk 2 VW0 THEMA 7 MENS EN MILIEU EXTRA OPDRACHTEN 1. Ecologische voetafdruk In de basisstoffen heb je geleerd dat we voedsel, zuurstof, water, energie en grondstoffen uit ons milieu halen. Ook gebruiken we

Nadere informatie

Op ontdekkingstocht naar aardolie

Op ontdekkingstocht naar aardolie O p o n t d e k k i n g s t o c h t n a a r a a r d o l i e Op ontdekkingstocht naar aardolie Miljoenen jaren geleden De mens heeft in de loop van de tijd vele vormen van energie gebruikt: spierkracht,

Nadere informatie

Spaar energie! Energieverbruik op hol. Waarom besparen? Hugo Vanderstraeten. steeg de elektriciteitsprijs met 7 à 12%

Spaar energie! Energieverbruik op hol. Waarom besparen? Hugo Vanderstraeten. steeg de elektriciteitsprijs met 7 à 12% Hugo Vanderstraeten Energieverbruik op hol steeg de elektriciteitsprijs met 7 à 12% (Bron: CREG). Energie besparen = geld sparen. 3/4 van onze energie komt uit fossiele brandstoffen. De verbranding van

Nadere informatie

Afhankelijk van de natuur vmbo-b34. CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie.

Afhankelijk van de natuur vmbo-b34. CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie. Auteur VO-content Laatst gewijzigd Licentie Webadres 20 December 2016 CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie http://maken.wikiwijs.nl/73588 Dit lesmateriaal is gemaakt met Wikiwijs Maken van Kennisnet.

Nadere informatie