aniekvoetbal. PME versterkt de focus op risico. Pensioenfondsen hebben de grootste crisis sinds de jaren dertig doorsta

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "aniekvoetbal. PME versterkt de focus op risico. Pensioenfondsen hebben de grootste crisis sinds de jaren dertig doorsta"

Transcriptie

1 e diepte van de financiele crisis: niet alleen een nachtmerrie maar ook een unieke stresstest. De lange termijn horizon rootste crisis sinds de jaren dertig doorstaan zonder steun van buitenaf. Pensioenfondsen zijn beleggers met zowel ee erstevigt de bestuurlijke grip met een nieuw bestuursmodel. PME denkt mee over een houdbaar en betaalbaar pensioe inanciele crisis: niet alleen een nachtmerrie maar ook een unieke stresstest. De lange termijn horizon van pensioenfond e jaren dertig doorstaan zonder steun van buitenaf. Pensioenfondsen zijn beleggers met zowel een lange horizon a estuurlijke grip met een nieuw bestuursmodel. PME denkt mee over een houdbaar en betaalbaar pensioen in de toekomst iet alleen een nachtmerrie maar ook een unieke stresstest. De lange termijn horizon van pensioenfondsen verhoudt zic oorstaan zonder steun van buitenaf. Pensioenfondsen zijn beleggers met zowel een lange horizon als een lange adem. D ieuw bestuursmodel. PME denkt mee over een houdbaar en betaalbaar pensioen in de toekomst. Wie samen het pensioen r aar ook een unieke stresstest. De lange termijn horizon van pensioenfondsen verhoudt zich slecht met paniekvoetbal. uitenaf. Pensioenfondsen zijn beleggers met zowel een lange horizon als een lange adem. De crisis leert dat er meer aa enkt mee over een houdbaar en betaalbaar pensioen in de toekomst. Wie samen het pensioen regelt, is een stuk goedkop tresstest. De lange termijn horizon van pensioenfondsen verhoudt zich slecht met paniekvoetbal. PME versterkt ensioenfondsen zijn beleggers met zowel een lange horizon als een lange adem. De crisis leert dat er meer aandacht m ver een houdbaar en betaalbaar pensioen in de toekomst. Wie samen het pensioen regelt, is een stuk goedkoper uit en d ange termijn horizon van pensioenfondsen verhoudt zich slecht met paniekvoetbal. PME versterkt de focus op risico. el onwaar etaalbaar pensioen in de toekomst. Wie samen het pensioen regelt, is een stuk goedkoper uit en deelt vele vormen van ris an pensioenfondsen verhoudt zich slecht met paniekvoetbal. PME versterkt de focus op risico. Pensioenfondsen hebben ange horizon als een lange adem. De crisis leert dat er meer aandacht moet zijn voor onwaarschijnlijke scenario s. PM oekomst. Wie samen het pensioen regelt, is een stuk goedkoper uit en deelt vele vormen van risico s. diepte van de fin erhoudt zich slecht met paniekvoetbal. PME versterkt de focus op risico. Pensioenfondsen hebben de grootste crisis sin ange adem. De crisis leert dat er meer aandacht moet zijn voor onwaarschijnlijke scenario s. PME verstevigt de bestuu et pensioen regelt, is een stuk goedkoper uit en deelt vele vormen van risico s. De diepte van de financiele crisis: niet all aniekvoetbal. PME versterkt de focus op risico. Pensioenfondsen hebben de grootste crisis sinds de jaren dertig doorsta at er meer aandacht moet zijn voor onwaarschijnlijke scenario s. PME verstevigt de bestuurlijke grip met een nieuw b tuk goedkoper uit en deelt vele vormen van risico s. diepte van de financiele crisis: niet alleen een nachtmerrie maar ook e focus op risico. Pensioenfondsen hebben de grootste crisis sinds de jaren dertig doorstaan zonder steun van buitenaf ijn voor onwaarschijnlijke scenario s. PME verstevigt de bestuurlijke grip met een nieuw bestuursmodel. PME denkt me ele vormen van risico s. De diepte van de financiele crisis: niet alleen een nachtmerrie maar ook een unieke stresstest ensioenfondsen hebben de grootste crisis sinds de jaren dertig doorstaan zonder steun van buitenaf. Pensioenfond nw an risico s. diepte van de financiele crisis: niet alleen een nachtmerrie maar ook een unieke stresstest. De lange termij ebben de grootste crisis sinds de jaren dertig doorstaan zonder steun van buitenaf. Pensioenfondsen zijn beleggers cenario s. PME verstevigt de bestuurlijke grip met een nieuw bestuursmodel. PME denkt mee over een houdbaar en betaa iepte van de financiele crisis: niet alleen een nachtmerrie maar ook een unieke stresstest. De lange termijn horizon v rootste crisis sinds de jaren dertig doorstaan zonder steun van buitenaf. Pensioenfondsen zijn beleggers met zowel ee erstevigt de bestuurlijke grip met een nieuw bestuursmodel. PME denkt mee over een houdbaar en betaalbaar pensioe inanciele crisis: niet alleen een nachtmerrie maar ook een unieke stresstest. De lange termijn horizon van pensioenfond e jaren dertig doorstaan zonder steun van buitenaf. Pensioenfondsen zijn beleggers met zowel een lange horizon a estuurlijke grip met een nieuw bestuursmodel. PME denkt mee over een houdbaar en betaalbaar pensioen in de toekomst iet alleen een nachtmerrie maar ook een unieke stresstest. De lange termijn horizon van pensioenfondsen verhoudt zic oorstaan zonder steun van buitenaf. Pensioenfondsen zijn beleggers met zowel een lange horizon als een lange adem. D ieuw bestuursmodel. PME denkt mee over een houdbaar en betaalbaar pensioen in de toekomst. Wie samen het pensioen r aar ook een unieke stresstest. De lange termijn horizon van pensioenfondsen verhoudt zich slecht met paniekvoetbal. uitenaf. Pensioenfondsen zijn beleggers met zowel een lange horizon als een lange adem. De crisis leert dat er meer aa enkt mee over een houdbaar en betaalbaar pensioen in de toekomst. Wie samen het pensioen regelt, is een stuk goedkop tresstest. De lange termijn horizon van pensioenfondsen verhoudt zich slecht met paniekvoetbal. PME versterkt ensioenfondsen zijn beleggers met zowel een lange horizon als een lange adem. De crisis leert dat er meer aandacht m ver een houdbaar en betaalbaar pensioen in de toekomst. Wie samen het pensioen regelt, is een stuk goedkoper uit en d ange termijn horizon van pensioenfondsen verhoudt zich slecht met paniekvoetbal. PME versterkt de focus op risico. el onwaar etaalbaar pensioen in de toekomst. Wie samen het pensioen regelt, is een stuk goedkoper uit en deelt vele vormen van ris an pensioenfondsen verhoudt zich slecht met paniekvoetbal. PME versterkt de focus op risico. Pensioenfondsen hebben ange horizon als een lange adem. De crisis leert dat er meer aandacht moet zijn voor onwaarschijnlijke scenario s. PM oekomst. Wie samen het pensioen regelt, is een stuk goedkoper uit en deelt vele vormen van risico s. diepte van de fin erhoudt zich slecht met paniekvoetbal. PME versterkt de focus op risico. Pensioenfondsen hebben de grootste crisis sin ange adem. De crisis leert dat er meer aandacht moet zijn voor onwaarschijnlijke scenario s. PME verstevigt de bestuu et pensioen regelt, is een stuk goedkoper uit en deelt vele vormen van risico s. De diepte van de financiele crisis: niet all aniekvoetbal. PME versterkt de focus op risico. Pensioenfondsen hebben de grootste crisis sinds de jaren dertig doorsta at er meer aandacht moet zijn voor onwaarschijnlijke scenario s. PME verstevigt de bestuurlijke grip met een nieuw b tuk goedkoper uit en deelt vele vormen van risico s. diepte van de financiele crisis: niet alleen een nachtmerrie maar ook e focus op risico. Pensioenfondsen hebben de grootste crisis sinds de jaren dertig doorstaan zonder steun van buitenaf ijn voor onwaarschijnlijke scenario s. PME verstevigt de bestuurlijke grip met een nieuw bestuursmodel. PME denkt me ele vormen van risico s. De diepte van de financiele crisis: niet alleen een nachtmerrie maar ook een unieke stresstest ensioenfondsen hebben de grootste crisis sinds de jaren dertig doorstaan zonder steun van buitenaf. Pensioenfond nw an risico s. diepte van de financiele crisis: niet alleen een nachtmerrie maar ook een unieke stresstest. De lange termij ebben de grootste crisis sinds de jaren dertig doorstaan zonder steun van buitenaf. Pensioenfondsen zijn beleggers cenario s. PME verstevigt de bestuurlijke grip met een nieuw bestuursmodel. PME denkt mee over een houdbaar en betaa iepte van de financiele crisis: niet alleen een nachtmerrie maar ook een unieke stresstest. De lange termijn horizon v rootste crisis sinds de jaren dertig doorstaan zonder steun van buitenaf. Pensioenfondsen zijn beleggers met zowel ee erstevigt de bestuurlijke grip met een nieuw bestuursmodel. PME denkt mee over een houdbaar en betaalbaar pensioe inanciele crisis: niet alleen een nachtmerrie maar ook een unieke stresstest. De lange termijn horizon van pensioenfond e jaren dertig doorstaan zonder steun van buitenaf. Pensioenfondsen zijn beleggers met zowel een lange horizon a estuurlijke grip met een nieuw bestuursmodel. PME denkt mee over een houdbaar en betaalbaar pensioen in de toekomst iet alleen een nachtmerrie maar ook een unieke stresstest. De lange termijn horizon van pensioenfondsen verhoudt zic oorstaan zonder steun van buitenaf. Pensioenfondsen zijn beleggers met zowel een lange horizon als een lange adem. D ieuw bestuursmodel. PME denkt mee over een houdbaar en betaalbaar pensioen in de toekomst. Wie samen het pensioen r aar ook een unieke stresstest. De lange termijn horizon van pensioenfondsen verhoudt zich slecht met paniekvoetbal. uitenaf. Pensioenfondsen zijn beleggers met zowel een lange horizon als een lange adem. De crisis leert dat er meer aa enkt mee over een houdbaar en betaalbaar pensioen in de toekomst. Wie samen het pensioen regelt, is een stuk goedkop tresstest. De lange termijn horizon van pensioenfondsen verhoudt zich slecht met paniekvoetbal. PME versterkt ensioenfondsen zijn beleggers met zowel een lange horizon als een lange adem. De crisis leert dat er meer aandacht mo 2009

2

3 INHOUDSOPGAVE 2 Kerncijfers 03 Voorwoord 06 Hoofdstuk 1 Financiële positie en beleid 08 Dekkingsgraad 09 Ontwikkeling reserve voor TOP-regeling 09 Bestemmingsreserve 10 Hoofdstuk 2 Herstel 12 De weg naar herstel 13 Uitgangssituatie herstelplan 13 Maatregelen voor herstel 13 Indexatiebeleid tijdens het kortetermijnherstel 13 Indexatiebeleid tijdens het langetermijnherstel 13 Premie 13 Aanpassingen in het beleggingsbeleid 13 Lasten eerlijk verdeeld 13 Verloop van het herstel 14 Communicatie over het herstelplan 14 Hoofdstuk 3 Risicobeheer 16 Risico s voor PME 17 Integriteit 17 Aanwijzing van De Nederlandsche Bank 17 Lessen uit de crisis en aangescherpt beleid 17 Risicomanagementbeleid 17 Countervailing power 18 Nauw omschreven procedures bij de beoordeling van beleggingsvoorstellen 18 Liquiditeitsrisico s 18 Betrouwbare waarderingsmethodieken van beleggingen 18 Rapportages 18 Specifieke risico s op het gebied van vermogensbeheer 19 Uitbesteding vermogensbeheer 20 Hoofdstuk 5 Statistieken 26 PME in cijfers 27 Werkgevers 27 Vrijgestelde ondernemingen 27 Pensioenpremie 27 Deelnemers 27 Vrijwillige voortzetting 27 Arbeidsongeschikte deelnemers 27 Leeftijdsopbouw deelnemers 27 Gepensioneerden 30 Verhoging van de opgebouwde aanspraken en ingegane pensioenen 32 Aanvullende regelingen 32 Hoofdstuk 6 Beleggingen 34 Uitgangspunten voor de beleggingen 35 Algemeen beleid 35 Uitvoering en beheer 35 Financiële positie 35 Beleggingsbeleid 36 Normportefeuille PME 36 Afdekking van risico s 37 Marktontwikkelingen Terugblik op het economische klimaat Kwetsbaar herstel 38 Vastrentende waarden 38 Aandelen 40 Vastgoed 40 Alternatieve beleggingen 40 Beleggingsprestaties PME Vergelijking met andere Nederlandse pensioenfondsen 42 Z-score 42 Maatschappelijk verantwoord beleggen 44 Verantwoord beleggen in aantal belangrijke beleggingscategorieën 44 Uitsluiting 44 Transparantie 44 Actief aandeelhouderschap 45 Hoofdstuk 4 Kwaliteit en Uitvoering 22 Kwaliteit van dienstverlening 23 CEM-benchmark 23 Klachten en geschillen 23 Pensioenconsulenten 23 Servicedesk en relatiebeheer 23 Gepensioneerden 24 Werkgeversbijeenkomsten 24 Wijzigingen in de PME-regeling 24 Nieuwe website 25 Overgang naar Mn Services 25

4 3 Hoofdstuk 7 Organisatie 46 Bestuur 47 Algemeen bestuur 47 Bestuurssamenstelling vanuit werkgevers- en werknemerszijde 47 Organogram PME Dagelijks bestuur en commissies Nieuw deskundigheidsplan 49 Deelnemersraad 50 Behandelde adviesaanvragen 50 Advies uit eigen beweging 50 Verantwoordingsorgaan 50 Intern toezicht door Toezichtscommissie 50 Bestuursbureau 51 Uitbesteding en aansturing 51 Overgang pensioenadministratie naar Mn Services 51 Hoofdstuk 8 Jaarrekening 52 Inhoudsopgave jaarrekening 53 Balans per 31 december Staat van baten en lasten over Kasstromenoverzicht 56 Waarderingsgrondslagen 57 Grondslagen voor de balans 57 Grondslagen voor de baten en lasten 59 Risicoparagraaf 59 Toelichting op de balans per 31 december Toelichting op de staat van baten en lasten over het boekjaar Actuariële analyse van het resultaat 77 Hoofdstuk 9 Overige gegevens 78 Accountantsverklaring 79 Actuariële verklaring 80 Verklaring Verantwoordingsorgaan 81 Verklaring Toezichtscommissie 82 Compliance Officer 83 Vertegenwoordigende organisaties 83 Algemeen bestuur PME 83 Personalia bestuursleden PME 83 Deelnemersraad 86 Verantwoordingsorgaan 87 Samenstelling verantwoordingsorgaan 87 (Samenstelling) Toezichtscommissie 87 Nadere gegevens 88 Samenvatting PME-pensioenregeling 89 Begrippenlijst 91 Index op alfabet 94 English summary 98 INHOUDSOPGAVE

5 KERNCIJFERS 4 Aantallen per 31 december Aangesloten ondernemingen Deelnemers premiebetalenden premievrij i.v.m. arbeidsongeschiktheid Ex-deelnemers Gepensioneerden ouderdomspensioen (Inclusief TOP) weduwen-, weduwnaars- en partnerpensioen wezenpensioen overgangsregelingen (SUM-oud) Financiële gegevens per 31 december (Bedragen x 1 miljoen) Dekkingsgraad 99% 88% 135% 128% 123% Beschikbaar vermogen Pensioenvoorzieningen Marktrente 3,9 3,6 4,9 3,7 4,0 Reserve Overgangsregelingen (ROR) Belegd vermogen zakelijke waarden vastrentende waarden derivaten 1 (255) overige beleggingen Rendement 12,6% (17,8%) 5,4% 3,6% 19,4% 1 De onderverdeling in derivaten en overige beleggingen werd in 2005 en 2006 nog niet gemaakt.

6 Jaarbedragen (Bedragen x 1 miljoen) Premies en koopsommen basisregeling overgangsregelingen vrijwillige verzekeringen en koopsommen Beleggingsopbrengsten (4.229) Uitkeringen ouderdomspensioen partnerpensioen wezenpensioen overgangsregelingen (SUM) Waardeoverdrachten - inkomend uitgaand Dekkingsgraad is het beschikbaar vermogen gedeeld door de pensioenvoorzieningen. Zie voor de gedetailleerde berekening van de dekkingsgraad de paragraaf over de financiële positie op pagina 9. Kerngegevens (Bedragen x 1,-) Maximumloon Franchise Premiepercentage ouderdomspensioen Procentuele verhoging ingegane pensioenen en slapersrechten - - 2,29 1,72 1,10 0,39 - Procentuele verhoging opgebouwde aanspraken actieve deelnemers - - 2,29-1,41 1,65 Inflatie (CPI-prijsindex, periode juli - juli) -0,10 2,95 1,29 1,72 1,38 0,65 1 Per 1 januari 2006 is de pensioenregeling gewijzigd. Voor degenen geboren vóór 1950 blijft de pensioenregeling zoals die bestond vóór 1 januari 2006 grotendeels overeind. Voor deze groep gold in 2009 voor de pensioenopbouw dan ook nog een franchise van ( ). Voor de heffing van de pensioenpremie werd in 2009 voor alle leeftijdscategorieën de franchise gehanteerd van ( ). Gemiddelde onderneming in de Metalektro In het jaar 2009 had de gemiddelde onderneming die was aangesloten bij PME 120 werknemers die pensioen opbouwden. Daarvan waren er 115 actief in dienst en 5 waren geheel of gedeeltelijk arbeidsongeschikt, hetzelfde aantal als in 2008 en Van de 120 werknemers waren er 14 vrouwen en 106 mannen. De gemiddelde leeftijd van het personeel was 42 jaar voor vrouwen en 44 jaar voor mannen. De gemiddelde onderneming had in ex-werknemers die een ouderdomspensioen of een TOP-uitkering van PME ontvingen en 40 nabestaanden van ex-werknemers met een nabestaandenpensioen. Van de voormalige SUM maakte 1 ex-werknemer gebruik. De gemiddelde onderneming bracht samen met haar werknemers in op aan premies voor het ouderdomspensioen en de TOP. Het gemiddelde pensioenvermogen per aangesloten onderneming kwam op 16.8 miljoen. Voor de gemiddelde deelnemer werd in aan premie voor de basisregeling betaald. De werknemer betaalt daarvan maximaal de helft ofwel KERNCIJFERS

7 6 Voorwoord VOORWOORD Het jaar 2009 liet een krachtig herstel zien van de financiële positie van PME, nadat de eerste maanden van het jaar nog sprake was van een verdere aantasting van het vermogen. De diepte van de financiële crisis leidde tot bezinning. PME wil leren van de ervaringen en wil sterker uit de strijd komen. Kunnen we nog vertrouwen op de economische modellen? Hoe maken we de beleggingen minder kwetsbaar voor sterke marktbewegingen? Hoe kan de bestuurlijke grip op de beleggingen en het risicobeheer worden versterkt? En vooral: hoe houden we ons unieke pensioenstelsel en het draagvlak daarvoor in stand? Het vertrouwen in het Nederlandse pensioenstelsel kreeg een flinke knauw doordat de financiële crisis pijnlijk duidelijk maakte dat een waardevast pensioen niet vanzelfsprekend is. Over die onzekerheid is PME altijd duidelijk geweest: de jaarlijkse verhoging van de pensioenen moet worden verdiend met de rendementen op de beleggingen. Toch leven veel deelnemers en gepensioneerden nog in de veronderstelling dat zij premie hebben betaald voor een waardevast pensioen. Zij ervaren dat dus als recht. PME zal in de toekomst nog duidelijker zijn over de mate van onzekerheid, maar vooral ook over de essentiële voordelen die een beheerste onzekerheid biedt voor de betaalbaarheid van het pensioen. Eind maart 2009 diende PME een herstelplan in bij de toezichthouder, De Nederlandsche Bank (DNB). De in het plan opgenomen rendementsverwachtingen en de waarderingen van een deel van de beleggingen waren onderwerp van uitvoerige gesprekken met DNB. Die gesprekken resulteerden uiteindelijk in het neerwaarts bijstellen van de dekkingsgraad voor het herstelplan. Daardoor werd het bestuur gedwongen een zogenoemde voor genomen noodmaatregel op te nemen in het herstelplan. Die maatregel betekent dat PME moest aankondigen de pensioenen met maximaal enkele procenten te verlagen als over een aantal jaren het herstel onvoldoende blijkt. Uiteindelijk werd het herstelplan van PME door DNB begin november goedgekeurd. Het herstel van PME verloopt inmiddels voorspoedig en loopt voor op het tijdpad uit het herstelplan. In 2009 onderzocht De Nederlandsche Bank het beleggingsbeleid en de uitvoering daarvan bij tien pensioenfondsen. Het onderzoek en het reageren op de conclusies van DNB vroeg in 2009 veel tijd en energie. Al ruim voor DNB zijn conclusies trok, inventariseerde PME de leerpunten uit de crisis. Het bestuur keek daarbij ook naar het eigen functioneren. Een verbe terplan werd opgesteld, met als doel in de toekomst beter voorbereid te zijn op tot op heden onwaarschijnlijk geachte marktbewegingen. Het bestuur koos voor een nieuw bestuursmodel, met een compacter bestuur en aanvullen de expertise op het gebied van beleggen en risicomanagement. Het nieuwe bestuur komt frequenter bijeen en kan zo nog efficiënter dan voorheen opereren. Daarmee is de grip op de uitvoering van het vermogensbeheer verstevigd. In dit jaarverslag wordt uitgebreid aandacht besteed aan de lessen die PME uit de crisis trekt. Het jaar 2009 stond ook in het teken van de overgang van de pensioenadministratie naar de nieuwe uitvoerder Mn Services. Tussen de beide metaalfondsen PMT en PME vindt veel verkeer plaats. Per jaar gaan zo n werknemers heen en weer. Het scheelt alle betrokkenen een hoop gedoe als beide fondsen bij dezelfde uitvoerder onder dak zijn. Per 1 januari 2010 is de overgang gerealiseerd. De voorbereiding daarvan eiste in 2009 de volle aandacht van het bestuur. De meeste PME-medewerkers van Syntrus Achmea verhuisden mee naar de nieuwe uitvoerder. De ervaring en inzet van die medewerkers droegen sterk bij aan het welslagen van de overgang. De eerste helft van 2010 staat in het teken van verder inregelen van de nieuwe organisatie. PME hoopt zo snel als mogelijk de dienstverlening aan werkgevers, werknemers en gepensioneerden weer op het gewenste peil te hebben. Op landelijk niveau discussieerde de politiek in 2009 volop over de toekomst van de oudedagsvoorziening. De noodzakelijk geachte verhoging van de AOW-leeftijd vormde een centraal onderdeel van die discussie. Minister Donner zette drie commissies aan het werk om advies uit te brengen over de toekomst van het aanvullende pensioenstelsel. De opdrachten en daarmee de adviezen van de commissies kenden verschillende invalshoeken. De conclusies lagen dan ook niet altijd met elkaar in lijn. Zo adviseerde de commissie Don de verwachte toekomstige beleggingsrendementen naar beneden bij te stellen. Een bijstelling die leidt tot een aanzienlijke stijging van de pensioenpremies. De commissie Goudswaard concludeerde kort daarna dat de rek uit de pensioenpremie is. Aanvullende pensioenen zijn een arbeidsvoorwaarde en daarmee bij uitstek het domein van sociale partners. Zij hebben de aanvullende pensioenregelingen in Nederland in het leven geroepen. Bij PME zorgen sociale partners al zestig jaar lang voor een betaalbare en goede oude dag. Werkgevers en werknemers doen dat samen. Nu en in de toekomst. De komende tijd zullen werknemers en werkgevers samen nadenken over de vraag hoe we ook in de toekomst voor een goed pensioen kunnen blijven zorgen. Het behoud van draagvlak voor het internationaal geroemde Nederlandse stelsel speelt daarbij een sleutelrol. De puzzel zal lastig zijn, maar sociale partners hebben de afgelopen decennia laten zien het pensioenstelsel steeds te kunnen aanpassen aan veranderende omstandigheden. Dat zal ook nu weer lukken. Tot slot past een speciaal woord van dank aan de inmiddels teruggetreden bestuurders. Hun inzet en energie leverden PME de afgelopen jaren veel op. En zij deden hun werk zoals het hoort bij een collectief pensioenfonds: van en voor de sector. Pensioenfonds van de Metalektro Schiphol, 24 juni 2010 Jos Brocken Werknemersvoorzitter Ronald van Vliet Werkgeversvoorzitter

8

9 iepte van de financiele crisis: niet alleen een nachtmerrie maar ook een unieke stresstest. De langetermijn horizon van sioenfondsen verhoudt zich slecht tot paniekvoetbal. PME versterkt de focus op risico. Pensioenfondsen hebben de otste crisis sinds de jaren dertig doorstaan zonder steun van buitenaf. Pensioenfondsen zijn beleggers met zowel een ge horizon als een lange adem. De crisis leert dat er meer aandacht moet zijn voor onwaarschijnlijke scenario s. PME stevigt de bestuurlijke grip met een nieuw bestuursmodel. PME denkt mee over een houdbaar en betaalbaar pensioen in oekomst. Wie samen het pensioen regelt, is een stuk goedkoper uit en deelt vele vormen van risico s. De diepte van de nciele crisis: niet alleen een nachtmerrie maar ook een unieke stresstest. De langetermijn horizon van pensioenfondsen houdt zich slecht tot paniekvoetbal. PME versterkt de focus op risico. Pensioenfondsen hebben de grootste crisis sinds aren dertig doorstaan zonder steun van buitenaf. Pensioenfondsen zijn beleggers met zowel een lange horizon als een ge adem. De crisis leert dat er meer aandacht moet zijn voor onwaarschijnlijke scenario s. PME verstevigt de tuurlijke grip met een nieuw bestuursmodel. PME denkt mee over een houdbaar en betaalbaar pensioen in de toekomst. samen het pensioen regelt, is een stuk goedkoper uit en deelt vele vormen van risico s. De diepte van de financiele crisis: alleen een nachtmerrie maar ook een unieke stresstest. De langetermijn horizon van pensioenfondsen verhoudt zich cht tot paniekvoetbal. PME versterkt de focus op risico. Pensioenfondsen hebben de grootste crisis sinds de jaren dertig rstaan zonder steun van buitenaf. Pensioenfondsen zijn beleggers met zowel een lange horizon als een lange adem. De is leert dat er meer aandacht moet zijn voor onwaarschijnlijke scenario s. PME verstevigt de bestuurlijke grip met nieuw bestuursmodel. PME denkt mee over een houdbaar en betaalbaar pensioen in de toekomst. Wie samen het pensioen elt, is een stuk goedkoper uit en deelt vele vormen van risico s. De diepte van de financiele crisis: niet alleen een htmerrie maar ook een unieke stresstest. De langetermijn horizon van pensioenfondsen verhoudt zich slecht tot iekvoetbal. PME versterkt de focus op risico. Pensioenfondsen hebben de grootste crisis sinds de jaren dertig doorstaan der steun van buitenaf. Pensioenfondsen zijn beleggers met zowel een lange horizon als een lange adem. De crisis leert er meer aandacht moet zijn voor onwaarschijnlijke scenario s. PME verstevigt de bestuurlijke grip met een nieuw tuursmodel. PME denkt mee over een houdbaar en betaalbaar pensioen in de toekomst. Wie samen het pensioen regelt, is stuk goedkoper uit en deelt vele vormen van risico s. De diepte van de financiele crisis: niet alleen een nachtmerrie r ook een unieke stresstest. De langetermijn horizon van pensioenfondsen verhoudt zich slecht tot paniekvoetbal. E versterkt de focus op risico. Pensioenfondsen hebben de grootste crisis sinds de jaren dertig doorstaan zonder steun buitenaf. Pensioenfondsen zijn beleggers met zowel een lange horizon als een lange adem. De crisis leert dat er meer dacht moet zijn voor onwaarschijnlijke scenario s. PME verstevigt de bestuurlijke grip met een nieuw bestuursmodel. E denkt mee over een houdbaar en betaalbaar pensioen in de toekomst. Wie samen het pensioen regelt, is een stuk dkoper uit en deelt vele vormen van risico s. De diepte van de financiele crisis: niet alleen een nachtmerrie maar ook unieke stresstest. De langetermijn horizon van pensioenfondsen verhoudt zich slecht tot paniekvoetbal. PME versterkt ocus op risico. Pensioenfondsen hebben de grootste crisis sinds de jaren dertig doorstaan zonder steun van buitenaf. sioenfondsen zijn beleggers met zowel een lange horizon als een lange adem. De crisis leert dat er meer aandacht moet voor onwaarschijnlijke scenario s. PME verstevigt de bestuurlijke grip met een nieuw bestuursmodel. PME denkt mee r een houdbaar en betaalbaar pensioen in de toekomst. Wie samen het pensioen regelt, is een stuk goedkoper uit en deelt e vor sioenfondsen hebben de grootste crisis sinds de jaren dertig De doorstaan diepte zonder van steun van buitenaf. Pensioenfondsen zijn dbaar en betaalbaar pensioen in de toekomst. Wie samen de het pensioen financiele regelt, is een stuk goedkoper uit en deelt vele getermijn horizon van pensioenfondsen verhoudt zich slecht crisis tot paniekvoetbal. niet PME versterkt de focus op risico. aarschijnlijke scenario s. PME verstevigt de bestuurlijke alleen grip met een een nieuw bestuursmodel. PME denkt mee over een men van risico s. De diepte van de financiele crisis: niet alleen een maar ook een unieke stresstest. De getermijn horizon van pensioenfondsen verhoudt zich slecht nachtmerrie tot paniekvoetbal. PME versterkt de focus op risico. aarschijnlijke scenario s. PME verstevigt de bestuurlijke maar grip met ook een nieuw bestuursmodel. PME denkt mee over een getermijn horizon van pensioenfondsen verhoudt zich slecht tot unieke paniekvoetbal. PME versterkt de focus op risico. aarschijnlijke scenario s. PME verstevigt de bestuurlijke stresstest grip met een nieuw bestuursmodel. PME denkt mee over een FINANCIËLE POSITIEH1

10 Naast informatie over de dekkingsgraad wordt in dit hoofdstuk aan dacht besteed aan de reserve voor de TOP-regeling en de bestemmingsreserve. Dekkingsgraad De dekkingsgraad is de verhouding tussen het beschikbare vermogen van het fonds en de voorziening die nodig is voor de huidige en toe komstige pensioenverplichtingen. De dekkingsgraad ziet er als volgt uit: Figuur 1: Dekkingsgraad PME (Bedragen x 1 miljoen) Eind 2008 heeft PME on vol doende middelen om de nominale (dat wil zeggen de niet-geïndexeerde) pensioenaanspraken te dekken. Een der gelijke situatie wordt getypeerd als dekkingstekort. Bij een dekkingstekort moet een pensioenfonds de wijze hoe het denkt te herstellen vastleggen in een herstelplan. Dit herstelplan is opgesteld en vóór 1 april 2009 ter goedkeuring voorgelegd aan DNB. Op 23 oktober 2009 is een aange past plan voorgelegd. DNB heeft dit aangepaste plan op 16 november 2009 goedgekeurd. In hoofdstuk 2 wordt gedetailleerder op het herstel en het herstelplan ingegaan. Inmiddels is de dekkingsgraad in 2009 door een goed beleggingsresultaat aangegroeid tot 99%. Dit is ondanks een fraaie stijging nog onder het wettelijk minimaal vereist vermogen van 104,3%. Daarom heeft het bestuur, in lijn met het herstelplan, besloten over 2010 geen indexatie toe te kennen. Beschikbaar vermogen Voorziening pensioenverplichtingen Dekkingsgraad 99% 88% 1 Figuur 2: Berekening dekkingsgraad PME Ontwikkeling reserve voor TOP-regeling De TOP-regeling is in 2003 in de plaats gekomen van de SUM, de VUTregeling van de bedrijfstak. De TOP biedt de mogelijkheid aan werknemers die geboren zijn vóór 1950 om uit te treden op 61-jarige leeftijd. Het exacte moment van toegestane uittreding is afhankelijk van het geboortejaar van de deelnemer. (Bedragen x 1 miljoen) Totaal activa Schulden (1.264) (2.494) Pensioenvermogen Bestemmingsreserve (392) (346) Reserve overgangsregeling (12) (14) Bestemd voor pensioensparen - - Bestemd voor gemoedsbezwaren (2) (2) Voorziening SUM-uitkeringen (1) (11) De hoogte van de uitkering stijgt naarmate het moment van uittreden wordt uitgesteld, maar de hoogte is vergelijkbaar met een uitkering tot de 65-jarige leeftijd van netto ongeveer 80% van het nettosalaris. De financiering van de TOP-regeling vindt plaats via een premie van 5,5%, die volledig voor rekening komt van de werkgever. Het verloop van de hiervoor bestemde ROR (Reserve Overgangsregelingen) over 2009 was als volgt. Figuur 3: Verloop van de ROR over 2009 Beschikbaar vermogen VPV Dekkingsgraad 99% 2 88% 1 Bovenstaand overzicht biedt inzicht in de berekening van de dekkingsgraad door de balans ultimo 2009 te vertalen naar beschikbaar vermogen enerzijds en VPV anderzijds. Stand ROR 1 januari Premies en bijdragen 284 Top-SUM lasten (287) Intrest 4 Administratiekosten (3) (2) 1 De dekkingsgraad per ultimo 2008 opgenomen in het door DNB goedgekeurde herstelplan van 23 oktober 2009 bedroeg 86%. 2 Inclusief de correctie voor de toegenomen levensverwachting per 31 december Stand 31 december FINANCIËLE POSITIE

11 Voor 2009 is de premie vastgesteld op 5,5%. Voor 2010 is de premie vastgesteld op 3,5%. In hoeverre er nog een premie voor 2011 nodig is hangt af van de ontwikkelingen in Bestemmingsreserve In 2006 en 2007 is een reserve gevormd ter financiering van de overgangsregeling voor de deelnemers geboren in de periode 1 januari 1950 tot 1 januari Voor 2009 is uitsluitend het aandeel in het resultaat aan de reserve toegerekend. Als gevolg van de financiële crisis heeft PME onvoldoende middelen om de overgangsregeling verder te financieren. In 2010 hebben cao-partijen daarom besloten de voorwaardelijke aanspraken van werknemers die zijn geboren in de jaren 1950 tot en met 1955 mede door middel van een aanvullende premie te financieren. Deze premie zal vanaf 2011 worden geheven. De aanvullende premie is verschuldigd over de pensioengrondslag van de basisregeling. De premieverdeling tussen werkgever en werknemer is 50%-50%. De premie zal ingaan op 1 januari PME zal aan het eind van elk jaar de premie voor het volgende jaar vaststellen. Voor 2011 bedraagt de premie voor PME 2% over de pensioengrondslag van de basisregeling. Het bestuur van het pensioenfonds heeft kennis genomen van de afspraken van cao-partijen en op grond daarvan besluiten genomen voor de geboortejaren 1950 tot en met Het definitieve besluit tot toekennen van de voorwaardelijke aanspraken blijft afhankelijk van de financiële positie van het fonds. Het verloop van de bestemmingsreserve ziet er als volgt uit: Figuur 4: Verloop bestemmingsreserve over 2009 (Bedragen x 1 miljoen) Stand primo Aandeel fondsresultaat 46 (55) Stand ultimo FINANCIËLE POSITIE

12

13 iepte van de financiele crisis: niet alleen een nachtmerrie maar ook een unieke stresstest. De langetermijn horizon van sioenfondsen verhoudt zich slecht tot paniekvoetbal. PME versterkt de focus op risico. Pensioenfondsen hebben de otste crisis sinds de jaren dertig doorstaan zonder steun van buitenaf. Pensioenfondsen zijn beleggers met zowel een ge horizon als een lange adem. De crisis leert dat er meer aandacht moet zijn voor onwaarschijnlijke scenario s. PME stevigt de bestuurlijke grip met een nieuw bestuursmodel. PME denkt mee over een houdbaar en betaalbaar pensioen in oekomst. Wie samen het pensioen regelt, is een stuk goedkoper uit en deelt vele vormen van risico s. De diepte van de nciele crisis: niet alleen een nachtmerrie maar ook een unieke stresstest. De langetermijn horizon van pensioenfondsen houdt zich slecht tot paniekvoetbal. PME versterkt de focus op risico. Pensioenfondsen hebben de grootste crisis sinds aren dertig doorstaan zonder steun van buitenaf. Pensioenfondsen zijn beleggers met zowel een lange horizon als een ge adem. De crisis leert dat er meer aandacht moet zijn voor onwaarschijnlijke scenario s. PME verstevigt de tuurlijke grip met een nieuw bestuursmodel. PME denkt mee over een houdbaar en betaalbaar pensioen in de toekomst. samen het pensioen regelt, is een stuk goedkoper uit en deelt vele vormen van risico s. De diepte van de financiele crisis: alleen een nachtmerrie maar ook een unieke stresstest. De langetermijn horizon van pensioenfondsen verhoudt zich cht tot paniekvoetbal. PME versterkt de focus op risico. Pensioenfondsen hebben de grootste crisis sinds de jaren dertig rstaan zonder steun van buitenaf. Pensioenfondsen zijn beleggers met zowel een lange horizon als een lange adem. De is leert H2 dat er meer aandacht moet zijn voor onwaarschijnlijke scenario s. PME verstevigt de bestuurlijke grip met nieuw bestuursmodel. PME denkt mee over een houdbaar en betaalbaar pensioen in de toekomst. Wie samen het pensioen elt, is een stuk goedkoper uit en deelt vele vormen van risico s. De diepte van de financiele crisis: niet alleen een htmerrie maar ook een unieke stresstest. De langetermijn horizon van pensioenfondsen verhoudt zich slecht tot iekvoetbal. PME versterkt de focus op risico. Pensioenfondsen hebben de grootste crisis sinds de jaren dertig doorstaan der steun van buitenaf. Pensioenfondsen zijn beleggers met zowel een lange horizon als een lange adem. De crisis leert er meer aandacht moet zijn voor onwaarschijnlijke scenario s. PME verstevigt de bestuurlijke grip met een nieuw tuursmodel. PME denkt mee over een houdbaar en betaalbaar pensioen in de toekomst. Wie samen het pensioen regelt, is stuk goedkoper uit en deelt vele vormen van risico s. De diepte van de financiele crisis: niet alleen een nachtmerrie r ook een unieke stresstest. De langetermijn horizon van pensioenfondsen verhoudt zich slecht tot paniekvoetbal. E versterkt de focus op risico. Pensioenfondsen hebben de grootste crisis sinds de jaren dertig doorstaan zonder steun buitenaf. Pensioenfondsen zijn beleggers met zowel een lange horizon als een lange adem. De crisis leert dat er meer dacht moet zijn voor onwaarschijnlijke scenario s. PME verstevigt de bestuurlijke grip met een nieuw bestuursmodel. E denkt mee over een houdbaar en betaalbaar pensioen in de toekomst. Wie samen het pensioen regelt, is een stuk dkoper uit en deelt vele vormen van risico s. De diepte van de financiele crisis: niet alleen een nachtmerrie maar ook unieke stresstest. De langetermijn horizon van pensioenfondsen verhoudt zich slecht tot paniekvoetbal. PME versterkt ocus op risico. Pensioenfondsen hebben de grootste crisis sinds de jaren dertig doorstaan zonder steun van buitenaf. sioenfondsen zijn beleggers met zowel een lange horizon als een lange adem. De crisis leert dat er meer aandacht moet voor onwaarschijnlijke scenario s. PME verstevigt de bestuurlijke grip met een nieuw bestuursmodel. PME denkt mee r een houdbaar en betaalbaar pensioen in de toekomst. Wie samen het pensioen regelt, is een stuk goedkoper uit en deelt e vor eggers met zowel een lange horizon als een lange De adem. langetermijn De crisis leert dat er meer aandacht moet zijn voor men van risico s. De diepte van de financiele crisis: horizon niet alleen een van nachtmerrie maar ook een unieke stresstest. De eggers met zowel een lange horizon als een lange pensioenfondsen adem. De crisis leert dat er meer aandacht moet zijn voor men van risico s. De diepte van de financiele crisis: verhoudt niet alleen een nachtmerrie zich maar ook een unieke stresstest. De eggers met zowel een lange horizon als een lange slecht adem. De crisis tot leert dat er meer aandacht moet zijn voor men van risico s. De diepte van de financiele crisis: paniekvoetbal niet alleen een nachtmerrie maar ook een unieke stresstest. De HERSTEL

14 De weg naar herstel Eind 2008 bedroeg de dekkingsgraad van PME 88%. Dat betekende dat PME, net als een groot deel van de andere Nederlandse pensioenfondsen, in 2009 een herstelplan moest opstellen en ter goedkeuring indienen bij De Nederlandsche Bank (DNB). In het herstelplan wordt aangegeven hoe op korte termijn (de door de Minister verlengde hersteltermijn van vijf in plaats van drie jaar) de vermogenspositie van het fonds verbetert tot het minimaal vereiste vermogen. Voor PME betekent dit minimaal vereiste vermogen een dekkingsgraad van 104,3%. Ook wordt in het herstelplan het langetermijnherstel beschreven, waarbij binnen vijftien jaar een vereiste dekkingsgraad van minimaal 118,5% wordt bereikt. Naast het herstelplan is een continuïteitsanalyse uitgevoerd volgens de daarvoor geldende voorschriften. Uit de inhoud van beide documenten kan de conclusie worden getrokken dat PME met de getroffen maatregelen in staat is binnen de wettelijke termijnen zowel het korte- als het langetermijnherstel te realiseren. Wel heeft PME bij het indienen van het herstelplan in het voorjaar van 2009 kenbaar gemaakt dat het fonds zeer terughoudend is met het toekennen van een grote voorspellende waarde aan het document vanwege het onzekere economisch klimaat. Het herstelplan van PME werd na aanpassingen door het fonds begin november 2009 door De Nederlandsche Bank goedgekeurd. Maatregelen voor herstel De maatregelen die hieronder meer gedetailleerd worden beschreven, betreffen het beperken van de nagestreefde jaarlijkse verhoging van de pensioenen en het verhogen van de pensioenpremie. Indexatiebeleid tijdens het kortetermijnherstel Gedurende de hele vijfjarige periode van het kortetermijnherstel worden de lopende pensioenuitkeringen en opgebouwde pensioenen niet verhoogd. Slechts in een situatie waarin de dekkingsgraad zich onverwachts fors en structureel boven het geplande herstelpad zal ontwikkelen zal het bestuur bezien of er aanleiding is tot bijstelling van dit beleidsuitgangspunt. Een minimale dekkingsgraad van 104,3% is voor een dergelijke bijstelling in ieder geval een vereiste. Indexatiebeleid tijdens het langetermijnherstel Wanneer de dekkingsgraad hoger is dan de minimaal vereiste vermogensgrens van 104,3%, maar lager dan de vereiste 118,5%, is onder strikte voorwaarden een beperkte verhoging van de pensioenen mogelijk. De lopende pensioenuitkeringen en opgebouwde pensioenen worden in dat geval gedurende de herstelperiode uitsluitend verhoogd wanneer in een jaar sprake is geweest van een stijging van de dekkingsgraad. Van deze stijging zal maximaal 50% worden besteed aan een verhoging van de pensioenen. De rest wordt besteed aan het herstel van de reserves en dus de versterking van de dekkingsgraad. Uitgangssituatie herstelplan Gedurende de beoordeling van het herstelplan door DNB is een discussie tussen het fonds en DNB ontstaan over de uitgangspunten waarmee in het herstelplan werd gerekend. Het verschil van inzicht over die uitgangspunten richtte zich met name op de waardering van het illiquide deel van de beleggingsportefeuille van PME. De VGMIportefeuille maakt daarvan een groot deel uit. De gesprekken met DNB hebben uiteindelijk geleid tot een lagere waardering van de VGMI-portefeuille (zie hoofdstuk 6, beleggingen) per ultimo 2008, als uitgangssituatie waarmee gerekend wordt in het herstelplan. De omvang van dit te herwaarderen deel van de portefeuille betekende dat de dekkingsgraad per ultimo 2008 voor het herstelplan naar beneden moest worden bijgesteld, van 88% naar 86%. De neerwaartse bijstelling leidde ertoe dat PME in het herstelplan een scenario voor een kortingsmaatregel moest opnemen. In dat scenario wordt verwoord hoe bij een tegenvallend verloop van het herstel wordt overgegaan tot het verlagen van de lopende pensioenuitkeringen en opgebouwde pensioenen. PME heeft dit scenario, dat naar het inzicht van het fonds geen grote voorspellende waarde heeft, volgens de richtlijnen van de Autoriteit Financiële Markten (AFM) per brief uiteengezet aan alle werkgevers, deelnemers en gepensioneerden. De maatregel komt er kort gezegd op neer dat wanneer per 31 december 2011 de dekkingsgraad van PME lager is dan 99,3%, per 1 april 2012 een korting op de opgebouwde pensioenrechten en de reeds ingegane pensioenen plaatsvindt van minimaal 0,1%. De korting loopt op tot maximaal 4,14% bij een dekkingsgraad van 95,1% of lager. Premie De premie die werkgevers en werknemers samen opbrengen, bedraagt gedurende de gehele herstelperiode, dus tot minimaal de vereiste dekkingsgraad van 118,5% bereikt is, 23% van de pensioengrondslag. Dit is het door sociale partners vastgestelde maximumniveau. Per 1 januari 2009 is de premie verhoogd van 22% naar het maximum van 23%. Aanpassingen in het beleggingsbeleid In het beleggingsplan 2009 is het percentage aandelen als gevolg van de economische vooruitzichten en de financiële positie bewust niet aangepast aan het strategische niveau. Er is voor gekozen de rendementsbehoefte onderliggend aan de strategische allocatie naar aandelen (tijdelijk) voor een gedeelte in te vullen door middel van een allocatie naar high yields. De strategische mix is echter ongewijzigd en er zal rebalancing optreden opdat gedurende 2010 de strategische allocaties weer bereikt worden. Hier zal gedurende het herstelpad rekening mee worden gehouden. Ten opzichte van 2009 hebben de zakelijke waarden minder gewicht in de portefeuille dan de vastrentende waarden. Lasten eerlijk verdeeld De maatregelen die moeten bijdragen aan het herstel van de financiële positie van het fonds, gaan ten koste van de koopkracht van gepensioneerden en de toekomstige koopkracht van werknemers en oud-deelnemers. Werknemers dragen bovendien samen met hun werkgever ook nog bij door de hogere premie, die een direct negatief effect heeft op het netto-inkomen. Het bestuur van PME is zich terdege bewust van de impact van de maatregelen op alle betrokkenen. Toch meent het bestuur met het pakket aan maatregelen de lasten van het herstel zo eerlijk en zo veel mogelijk te spreiden onder werkgevers, werknemers, oud-deelnemers en gepensioneerden. 13 HERSTEL

15 Verloop van het herstel Het herstel van de financiële positie verloopt sneller dan het tijdpad geschetst in het herstelplan. De combinatie van instortende financiële markten en een sterk dalende rente (die de verplichtingen sterk deed stijgen), die in 2008 zo giftig was voor pensioenfondsen, werkte in 2009 precies andersom. PME behaalde over 2009 een beleggingsrendement van 12,6%, terwijl in het herstelplan over 2009 met een rendement van 5,97% is gerekend. Bovendien is de lange rente waarmee PME zijn verplichtingen berekent, gestegen van 3,6% naar 3,9%. Het vermogen van het fonds groeide door het goede rendement en (in veel mindere mate) door de gestegen premie. De verplichtingen stegen. Oorzaak hiervan was met name een verho ging van de sterftetrend van 1,2% naar 3,2%. De dekkings graad steeg van 86% eind 2008 naar 99% eind Hiermee loopt PME ruim voor op het tijdschema van het herstelplan: een dekkingsgraad van 99% wordt in het tijdpad van het herstelplan pas bereikt in de loop van De economische omstan digheden zijn nog onzeker. Het herstel van het fonds is daardoor nog kwets baar, hoewel het eerste jaar van dat herstel tot hoop stemt. Communicatie over het herstelplan De inhoud van het herstelplan is per brief gedeeld met alle belanghebbenden volgens de uitgangspunten zoals die onder andere door de toezichthouder op de communicatie door pensioenfondsen, de Autoriteit Financiële Markten (AFM), is opgesteld. Zo probeert PME niet alleen de werking van het herstelplan toe te lichten, maar ook draagvlak te creëren voor de soms pijnlijke keuzes. Begin april is een samenvatting van het aan DNB aangeboden conceptherstelplan op de website van PME gezet. Later is op de website een samenvatting van het definitieve plan gepubliceerd. Een volledige versie is door alle belanghebbenden opvraagbaar. Tijdens de regulier vrijwel maandelijks georganiseerde regionale bijeenkomsten voor gepensioneerden zijn het herstelplan en de consequenties daarvan uitgebreid besproken. In het najaar zijn ook de bij PME aangesloten werkgevers over het herstelplan bijgepraat tijdens een viertal bijeenkomsten verspreid over het land. 14 HERSTEL

16

17 iepte van de financiele crisis: niet alleen een nachtmerrie maar ook een unieke stresstest. De langetermijn horizon van sioenfondsen verhoudt zich slecht tot paniekvoetbal. PME versterkt de focus op risico. Pensioenfondsen hebben de otste crisis sinds de jaren dertig doorstaan zonder steun van buitenaf. Pensioenfondsen zijn beleggers met zowel een ge horizon als een lange adem. De crisis leert dat er meer aandacht moet zijn voor onwaarschijnlijke scenario s. PME stevigt de bestuurlijke grip met een nieuw bestuursmodel. PME denkt mee over een houdbaar en betaalbaar pensioen in oekomst. Wie samen het pensioen regelt, is een stuk goedkoper uit en deelt vele vormen van risico s. De diepte van de nciele crisis: niet alleen een nachtmerrie maar ook een unieke stresstest. De langetermijn horizon van pensioenfondsen houdt zich slecht tot paniekvoetbal. PME versterkt de focus op risico. Pensioenfondsen hebben de grootste crisis sinds aren dertig doorstaan zonder steun van buitenaf. Pensioenfondsen zijn beleggers met zowel een lange horizon als een ge adem. De crisis leert dat er meer aandacht moet zijn voor onwaarschijnlijke scenario s. PME verstevigt de tuurlijke grip met een nieuw bestuursmodel. PME denkt mee over een houdbaar en betaalbaar pensioen in de toekomst. samen het pensioen regelt, is een stuk goedkoper uit en deelt vele vormen van risico s. De diepte van de financiele crisis: alleen een nachtmerrie maar ook een unieke stresstest. De langetermijn horizon van pensioenfondsen verhoudt zich cht tot paniekvoetbal. PME versterkt de focus op risico. Pensioenfondsen hebben de grootste crisis sinds de jaren dertig rstaan zonder steun van buitenaf. Pensioenfondsen zijn beleggers met zowel een lange horizon als een lange adem. De is leert dat er meer aandacht moet zijn voor onwaarschijnlijke scenario s. PME verstevigt de bestuurlijke grip met nieuw bestuursmodel. PME denkt mee over een houdbaar en betaalbaar pensioen in de toekomst. Wie samen het pensioen elt, is een stuk goedkoper uit en deelt vele vormen van risico s. De diepte van de financiele crisis: niet alleen een htmerrie maar ook een unieke stresstest. De langetermijn horizon van pensioenfondsen verhoudt zich slecht tot iekvoetbal. PME versterkt de focus op risico. Pensioenfondsen hebben de grootste crisis sinds de jaren dertig doorstaan der steun van buitenaf. Pensioenfondsen zijn beleggers met zowel een lange horizon als een lange adem. De crisis leert er meer aandacht moet zijn voor onwaarschijnlijke scenario s. PME verstevigt de bestuurlijke grip met een nieuw tuursmodel. PME denkt mee over een houdbaar en betaalbaar pensioen in de toekomst. Wie samen het pensioen regelt, is stuk goedkoper uit en deelt vele vormen van risico s. De diepte van de financiele crisis: niet alleen een nachtmerrie r ook een unieke stresstest. De langetermijn horizon van pensioenfondsen verhoudt zich slecht tot paniekvoetbal. E versterkt de focus op risico. Pensioenfondsen hebben de grootste crisis sinds de jaren dertig doorstaan zonder steun buitenaf. Pensioenfondsen zijn beleggers met zowel een lange horizon als een lange adem. De crisis leert dat er meer dacht moet zijn voor onwaarschijnlijke scenario s. PME verstevigt de bestuurlijke grip met een nieuw bestuursmodel. E denkt mee over een houdbaar en betaalbaar pensioen in de toekomst. Wie samen het pensioen regelt, is een stuk dkoper uit en deelt vele vormen van risico s. De diepte van de financiele crisis: niet alleen een nachtmerrie maar ook unieke stresstest. De langetermijn horizon van pensioenfondsen verhoudt zich slecht tot paniekvoetbal. PME versterkt ocus op risico. Pensioenfondsen hebben de grootste crisis sinds de jaren dertig doorstaan zonder steun van buitenaf. sioenfondsen zijn beleggers met zowel een lange horizon als een lange adem. De crisis leert dat er meer aandacht moet voor onwaarschijnlijke scenario s. PME verstevigt de bestuurlijke grip met een nieuw bestuursmodel. PME denkt mee r een houdbaar en betaalbaar pensioen in de toekomst. Wie samen het pensioen regelt, is een stuk goedkoper uit en deelt e vor eggers met zowel een lange horizon als een lange PME adem. De crisis leert dat er meer aandacht moet zijn voor men van risico s. De diepte van de financiele crisis: versterkt niet alleen een nachtmerrie maar ook een unieke stresstest. De eggers met zowel een lange horizon als een lange de adem. focus De crisis op leert dat er meer aandacht moet zijn voor men van risico s. De diepte van de financiele crisis: risico niet alleen een nachtmerrie maar ook een unieke stresstest. De RISICOBEHEER H3

18 Risico s voor PME Het beheersen van alle mogelijke risico s is van groot belang bij de invulling van de verantwoordelijkheid van PME te zorgen voor een goed en betaalbaar pensioen voor de werknemers in de sector en hun nabestaanden. Om die verantwoordelijkheid waar te maken, moet het fonds zorgen voor voldoende vermogen om de pensioenverplichtingen te dekken. Nu en in de verre toekomst. Het belangrijkste risico voor het fonds, zijn deelnemers, oud-deelnemers en gepensioneerden is dan ook het ontbreken van voldoende vermogen om op de langetermijn aan de verplichtingen te voldoen. Risico s die de vermogenspositie van het fonds kunnen bedreigen, zijn uiteenlopend van aard. Sommige risico s zijn te beïnvloeden door PME, andere spelen zich af buiten de invloed van het fonds. Tot de eerste categorie behoren zaken als het heffen van minimaal een kostendekkende premie en het slechts verhogen van de opgebouwde pensioenaanspraken en de pensioenuitkeringen als en voor zover de financiële positie van het fonds dat toelaat. Ook door het investeren van het vermogen in solide beleggingen wordt de vermogenspositie van het fonds bewaakt. Pensioenfondsen hebben geen invloed op zaken als de ontwikkeling van de financiële markten of de stijging van de levensverwachting van deelnemers. Beide genoemde typen risico s zijn echter wel actueel. Hoewel deze ontwikkelingen door PME niet zijn te beïnvloeden, worden de ontwikkelingen scherp in de gaten gehouden en worden waar nodig beleidsmaatregelen genomen. In reactie op de aanwijzing heeft PME een plan van aanpak opgesteld, dat is afgestemd met De Nederlandsche Bank. In dit plan van aanpak zijn behalve de verbeterpunten uit de aanwijzing ook zaken opgenomen die voortvloeien uit een eigen evaluatie van PME, die al in gang was gezet voor de aanwijzing van DNB een feit was. Lessen uit de crisis en aangescherpt beleid Los van de aanwijzing van De Nederlandsche Bank toonde de finan ciële crisis de urgentie van een steeds verdere verfijning van de risi cobeheersing nog eens hardhandig aan. PME wil leren van de erva ringen uit de kredietcrisis en heeft daarom in 2009 een grondige evaluatie uitgevoerd naar het functioneren van het fonds en de externe uitvoerders tijdens de crisis. Uit die evaluatie, en uit de eerder genoemde aanwijzing, is een aantal concrete maatregelen voortgevloeid dat zorgt voor een verdere aanscherping en verfijning van het risicobeheer van het fonds. De maatregelen hebben betrekking op de bestuurlijke en organisatorische inrichting, het beleggingsbeleid en het risicomanagement. De belangrijkste maatregelen komen hieronder kort aan bod: Risicomanagement beleid. Countervailing power. Nauw omschreven procedures bij de beoordeling van beleggingsvoorstellen. Liquiditeitsrisico s. Betrouwbare waarderingsmethodieken van beleggingen. Rapportages. Integriteit Risicobeheer heeft onder andere betrekking op het bewaken van de integriteit van alle direct verantwoordelijken. Aan bestuursleden en in het verlengde hiervan de directie en medewerkers van het bestuursbureau worden dan ook hoge eisen gesteld op het gebied van integriteit, ervaring, opleiding en achtergrond. Alle direct betrokkenen zijn gehouden aan een compliance-programma, waar een gedragscode deel van uitmaakt. Deze code omvat een aantal gedragsregels die moeten waarborgen dat (de schijn van) vermenging van zakelijke en privébelangen wordt voorkomen. Daardoor wordt de integriteit van het pensioenfonds gewaarborgd en wordt het door de betrokken organisaties, belanghebbenden en derden in het fonds gestelde vertrouwen bestendigd. De gedragsregels hebben betrekking op de geheimhoudingsplicht en het voorkomen van vermenging van zakelijke en privébelangen. Door een externe compliance-officer wordt toezicht gehouden op een adequate uitvoering van het program ma. Deze externe functionaris ziet ook toe op de naleving van de regelmatig veranderende wettelijke vereisten aan het toezicht. Aanwijzing van De Nederlandsche Bank De Nederlandsche Bank (DNB) heeft in 2009 onderzoek gedaan naar het beleggingsbeleid bij een tiental Nederlandse pensioenfondsen, waaronder PME. Het onderzoek gaf DNB aanleiding voor PME een aantal concrete verbeterpunten te formuleren in het beleggingsbeleid en de uitvoering daarvan. Deze verbeterpunten zijn door DNB eind december 2009 geformaliseerd in een zogeheten aan wijzing. De verbeterpunten kregen daarmee voor PME een dwingend karakter. Risicomanagementbeleid PME heeft in 2009 een aanzet gedaan om het risicomanagementbeleid verder aan te scherpen en expliciet vast te leggen. Een aantal onderdelen is reeds in 2009 geëffectueerd. In 2010 zal de volledige implementatie worden afgerond. Het betreft de volgende onderdelen in het risicomanagementbeleid: De ambitie en doelstelling van het bestuur ten aanzien van het nemen van risico s. Het raamwerk voor risicomanagement (PME hanteert het COSOraamwerk). De organisatorische inrichting van de risicomanagementfunctie waaronder de beschrijving van functies, taken en bevoegdheden binnen het bestuur en het bestuursbureau. Het risicomanagementproces (identificatie, meting, monitoring, controle en bijsturing). Voor alle geïdentificeerde risico s worden de beheersingsmaatregelen benoemd. Het gebruik van risicomanagementtechnieken zoals value-at-risk (VaR), tracking error en stress testing. Operationele procedures ten aanzien van de beheersing van risico s zoals incidentenmelding- en rapportage, compliance-monitoring op de beleggingsrichtlijnen en de periodieke evaluatie van het risicomanagementproces en -beleid. Uitvoering van de risicomanagementfunctie bij de externe vermogensbeheerder en de criteria die hieraan vanuit PME worden gesteld. Communicatie en rapportage over risico s. Overzicht wet- en regelgeving. 17 RISICOBEHEER

19 RISICOBEHEER Countervailing power PME wil onafhankelijk van externe partijen tot een eigen oordeelsvorming kunnen komen bij alle beleidsvoorstellen en besluiten. Daarvoor is het bieden van voldoende tegenwicht en expertise aan externe partijen nodig, omdat die externe partijen naast het belang van PME ook hun eigen doelstellingen kunnen hebben bij het indienen van voorstellen. Om het bieden van voldoende tegenwicht ook in een steeds complexer wordend speelveld te kunnen blijven waarborgen, voert PME een aantal veranderingen in de eigen bestuurlijke en organisatorische inrichting door. Het bestuur van PME wordt verkleind van 14 naar 10 personen. Het kleinere bestuur komt frequenter bijeen en gaat per bestuurder meer tijd investeren in het bestuur van het fonds. Van de 10 bestuurders worden twee specialisten op het gebied van risicomanagement en beleggingen aangetrokken. De aparte bestuurscommissies voor pensioenen en beleg gingen worden opgeheven. In plaats daarvan zijn vier deskundig heidsclusters benoemd. Alle besluitvorming vindt plaats in het voltallige bestuur. Het bestuursbureau van het fonds is verzwaard en vormgegeven rondom de bestuurlijke portefeuilles, zodat de organisatorische inrichting nauw aansluit op de bestuurlijke constructie. Met deze vernieuwde structuur krijgt PME meer bestuurlijke grip op de uitvoering door een compacter, zeer betrokken bestuur met duidelijke verantwoordelijkheden. PME heeft op het bestuursbureau een risicomanager, een directeur beleggingen en een beleidsstaf beleggingen aangesteld. Zo wordt ook op het gebied van beleggingen en risicomanagement voldoende tegenwicht geboden aan externe uitvoerders. De risicomanager heeft direct toegang tot het bestuur. Nauw omschreven procedures bij de beoordeling van beleggingsvoorstellen PME gaat een zeer nauw omschreven procedure invoeren voor het voorleggen van nieuwe beleggingsvoorstellen aan het bestuur. In deze proce dure is een groot aantal kwaliteitscriteria geformuleerd, waaraan de voorstellen van de externe vermogensbeheerder moeten voldoen. Kort gezegd komt de procedure erop neer dat wordt afgezien van een voorgestelde investering wanneer vanwege de complexiteit van de voorgestelde belegging of vanwege het ontbreken van voldoende informatie het fonds zelf geen onafhankelijk gefundeerd oordeel kan vellen. Liquiditeitsrisico s PME krijgt ongeveer evenveel premie binnen als aan uit keringen wordt verstrekt. In die zin heeft het fonds niet snel een tekort aan contanten. Maar het gebruik van derivaten in de beleggingsportefeuille - die worden ingezet voor het afdekken van risico s, zoals bijvoorbeeld het rente- en valutarisico - kan ervoor zorgen dat PME bij sterk negatieve marktontwikkelingen bij wijze van onderpand forse bedragen aan contanten moet storten bij de tegenpartijen wmet wie de afdekking is aangegaan. Wanneer er niet voldoende contanten voorhanden zijn, moet PME op zo n moment geforceerd onderdelen van de beleggingsportefeuille verkopen om aan de onderpandverplichting te kunnen voldoen. Dat kan, op een slecht moment in de markt, tot ongewenste en onnodige verliezen op de beleggingen leiden. PME onderzoekt daarom de mogelijkheden om naast contanten ook vastrentende waarden als onderpand uit te wisselen. In dat geval zal de benodigde behoefte aan liquiditeit afnemen. Betrouwbare waarderingsmethodieken van beleggingen Voor een groot gedeelte van de beleggingsportefeuille van PME zijn dagelijks marktwaarderingen beschikbaar. Dit geldt bijvoorbeeld voor aandelen, beleggingsfondsen en obligaties. Voor afgeleide financiële instrumenten, de zogeheten derivaten, is dat een ander verhaal. Hierbij geldt een aanscherping die inhoudt dat de externe vermogens beheerder Mn Services dagelijks modellen voor de waardering hanteert en dat wekelijks een check plaatsvindt, per tegenpartij, van de waarde van de derivaten ten opzichte van het onderpand. Voor deze financiële instrumenten en voor de waarderingen van portefeuilles die door Mn Services zijn uitbesteed aan derden is er daarnaast een additionele beheersingsmaatregel, waarbij het bewaarbedrijf Northern Trust een onafhankelijke controle op de waardering uitvoert. Ook de waarderingssystematiek van de meer illiquide of complexe beleggingen wordt verbeterd, onder meer door het aanvragen van een oordeel op de waardering door een onafhankelijke derde deskundige partij. De waarderingsprocedures voor alle genoemde portefeuilleonderdelen worden in 2010 vastgelegd in een waarderingshandboek. Rapportages PME heeft in overleg met de externe vermogensbeheerder de rapportages uitgebreid en verder verbeterd. Met name risico s op integraal niveau zijn inzichtelijk gemaakt door de toevoeging van een specifieke risicoparagraaf in de kwartaalrapportage. In deze risico paragraaf wordt de actuele stand van onder andere het balansrisico, renterisico, actief risico, valutarisico, kredietrisico en het tegenpartij risico opgenomen. Daarnaast zijn er voorstellen besproken om de risico s van alternatieve beleggingen beter inzichtelijk te maken. Hierover zal in 2010 aanvullende informatie in de rapportages worden opgenomen. Voorgenoemde maatregelen zijn in de eerste helft van 2010 gerealiseerd. 18

20 Specifieke risico s op het gebied van vermogensbeheer Tot slot wordt hieronder specifiek ingegaan op een aantal belangrijke vermogensbeheerrisico s en de wijze waarop zij door PME in belangrijke mate samen met de fiduciair beheerder Mn Services worden beheerst. Figuur 5: Overzicht risicobeheersing vermogensbeheer Risico Definitie Beheersing Balansrisico Variabiliteit van de beleggingen ten opzichte van de verplichtingen. Balansmanagement, ALM, regelmatig monitoren, onder meer met behulp van maandelijkse rapportages. Absoluut Variabiliteit van de nominale verplichtingen. Sturen op een aanvaardbaar absoluut risico, onder meer met behulp van maandelijkse rapportages. Relatief/actief Variabiliteit van afwijkingen van de normportefeuille als gevolg van actief beheer. Sturen op een relatief risico (tracking error), onder meer met behulp van maandelijkse rapportages. Compliance-monitoring op beleggingsrichtlijnen voor actief beheerder portefeuilles. Rente Variabiliteit door verschil van looptijd van de beleggingen en de pensioenverplichtingen. Verminderen van renterisico, restrisico monitoren met behulp van maandelijkse rapportages. Valuta Schommelingen in valutakoersen. Strategisch afdekken van US-dollar-, Engelse-pond- en Japanse-yen-exposure (met behulp van derivaten). Aandelenrisico/ vastgoedrisico Variabiliteit in de waardering. Zorg dragen dat het te lopen risico conform risicobudget is. Alternatieve beleggingen Specifieke risico s van alternatieve beleggingen. Uitvoeren van due diligence, monitoring van specifieke (waaronder kwalitatieve) risicofactoren van alternatieve beleggingen en deze inzichtelijk maken, implementatie periodieke en onafhankelijke evaluatie op waardering. Kredietrisico De kans dat een tegenpartij niet aan haar verplichtingen kan voldoen. Het werken met solide tegenpartijen op basis van marktconforme contractuele afspraken, het werken met onderpand, het monitoren van tegenpartijen. Liquiditeit Onvoldoende vraag om een beleggingsobject tegen een redelijke prijs te verkopen. Onvoldoende liquiditeiten. Adequate spreiding van de beleggingen. Aanhouden van voldoende liquide beleggingen. Uitbesteding Onvoldoende kwaliteit en/of integriteit van de dienstverlening. Samenwerking met een professionele fiduciair beheerder, die de externe managers aanstuurt. De uitbesteding vastleggen qua verantwoordelijkheden en verplichtingen in contracten en SLA s. Kwalitatieve en kwantitatieve toetsing op uitvoering. Schaduwadministratie door bewaarnemer. 19 RISICOBEHEER

2013 verkort in beeld. Ontwikkelingen. Pensioenen Beleggingen Organogram

2013 verkort in beeld. Ontwikkelingen. Pensioenen Beleggingen Organogram 02 verkort in beeld 03 Ontwikkelingen 05 08 10 Pensioenen Beleggingen Organogram Aantal deelnemers dat pensioen opbouwt Aantal personen dat een ouderdomspensioen ontvangt Aantal deelnemers met slapende

Nadere informatie

2013 in het kort SAMENVATTING VAN HET JAARVERSLAG

2013 in het kort SAMENVATTING VAN HET JAARVERSLAG 2013 in het kort SAMENVATTING VAN HET JAARVERSLAG 1 Toelichting op het jaarverslag In het Jaarverslag 2013 legt het pensioenfonds uitgebreid verantwoording af over de ontwikkelingen, besluiten en gebeurtenissen

Nadere informatie

2012 in het kort TOELICHTING OP HET JAARVERSLAG

2012 in het kort TOELICHTING OP HET JAARVERSLAG 2012 in het kort TOELICHTING OP HET JAARVERSLAG 1 Toelichting op het jaarverslag In het Jaarverslag 2012 legt het pensioenfonds uitgebreid verantwoording af over de ontwikkelingen, besluiten en gebeurtenissen

Nadere informatie

Terugblik 2011 in cijfers

Terugblik 2011 in cijfers Terugblik 2011 in cijfers U vindt hier een samenvatting van het jaarverslag 2011. Het volledige jaarverslag kunt u downloaden via www.pensioenfondsricohnederland.nl. Financiële situatie Door de kredietcrisis

Nadere informatie

Persbericht. Kwartaalbericht: vierde kwartaal 2011

Persbericht. Kwartaalbericht: vierde kwartaal 2011 Persbericht Kwartaalbericht: vierde kwartaal 2011 Hoofdpunten: Dekkingsgraad van 94% is te laag: aanvullende maatregelen nodig Beschikbaar vermogen stijgt met ruim 11 miljard Door gedaalde rente nemen

Nadere informatie

stichting pensioenfonds wonen

stichting pensioenfonds wonen stichting pensioenfonds wonen Verkort Jaarverslag 2007 Kerncijfers Aantallen per 31-12 2007 2006 Werkgevers 4.331 4.161 Deelnemers 33.009 31.705 Gewezen deelnemers 70.948 62.860 Gepensioneerden 8.468 7.735

Nadere informatie

Datum Briefnummer Behandeld door Doorkiesnummer 15-2-2012 20120215 N.W. Dijkhuizen 630

Datum Briefnummer Behandeld door Doorkiesnummer 15-2-2012 20120215 N.W. Dijkhuizen 630 Pensioenfonds Productschappen Bezoekadres Laan van Zuid Hoorn 165 2289 DD Rijswijk Postadres Postbus 3042 2280 GA Rijswijk Telefoon 070 4138630 Fax 070 4138650 E-mail info@pbodnl Website wwwpbodnl KvK

Nadere informatie

Pensioeninformatiebijeenkomst over herstelplan 2009

Pensioeninformatiebijeenkomst over herstelplan 2009 Pensioenbijeenkomst herstelplan 2009 Pensioenfonds voor de Grafische Bedrijven (PGB) over herstelplan 2009 juli 2009 Inleiding Waarom 5 pensioenbijeenkomsten? ernstige situatie met grote gevolgen voor

Nadere informatie

Veel gestelde vragen kwartaalcijfers pensioenfondsen

Veel gestelde vragen kwartaalcijfers pensioenfondsen Veel gestelde vragen kwartaalcijfers pensioenfondsen 1. De kwartaalcijfers van de pensioenfondsen zijn negatief. Hoe komt dat? Het algemene beeld is dat het derde kwartaal, en dan in het bijzonder de maand

Nadere informatie

1. Waarom moet het pensioenfonds ANWB extra maatregelen nemen?

1. Waarom moet het pensioenfonds ANWB extra maatregelen nemen? 1. Waarom moet het pensioenfonds ANWB extra maatregelen nemen? Het pensioenfonds staat er financieel niet goed voor. De twee belangrijkste oorzaken: 1. Nederlanders worden steeds ouder. Met name de laatste

Nadere informatie

Verkort jaarverslag PHI 2010

Verkort jaarverslag PHI 2010 Verkort jaarverslag PHI 2010 uitgave van stichting bedrijfstakpensioenfonds voor de houtverwerkende industrie Voorwoord 2010 was een roerig jaar. Ook voor Stichting Bedrijfstakpensioenfonds voor de Houtverwerkende

Nadere informatie

Via deze brief krijgt u verdere (achtergrond)informatie over de huidige situatie en wat dit voor uw pensioen betekent.

Via deze brief krijgt u verdere (achtergrond)informatie over de huidige situatie en wat dit voor uw pensioen betekent. Naam Adres Postcode + woonplaats Land ONDERWERP: SITUATIE PENSIOENFONDS ROCKWOOL EN MOGELIJKE VERLAGING VAN UW PENSIOEN BIJLAGEN: EVALUATIEMOMENTEN IN HERSTELPLAN, ONTWIKKELING DEKKINGSGRAAD, DEKKINGSGRAAD

Nadere informatie

Kort jaarverslag Stichting Pensioenfonds nv Linde Gas Benelux

Kort jaarverslag Stichting Pensioenfonds nv Linde Gas Benelux Kort jaarverslag Stichting Pensioenfonds nv Linde Gas Benelux Beleggingen Het totaal rendement over het afgelopen boekjaar 2010 is uitgekomen op 15,6%. Als we naar de onderverdeling kijken zien we het

Nadere informatie

RBS pensioen update. Van premie tot pensioen

RBS pensioen update. Van premie tot pensioen RBS pensioen update Van premie tot pensioen Hoe is uw pensioen opgebouwd? Waarom zitten veel pensioenfondsen nu in de problemen? Hoe ziet de toekomst van pensioen in Nederland eruit? In deze RBS Pensioen

Nadere informatie

Verkort Jaarverslag 2014

Verkort Jaarverslag 2014 Verkort Jaarverslag 2014 Het bestuur: de pensioenwereld blijft in beweging Ook in 2014 stond de pensioenwereld niet stil. Het bestuur volgde alle actuele politieke en maatschappelijke ontwikkelingen op

Nadere informatie

Uw pensioen in onzekere tijden

Uw pensioen in onzekere tijden Uw pensioen in onzekere tijden Stichting Pensioenfonds 1 Inleiding Dekkingsgraad per 31 december 2011 is 83,7%. Het pensioenfonds loopt (ver) achter op herstelplan. Voorlopig kortingsbesluit is noodzakelijk.

Nadere informatie

Informatiebijeenkomst Pensioenen: actueler dan ooit. Oktober 2013

Informatiebijeenkomst Pensioenen: actueler dan ooit. Oktober 2013 Informatiebijeenkomst Pensioenen: actueler dan ooit Oktober 2013 1 Pensioenstelsel Individueel Pensioen fonds Overheid Lijfrente Pensioen AOW B E L A S T I N G 2 Programma bestuur en taken bestuur de pensioenregeling

Nadere informatie

Verkort jaarverslag 2013

Verkort jaarverslag 2013 Verkort jaarverslag 2013 Wat waren in 2013 de belangrijkste feiten en gebeurtenissen voor GE Pensioen? U leest het in deze verkorte versie van het jaarverslag 2013. Naast deze bondige versie treft u ook

Nadere informatie

2009: een actief jaar met interessante ontwikkelingen

2009: een actief jaar met interessante ontwikkelingen Verkort jaarverslag 2009 2009: een actief jaar met interessante ontwikkelingen Het jaar 2009 stond in het teken van het treffen van maatregelen om de financiële positie van het fonds weer op het gewenste

Nadere informatie

Een overzicht van de kerncijfers vindt u op van het volledige jaarverslag.

Een overzicht van de kerncijfers vindt u op <pagina 8 en 9> van het volledige jaarverslag. 12 vragen over het jaarverslag 2013 De hoofdpunten uit het jaarverslag van Stichting Pensioenfonds voor Verloskundigen (SPV) behandelen we aan de hand van 12 vragen en antwoorden. Een volledig exemplaar

Nadere informatie

Overzicht en kerncijfers pensioenregelingen Stichting Bedrijfstakpensioenfonds voor de Baksteenindustrie

Overzicht en kerncijfers pensioenregelingen Stichting Bedrijfstakpensioenfonds voor de Baksteenindustrie Overzicht en kerncijfers pensioenregelingen Stichting Bedrijfstakpensioenfonds voor de Baksteenindustrie Stichting Bedrijfstakpensioenfonds voor de Baksteenindustrie (BPF Baksteen) is opgericht op 1-4-1957.

Nadere informatie

2014 in het kort SAMENVATTING VAN HET JAARVERSLAG

2014 in het kort SAMENVATTING VAN HET JAARVERSLAG 2014 in het kort SAMENVATTING VAN HET JAARVERSLAG 1 samenvatting van het jaarverslag In het Jaarverslag 2014 legt het pensioenfonds uitgebreid verantwoording af over de ontwikkelingen, besluiten en gebeurtenissen

Nadere informatie

Kwartaalbericht Algemeen Pensioenfonds KLM Derde kwartaal 2015-1 juli 2015 t/m 30 september 2015

Kwartaalbericht Algemeen Pensioenfonds KLM Derde kwartaal 2015-1 juli 2015 t/m 30 september 2015 Kwartaalbericht Algemeen Pensioenfonds KLM Derde kwartaal 2015-1 juli 2015 t/m 30 september 2015 De maandelijkse nominale dekkingsgraad ultimo september is gedaald ten opzichte van eind juni; De beleidsdekkingsgraad

Nadere informatie

Jaarbericht 2014. Financiële positie Pensioenfonds Forbo 3. 2014 in cijfers 5. Wijzigingen in de pensioenregeling 7

Jaarbericht 2014. Financiële positie Pensioenfonds Forbo 3. 2014 in cijfers 5. Wijzigingen in de pensioenregeling 7 Jaarbericht 2014 Financiële positie Pensioenfonds Forbo 3 2014 in cijfers 5 Wijzigingen in de pensioenregeling 7 De organisatie Pensioenfonds Forbo 8 Kerncijfers 11 2014 stond vooral in het teken van gewijzigde

Nadere informatie

Stichting Pensioenfonds Capgemini Nederland

Stichting Pensioenfonds Capgemini Nederland Stichting Pensioenfonds Capgemini Nederland Stichting Pensioenfonds Capgemini Nederland Papendorpseweg 100 3528 BJ Utrecht Ingeschreven in het Handelsregister van de Kamer van Koophandel onder nummer 41184467

Nadere informatie

Kwartaalbericht. 4e kwartaal 2014 Den Haag, 30 januari 2015. Samenvatting cijfers per 31 december 2014

Kwartaalbericht. 4e kwartaal 2014 Den Haag, 30 januari 2015. Samenvatting cijfers per 31 december 2014 Kwartaalbericht 4e kwartaal 2014 Den Haag, 30 januari 2015 Samenvatting cijfers per 31 december 2014 Dekkingsgraad: 111,5% Beleidsdekkingsgraad: 112,6% Belegd vermogen: 19,6 miljard Rendement 2014: 27,6%

Nadere informatie

Stichting Metro Pensioenfonds Populair jaarverslag 2008

Stichting Metro Pensioenfonds Populair jaarverslag 2008 Stichting Metro Pensioenfonds Populair jaarverslag 2008 blad 1 van 7 Het Metro Pensioenfonds Hieronder eerst een aantal bijzonderheden over het Metro Pensioenfonds. Het Metro Pensioenfonds is opgericht

Nadere informatie

WAT U ALS WERKNEMER WILT WETEN OVER DE ABP-PENSIOENREGELING

WAT U ALS WERKNEMER WILT WETEN OVER DE ABP-PENSIOENREGELING WAT U ALS WERKNEMER WILT WETEN OVER DE ABP-PENSIOENREGELING 1- Waarom heeft het ABP een herstelplan opgesteld? ABP is, evenals vele andere pensioenfondsen, zwaar geraakt door de crisis op de financiële

Nadere informatie

Kwartaalbericht Pensioenfonds KLM-Cabinepersoneel. Tweede kwartaal 2015-1 april 2015 t/m 30 juni 2015. Samenvatting:

Kwartaalbericht Pensioenfonds KLM-Cabinepersoneel. Tweede kwartaal 2015-1 april 2015 t/m 30 juni 2015. Samenvatting: Kwartaalbericht Pensioenfonds KLM-Cabinepersoneel Tweede kwartaal 2015-1 april 2015 t/m 30 juni 2015 Samenvatting: De maandelijkse nominale dekkingsgraad is fors gestegen van 105,7% naar 115,4%. Dit komt

Nadere informatie

Verklaring beleggingsresultaten en verlaging pensioenen

Verklaring beleggingsresultaten en verlaging pensioenen Verklaring beleggingsresultaten en verlaging pensioenen Het bestuur van Stichting Pensioenfonds Randstad heeft medio februari 2014 moeten besluiten tot het doorvoeren van een pijnlijke maatregel. Om de

Nadere informatie

Pensioenfonds Robeco. Populair Jaarverslag 2014

Pensioenfonds Robeco. Populair Jaarverslag 2014 Pensioenfonds Robeco Populair Jaarverslag 2014 2014 was een bewogen jaar voor Pensioenfonds Robeco door de sterk dalende rente en de veranderende wet- en regelgeving. In het jaarverslag blikken wij als

Nadere informatie

POPULAIR JAARVERSLAG 2013

POPULAIR JAARVERSLAG 2013 POPULAIR JAARVERSLAG 2013 2 Het herstel van onze financiële positie blijft absolute topprioriteit. Twee gezichten Het jaar 2013, maar ook 2014 dat nog grotendeels voor ons ligt, kent twee gezichten. Enerzijds

Nadere informatie

Extra informatie pensioenverlaging

Extra informatie pensioenverlaging Extra informatie pensioenverlaging Wat is de invloed van de verlaging op mijn netto pensioen? Als u nog niet met pensioen bent, kunnen we u nu niet zeggen hoe uw netto pensioen

Nadere informatie

Pensioennieuwsbrief Verlagen pensioenen

Pensioennieuwsbrief Verlagen pensioenen Pensioennieuwsbrief Verlagen pensioenen Pensioenfonds DHV verlaagt de pensioenen De meest gestelde vragen & de antwoorden Net als zo n 70 andere pensioenfondsen, groot en klein, heeft het bestuur van Pensioenfonds

Nadere informatie

Stichting Pensioenfonds SABIC Innovative Plastics. Verkort Jaarverslag 2009

Stichting Pensioenfonds SABIC Innovative Plastics. Verkort Jaarverslag 2009 Stichting Pensioenfonds SABIC Innovative Plastics Verkort Jaarverslag 2009 Inleiding 2009 is voor de Stichting Pensioenfonds SABIC Innovative Plastics (hierna Pensioenfonds SABIC-IP) weer een bijzonder

Nadere informatie

Ontwikkelingen in 2012

Ontwikkelingen in 2012 1 Jaarbericht 2012 Ontwikkelingen in 2012 2012 was, in alle opzichten, weer een bewogen jaar. We kregen onder meer te maken met hectische ontwikkelingen op de financiële markten, met veranderingen in de

Nadere informatie

Kwartaalbericht Pensioenfonds KLM-Cabinepersoneel. Tweede kwartaal 2014-1 april 2014 t/m 30 juni 2014. Samenvatting: dalende rente

Kwartaalbericht Pensioenfonds KLM-Cabinepersoneel. Tweede kwartaal 2014-1 april 2014 t/m 30 juni 2014. Samenvatting: dalende rente Kwartaalbericht Pensioenfonds KLM-Cabinepersoneel Tweede kwartaal 2014-1 april 2014 t/m 30 juni 2014 Samenvatting: dalende rente Nominale dekkingsgraad gestegen van 123,6% naar 123,7% Reële dekkingsgraad

Nadere informatie

Stichting Pensioenfonds Capgemini Nederland

Stichting Pensioenfonds Capgemini Nederland Stichting Pensioenfonds Capgemini Nederland Stichting Pensioenfonds Capgemini Nederland Papendorpseweg 100 3528 BJ Utrecht Ingeschreven in het Handelsregister van de Kamer van Koophandel onder nummer 41184467

Nadere informatie

Stichting Voorzieningsfonds Getronics 5 februari 2014. Stand van zaken SVG. 1 van 20

Stichting Voorzieningsfonds Getronics 5 februari 2014. Stand van zaken SVG. 1 van 20 Stichting Voorzieningsfonds Getronics 5 februari 2014 Stand van zaken SVG 1 van 20 Programma Pensioenfonds SVG Wat speelt er rond de pensioenen? Financiële positie SVG Kortingsmaatregel Vooruitblik 2014-2015

Nadere informatie

Aanpassing pensioenregeling een must. Presentatie: Marcel Brussee / voorzitter SPH Kees Lekkerkerker / directeur HRM

Aanpassing pensioenregeling een must. Presentatie: Marcel Brussee / voorzitter SPH Kees Lekkerkerker / directeur HRM Aanpassing pensioenregeling een must Presentatie: Marcel Brussee / voorzitter SPH Kees Lekkerkerker / directeur HRM 1 Aanpassing pensioenregeling een must Inhoud Marcel Brussee: Achtergrond wijzigingen

Nadere informatie

Herstelplan 2015 Compartiment SPDHV

Herstelplan 2015 Compartiment SPDHV Herstelplan 2015 Compartiment SPDHV Versie 1.0 17 juni 2015 Auteur: Corné van Bokhoven Status: vastgesteld door bestuur Inleiding Nadat Stichting Pensioenfonds DHV in 2008 in dekkingstekort kwam heeft

Nadere informatie

Verkort Jaarverslag 2013

Verkort Jaarverslag 2013 Verkort Jaarverslag Han Thoman: Ons bestuur is zich echt goed bewust van de risico s die het pensioenfonds loopt. Voorzitter Han Thoman Onze financiële positie is redelijk maar moet nog beter Een jaar

Nadere informatie

Stichting Pensioenfonds SABIC

Stichting Pensioenfonds SABIC Stichting Pensioenfonds SABIC Presentatie SPF tijdens algemene ledenvergadering VGSE 15 april 2010 Jan van den Berg, voorzitter SPF 1 Programma 1. Algemeen 2. Situatie SPF eind 2008 3. Ontwikkelingen SPF

Nadere informatie

Grens volledige indexatie 141% 1 114% 115% complex 125% Indexatie 2.53% 0.00% 0.00% 0.00% 0.00%

Grens volledige indexatie 141% 1 114% 115% complex 125% Indexatie 2.53% 0.00% 0.00% 0.00% 0.00% Benchmark pensioenfondsen Inleiding De Vereniging exleaseplan (VeLP) heeft het initiatief genomen om een benchmarkstudy te maken voor de Stichting Pensioenfonds Lease Beheer (SPLB). Het doel van deze benchmark

Nadere informatie

Buitengewone vergadering van deelnemers 22 november 2010

Buitengewone vergadering van deelnemers 22 november 2010 Buitengewone vergadering van deelnemers 22 november 2010 Agenda 1. Opening, mededelingen en ingekomen stukken 2. Pensioenregeling uitgevoerd door BNPF 3. Vergelijking andere pensioenfondsen 4. Herstelplan

Nadere informatie

Eén nieuw pensioen voor de Techniek

Eén nieuw pensioen voor de Techniek Eén nieuw pensioen voor de Techniek Vakbonden en werkgeversorganisaties (sociale partners) in de sectoren Metaal & Techniek en Metalektro zijn het op 25 september 2014 eens geworden over een nieuwe pensioenregeling

Nadere informatie

HOOFDLIJNEN HERSTELPLAN PGB 2009-2014 MAART 2009 PENSIOENFONDS VOOR DE GRAFISCHE BEDRIJVEN

HOOFDLIJNEN HERSTELPLAN PGB 2009-2014 MAART 2009 PENSIOENFONDS VOOR DE GRAFISCHE BEDRIJVEN HOOFDLIJNEN HERSTELPLAN PGB 2009-2014 MAART 2009 PENSIOENFONDS VOOR DE GRAFISCHE BEDRIJVEN VOORWOORD HERSTELPLAN PGB 2009-2014 Al genomen maatregelen: meer zekerheid in beleggingsbeleid Premieverhoging:

Nadere informatie

Verkort jaarverslag SBZ 2011

Verkort jaarverslag SBZ 2011 Verkort jaarverslag SBZ 2011 uitgave van Stichting Bedrijfstakpensioenfonds Zorgverzekeraars Verkort jaarverslag SBZ 2011 1 Voorwoord Hoe ging het in 2011 met SBZ? In het complete jaarverslag 2011 gaan

Nadere informatie

Informatiebijeenkomst Pensioenfonds KPN Pensioengerechtigden. Oktober 2013

Informatiebijeenkomst Pensioenfonds KPN Pensioengerechtigden. Oktober 2013 Informatiebijeenkomst Pensioenfonds KPN Pensioengerechtigden Oktober 2013 1 Pensioenstelsel Individueel Pensioen fonds Overheid Lijfrente Pensioen AOW B E L A S T I N G 2 Programma bestuur en taken bestuur

Nadere informatie

Extra nieuwsbrief. De positie van het pensioenfonds. Mei 2012. Waarom een extra nieuwsbrief?

Extra nieuwsbrief. De positie van het pensioenfonds. Mei 2012. Waarom een extra nieuwsbrief? Mei 2012 Extra nieuwsbrief Waarom een extra nieuwsbrief? De positie van pensioenfondsen krijgt voortdurend veel aandacht in de media. De berichten over pensioenen zijn vaak complex en de laatste tijd nogal

Nadere informatie

Pensioennieuwsbrief AC Rijksvakbonden. Februari 2012. Ferry Pereboom Angelique Kansouh

Pensioennieuwsbrief AC Rijksvakbonden. Februari 2012. Ferry Pereboom Angelique Kansouh Pensioennieuwsbrief AC Rijksvakbonden Ferry Pereboom Angelique Kansouh Februari 2012 De AC Rijksvakbonden zijn een initiatief van NCF, Juvox, VPW en VCPS Inhoudsopgave 0. Voorwoord......... 3 1. Lage dekkingsgraad

Nadere informatie

datum onze referentie uw referentie doorkiesnummer 15-11-2010 0523 288420

datum onze referentie uw referentie doorkiesnummer 15-11-2010 0523 288420 Aan: alle actieve deelnemers alle gewezen deelnemers alle pensioengerechtigden datum onze referentie uw referentie doorkiesnummer 15-11-2010 0523 288420 Betreft: de risico s van het pensioenfonds voor

Nadere informatie

Kwartaalbericht Pensioenfonds KLM-Cabinepersoneel. Derde kwartaal 2015-1 juli 2015 t/m 30 september 2015. Samenvatting:

Kwartaalbericht Pensioenfonds KLM-Cabinepersoneel. Derde kwartaal 2015-1 juli 2015 t/m 30 september 2015. Samenvatting: Kwartaalbericht Pensioenfonds KLM-Cabinepersoneel Derde kwartaal 2015-1 juli 2015 t/m 30 september 2015 Samenvatting: De maandelijkse nominale dekkingsgraad is fors gedaald van 115,4% naar 103,7%. Dit

Nadere informatie

Update pensioenen INVISTA (Nederland) BV per 12 november 2013

Update pensioenen INVISTA (Nederland) BV per 12 november 2013 Update pensioenen INVISTA (Nederland) BV per 12 november 2013 Kerkrade, 12 november 2013 Pensioen INVISTA (Nederland) BV Uitvoering door December 2008 in onderdekking. Maart 2009 korte termijnherstelplan

Nadere informatie

Risico s rond pensioen

Risico s rond pensioen Risico s rond pensioen Uitgave maart 2015 Disclaimer De in deze brochure verstrekte informatie van Stichting Pensioenfonds SABIC, gevestigd te Sittard (het pensioenfonds ) is van algemene aard, uitsluitend

Nadere informatie

Vragen en antwoorden nieuwe regeling PMT, versie werkgevers

Vragen en antwoorden nieuwe regeling PMT, versie werkgevers Vragen en antwoorden nieuwe regeling PMT, versie werkgevers Hieronder treft u vragen en antwoorden over de nieuwe regeling aan. Staat uw vraag er niet bij, stuur dan een mail aan uw werkgeversconsulent.

Nadere informatie

Pensioenfonds Smurfit Kappa Nederland Nieuwsbrief

Pensioenfonds Smurfit Kappa Nederland Nieuwsbrief Pensioenfonds Smurfit Kappa Nederland Nieuwsbrief Nummer 14 > Jaargang 10 > November 2012 inhoud > Financiële positie: dekkingsgraad blijft laag [p.1] Bestuur / Verantwoordingsorgaan [p.2] Uniform Pensioen

Nadere informatie

Wat krijgt u in onze pensioenregeling?

Wat krijgt u in onze pensioenregeling? Hoe is uw pensioen geregeld? In dit Pensioen 1-2-3 leest u wat u wel en niet krijgt in onze pensioenregeling. Pensioen 1-2-3 bevat geen persoonlijke informatie over uw pensioen. Die vindt u wel op www.mijnpensioenoverzicht.nl

Nadere informatie

Verkort jaarverslag 2014. In de verkorte versie van het jaarverslag leest u op hoofdlijnen hoe het jaar 2014 voor het pensioenfonds is verlopen.

Verkort jaarverslag 2014. In de verkorte versie van het jaarverslag leest u op hoofdlijnen hoe het jaar 2014 voor het pensioenfonds is verlopen. Verkort jaarverslag 2014 In de verkorte versie van het jaarverslag leest u op hoofdlijnen hoe het jaar 2014 voor het pensioenfonds is verlopen. U kunt het volledige jaarverslag downloaden op www.bpfmedewerkersnotariaat.nl.

Nadere informatie

Stichting Voorzieningsfonds Getronics 11 februari 2015. Stand van zaken SVG. 1 van 19

Stichting Voorzieningsfonds Getronics 11 februari 2015. Stand van zaken SVG. 1 van 19 Stichting Voorzieningsfonds Getronics 11 februari 2015 Stand van zaken SVG 1 van 19 Programma Pensioenfonds SVG Financiële positie SVG Terugblik 2014 Vooruitblik 2015 Vragen 2 van 19 Pensioenfonds SVG

Nadere informatie

Vragen & antwoorden over uw pensioen en de kredietcrisis

Vragen & antwoorden over uw pensioen en de kredietcrisis Vragen & antwoorden over uw pensioen en de kredietcrisis Corporate Pensioen 4 Juni 2009 Vragen 1. Hoe zeker is mijn toekomstige pensioenvoorziening bij Nationale-Nederlanden? 3. Hoe weet ik hoeveel pensioen

Nadere informatie

De beschikbare premieregeling: de feiten op een rij

De beschikbare premieregeling: de feiten op een rij De beschikbare premieregeling: de feiten op een rij 3 De beschikbare premieregeling In Nederland bestaan grofweg twee categorieën pensioenregelingen: beschikbare premieregelingen enerzijds en middelloon-

Nadere informatie

AANVULLENDE PENSIOENREGELING

AANVULLENDE PENSIOENREGELING AANVULLENDE PENSIOENREGELING Stichting Bedrijfspensioenfonds voor de Agrarische en Voedselvoorzieningshandel Uw pensioen is onze zorg. Inleiding Voor u ligt de brochure over de aanvullende pensioenregelingen

Nadere informatie

Het jaarverslag 2014 samengevat

Het jaarverslag 2014 samengevat Het jaarverslag 2014 samengevat Uw pensioenfonds blikt terug én vooruit Deelnemers 1.711 In 2014 verdiende het fonds 55,1 miljoen dankzij beleggen. Dat bedrag staat voor een rendement van 20,1%. Het fonds

Nadere informatie

PRINCIPE-AKKOORD PENSIOEN VOOR DE TECHNIEK

PRINCIPE-AKKOORD PENSIOEN VOOR DE TECHNIEK PRINCIPE-AKKOORD PENSIOEN VOOR DE TECHNIEK Werknemers- en werkgevers-organisaties in de Metaal en Techniek en Metalektro, samenwerkend in de Stichting Vakraad Metaal en Techniek en de Stichting Raad van

Nadere informatie

Wat krijgt u in onze pensioenregeling?

Wat krijgt u in onze pensioenregeling? Hoe is uw pensioen geregeld? In dit Pensioen 1-2-3 leest u wat u wel en niet krijgt in onze pensioenregeling. Pensioen 1-2-3 bevat geen persoonlijke informatie over uw pensioen. Die vindt u wel op www.mijnpensioenoverzicht.nl

Nadere informatie

Kwartaalbericht Pensioenfonds KLM-Cabinepersoneel. Eerste kwartaal 2015-1 januari 2015 t/m 31 maart 2015

Kwartaalbericht Pensioenfonds KLM-Cabinepersoneel. Eerste kwartaal 2015-1 januari 2015 t/m 31 maart 2015 Kwartaalbericht Pensioenfonds KLM-Cabinepersoneel Eerste kwartaal 2015-1 januari 2015 t/m 31 maart 2015 Samenvatting: dalende euro en dalende rente door monetair beleid De beleidsdekkingsgraad is gedaald

Nadere informatie

HALLO ALLEMAAL LIKE BPF SCHILDERS OP FACEBOOK WAT DE DEKKINGSGRAAD ONS VERTELT 2. WAT IS ER VERANDERD IN 2016? Wijzigingen pensioenregeling 4

HALLO ALLEMAAL LIKE BPF SCHILDERS OP FACEBOOK WAT DE DEKKINGSGRAAD ONS VERTELT 2. WAT IS ER VERANDERD IN 2016? Wijzigingen pensioenregeling 4 Pensioen voor pensioengerechtigdenblad maart 2016 WAT DE DEKKINGSGRAAD ONS VERTELT 2 Online klantenpanel GEZOCHT: MENSEN MET EEN MENING! 3 WAT IS ER VERANDERD IN 2016? Wijzigingen pensioenregeling 4 BELEGGEN

Nadere informatie

Pensioenakkoord. Spelregels vanuit de accountant bezien. Nico Pul Ernst & Young

Pensioenakkoord. Spelregels vanuit de accountant bezien. Nico Pul Ernst & Young Pensioenakkoord Spelregels vanuit de accountant bezien Nico Pul Ernst & Young Pensioenakkoord Korte vergelijking oud versus nieuw Gevolgen voor de jaarrekening Bijdrage accountants aan het debat Oud versus

Nadere informatie

Toeslag- verlening Uitgave mei 2015

Toeslag- verlening Uitgave mei 2015 Toeslagverlening Uitgave mei 2015 Disclaimer De in deze brochure verstrekte informatie van Stichting Pensioenfonds DSM Nederland, gevestigd te Heerlen (het pensioenfonds ) is van algemene aard, uitsluitend

Nadere informatie

Vergelijking op hoofdlijnen van de pensioenregelingen van SPMS en PFZW

Vergelijking op hoofdlijnen van de pensioenregelingen van SPMS en PFZW Vergelijking op hoofdlijnen van de pensioenregelingen van SPMS en PFZW Inleiding Op verzoek van de NVZ heeft PFZW een vergelijking op hoofdlijnen gemaakt tussen beide pensioenregelingen in samenspraak

Nadere informatie

Herstel beleggingen teniet gedaan, maar Metro pensioenen niet gekort

Herstel beleggingen teniet gedaan, maar Metro pensioenen niet gekort Verkort jaarverslag 2011 Elk jaar publiceert Metro Pensioenfonds een jaarverslag waarin het pensioenfonds verantwoording aflegt over het gevoerde beleid van het afgelopen jaar. Dat moet van de toezichthouder,

Nadere informatie

Pensioennieuws is een uitgave van het Bedrijfstakpensioenfonds voor de Baksteenindustrie en het Vroegpensioenfonds voor de Baksteenindustrie

Pensioennieuws is een uitgave van het Bedrijfstakpensioenfonds voor de Baksteenindustrie en het Vroegpensioenfonds voor de Baksteenindustrie Pensioennieuws December 2014 Nummer 17 Pensioennieuws is een uitgave van het Bedrijfstakpensioenfonds voor de Baksteenindustrie en het Vroegpensioenfonds voor de Baksteenindustrie Het Baksteenpensioenfonds

Nadere informatie

Bewaar deze startbrief zorgvuldig. Pensioen heeft nu misschien niet uw hoogste aandacht, binnenkort kan dat anders zijn.

Bewaar deze startbrief zorgvuldig. Pensioen heeft nu misschien niet uw hoogste aandacht, binnenkort kan dat anders zijn. Bewaar deze startbrief zorgvuldig. Pensioen heeft nu misschien niet uw hoogste aandacht, binnenkort kan dat anders zijn. Geachte heer/mevrouw.., Van harte welkom bij het Bedrijfspensioenfonds voor de Agrarische

Nadere informatie

Nettopensioenregeling

Nettopensioenregeling Nettopensioenregeling 1 Uitgangspunten nettopensioenregeling Algemeen De nettopensioenregeling is een vrijwillige regeling, in aanvulling op de basisregeling van SPW. SPW probeert de nettopensioenregeling

Nadere informatie

Belanghebbendenvergadering. 24 september 2015

Belanghebbendenvergadering. 24 september 2015 Belanghebbendenvergadering 24 september 2015 Agenda 1. Opening 2. Actuele ontwikkelingen Ballast Nedam N.V. 3. Jaarverslag 2014 4. Nieuwe pensioenregelgeving en herstelplan 5. Toekomst pensioenfonds 6.

Nadere informatie

Kwartaalbericht. 2e kwartaal 2015 Den Haag, 14 juli 2015. Samenvatting cijfers per 30 juni 2015

Kwartaalbericht. 2e kwartaal 2015 Den Haag, 14 juli 2015. Samenvatting cijfers per 30 juni 2015 Kwartaalbericht 2e kwartaal 2015 Den Haag, 14 juli 2015 Samenvatting cijfers per 30 juni 2015 Dekkingsgraad (UFR): 108,3% Beleidsdekkingsgraad: 110,0% Belegd vermogen: 19,6 miljard Rendement 2015 1 e halfjaar:

Nadere informatie

1.B. Jouw Cosun pensioen. Informatiebijeenkomsten voor pensioengerechtigden mei 2014

1.B. Jouw Cosun pensioen. Informatiebijeenkomsten voor pensioengerechtigden mei 2014 1.B Jouw Cosun pensioen Informatiebijeenkomsten voor pensioengerechtigden mei 2014 1 Agenda Pensioen in Nederland Waarom een nieuwe regeling bij Cosun? Pensioenpremie Toeslagverlening (indexatie) Discussie

Nadere informatie

Wat krijgt u in onze pensioenregeling?

Wat krijgt u in onze pensioenregeling? Hoe is uw pensioen geregeld? In dit Pensioen 1-2-3 leest u wat u wel en niet krijgt in onze pensioenregeling. Pensioen 1-2-3 bevat geen persoonlijke informatie over uw pensioen. Die vindt u wel op www.mijnpensioenoverzicht.nl

Nadere informatie

Verkort jaarverslag 2012. 2012: Voortzetting koers 2011 en op naar herstel. Stichting Pensioenfonds PostNL. Meer weten? www.pensioenpostnl.

Verkort jaarverslag 2012. 2012: Voortzetting koers 2011 en op naar herstel. Stichting Pensioenfonds PostNL. Meer weten? www.pensioenpostnl. Verkort jaarverslag 2012 Stichting Pensioenfonds PostNL 2012: Voortzetting koers 2011 en op naar herstel Pensioenfondsen en pensioenen stonden ook in 2012 weer in het middelpunt van de belangstelling.

Nadere informatie

Voor mensen die het naadje van de kous willen weten.

Voor mensen die het naadje van de kous willen weten. Voor iedereen interessant. Voor mensen die het naadje van de kous willen weten. 26 september 2011 Voor iedereen interessant. Voor mensen die het naadje van de kous willen weten. In het jaarverslag legt

Nadere informatie

Beleggingen institutionele beleggers in 2004 met 8,1 procent omhoog

Beleggingen institutionele beleggers in 2004 met 8,1 procent omhoog Publicatiedatum CBS-website Centraal Bureau voor de Statistiek 9 december 25 Beleggingen institutionele beleggers in 24 met 8,1 procent omhoog drs. J.L. Gebraad Centraal Bureau voor de Statistiek, Voorburg/Heerlen,

Nadere informatie

Allianz Nederland Levensverzekering N.V. Allianz. Netto Pensioen. Dé pensioenoplossing voor werknemers die meer dan 100.

Allianz Nederland Levensverzekering N.V. Allianz. Netto Pensioen. Dé pensioenoplossing voor werknemers die meer dan 100. Allianz Nederland Levensverzekering N.V. Allianz Netto Pensioen Dé pensioenoplossing voor werknemers die meer dan 100.000,- verdienen Dé pensioenoplossing bij een salaris boven 100.000,- Pensioen opbouwen

Nadere informatie

Stichting Pensioenfonds Smurfit Kappa Nederland Nieuwsbrief

Stichting Pensioenfonds Smurfit Kappa Nederland Nieuwsbrief Stichting Pensioenfonds Smurfit Kappa Nederland Nieuwsbrief NUMMER 12 > JAARGANG 8 > SEPTEMBER 2011 inhoud > De financiële situatie bij pensioenfondsen [p.1] Pensioenleeftijd 65 jaar, wat als ik eerder

Nadere informatie

Dekkingsgraad 121,8% per 30 september 2012, toename van 9,3%-punt ten opzichte van 30 juni 2012.

Dekkingsgraad 121,8% per 30 september 2012, toename van 9,3%-punt ten opzichte van 30 juni 2012. Kwartaalbericht 2012 Samenvatting 121,8% per 30 september 2012, toename van 9,3%-punt ten opzichte van 30 juni 2012. Meer informatie over de dekkingsgraad vindt u op de website. Beleggingsrendement 4,2%

Nadere informatie

Een nieuwe keuze in pensioenoplossingen. ICK Beschikbare Premieregeling

Een nieuwe keuze in pensioenoplossingen. ICK Beschikbare Premieregeling Een nieuwe keuze in pensioenoplossingen voor de ICK-branche ICK Beschikbare Premieregeling ICK Beschikbare Premieregeling 2 De ICK-branche verbreedt het aanbod op het gebied van pensioen. Naast de bestaande

Nadere informatie

15 vragen en antwoorden over de veranderingen in de pensioenregeling

15 vragen en antwoorden over de veranderingen in de pensioenregeling Er verandert wat aan je pensioen 15 vragen en antwoorden over de veranderingen in de pensioenregeling Over de pensioenleeftijd en de AOW 1. Moet ik nu blijven werken tot 67 jaar? Het pensioen dat je vanaf

Nadere informatie

Een nieuwe pensioenregeling

Een nieuwe pensioenregeling Een nieuwe pensioenregeling De pensioenregeling van Pensioenfonds voor de Accountancy wordt per 1 januari 2015 aangepast. Het bestuur heeft inmiddels de hoofdlijnen van de nieuwe regeling vastgesteld.

Nadere informatie

In werking : 1 juli 2015 Vastgesteld door het bestuur : 26 juni 2015

In werking : 1 juli 2015 Vastgesteld door het bestuur : 26 juni 2015 In werking : 1 juli 2015 Vastgesteld door het bestuur : 26 juni 2015 Inhoud Inleiding 3 1. Beschrijving crisissituatie 3 2. Beleidsdekkingsgraad waarbij het fonds er zonder korten niet meer uit kan komen

Nadere informatie

Analyse financiële positie

Analyse financiële positie Analyse financiële positie Notitie voor deelnemers en gepensioneerden oktober 2012 2 Samenvatting Aanleiding SPOA krijgt regelmatig vragen van deelnemers over de financiële situatie bij het pensioenfonds.

Nadere informatie

Voorbeeld Toelichting Uniform Pensioenoverzicht Model 3 Premieovereenkomst

Voorbeeld Toelichting Uniform Pensioenoverzicht Model 3 Premieovereenkomst Voorbeeld Toelichting Uniform Pensioenoverzicht Model 3 Premieovereenkomst Wat heeft u aan het Uniform Pensioenoverzicht? Het Uniform Pensioenoverzicht geeft u inzicht in wat u krijgt bij pensionering

Nadere informatie

Het Garantiepensioen met collectief beleggen en kasstroommatch

Het Garantiepensioen met collectief beleggen en kasstroommatch Het Garantiepensioen met collectief beleggen en kasstroommatch Het Garantiepensioen met collectief beleggen en kasstroommatch Pag. /8 Delta Lloyd garandeert de opgebouwde aanspraken en tarieven. Het Garantiepensioen

Nadere informatie

Wat is er aan de hand met uw pensioen?

Wat is er aan de hand met uw pensioen? Wat is er aan de hand met uw pensioen? versie 2; 01-01-2012 Programma AOW nu en vanaf 2013 De mogelijkheden van ABP Pensioen Wat is er aan de hand met uw pensioen? Meer weten? versie 2; 01-01-2012 2 AOW

Nadere informatie

KWARTAALVERSLAG. Philips Pensioenfonds. 1. In het kort. 2. Financiële positie Philips Pensioenfonds 1/5 DERDE KWARTAAL 2015

KWARTAALVERSLAG. Philips Pensioenfonds. 1. In het kort. 2. Financiële positie Philips Pensioenfonds 1/5 DERDE KWARTAAL 2015 KWARTAALVERSLAG DERDE KWARTAAL 2015 1. In het kort De beleidsdekkingsgraad per 30 september 2015 bedroeg 112,6% Het rendement van 1 juli tot en met 30 september 2015 bedroeg -1,6% Het pensioenvermogen

Nadere informatie

POPULAIR JAARVERSLAG. Financiële situatie. Beleggingen. De organisatie. Veranderingen. Communicatie. 2014 in cijfers

POPULAIR JAARVERSLAG. Financiële situatie. Beleggingen. De organisatie. Veranderingen. Communicatie. 2014 in cijfers POPULAIR JAARVERSLAG 2014 Financiële situatie Beleggingen De organisatie Veranderingen Communicatie 2014 in cijfers 2 Pensioenfonds UWV heeft in 2014 veel aandacht besteed aan de toekomst van het pensioenfonds,

Nadere informatie

Deelnemersbijeenkomst

Deelnemersbijeenkomst Deelnemersbijeenkomst Stichting Pensioenfonds Capgemini Nederland 18 november 2014 13 oktober 2010 Deelnemersbijeenkomst Agenda Opening 2013 Financiën: Dekkingsgraad en financiële situatie Henk Beleggingsbeleid

Nadere informatie