De oranje oplossing? Hoe een vastgoedbank kan omgaan met fundingproblemen die ontstaan door de invoering van Basel III

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "De oranje oplossing? Hoe een vastgoedbank kan omgaan met fundingproblemen die ontstaan door de invoering van Basel III"

Transcriptie

1 De oranje oplossing? Hoe een vastgoedbank kan omgaan met fundingproblemen die ontstaan door de invoering van Basel III Naam student: Tessa Kruimer Masterscriptie: Master of Science in Real Estate Begeleider: prof. dr. F. Huibers Tweede lezer: drs. A. Marquard Datum: 10 september 2012

2 VOORWOORD In januari 2010 begon ik aan de MSRE-opleiding bij de Amsterdam School of Real Estate. Ik kijk terug op een plezierige periode, hoewel ik vanaf het begin enorm heb op gezien tegen het schrijven van deze scriptie, die na het volgen van de vakken Marktanalyse, Beleggingsanalyse en Investeringsanalyse, het laatste onderdeel van de studie is. Maar ondanks dat ik het schrijven af en toe niet meer zag zitten, kijk ik uiteindelijk terug op een leerzame ervaring. Ik ben dankbaar voor de begeleiding van de heer Fred Huibers, met zijn praktische en doeltreffende benadering en immer snelle respons. Ook wil ik mijn tweede lezer, Arthur Marquard, dank zeggen voor de tijd die hij voor mijn onderzoek heeft genomen. Tevens wil ik de respondenten danken voor de energie en kostbare tijd die zij hebben vrijgemaakt voor het geven van een interview. Maar ook mijn collega s Rob Wismans en Marieke Meijer wil ik bedanken voor hun inzet, alsmede mijn werkgever die het zowel financieel als operationeel mogelijk heeft gemaakt om deze opleiding te volgen. Uiteraard ook dank aan mijn partner Timmo die me heeft gesteund om het laatste onderdeel van mijn studie tot een goed einde te brengen. Utrecht, september 2012 Tessa Kruimer 2

3 SAMENVATTING Als gevolg van de wereldwijde financiële crisis gaat het Basels Comité de internationale kapitaaleisen voor banken aanscherpen. Voor het eerst wordt de bancaire sector geconfronteerd met liquiditeitseisen. Deze scriptie geeft een inhoudelijk beeld van de nieuwe richtlijnen van Basel III en de mogelijke consequenties die de invoering van deze richtlijnen heeft voor vastgoedbanken. Er wordt met name ingezoomd op de consequenties die de richtlijnen kunnen hebben op het aantrekken van funding of er mogelijkheden zijn in Nederland voor alternatieve manieren om funding aan te trekken. Allereerst is beschreven wat de functie van vermogen is voor een bank. De risico s in de kredietportefeuille van de bank zijn belicht. Er wordt geconcludeerd dat, hoe hoger het risico is, des te meer eigen vermogen een bank dient aan te houden. In hoofdstuk drie is beschreven hoe de Basel regelgeving is ontstaan en wat de nieuwe richtlijnen van Basel III inhouden. Basel III introduceert twee belangrijke nieuwe liquiditeitsratio s. De consequenties die de nieuwe richtlijnen van Basel III mogelijk hebben voor banken, zoals het duurder worden van funding, worden beschreven in hoofdstuk vier. In het literatuuronderzoek is een aantal manieren naar voren gekomen om te kunnen omgaan met de fundingproblemen. Een vastgoedbank kan onder andere funding ophalen bij institutionele beleggers. Het onderzoek is vervolgens toegespitst op het ophalen van funding bij institutionele beleggers. Eerst zijn de bestaande opties om funding aan te trekken onderzocht. Omdat alle bestaande opties om funding aan te trekken nadelen hebben, is onderzocht of er nieuwe manieren zijn om vastgoedbanken te kunnen funden, die tevens interessant zijn voor institutionele beleggers. Het Deens hypotheekmodel is een interessante optie voor institutionele beleggers, alsmede belegging in inflation linked bonds. Er is een vragenlijst ontwikkeld, welke is getest door interviews af te nemen bij diverse institutionele beleggers. In het vijfde hoofdstuk wordt de methodologie behandeld en hoofdstuk zes geeft de analyse weer. Tenslotte wordt in hoofdstuk zeven geconcludeerd dat er interesse is in bovengenoemde opties, maar dat de institutionele beleggers geen specifieke interesse hebben om een vastgoedbank te funden. Soms omdat er überhaupt geen interesse meer is in het beleggen in commercieel vastgoed, maar meer in het algemeen omdat institutionele beleggers zich niet geroepen voelen om het (her)financieringprobleem van banken op te lossen. Ook heeft men een lesje geleerd van de huidige crisis. Maar als het door de betreffende vastgoedbank aangeboden product in het beleid past, een goed rendement heeft, zo eenvoudig en transparant mogelijk is en in zeer 3

4 grote hoeveelheden beschikbaar is, dan heeft men wel interesse. Door deze voorwaarden wordt het voor een stand alone vastgoedbank zo goed als onmogelijk om aan de vraag te voldoen. Het is dus de vraag of een stand alone vastgoedbank nog wel bestaansrecht heeft. 4

5 Inhoudsopgave VOORWOORD... 2 SAMENVATTING INLEIDING Aanleiding Doelstelling Maatschappelijk en economisch belang Afbakening Opbouw onderzoek HET BELANG VAN VERMOGEN VOOR EEN BANK De rol van banken in de economie Vermogen Economic Capital Regulatory Capital Toetsingsvermogen Fundingbronnen Vermogensmarkt Securitisatie Risico s Kredietrisico Marktrisico Renterisico Liquiditeitsrisico De relatie tussen risico, vermogen en rendement Toezicht Samenvatting DE BASELSE AKKOORDEN Het ontstaan van de Baselse akkoorden Basel I Basel II Basel III Liquidity Coverage Ratio

6 3.6 Net Stable Funding Ratio Samenvatting DE EFFECTEN VAN DE INVOERING VAN BASEL III Discussie over de effecten Effecten op pricing Effecten op kredietverlening Effecten van de LCR Effecten van de NSFR De NSFR van een vastgoedbank Berekening NSFR voor een fictieve, Nederlandse vastgoedbank Effecten op het aantrekken van funding Alternatieve fundingbronnen Welke alternatieven zijn er nu? Welke nieuwe alternatieven zijn er? De nieuwe fundingbronnen Past het funden van vastgoedbanken in de strategie van institutionele beleggers? Koppeling strategie institutionele beleggers en alternatieve fundingbronnen Samenvatting : METHODOLOGIE Verantwoording onderzoeksmethode Populatie Opzet ANALYSE Interesse om een vastgoedbank te funden Mogelijkheden om te funden Open vragen Samenvatting CONCLUSIE EN AANBEVELING Conclusie Reflectie Aanbevelingen voor vervolgonderzoek LITERATUURLIJST BIJLAGE I

7 BIJLAGE II BIJLAGE III BIJLAGE IV BIJLAGE V BIJLAGE VI

8 1. INLEIDING 1.1 Aanleiding Gedurende de financiële crisis, die zich de afgelopen jaren heeft ontwikkeld, is gebleken dat banken elkaar geen geld meer wilden lenen, waardoor de prijs van funding steeg. Banken kwamen hierdoor in de problemen. Tevens is gebleken dat een aantal banken te kleine liquiditeitsbuffers had en te kort gefinancierd was om een onverwachte uitstroom van geld te kunnen opvangen, waardoor overheidsingrijpen noodzakelijk was. Om te voorkomen dat banken in de toekomst weer in de problemen zouden kunnen raken, waardoor ze niet meer in staat zijn aan hun verplichtingen te voldoen, heeft het Basels Comité eind 2009 voorstellen gedaan om de regels van kapitaalakkoord Basel II aan te scherpen. Deze voorstellen zijn bekend onder de naam Basel III. In dit voorstel wordt voor het eerst eisen gesteld aan de liquiditeitspositie van banken. Er worden twee ratio s geïntroduceerd waar banken minimaal en continu aan moeten voldoen. Deze nieuwe liquiditeitseisen kunnen een grote impact hebben op het aantrekken van funding, omdat de stabiele middelen die voor kredietverlening worden vereist schaars en dus duur zijn. Door de invoering van de strengere regels van Basel III kan kredietverlening daarom afnemen. In deze scriptie wordt onderzocht of er negatieve effecten zijn voor vastgoedbanken met betrekking tot het aantrekken van funding als gevolg van de invoering van Basel III en of er mogelijkheden zijn in Nederland voor alternatieve manieren van funding. 1.2 Doelstelling Bovenstaande heeft geleid tot de volgende probleemstelling: Hoe kan een Nederlandse vastgoedbank omgaan met de fundingproblemen die mogelijk ontstaan door Basel III? Om een antwoord te krijgen op de probleemstelling, is een aantal noodzakelijke subvragen geformuleerd: Wat is de functie van vermogen van een bank? Hoe trekt een vastgoedbank kapitaal aan? Wat zijn de concrete afspraken in het kader van Basel III? Wat zijn de verwachte effecten van Basel III op het aantrekken van funding? 8

9 Wat kunnen alternatieve manieren zijn om funding aan te trekken en in hoeverre wordt hier nu al gebruik van gemaakt? Welke partijen kunnen geïnteresseerd zijn om een vastgoedbank te funden? Welke voorwaarden stellen partijen aan het funden van vastgoedbanken? Wat is in de praktijk mogelijk? 1.3 Maatschappelijk en economisch belang Banken vervullen een centrale rol in de economie. Daarom worden, als banken in de problemen raken, vrijwel alle sectoren van de economie geraakt. Basel III moet de kans op een nieuwe financiële crisis verkleinen en kan daarmee bijdragen aan het herstel van het vertrouwen in de financiële sector. Maar Basel III kan ook negatieve effecten hebben, aangezien de bereidheid tot kredietverstrekking onder druk kan komen te staan. Kredietverlening wordt duurder en de omvang van kredietverlening kan afnemen. Omdat de commerciële vastgoedsector (institutionele beleggers niet meegerekend) over het algemeen gebruik maakt van een hoge leverage, is deze sector bijzonder gevoelig voor regels in de bancaire sector. Indien banken ervoor kiezen om de leverage te verlagen, waardoor de financierbaarheid van vastgoed moeilijker wordt, dan kan dit direct effect hebben op de vastgoedsector. 1.4 Afbakening Het onderzoek is gericht op de mogelijk negatieve effecten die de invoering van Basel III kan hebben op het aantrekken van funding van Nederlandse vastgoedbanken en de mogelijkheden voor dit type bank om alternatieve funding aan te trekken in Nederland. Het uitgangspunt is een Nederlandse, stand alone vastgoedbank. Hierdoor ontstaat een theoretische situatie, want in Nederland zijn er in de praktijk geen stand alone vastgoedbanken meer. Vastgoedfinancieringen worden of verstrekt door een vastgoedbank, die onderdeel is van een groter geheel, of door een specialistische afdeling van een algemene bank. Overige effecten die de invoering van Basel III mogelijk kan hebben en andere factoren die invloed kunnen hebben op het aantrekken van funding, zoals de huidige crisis, worden buiten beschouwing gelaten. 1.5 Opbouw onderzoek In het tweede hoofdstuk treft u een beschrijving aan van de functie van banken, hun risico s, vermogen en kapitaalbehoefte en een beschrijving van het toezicht op banken. In hoofdstuk 9

10 drie wordt ingezoomd op de Baselse akkoorden, op de inhoud van de akkoorden en op de voorgestelde wijzigingen van Basel III. De mogelijke effecten van de invoer van Basel III op banken voor wat betreft de funding, pricing en kredietverlenging worden beschreven in hoofdstuk vier. Tevens worden in dit hoofdstuk alternatieve manieren van funding onderzocht. Hoofdstuk vijf geeft een verantwoording weer van de gebruikte onderzoeksmethode. In de literatuur is onderzocht wat de mogelijke effecten zijn van Basel III op het aantrekken van funding door banken en welke alternatieven atieven er zijn voor funding. Vervolgens is bij een aantal partijen getoetst of er interesse is om een vastgoedbank te funden en op welke wijze. De uitkomsten van de interviews treft u aan in het zesde hoofdstuk. Het laatste hoofdstuk sluit af met een conclusie, reflectie en aanbeveling. Schematische weergave van de onderzoeksopzet. 10

11 2. HET BELANG VAN VERMOGEN VOOR EEN BANK Dit hoofdstuk heeft als doel inzage te geven in het belang van vermogen van een bank. In de eerste paragraaf wordt de rol van banken in de economie beschreven, vervolgens wordt er ingegaan op het vermogen van een bank. In de derde paragraaf worden de kapitaalbronnen van banken beschreven, de risico s die een bank loopt worden in de vierde paragraaf benoemd. Vervolgens wordt er in de vijfde paragraaf een verband gelegd tussen de risico s die een bank loopt en het belang van vermogen. Tenslotte wordt in paragraaf zes het toezicht op banken behandeld. De afsluitende paragraaf is een korte samenvatting. 2.1 De rol van banken in de economie Banken vervullen een belangrijke rol in de economie, zij spelen een centrale rol in het betalingsverkeer, kredietverlening en het faciliteren van spaarrekeningen. Vragers en aanbieders van geld vinden elkaar via banken, waarbij de bank optreedt als intermediair. Door via een bank transacties aan te gaan, kan fors worden bespaard op diverse kosten, zoals transactie-, zoek-, screening- en monitoringkosten. Banken hebben schaalvoordelen, waardoor zij kosten kunnen uitsmeren over veel leningen. Het is voor de economie daarom goedkoper om een bank te gebruiken als tussenpersoon voor vraag en aanbod van geld. Banken hebben tevens een transformatiefunctie: geld van spaarders omzetten naar kredieten met andere eigenschappen, zoals looptijd, valuta, omvang en liquiditeit. Banken maken winst met deze transformatiefunctie, omdat de vergoeding voor korte looptijden lager is dan de vergoeding voor langere looptijd. De transformatiefunctie brengt risico s met zich mee en om die risico s te kunnen absorberen, heeft een bank vermogen en liquiditeit nodig (Doff, 2004, p ). 2.2 Vermogen Een bank houdt eigen vermogen aan om onverwachte verliezen te kunnen absorberen en om haar continuïteit te kunnen waarborgen. Het aanhouden van eigen vermogen kost meer geld voor banken dan andere typen funding, daarom houden banken een zo klein mogelijk eigen vermogen aan. Het vermogen moet net voldoende zijn om onverwachte verliezen op te kunnen vangen. De hoge leverage van banken is een incentive om excessieve risico s te nemen. Deze incentive wordt gereduceerd als banken extra vermogen moeten aanhouden voor het nemen van bepaalde, excessieve risico s. Er is zowel een interne minimale vermogenseis, het Economic Capital, als een minimale vermogenseis uit hoofde van de toezichthouder, het Regulatory Capital. Deze vermogenseisen worden vastgesteld aan de hand van risico s die 11

12 een bank loopt. In de praktijk blijkt dat banken vaak vrijwillig meer kapitaal aanhouden dan de minimumeis van de toezichthouder (Allen, 2009, p ) Economic Capital Banken verwerken verwachte kredietverliezen (Expected Loss, EL ) via risico-opslagen in hun tarieven. Het verwachte kredietverlies wordt bepaald op basis van het langjarige gemiddelde en wordt voorzien in de winst- en verlies rekening. Over de lange termijn wordt op deze wijze verlies op een juiste manier gecompenseerd, maar het verlies kan in een bepaald jaar in werkelijkheid groter zijn. De afwijking op het gemiddelde verlies wordt het onverwachte verlies (Unexpected loss, UL ) genoemd. Een bank moet voldoende vermogensbuffer hebben om dit onverwachte verlies te kunnen opvangen en de buffer moet voldoende groot zijn om vreemd vermogensverschaffers buiten schot te houden. Het is niet economisch rendabel om alle mogelijke verliezen op te vangen, daarom staat de bank zichzelf toe dat er verliezen ontstaan waaraan zij failliet kan gaan in een zeer extreme situatie. De kans hierop is zeer klein en hangt af van de rating van de bank. Aan de hand van de ratingdoelstelling van een bank wordt een betrouwbaarheidsinterval gekozen. Een AAArating heeft bijvoorbeeld een betrouwbaarheidsinterval van 99,99%. Samengevat is Economic Capital de minimale vermogensbuffer die nodig is om alle onverwachte verliezen op te kunnen vangen die kunnen worden veroorzaakt door de diverse risico s waaraan een bank is blootgesteld, binnen een gestelde tijdsperiode en het betrouwbaarheidsinterval dat correspondeert met de interne ratingdoelstelling (Doff, 2004, p ) Regulatory Capital Een bank houdt ook vermogen aan, omdat financiële toezichthouders een minimale vermogensbuffer eisen. Dit vermogen wordt het Regulatroy Capital genoemd. Regulatory Capital ( vermogensbeslag ) is een minimale vermogensbuffer, die is bedoeld om het economisch systeem te bewaken en volgt uit de functie van de toezichthouder om een systeemcrisis te voorkomen en om individuele spaarders te beschermen. Sinds 1988 zijn er internationale standaarden om Regulatory Capital te bepalen. Deze standaarden zijn opgesteld in de Baselse akkoorden. Er is een aantal verschillen tussen Regulatory Capital en Economic Capital: - Economic Capital houdt rekening met kredietrisico, operationeel risico, marktrisico, renterisico, landenrisico, bedrijfsrisico en verzekeringsrisico. Regulatory Capital houdt alleen rekening met kredietrisico, operationeel risico en marktrisico; 12

13 - Economic Capital is gebaseerd op de rating van de bank, terwijl Regulatory Capital is gebaseerd op de gemiddelde rating van alle internationale banken; - in de berekening van Economic Capital wordt risicodiversificatie meegenomen. Voor zowel Regulatory Capital als Economic Capital geldt dat hoe lager het risico is, hoe lager het benodigde vermogen Toetsingsvermogen Tenslotte is er nog het toetsingsvermogen. Dit is een aantal balansposten, dat kan worden gebruikt voor het opvangen van onverwachte verliezen. De internationale richtlijnen van het Basels Comité bepalen welke posten tot het toetsingsvermogen horen. Het toetsingsvermogen kan worden ingedeeld in drie categorieën die variëren in kwaliteit: het Tier 1, 2 en 3 vermogen: - het Tier-1 vermogen heeft de hoogste kwaliteit. Hiertoe behoren onder andere gestort aandelenkapitaal, aandelen- en winstreserves en hybride structuren; - Tier-2 vermogen is iets minder hoogwaardig vermogen en bestaat uit onder andere cumulatief preferente aandelen, herwaarderingsreserves en achtergestelde leningen met een oorspronkelijke looptijd van meer dan 5 jaar; - Tier-3 vermogen is volledig achtergesteld vreemd vermogen met een resterende looptijd langer dan twee jaar. Over het algemeen hebben banken een groter eigen vermogen dan minimaal vereist, maar mocht dit niet het geval zijn, dan hebben banken een aantal mogelijkheden om weer aan de minimale eis te voldoen. Er kan kapitaal worden aangetrokken of het risicoprofiel van de bank kan worden verlaagd, bijvoorbeeld door de loan-to-value van financieringen te verlagen (Doff, 2004, p ). 2.3 Fundingbronnen Banken trekken funding aan middels spaardeposito s. Deze manier van funding aantrekken biedt meestal te weinig middelen voor banken om hypotheken te verstrekken en het bedrijfsleven te financieren. Er is sprake van een depositofinancieringsgat. Banken proberen daarom ook op andere manieren gelden aan te trekken, bijvoorbeeld op de vermogensmarkt of via securitisatie. In de volgende subparagrafen komen diverse fundingbronnen aan de orde 13

14 2.3.1 Vermogensmarkt De kapitaalmarkt en de geldmarkt zijn onderdelen van de vermogensmarkt. Financiële instrumenten met een looptijd korter dan één jaar worden op de geldmarkt verhandeld. Partijen die hun liquide middelen ter beschikking stellen, krijgen daarvoor een rentevergoeding. Het aanbod van beschikbare liquide middelen en de vraag naar deze middelen bepalen de hoogte van de rente op zowel de geldmarkt als de financiële markt. Banken brengen elkaar rente in rekening voor interbancaire deposito s en hanteren darvoor twee tarieven: EURIBOR, voor een looptijd variërend van één week tot één jaar en EONIA, daggeld. De tarieven die banken elkaar in rekening brengen voor de diverse looptijden, de interbancaire tarieven, gelden als de geldmarktrentes en zijn het richtpunt voor alle andere geldmarkttarieven. Bovenop de rente brengen banken elkaar liquiditeitsopslagen in rekening. De hoogte van de liquiditeitsopslag hangt af van de inschatting van de kredietwaardigheid van de bank, die het geld leent. Geldmarkt Banken zijn de belangrijkste spelers op de geldmarkt. Zij zetten doorlopend geld uit en sluiten leningen af, om hun liquiditeitsposities te reguleren, maar ook om rentewinst te behalen. Ook overheden en centrale banken opereren op de geldmarkt. Centrale banken oefenen hun beleid uit op de geldmarkt door te zorgen voor (kunstmatige) tekorten aan liquiditeiten voor banken en het creëren van mogelijkheden voor banken om tekorten aan te vullen, waarbij de hoogte van de rente afhangt van de economische situatie. De hoogte van de commerciële tarieven van banken volgt over het algemeen de hoogte van de tarieven van de centrale bank. Het niveau van economische groei en de inflatie worden beïnvloed door de tarieven die banken hun relaties in rekening brengen (Besuijen, 2011, p ). Liquiditeiten, zoals commercial papers, waardepapieren van overheden en deposito s, behoren tot de geldmarkt. Kapitaalmarkt Financiële instrumenten met een looptijd langer dan één jaar worden op de kapitaalmarkt verhandeld. De kapitaalmarkt bestaat uit twee deelmarkten: de markt voor vastrentende waarden en de aandelenmarkt. Vastrentende waarden zijn verhandelbare schuldbekentenissen, uitgegeven door een geldvrager. Meestal worden vastrentende waarden uitgegeven via de beurs, wat de verhandelbaarheid gemakkelijker maakt, maar soms worden ze ook rechtstreeks geplaatst bij (institutionele) beleggers. Banken geven diverse vastrentende waarden uit, zoals obligaties, bank- en spaarbrieven en Medium Term Notes (Besuijen, 2011, p ). 14

15 Op de kapitaalmarkt opereren partijen die kasoverschotten of -tekorten hebben. Banken zijn zowel vragers als aanbieders van vermogen en treden op als intermediairs. Institutionele beleggers (verzekeraars, pensioenfondsen), zijn aanbieders van vermogen. Zij hebben veel vermogen, ontstaan uit de premies die zij ontvangen. Dit vermogen dient te worden belegd, zodat op termijn de verplichtingen kunnen worden voldaan. Ook vermogensbeheerders en beleggingsmaatschappijen zijn aanbieders op de kapitaalmarkt (Besuijen, 2011, p ) Securitisatie Banken kunnen ook geld ophalen door een deel van hun kredietportefeuille te verkopen aan een Special Purpose Vehicle ( SPV ). De SPV geeft vervolgens verschillende typen rentedragende waardepapieren, zoals aandelen, achtergestelde obligaties en obligaties, uit om aan vermogen te komen. Elk type waardepapier heeft een ander risico/rendementprofiel. Dit proces heet securitisatie. De kasstromen worden gewaarborgd door de onderliggende leningen en de rente- en aflossingverplichtingen kunnen worden betaald uit de inkomsten van de gekochte kredietportefeuille. Daarom worden deze waardepapieren ook wel collateralized debt obligations (CDO) genoemd. Afhankelijk van het type activa dat wordt verkocht krijgen de door de SPV uitgegeven waardepapieren een naam, bijvoorbeeld Residential Mortgage Backed Securities (RMBS) en Commercial Mortgage Backed Securities (CMBS). De binnenkomende kasstromen worden via een cashflow waterfall verdeeld: de houders van de minst risicovolle waardepapieren krijgen als eerste betaald, vervolgende de houders van de op één na minst risicovolle waardepapieren, enzovoorts. Voor banken is securitisatie een manier om de kapitaalreserves en liquiditeitsverhoudingen te verbeteren (Besuijen, 2011, p ). Het nadeel van securitisatie is dat het gaat om ondoorzichtige constructies, met hoge transactiekosten. 2.4 Risico s Een bank loopt risico s bij het transformeren van middelen. Dit zijn bancair specifieke risico s. Voorbeelden van bancair specifieke risico s zijn krediet- en renterisico. Daarnaast zijn er nog andere risico s die banken lopen, omdat zij een bedrijf uitoefenen. Dit zijn algemene risico s, die elk bedrijf kan lopen. Deze risico s worden niet nader toegelicht. 15

16 Risico Bancair-specifiek risico Algemeen risico Krediet- risico Markt- risico Rente- risico Bedrijfsrisico Liquiditeitsrisico Operationeel risico Bron: Doff (2004, p.19) Kredietrisico Het verstrekken van kredieten brengt risico s met zich mee, bijvoorbeeld het tegenpartijrisico. Dit is het risico dat de kredietnemer niet in staat is om aan zijn verplichtingen ten opzichte van te bank te voldoen. Het kan gaan om een lening, maar ook een marginverplichting uit hoofde van een derivatentransactie. Banken proberen dit risico te mitigeren door screening vooraf (Customer Due Diligence), het periodiek monitoren van de kredietnemer (reviseren) en bijzonder beheer bij probleemkredieten. Het is belangrijk dat de bank de kredietwaardigheid van de tegenpartij en de eventuele schade die een bank kan verwachten in geval de tegenpartij in gebreke blijft (Default) goed kan prognosticeren. Het prognosticeren van de kredietwaardigheid van de tegenpartij gebeurt op basis van een analyse van de tegenpartij. De balans, winst- en verliesrekening, diverse ratio s (solvabiliteit, rentedekking en dergelijke), evenals het management en de bedrijfsvoering worden daarbij geanalyseerd. Tegenpartijen krijgen vervolgens een interne rating van de bank. De omvang van het verlies dat de bank kan krijgen bij een Default situatie hangt af van een drietal factoren: PD: EAD: LGD: De kans op een Default, (Probability of Default). De PD hangt af van de rating. De omvang van de vordering bij een Default situatie (Exposure at Default), bij leningen wordt deze in de regel gelijk gesteld aan de uitstaande hoofdsom vermeerderd met drie tot twaalf maanden rente. Het deel van de vordering dat niet geïnd kan worden bij een Default situatie (Loss Given Default). 16

17 Het verwachte verlies, de EL, wordt berekend door de PD, EAD en LGD met elkaar te vermenigvuldigen en wordt doorberekend bij kredietnemers middels de risico-opslag. Daarnaast is er de Unexpected Loss, wat de standaarddeviatie van kredietverliezen is. Onverwachte verliezen worden ten laste gebracht van het vermogen. Als zowel de UL als de EL bekend zijn, dan kan het aan te houden kapitaal, het Economic Capital, berekend worden Marktrisico Marktrisico is het risico op waardeveranderingen in de handelsportefeuille die kunnen optreden als gevolg van prijsveranderingen in de markt. Banken hebben een Asset and Liability Committee ( ALCO ), die voor alle producten en risicocategorieën een limiet vaststelt, om te voorkomen dat handelaars ongeoorloofde posities innemen. Deze limieten worden uitgedrukt in Value at Risk, de maximale waardeverandering van een bepaalde positie als gevolg van veranderingen, gegeven een bepaalde holdingperiode (de periode die nodig is om een bepaalde positie in de markt te kunnen afwikkelen) en een bepaalde betrouwbaarheid (Doff, 2004, p ). Bij het bepalen van Value at Risk wordt uitgegaan van normale omstandigheden op financiële markten. Banken voeren vervolgens stress tests uit, om het maximaal mogelijke verlies te kunnen bepalen in crisissituaties. Het Economic Capital voor marktrisico wordt afgeleid van de Value at Risk Renterisico Renterisico is het gevolg van de transformatiefunctie van banken. Er zijn verschillende soorten renterisico. In het kader van rentetypische looptijd is renterisico de kans op een sterk fluctuerend resultaat als gevolg van renteontwikkelingen, in combinatie met de samenstelling van de balans (rente-mismatch). Ook is er het risico dat er onverwachte veranderingen optreden in de termijnstructuur van de rente (de yield curve). Normaal gesproken is de lange termijn rente hoger dan de korte termijn rente, maar in extreme situaties kan de korte rente duurder worden dan de lange rente (inverse yield curve) en kan de bank renterisico lopen. Tenslotte zijn er nog het basisrisico en het optierisico. De eerste ontstaat als activa en passiva niet aan dezelfde rentecurve worden gekoppeld, wat kan leiden tot schommelingen in het resultaat. Optierisico ontstaat door opties die zijn ingebouwd in producten, bijvoorbeeld de optie dat er vervroegd afgelost mag worden. Uit oogpunt van financiële stabiliteit is het voor een bank van belang om de mogelijke uitslagen in de resultaatontwikkeling beperkt te houden. Door de sturing van het renterisico wordt enerzijds bereikt dat het renterisico binnen de limieten van de renterisicoregeling blijft en anderzijds dat de bank, gegeven de gekozen 17

18 renterisicopositie, een optimaal renteresultaat behaalt. De ALCO bepaalt binnen een bank het beleid ten aanzien van renterisico. Omdat de rentepositie een belangrijk onderdeel is van het risico van een bank, moet dit risico opgenomen worden in het Economic Capital Model. De berekening van renterisico is gebaseerd op een methode gebaseerd op het maximale waardeverlies van de bank. Het Economic Capital wordt gesteld op het verschil tussen het huidige eigen vermogen en het eigen vermogen in een worst case-scenario (Doff, 2004, p.56-63) Liquiditeitsrisico Liquiditeitsrisico betreft het risico dat op enig moment geen nieuwe middelen beschikbaar zijn of dat de prijs van nieuwe middelen niet of onvoldoende in de uitzettingen kan worden verwerkt. Het gevolg kan zijn dat de groei van activa, het uitlenen van geld, niet kan worden gefund, of dat terugbetalingsverplichtingen niet tijdig kunnen worden voldaan (Doff, 2004, p ). De kredietcrisis van 2008 heeft aangetoond dat liquiditeit een belangrijk onderwerp is geworden en heeft geleid tot sterk oplopende kostprijzen voor het aantrekken van lange funding op professionele markten. Banken willen gezien de hoge kostprijs de afhankelijkheid van de professionele markten verkleinen door meer middelen op te halen via retailmarkten. Liquiditeitsrisico kan bankspecifiek zijn, het zogenaamde funding liquiditeitsrisico, of marktbreed, het zogenaamde marktliquiditeitsrisico, en kan onderscheiden worden in korte termijn liquiditeitsrisico, bijvoorbeeld een bankrun, en in lange termijn liquiditeitsrisico. Liquiditeitsrisico wordt beheerst door een bepaald percentage van de activa aan te houden in snel in liquiditeiten om te zetten passiva, zoals staatsleningen. Liquiditeitsrisico wordt niet opgenomen in het Economic Capital, omdat het vermogen niet van belang is voor het aanwezig zijn van voldoende liquide middelen (Doff, 2004, p ). 2.5 De relatie tussen risico, vermogen en rendement Economic Capital is de minimale vermogensbuffer die een bank aanhoudt om onverwachte verliezen op te vangen. Voor de risico s van een bank wordt Economic Capital bepaald, maar Economic Capital wordt niet alleen gebruikt voor het optimaliseren van de vermogenspositie. In de praktijk houden banken een hoger vermogen aan dan het vereiste minimum en wordt Economic Capital gebruikt als meetmethode, zodat risico s onderling kunnen worden vergeleken, om risicolimieten te bepalen, voor prestatiebeoordeling en voor vermogensallocatie. Economic Capital is de maatstaf voor het gelopen risico en voor de 18

19 minimale hoeveelheid vermogen die dient te worden aangehouden als buffer voor onverwachte verliezen. Door het Economic Capital concept kunnen alle soorten risico s op één noemer worden gebracht, waardoor het onderling vergelijken van verschillende risicoprofielen mogelijk wordt. Ook prestaties van verschillende bedrijfsonderdelen kunnen met elkaar worden vergeleken. De kern is dat het rendement wordt gecorrigeerd voor risico. Banken gebruiken hier meestal de Risk-Adjusted-Return-On-Capital (RAROC) methode voor. Bron: Rabobank Raroc maakt het mogelijk om in de prestatiebeoordeling te corrigeren voor het gelopen risico via het Economic Capital. Banken gebruiken een hurdle rate om rendement te corrigeren voor de kosten van de vermogensbuffer. De hurdle rate is de minimale RAROC die een activiteit moet opbrengen om de kosten van de vermogensbuffer te compenseren. Risico en rendement worden tegen elkaar afgewogen en risico s worden in de tarieven verwerkt (risk based pricing). De bank kan zich zo richten op de risico s die het meeste opbrengen en kan andere risico s afbouwen (Doff, 2004, p ). 2.6 Toezicht Banken vervullen door hun transformatiefunctie een centrale rol in de economie. Daarom worden, als banken in de problemen raken, vrijwel alle sectoren van de economie geraakt. Dit is niet het geval als een niet-financiële instelling failliet gaat. Werknemers, toeleveranciers, enzovoorts worden dan weliswaar geraakt, maar als een bank failliet gaat, verliezen spaarders hun spaargeld (Doff, 2004, p. 15). Het is dus van belang dat wordt voorkomen dat een bank failliet gaat door het risico dat zij heeft gelopen. Het bankwezen is daarom onder een streng toezichtregime geplaatst, dat is gebaseerd op twee aspecten. Het eerste aspect is het voorkomen van een systeemcrisis, waarbij het faillissement van één bank meerdere banken in financiële problemen brengt. Banken hebben over het algemeen niet voldoende kasmiddelen om alle spaargelden direct terug te betalen, waardoor er een acuut betaalprobleem bij de bank ontstaat als er een bank run plaatsvindt, omdat spaarders het vertrouwen in de bank verloren hebben. Het tweede aspect is het beschermen van spaarders door het risicoprofiel van de bank 19

20 te bewaken (Doff, 2002, p ). In Nederland wordt spaargeld, net als in de meeste landen, beschermd door het depositogarantiestelsel, welke wordt onderschreven door veilige, grote banken met als achtervang de Nederlandse staat. Daarnaast zijn er internationale akkoorden, genaamd de Baselse akkoorden, die onder andere eisen stellen aan de solvabiliteit van banken. In Nederland zijn er twee toezichthouders: De Nederlandsche Bank N.V. ( DNB ) en de Autoriteit Financiële Markten ( AFM ). DNB is verantwoordelijk is voor het prudentieel toezicht en houdt zich bezig met het toezicht op de solvabiliteit en liquiditeit van banken en de stabiliteit van het financiële systeem als geheel. De AFM is verantwoordelijk voor gedragstoezicht. De bevoegdheden van DNB en AFM zijn vastgelegd in de Wet op financieel toezicht (Wft). In de Wft staan de eisen voor solvabiliteit en liquiditeit. Deze zijn afgeleid uit de Baselse akkoorden, die nader worden toegelicht in hoofdstuk Samenvatting Banken spelen een centrale rol in het betalingsverkeer, kredietverlening en het faciliteren van spaarrekeningen. Daarnaast hebben banken een transformatiefunctie: het omzetten van spaarmiddelen naar kredieten. Deze transformatiefunctie brengt risico s met zich mee, zoals krediet-, markt-, rente- en liquiditeitsrisico. Uit deze risico s kunnen zowel verwachte als onverwachte risico s voortvloeien. De verwachte risico s worden doorberekend aan kredietnemers middels een risico-opslag in het tarief. Voor onverwachte risico s moeten banken kapitaal aanhouden, het Economic Capital. De eisen voor het eigen vermogen van banken zijn vastgesteld in de Baselse akkoorden, die in het volgende hoofdstuk worden toegelicht. 20

NIBE-SVV, 2013 OEFENEXAMEN ALGEMENE OPLEIDING BANKBEDRIJF

NIBE-SVV, 2013 OEFENEXAMEN ALGEMENE OPLEIDING BANKBEDRIJF NIBE-SVV, 2013 OEFENEXAMEN ALGEMENE OPLEIDING BANKBEDRIJF 1. Bij welke activiteit handelt een bank NIET op de financiële markten? A. Bij activiteiten uit hoofde van de transformatiefunctie. B. Bij activiteiten

Nadere informatie

Toenemende concurrentie op de Nederlandse hypotheekmarkt

Toenemende concurrentie op de Nederlandse hypotheekmarkt Toenemende concurrentie op de Nederlandse hypotheekmarkt FEBRUARI 2016 www.dmfco.nl Met de toenemende beleggingen van Nederlandse pensioenfondsen in Nederlandse hypotheken kent de hypotheekmarkt nu drie

Nadere informatie

De inschatting van de kans op eventuele wanbetalingen bij toekomstige rente- en aflossingsbetalingen op schuldpapier; Renterisico

De inschatting van de kans op eventuele wanbetalingen bij toekomstige rente- en aflossingsbetalingen op schuldpapier; Renterisico Agendapunt 05 Bijlage 08 TREASURYSTATUUT I Begripsbepalingen Artikel 1 In dit statuut wordt verstaan onder: Derivaten Financiële instrumenten die hun bestaan ontlenen aan een bepaalde onderliggende waarde.

Nadere informatie

zorg financiering in 2014 en verder Anja van Balen Sector Banker Zorg ABNAMRO

zorg financiering in 2014 en verder Anja van Balen Sector Banker Zorg ABNAMRO zorg financiering in 2014 en verder Anja van Balen Sector Banker Zorg ABNAMRO Financiering in een reguliere bancaire omgeving Miti ganten Jaar verslag Basel 3 kosten van financiering Basel 3 Wat houdt

Nadere informatie

Vastgoed financieren. In een commerciële omgeving. Anja van Balen Sector Banker zorg 31 oktober 2013

Vastgoed financieren. In een commerciële omgeving. Anja van Balen Sector Banker zorg 31 oktober 2013 Vastgoed financieren In een commerciële omgeving Anja van Balen Sector Banker zorg 31 oktober 2013 Welkom in de commerciële bancaire wereld Businessplannen Bancaire normen Business plan Focus aanbrengen

Nadere informatie

Jaarcijfers 2013. Persconferentie. 27 februari 2014

Jaarcijfers 2013. Persconferentie. 27 februari 2014 Jaarcijfers 2013 Persconferentie 27 februari 2014 Jaarcijfers 2013 Rinus Minderhoud, voorzitter raad van bestuur 2013: een bewogen jaar Moeilijke omstandigheden; ruim 2 miljard euro nettowinst LIBOR-schikking:

Nadere informatie

De Knab Participatie in het kort

De Knab Participatie in het kort De Knab Participatie in het kort De Knab Participatie in het kort Let op! De Knab Participatie in het kort geeft antwoord op vragen die je mogelijk hebt over de participatie. Als je overweegt om de Knab

Nadere informatie

De solvabiliteitsratio van het Nederlandse bankwezen

De solvabiliteitsratio van het Nederlandse bankwezen De onrust op de financiële markten heeft tot verscherpte aandacht geleid voor de solvabiliteit van banken, de mate waarin hun vermogen de mogelijke verliezen op (risicogewogen) activa dekt en een voldoende

Nadere informatie

Vergelijking verzekeraars en banken

Vergelijking verzekeraars en banken Vergelijking verzekeraars en banken Level playing field vanuit toezicht en kapitaaleisen? Presentatie door drs. Juriaan Borst AAG ACIS Symposium - Universiteit van Amsterdam 5 september 2014 2014 Towers

Nadere informatie

Versie 2013-08. TREASURYSTATUUT Stichting Woontij

Versie 2013-08. TREASURYSTATUUT Stichting Woontij Versie 2013-08 TREASURYSTATUUT Stichting Woontij 1. Inleiding Een groot deel van de kosten bij een wooncorporatie bestaat uit rente. Richtlijnen ten aanzien van financieren en beleggen zijn belangrijk.

Nadere informatie

Financiering Nederlandse woningmarkt onder druk

Financiering Nederlandse woningmarkt onder druk Position paper Financiering Nederlandse woningmarkt onder druk November 2011 De financiering van de hypotheekmarkt geschiedt voor een deel door middel van spaargeld. Voor het andere gedeelte zijn banken

Nadere informatie

bankfinanciering / bedrijfswaardering

bankfinanciering / bedrijfswaardering bankfinanciering / bedrijfswaardering Masterclass Internationaal ondernemen in de tuinbouw 4 November 2015 H.A.Rijken 1 MKB financiering: bankiersperspectief 1 Relatieve kredietwaardigheid in het MKB 2

Nadere informatie

De financiële sector & NV HVC

De financiële sector & NV HVC De financiële sector & NV HVC 30 januari 2013 Alkmaar Agenda 1. Financiële Crisis 2. Financiële sector 3. Financiering 4. NV HVC 5. Conclusie BNG PowerPoint-template - diverse toepassingen 1 Financiële

Nadere informatie

Investeer nu in een duurzame toekomst.

Investeer nu in een duurzame toekomst. Investeer nu in een duurzame toekomst. Investeer in de groei van Bij werkt uw geld aan een duurzame samenleving waarin levenskwaliteit centraal staat. U kunt daaraan bijdragen door certificaten van aandelen

Nadere informatie

Basel III en de financiering van commercieel onroerend goed

Basel III en de financiering van commercieel onroerend goed Basel III en de financiering van commercieel onroerend goed Wat zijn de effecten van een hogere hefboom bij banken? Afstudeerscriptie van Datum Begeleider : M.C.J. van Ham : maart 2012 : A. Marquard Amsterdam

Nadere informatie

Bankieren met de menselijke maat. Jaarverslag 2015

Bankieren met de menselijke maat. Jaarverslag 2015 Bankieren met de menselijke maat Jaarverslag 2015 302 SNS Bank N.V. Jaarverslag 2015 > Aanvullende informatie Definities SNS Bank N.V. Jaarverslag 2015 > Aanvullende informatie 303 Begrip Advanced Internal

Nadere informatie

basispunten 31-12-2014 2015 2015 2015 31-12-2015 2015 2015 (I) (III) (IV) (V) (VI) (VII) (VIII=IV+VII) 9.438-2.307 1.134 213 8.478-101 1.

basispunten 31-12-2014 2015 2015 2015 31-12-2015 2015 2015 (I) (III) (IV) (V) (VI) (VII) (VIII=IV+VII) 9.438-2.307 1.134 213 8.478-101 1. Risicomanagement De Rabobank voert een risicobeleid dat gericht is op een gematigd risicoprofiel. De risicostrategie is gericht op contuïteit en bewerkstelligt de beschermg van de wst en wstgroei, het

Nadere informatie

De bank is zelf nog altijd het beste financieringsalternatief voor het MKB

De bank is zelf nog altijd het beste financieringsalternatief voor het MKB De bank is zelf nog altijd het beste financieringsalternatief voor het MKB Seminar alternatieve financieringsvormen MKB Modulair MBA Nyenrode ism LLTB 1 juli 2014, Breukelen H.A. Rijken Vrije Universiteit

Nadere informatie

De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA 's-gravenhage

De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA 's-gravenhage > Retouradres Postbus 20201 2500 EE Den Haag De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA 's-gravenhage Korte Voorhout 7 2511 CW Den Haag Postbus 20201 2500 EE Den Haag www.rijksoverheid.nl

Nadere informatie

Portefeuilleprofielen

Portefeuilleprofielen Portefeuilleprofielen Rood BANDBREEDTE van de portefeuille Laatste update: 1 oktober 2015 ROOD Minimum Maximum Tactisch Aandelen 80,00% 100,00% 95,00% Obligaties 0,00% 15,00% 0,00% Onroerend Goed 0,00%

Nadere informatie

Kwartaalbericht Woningmarkt

Kwartaalbericht Woningmarkt Een veelbelovende oplossing? Werd een aantal jaar geleden het Deense arbeidsmarktmodel als lichtend voorbeeld aangehaald voor het Nederlandse arbeidsmarktbeleid, nu wordt het traditionele Deense hypotheekmodel

Nadere informatie

Bazel III en vastgoedfinancieringen;

Bazel III en vastgoedfinancieringen; Bazel III en vastgoedfinancieringen; De impact van Bazel III en Solvency II op vastgoedfinancieringen? Naam student: drs. Paul Twigt E-mail: paultwigt@hotmail.com Begeleider: prof. dr. F. Huibers Datum:

Nadere informatie

DACT Treasury Beurs 2009 Bankkrediet: de prijs van lenen

DACT Treasury Beurs 2009 Bankkrediet: de prijs van lenen DACT Treasury Beurs 2009 Bankkrediet: de prijs van lenen Inzicht in de dynamiek van de prijs van bankkrediet Charles Zondag Senior Manager 1 < > DACT Treasury Beurs 2009 Bankkrediet: de prijs van lenen

Nadere informatie

Vermogen: geld Kapitaal (aandelen, obligaties, leningen (lange termijn))

Vermogen: geld Kapitaal (aandelen, obligaties, leningen (lange termijn)) www.jooplengkeek.nl Vermogensmarkt De markt: vraag en aanbod Vermogen: geld Kapitaal (aandelen, obligaties, leningen (lange termijn)) Vermogen is een ruimer begrip dan geld. Een banksaldo is ook vermogen.

Nadere informatie

De invloed van Basel III op de hypotheekmarges. Bijlage bij Concurrentie op de hypotheekmarkt 1/13

De invloed van Basel III op de hypotheekmarges. Bijlage bij Concurrentie op de hypotheekmarkt 1/13 De invloed van Basel III op de hypotheekmarges Bijlage bij Concurrentie op de hypotheekmarkt 1/13 Inhoud Dit memo bespreekt de potentiële invloed van de nieuwe regelgeving voor banken m.b.t. de kapitaal-

Nadere informatie

Bij deze opgave horen de informatiebronnen 1 tot en met 6. In deze opgave blijven de belastingen buiten beschouwing.

Bij deze opgave horen de informatiebronnen 1 tot en met 6. In deze opgave blijven de belastingen buiten beschouwing. Opgave 2 Bij deze opgave horen de informatiebronnen 1 tot en met 6. In deze opgave blijven de belastingen buiten beschouwing. VastNed Retail nv is een Nederlands vastgoedbeleggingsfonds dat met gelden

Nadere informatie

Treasurystatuut. Gemeente Westvoorne

Treasurystatuut. Gemeente Westvoorne Treasurystatuut Gemeente Westvoorne Begrippenkader en doelstellingen treasurystatuut...3 Onder de Europese Economische Ruimte (EER) vallen naast de lidstaten van de Europese Unie ook Noorwegen, IJsland

Nadere informatie

Treasury- en beleggingsstatuut

Treasury- en beleggingsstatuut Treasury- en beleggingsstatuut It Fryske Gea It Fryske Gea heeft als doel: bescherming, behoud en ontwikkeling van natuur en landschap en de bescherming van cultuurhistorische waarden in Fryslân. De vereniging

Nadere informatie

Nederlandse banken doorstaan Europese stresstest goed

Nederlandse banken doorstaan Europese stresstest goed Nederlandse banken doorstaan Europese stresstest goed 23 juli 2010 De vier Nederlandse banken die in samenwerking met De Nederlandsche Bank (DNB) hebben deelgenomen aan de stresstest van het Europese Comité

Nadere informatie

KWARTAALVERSLAG. Philips Pensioenfonds. 1. In het kort. 2. Financiële positie Philips Pensioenfonds 1/5 DERDE KWARTAAL 2015

KWARTAALVERSLAG. Philips Pensioenfonds. 1. In het kort. 2. Financiële positie Philips Pensioenfonds 1/5 DERDE KWARTAAL 2015 KWARTAALVERSLAG DERDE KWARTAAL 2015 1. In het kort De beleidsdekkingsgraad per 30 september 2015 bedroeg 112,6% Het rendement van 1 juli tot en met 30 september 2015 bedroeg -1,6% Het pensioenvermogen

Nadere informatie

TREASURY EN BELEGGINGSSTATUUT Stichting Woontij

TREASURY EN BELEGGINGSSTATUUT Stichting Woontij TREASURY EN BELEGGINGSSTATUUT Stichting Woontij Versie 2015-06 1. Inleiding Een groot deel van de kosten bij een wooncorporatie bestaat uit rente. Richtlijnen ten aanzien van financieren en beleggen zijn

Nadere informatie

Ja, hier ben ik mee bekend. Voor mijn reactie op dit bericht verwijs ik naar de antwoorden op de onderstaande vragen.

Ja, hier ben ik mee bekend. Voor mijn reactie op dit bericht verwijs ik naar de antwoorden op de onderstaande vragen. 2015Z03278 Vragen van de leden Aukje de Vries en Van der Linde (beiden VVD) aan de ministers van Financiën en voor Wonen en Rijksdienst over het bericht "ABN AMRO CFO: Nieuwe kapitaalbodems kunnen buffer

Nadere informatie

Alternatieve financieringsvormen voor bankkrediet. Bart P.M. Joosen

Alternatieve financieringsvormen voor bankkrediet. Bart P.M. Joosen Alternatieve financieringsvormen voor bankkrediet Bart P.M. Joosen 30 januari 2014 Aanbodzijde van de financieringsmarkt 2 Aanbodzijde van de financieringsmarkt Banken Institutionele beleggers Beurs (public

Nadere informatie

Treasurystatuut Stichting Openbare Scholengroep Vlaardingen Schiedam (OSVS)

Treasurystatuut Stichting Openbare Scholengroep Vlaardingen Schiedam (OSVS) Treasurystatuut Stichting Openbare Scholengroep Vlaardingen Schiedam (OSVS) Treasurystatuut Stichting Openbare Scholengroep Vlaardingen Schiedam vs. 1.2 28 november 2013 pagina 1 van13 Inhoudsopgave 1.

Nadere informatie

Essentiële Beleggersinformatie

Essentiële Beleggersinformatie Essentiële Beleggersinformatie Dit document verschaft u essentiële beleggersinformatie aangaande dit fonds. Het is geen marketingmateriaal. De verstrekte informatie is bij wet voorgeschreven en is bedoeld

Nadere informatie

Jaarverslag 2010 Rhodenborg Beleggingen I BV Houten

Jaarverslag 2010 Rhodenborg Beleggingen I BV Houten Jaarverslag 2010 Rhodenborg Beleggingen I BV Houten Inhoudsopgave pagina Jaarrekening Balans per 31 december 2010 2 Algemene toelichting 3 Grondslagen voor de waardering van activa en passiva 4 Grondslagen

Nadere informatie

De zoektocht naar rendement: een hernieuwde opleving van alternatives?

De zoektocht naar rendement: een hernieuwde opleving van alternatives? De zoektocht naar rendement: een hernieuwde opleving van alternatives? Nu de rente op obligaties volledig opgedroogd lijkt te zijn, staatsleningen en ook zelfs sommige bedrijfsleningen een negatieve rente

Nadere informatie

Algemene vergadering van Aandeelhouders. 15 mei 2014

Algemene vergadering van Aandeelhouders. 15 mei 2014 Algemene vergadering van Aandeelhouders 15 mei 2014 Agendapunt 2a Bericht van de Raad van Commissarissen Agendapunt 2b Jaarverslag van de Raad van Bestuur over 2013 2013 hoofdpunten Winstherstel in 2013

Nadere informatie

Kredietverlening aan Nederlandse bedrijven loopt terug

Kredietverlening aan Nederlandse bedrijven loopt terug Het Nederlandse bedrijfsleven is in sterke mate afhankelijk van bancaire kredietverlening. De groei van de zakelijke kredietverlening is in de tweede helft van 28 vertraagd. Dit hangt grotendeels samen

Nadere informatie

HOLLAND IMMO GROUP INSINGER DE BEAUFORT BEHEER B.V. TE EINDHOVEN. Halfjaarcijfers per 30 juni 2014. Geen accountantscontrole toegepast

HOLLAND IMMO GROUP INSINGER DE BEAUFORT BEHEER B.V. TE EINDHOVEN. Halfjaarcijfers per 30 juni 2014. Geen accountantscontrole toegepast HOLLAND IMMO GROUP INSINGER DE BEAUFORT BEHEER B.V. TE EINDHOVEN Halfjaarcijfers per 30 juni 2014 Balans per 30 juni 2014 Vóór resultaatbestemming ACTIVA 30 juni 2014 31 december 2013 Vlottende activa

Nadere informatie

Treasury reglement. 4 juni 2014. 1 van 5

Treasury reglement. 4 juni 2014. 1 van 5 Treasury reglement 4 juni 2014 1 van 5 01. Inleiding In het licht van de Code Goed Bestuur Publieke Dienstverleners heeft Spaarnelanden een Treasuryreglement opgesteld. Dit reglement de stelt de aandeelhouder

Nadere informatie

ABN AMRO Groenbank B.V. ENKELVOUDIGE JAARREKENING 2012

ABN AMRO Groenbank B.V. ENKELVOUDIGE JAARREKENING 2012 ABN AMRO Groenbank B.V. ENKELVOUDIGE JAARREKENING 2012 INHOUDSOPGAVE Directieverslag 2012 3 Enkelvoudige balans per 31 december 2012 6 Enkelvoudige winst- en verliesrekening over 2012 7 Overige gegevens

Nadere informatie

Global Opportunities (GO) Capital Asset Management BV gevestigd te AMSTERDAM. Rapport inzake de jaarrekening 2013

Global Opportunities (GO) Capital Asset Management BV gevestigd te AMSTERDAM. Rapport inzake de jaarrekening 2013 Global Opportunities (GO) Capital Asset Management BV gevestigd te AMSTERDAM Rapport inzake de jaarrekening 2013 Inhoudsopgave Pagina Opdracht 1 Algemeen 1 Resultaten 1 Financiële positie 2 Kengetallen

Nadere informatie

Onderstaande tabel geeft het verloop weer van onze huidige langlopende geldleningen.

Onderstaande tabel geeft het verloop weer van onze huidige langlopende geldleningen. 4 Financiering Het doel van deze paragraaf is om de raad beter te informeren omtrent het treasurybeleid en de beheersing van financiële risico s. De treasuryfunctie ondersteunt de uitvoering van de programma's

Nadere informatie

Rabobank halfjaarcijfers 2014: 1,1 miljard euro nettowinst

Rabobank halfjaarcijfers 2014: 1,1 miljard euro nettowinst Persbericht 21 augustus 2014 Rabobank halfjaarcijfers 2014: 1,1 miljard euro nettowinst De Rabobank Groep boekte in het eerste halfjaar van 2014 een nettowinst van 1.080 miljoen euro. Het resultaat werd

Nadere informatie

EMPEN C REDIT L INKED N OTE

EMPEN C REDIT L INKED N OTE EMPEN C REDIT L INKED N OTE per juli 2011 Profiteer van een aantrekkelijke rente met een beperkt risico Profiteer van een aantrekkelijke rente met een beperkt risico De Europese rente staat momenteel op

Nadere informatie

De kosten van ongeborgde financiering voor woningcorporaties

De kosten van ongeborgde financiering voor woningcorporaties De kosten van ongeborgde financiering voor woningcorporaties Finance Ideas 24 november 2011 Nieuwe financiële realiteit voor woningcorporaties Woningcorporaties maken zich klaar voor een nieuwe realiteit

Nadere informatie

Global Opportunities (GO) Capital Asset Management BV gevestigd te AMSTERDAM. Rapport inzake de jaarrekening 2014

Global Opportunities (GO) Capital Asset Management BV gevestigd te AMSTERDAM. Rapport inzake de jaarrekening 2014 Global Opportunities (GO) Capital Asset Management BV gevestigd te AMSTERDAM Rapport inzake de jaarrekening 2014 Inhoudsopgave Pagina Opdracht 1 Algemeen 1 Resultaten 1 Financiële positie 2 Kengetallen

Nadere informatie

Uitkomsten DNB macro-stresstest zomer 2009

Uitkomsten DNB macro-stresstest zomer 2009 Uitkomsten DNB macro-stresstest zomer 2009 Stresstesting wordt door DNB al een aantal jaren gebruikt als instrument voor het financiële stabiliteitsbeleid en het prudentiële toezicht. Deze zomer is opnieuw

Nadere informatie

Uitgevende Instelling: F. Van Lanschot Bankiers N.V (BBB+ / A-) April 2015. Trigger Notes. Inlegvel VL Dutch Trigger Note 15-20

Uitgevende Instelling: F. Van Lanschot Bankiers N.V (BBB+ / A-) April 2015. Trigger Notes. Inlegvel VL Dutch Trigger Note 15-20 Uitgevende Instelling: F. Van Lanschot Bankiers N.V (BBB+ / A-) April 2015 Trigger Notes 2 De voorwaarden van de VL Dutch Trigger Note 15-20 (de Note ) zijn vermeld in de Definitieve Voorwaarden (de Final

Nadere informatie

Structured products. September 2014. Index Garantie Notes. Inlegvel VL Index Garantie Note AEX 14-20

Structured products. September 2014. Index Garantie Notes. Inlegvel VL Index Garantie Note AEX 14-20 Structured products tember 2014 Index Garantie Notes 2 De VL Index Garantie Note AEX 14-20 (de Note ) wordt uitgegeven onder het Basis Prospectus van het Structured Note Programme ter waarde van 2 miljard

Nadere informatie

Richtsnoeren voor de behandeling van verbonden ondernemingen, waaronder deelnemingen

Richtsnoeren voor de behandeling van verbonden ondernemingen, waaronder deelnemingen EIOPA-BoS-14/170 NL Richtsnoeren voor de behandeling van verbonden ondernemingen, waaronder deelnemingen EIOPA Westhafen Tower, Westhafenplatz 1-60327 Frankfurt Germany - Tel. + 49 69-951119-20; Fax. +

Nadere informatie

ABN AMRO Groenbank B.V.

ABN AMRO Groenbank B.V. ABN AMRO Groenbank B.V. ENKELVOUDIGE HALFJAARLIJKSE JAARREKENING VOOR DE PERIODE EINDIGEND OP 30 JUNI 2014 (bevat aanpassingen op stukken gedeponeerd dd 28 augustus 2014) INHOUDSOPGAVE Directieverslag

Nadere informatie

Bankfaillissementen in historisch en internationaal perspectief

Bankfaillissementen in historisch en internationaal perspectief Bankfaillissementen in historisch en internationaal perspectief Sinds het begin van de kredietcrisis zijn in Nederland drie bancaire instellingen omgevallen. Faillissementen in het bankwezen komen echter

Nadere informatie

Stichting Pensioenfonds Huntsman Rozenburg Beleggingsplan 2011

Stichting Pensioenfonds Huntsman Rozenburg Beleggingsplan 2011 Stichting Pensioenfonds Huntsman Rozenburg Beleggingsplan 2011 April 2011 ING Investment Management / ICS Inleiding Jaarlijks stelt het Bestuur van de Stichting Pensioenfonds Huntsman Rozenburg (Huntsman)

Nadere informatie

Risico pariteit -1- 1 Aandelen Wereldwijd Ontwikkelde Markten - MSCI World Index MSCI Daily Net TR World Euro, Aandelen Wereldwijd

Risico pariteit -1- 1 Aandelen Wereldwijd Ontwikkelde Markten - MSCI World Index MSCI Daily Net TR World Euro, Aandelen Wereldwijd Risico pariteit Risico pariteit is een techniek die wordt ingezet om de risico s in een beleggingsportefeuille te reduceren. Sinds 2008 heeft risico pariteit om drie redenen veel aandacht gekregen: 1.

Nadere informatie

Marktrisico Non-life risico Tegenpartij kredietrisico Operationeel risico Correlatie effecten totaalniveau 500,0% 400,0% 300,0% 200,0% 100,0% 0,0%

Marktrisico Non-life risico Tegenpartij kredietrisico Operationeel risico Correlatie effecten totaalniveau 500,0% 400,0% 300,0% 200,0% 100,0% 0,0% Aan: Van: Directie, XYZ verzekeraar Arcturus Datum: 25 oktober 2010 Betreft: Rapportage QIS 5 op basis boekjaar 2009 (FICTIEF) Management Samenvatting DNB heeft in augustus 2010 verzekeraars gevraagd om

Nadere informatie

Met deze beleidsregels wordt bijgedragen aan het risicogerichte externe toezicht op de toegelaten instellingen.

Met deze beleidsregels wordt bijgedragen aan het risicogerichte externe toezicht op de toegelaten instellingen. Toelichting Beleidsregels verantwoord beleggen door toegelaten instellingen volkshuisvesting Inleiding Met deze beleidsregels wordt nadere invulling gegeven aan de normen inzake beleggingsactiviteiten

Nadere informatie

Onderzoek Indextrackers. Samenvatting

Onderzoek Indextrackers. Samenvatting Onderzoek Indextrackers Samenvatting 1. Inleiding De stichting Autoriteit Financiële Markten (AFM) houdt toezicht op correcte, duidelijke en niet misleidende informatieverstrekking aan consumenten. Het

Nadere informatie

Markt voor onderhandse derivaten in korte tijd sterk gekrompen

Markt voor onderhandse derivaten in korte tijd sterk gekrompen Markt voor onderhandse derivaten in korte tijd sterk gekrompen De mondiale markt voor onderhandse derivaten - niet gestandaardiseerd verhandeld op de beurs maar in maatwerk tussen grote partijen - is sinds

Nadere informatie

Basel III. nota. info

Basel III. nota. info info nota Basel III Basel Committee on Banking Supervision Wat? Het Baselcomité werd in 1974 opgericht door de gouverneurs van 10 centrale banken, waaronder de Belgische. Aanleiding was het faillissement

Nadere informatie

De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA Den Haag. Datum 20 maart 2013 Betreft Beantwoording vragen lid Van Hijum

De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA Den Haag. Datum 20 maart 2013 Betreft Beantwoording vragen lid Van Hijum > Retouradres Postbus 20201 2500 EE Den Haag De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA Den Haag Korte Voorhout 7 2511 CW Den Haag Postbus 20201 2500 EE Den Haag www.rijksoverheid.nl

Nadere informatie

RAPPORT 1 Opdracht 4 2 Algemeen 4 3 Resultaat 5 4 Financiële positie 6

RAPPORT 1 Opdracht 4 2 Algemeen 4 3 Resultaat 5 4 Financiële positie 6 Inhoudsopgave RAPPORT 1 Opdracht 4 2 Algemeen 4 3 Resultaat 5 4 Financiële positie 6 HALFJAARVERSLAG 1 Balans per 30 juni 2014 8, 9 2 Winst- en-verliesrekening over 2014 10 3 Toelichting op de balans per

Nadere informatie

Themaonderzoek 2012. Waardering van en transparantie over staatsobligaties en andere posities met landenrisico. Toezicht Financiële Verslaggeving

Themaonderzoek 2012. Waardering van en transparantie over staatsobligaties en andere posities met landenrisico. Toezicht Financiële Verslaggeving Themaonderzoek 2012 Waardering van en transparantie over staatsobligaties en andere posities met landenrisico Toezicht Financiële Verslaggeving 26 juli 2012 Inhoudsopgave 1 Samenvatting en Conclusies 4

Nadere informatie

POSITION PAPER INZET RENTEDERIVATEN BIJ KREDIETVERLENING AAN HET MKB

POSITION PAPER INZET RENTEDERIVATEN BIJ KREDIETVERLENING AAN HET MKB POSITION PAPER INZET RENTEDERIVATEN BIJ KREDIETVERLENING AAN HET MKB Kernboodschappen Nederlandse Vereniging van Banken (NVB) Rentederivaten worden door Nederlandse banken aangeboden om renterisico s voor

Nadere informatie

Onderbouwing van de rendementsverwachtingen

Onderbouwing van de rendementsverwachtingen Onderbouwing van de rendementsverwachtingen 2013 Portfolio Management Ostrica BV Februari 2013 Rendementsverwachtingen Ostrica 2013 In dit document wordt een onderbouwing gegeven van de rendementsverwachtingen

Nadere informatie

RUD UTRECHT. Besluit van het Algemeen Bestuur van de RUD Utrecht

RUD UTRECHT. Besluit van het Algemeen Bestuur van de RUD Utrecht Besluit van het Algemeen Bestuur van de RUD Utrecht Overwegende dat: - De RUD Utrecht een gemeenschappelijke regeling is, waarbij een openbaar lichaam is ingesteld - Dat voor genoemd openbaar lichaam regels

Nadere informatie

ABN AMRO Basic Funds N.V. Jaarrekening 2013

ABN AMRO Basic Funds N.V. Jaarrekening 2013 Jaarrekening 2013 Pagina 1 van 12 INHOUD Pagina Directieverslag 3 Balans per 31 december 2013 4 Winst- en verliesrekening 2013 5 Toelichting algemeen 6 Toelichting op de balans per 31 december 2013 8 Toelichting

Nadere informatie

HOLLAND IMMO GROUP BEHEER B.V. TE EINDHOVEN. Halfjaarcijfers per 30 juni 2014. Geen accountantscontrole toegepast

HOLLAND IMMO GROUP BEHEER B.V. TE EINDHOVEN. Halfjaarcijfers per 30 juni 2014. Geen accountantscontrole toegepast HOLLAND IMMO GROUP BEHEER B.V. TE EINDHOVEN Halfjaarcijfers per 30 juni 2014 Balans per 30 juni 2014 Vóór resultaatbestemming ACTIVA 30 juni 2014 31 december 2013 Vlottende activa Handelsdebiteuren 1.624

Nadere informatie

Rabobank boekt 2,0 miljard euro nettowinst in 2013

Rabobank boekt 2,0 miljard euro nettowinst in 2013 Persbericht 27 februari 2014 Rabobank boekt 2,0 miljard euro nettowinst in 2013 De Rabobank Groep boekte in 2013 een nettowinst van 2.012 miljoen euro. Dit is 46 miljoen euro of 2% minder dan in 2012.

Nadere informatie

2013 in het kort SAMENVATTING VAN HET JAARVERSLAG

2013 in het kort SAMENVATTING VAN HET JAARVERSLAG 2013 in het kort SAMENVATTING VAN HET JAARVERSLAG 1 Toelichting op het jaarverslag In het Jaarverslag 2013 legt het pensioenfonds uitgebreid verantwoording af over de ontwikkelingen, besluiten en gebeurtenissen

Nadere informatie

Effectief gebruik van kapitaal in een Solvency II context

Effectief gebruik van kapitaal in een Solvency II context Effectief gebruik van kapitaal in een Solvency II context door: Drs. Wouter Elshof AAG Solvency II lijkt in eerste instantie voornamelijk de focus te leggen op het beheersen en managen van risico s zonder

Nadere informatie

Beleggen met geleend geld van de BV

Beleggen met geleend geld van de BV Beleggen met geleend geld van de BV Overtollige middelen van de BV kunnen beter niet binnen de BV worden belegd, maar in privé. De BV betaalt namelijk 35% vennootschapsbelasting over de beleggingsresultaten,

Nadere informatie

ABN AMRO Groenbank B.V. ENKELVOUDIGE JAARREKENING 2014

ABN AMRO Groenbank B.V. ENKELVOUDIGE JAARREKENING 2014 ABN AMRO Groenbank B.V. ENKELVOUDIGE JAARREKENING 2014 INHOUDSOPGAVE Directieverslag 2014 3 Beschrijving van de voornaamste risico s, het risicobeheer en de bestuursorganen 4 Enkelvoudige balans per 31

Nadere informatie

Wat hebben we geleerd van dit seminar?

Wat hebben we geleerd van dit seminar? Verslag seminar Toezicht op Treasury in de Zorg gehouden bij LEXSIGMA Healthcare op 17 juni 2014 Op 17 juni 2014 vond bij LEXSIGMA Healthcare het seminar Toezicht op Treasury in de Zorg plaats. Een gemêleerd

Nadere informatie

Obligaties 4-4-2014. Algemeen economisch:

Obligaties 4-4-2014. Algemeen economisch: Obligaties 4-4-2014 Algemeen economisch: Over de afgelopen maanden zet de bestaande trend zich door. De rente blijft per saldo onder druk, ondanks een tijdelijke hobbel na de start van het afbouwen van

Nadere informatie

Investeringskasstroom: Investeringen maatschappelijk nut -25,5 Investeringen economisch nut -83,4 Investeringen grondexploitaties (netto) -0,6

Investeringskasstroom: Investeringen maatschappelijk nut -25,5 Investeringen economisch nut -83,4 Investeringen grondexploitaties (netto) -0,6 2.7 Financiering Algemeen Deze paragraaf informeert de raad over het treasurybeleid en het risicobeheer van de financieringsportefeuille. De kaders hiervoor zijn vastgelegd in de wet Financiering Decentrale

Nadere informatie

Monitor Financiële Sector:

Monitor Financiële Sector: Nederlandse Mededingingsautoriteit Monitor Financiële Sector: Notitie bij Sectorstudie Vastgoedfinanciering, SEO Economisch Onderzoek oktober 2011 Nederlandse Mededingingsautoriteit Postbus 16326 2500

Nadere informatie

Actualiteitendag Platform Deelnemersraden Risicomanagement

Actualiteitendag Platform Deelnemersraden Risicomanagement Actualiteitendag Platform Deelnemersraden Risicomanagement Benne van Popta (voorzitter Detailhandel) Steffanie Spoorenberg (adviseur Atos Consulting) Agenda 1. Risicomanagement 2. Risicomanagement vanuit

Nadere informatie

2008 ACHMEA HYPOTHEEKBANK N.V. HALFJAARBERICHT

2008 ACHMEA HYPOTHEEKBANK N.V. HALFJAARBERICHT 2008 ACHMEA HYPOTHEEKBANK N.V. HALFJAARBERICHT 2 Forse groei van het resultaat Achmea Hypotheekbank heeft over het eerste halfjaar van 2008 een winst voor belastingen behaald van EUR 19,4 miljoen. Dit

Nadere informatie

BELEGGINGSSTATUUT. Stichting Fonds Oncologie Holland. April 2015. Beleggingsstatuut SFOH 30 april 2015, pag. 1

BELEGGINGSSTATUUT. Stichting Fonds Oncologie Holland. April 2015. Beleggingsstatuut SFOH 30 april 2015, pag. 1 BELEGGINGSSTATUUT Stichting Fonds Oncologie Holland April 2015 30 april 2015, pag. 1 Inhoudsopgave I Beleid.... 3 Algemeen 4 Hefbomen 4 Restricties....4 II Middelenverdeling......5 Strategische asset allocatie

Nadere informatie

Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten Generaal Postbus 20018 2500 DE Den Haag

Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten Generaal Postbus 20018 2500 DE Den Haag > Retouradres Postbus 20201 2500 EE Den Haag Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten Generaal Postbus 20018 2500 DE Den Haag Korte Voorhout 7 2511 CW Den Haag Postbus 20201 2500 EE Den Haag www.rijksoverheid.nl

Nadere informatie

Stagnatie bij bancaire bfi s, groei van activiteiten bij overige bfi s

Stagnatie bij bancaire bfi s, groei van activiteiten bij overige bfi s Stagnatie bij bancaire bfi s, groei van activiteiten bij overige bfi s Bijzondere Financiële Instellingen (bfi s) zijn entiteiten die in Nederland zijn opgericht door buitenlandse multinationale concerns

Nadere informatie

ABN AMRO Groenbank B.V. Enkelvoudige halfjaarlijkse jaarrekening

ABN AMRO Groenbank B.V. Enkelvoudige halfjaarlijkse jaarrekening Enkelvoudige halfjaarlijkse jaarrekening 1 september 2015 ENKELVOUDIGE HALFJAARLIJKSE JAARREKENING VOOR DE PERIODE EINDIGEND OP 30 JUNI 2015 INHOUDSOPGAVE 1 Directieverslag per 30 juni 2015 3 2 Beschrijving

Nadere informatie

Long Duration Overlay. Dé oplossing voor de mismatch tussen beleggingen en verplichtingen

Long Duration Overlay. Dé oplossing voor de mismatch tussen beleggingen en verplichtingen Long Duration Overlay Dé oplossing voor de mismatch tussen beleggingen en verplichtingen 2 AEGON: wereldwijde expertise voor financiële veiligheid AEGON N.V. is met ongeveer 27.000 medewerkers wereldwijd

Nadere informatie

Beleggingrisico s. Rendement en risico

Beleggingrisico s. Rendement en risico Beleggingsrisico s Beleggingrisico s Onderstaand tref je de omschrijving aan van de belangrijkste beleggingsrisico s die samenhangen met jouw keuze voor een portefeuilleprofiel. Je neemt een belangrijke

Nadere informatie

Aanpassing Prospectussen Aegon, AEAM en Aegon Paraplu 1 Funds Per 1 augustus 2016

Aanpassing Prospectussen Aegon, AEAM en Aegon Paraplu 1 Funds Per 1 augustus 2016 Aanpassing Prospectussen Aegon, AEAM en Aegon Paraplu 1 Funds Per 1 augustus 2016 Per 1 augustus 2016 voert de beheerder van de Aegon Funds, de AEAM Funds en de Aegon Paraplu 1 Funds, Aegon Investment

Nadere informatie

Experiment economie HAVO / VWO gooi maar in mijn bed

Experiment economie HAVO / VWO gooi maar in mijn bed Experiment economie HAVO / VWO gooi maar in mijn bed Nr. 15 Achtergrond: Economische verschijnselen hangen met elkaar samen. Daarbij zijn meerdere verbanden mogelijk. Bijvoorbeeld: 1. Chronologische volgorde.

Nadere informatie

Balans per 31 december 2014 (na resultaatbestemming)

Balans per 31 december 2014 (na resultaatbestemming) Balans per 31 december 2014 (na resultaatbestemming) ACTIVA Vlottende activa Toe- 31 december 2014 lichting Vorderingen 1 17.426 Liquide middelen 270.066 287.492 PASSIVA Eigen vermogen 2 Vrij besteedbaar

Nadere informatie

Het algemeen bestuur van de Modulaire Gemeenschappelijke Regeling Rijk van Nijmegen;

Het algemeen bestuur van de Modulaire Gemeenschappelijke Regeling Rijk van Nijmegen; GEMEENTEBLAD Officiële uitgave van gemeente Groesbeek. Nr. 62513 10 juli 2015 Treasurystatuut MGR Rijk van Nijmegen 2015 Het algemeen bestuur van de Modulaire Gemeenschappelijke Regeling Rijk van Nijmegen;

Nadere informatie

qis4 legt de risico s van verzekeraars langs de meetlat

qis4 legt de risico s van verzekeraars langs de meetlat Afgelopen zomer hebben maar liefst 125 Nederlandse verzekeraars vrijwillig de impact van een conceptversie van een nieuw Europees kapitaalraamwerk (Solvency ii) op hun financiële positie berekend. Uit

Nadere informatie

HOLLAND IMMO GROUP BEHEER B.V. TE EINDHOVEN. Halfjaarcijfers per 30 juni 2015. Geen accountantscontrole toegepast

HOLLAND IMMO GROUP BEHEER B.V. TE EINDHOVEN. Halfjaarcijfers per 30 juni 2015. Geen accountantscontrole toegepast HOLLAND IMMO GROUP BEHEER B.V. TE EINDHOVEN Halfjaarcijfers per 30 juni 2015 Balans per 30 juni 2015 Vóór resultaatbestemming ACTIVA 30 juni 2015 31 december 2014 Vaste activa Immateriële vaste activa

Nadere informatie

3. Jaarrekening Stichting KHO-Heliomare

3. Jaarrekening Stichting KHO-Heliomare 3. Jaarrekening Stichting KHO-Heliomare 3.1 Balans per 31 december 2012 (voor resultaatbestemming) Activa 31-12-2012 31-12-2011 Vaste activa Materiële vaste activa 591.897 591.897 Financiële vaste activa

Nadere informatie

2513AA22XA. De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 1 A 2513 AA S GRAVENHAGE

2513AA22XA. De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 1 A 2513 AA S GRAVENHAGE > Retouradres Postbus 90801 2509 LV Den Haag De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 1 A 2513 AA S GRAVENHAGE 2513AA22XA Postbus 90801 2509 LV Den Haag Anna van Hannoverstraat 4

Nadere informatie

RFM Regulated Fund Management BV HALFJAARBERICHT 2012

RFM Regulated Fund Management BV HALFJAARBERICHT 2012 RFM Regulated Fund Management BV HALFJAARBERICHT 2012 Inhoudsopgave pagina Algemeen Directieverslag 2 Halfjaarrekening Balans 4 Winst- en verliesrekening 5 Kasstroomoverzicht 6 Toelichting algemeen en

Nadere informatie

Supplement J Think iboxx AAA-AA Government Bond Tracker

Supplement J Think iboxx AAA-AA Government Bond Tracker Supplement J Think iboxx AAA-AA Government Bond Tracker Aandelen Serie J in ThinkCapital ETF s N.V. 15 oktober 2012 I. Belangrijke informatie Dit Supplement moet worden gelezen in samenhang met, en maakt

Nadere informatie

Notitie Rentebeleid 2007

Notitie Rentebeleid 2007 Notitie Rentebeleid 2007 Inhoudsopgave Inleiding 3 De positie van de nota rentebeleid 3 De werking van het marktconform percentage 3 Totaalfinanciering versus project- of objectfinanciering 4 Rentetoerekening

Nadere informatie

Uitdagingen voor een financiële sector ten dienste van mens en economie. Financial Forum Gent, 29 mei 1

Uitdagingen voor een financiële sector ten dienste van mens en economie. Financial Forum Gent, 29 mei 1 Uitdagingen voor een financiële sector ten dienste van mens en economie Financial Forum Gent, 29 mei 1 Agenda 19.00u. Welkomstwoord 19.15u. Presentatie door Michel Vermaerke, Gedelegeerd Bestuurder Febelfin

Nadere informatie