Bachelor & Master Informatica

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Bachelor & Master Informatica"

Transcriptie

1 Bachelor & Master Informatica Universiteit Antwerpen Faculteit Wetenschappen Versie donderdag, 6 mei, 2004 Ter voorbereiding Onderwijscommissie 12 mei 2004 Dit is een 'levend' document en wordt aangepast op basis van discussie en feedback. Het document is te vinden op Samenvatting De Informatica opleiding aan de Universiteit Antwerpen wordt net zoals alle andere hogere opleidingen gevraagd zich te reorganiseren naar het komende Bachelor/Master model. Liever dan enkele minimale aanpassingen door te voeren aan de huidige opleiding heeft de Onderwijscommissie Informatica ervoor gekozen om de opleiding grondig te hervormen, mede op basis van de aanbevelingen geformuleerd tijdens de net afgelopen visitatieronde. Dit document bevat dan ook de neerslag van twee jaar aan intensieve discussies onder de vorm van een concreet curriculum voor een 3-jarige Bachelor gevolgd door een 1-jarige Master opleiding. Zo decretale beperkingen worden opgegeven willen we deze 1-jarige Master uitbouwen tot een volwaardige 2-jarige opleiding. stafel INLEIDING... 4 DOELSTELLING... 5 Beroepsprofielen... 5» Bachelor... 5» Master... 5» Lange termijn... 5 Kerncompetenties... 6» Bachelor... 6» Master (1 jaar - 60 studiepunten)... 7» Master (2 jaar studiepunten)... 8 MODULAIR OVERZICHT... 9 Bachelor... 9 Master... 9 Eindtermen Bachelor Software Engineering Databases Telecommunicatie Computationele wetenschappen Artificiële intelligentie Computer systemen Theoretische informatica Formeel denken Wetenschappelijke basis Maatschappelijke vorming Eindtermen Master Databases Software engineering Telecommunicatie... 15

2 Curriculum Bachelor & Master Informatica (versie 1.1) 2/37 Computationele wetenschappen Wetenschappelijke basis Maatschappelijke vorming CURRICULUM BACHELOR Legende overzichtstabellen Overzichtstabel 1rste BAC Overzichtstabel 2de BAC Overzichtstabel 3de BAC Vakbeschrijvingen 1rste BAC... 19» Inleiding programmeren... 19» Discrete Wiskunde... 19» Calculus & Statistiek... 20» Inleiding Computersystemen... 20» Talen en automaten... 20» Gegevensstructuren... 21» Inleiding Software Engineering... 22» Computernetwerken... 22» Computer Graphics Vakbeschrijvingen 2de BAC... 23» Numerieke Lineaire Algebra... 23» Gevorderd Programmeren... 24» Machines en Berekenbaarheid... 24» Algoritmen en Complexiteit... 24» Computerarchitectuur en -organisatie... 25» Project Gedistribueerd Programmeren... 26» Databases Vakbeschrijvingen 3de BAC... 26» Eindwerk... 26» Databases, XML, Webtechnologie... 27» Telecommunicatiesystemen... 27» Wetenschappelijk programmeren... 28» Software Engineering... 28» Levensbeschouwelijk vak... 28» Compilers Keuzevakken op Bachelors Niveau Overzicht Keuzevakken 2de BAC (12 st.pntn.)... 30» Optie Computationele Wetenschappen... 30» Optie Databases... 30» Optie Software Engineering... 30» Optie Telecommunicatie... 30» Verbredend Informatica... 30» Verbredend Interdisciplinair Overzicht Keuzevakken 3de BAC (18 st.pntn.)... 30» Optie Computationele Wetenschappen... 30» Optie Databases... 30» Optie Software Engineering... 30» Optie Telecommunicatie... 31» Verbredend Informatica... 31» Verbredend Interdisciplinair CURRICULUM MASTER Legende overzichtstabellen Overzichtstabel Master Informatica... 32

3 Curriculum Bachelor & Master Informatica (versie 1.1) 3/37 Lijst keuzevakken per optie... 32» Specialisatie: Optie Databases... 32» Specialisatie: Optie Telecommunicatie... 32» Specialisatie: Optie Software Engineering... 33» Specialisatie: Optie Computationele Wetenschappen... 33» Verbredend: Beeldverwerking... 33» Verbredend: Artificiele Intelligentie... 33» Verbredend: Computer Hardware... 33» Verbredend: Wiskunde... 33» Verbredend: Economie... 33» Verbredend: Wetenschappelijke Vorming CURRICULUM AANVULLENDE STUDIE INFORMATICA Legende overzichtstabellen Overzichtstabel Master Aanvullende Studuie Informatica CURRICULUM MINOR WISKUNDE-INFORMATICA REFERENTIES... 37

4 Curriculum Bachelor & Master Informatica (versie 1.1) 4/37 INLEIDING Informatica is vandaag de dag alomtegenwoordig. Bij elke administratie fungeert informatica als een essentiëel element van de organisatie, ongeveer alle elektronische apparaten worden gestuurd door software en via het internet heeft de computer zijn opmars naar de huiskamer ingezet. Als gevolg daarvan is de vraag naar professionele informatici enorm gestegen, in zoverre zelfs dat het aanbod de vraag niet kan bijhouden. Anderzijds impliceert dit groeiend maatschappelijk belang een verhoogde eis naar kwaliteit, wat belangrijke consequenties heeft voor het opleidingsniveau van de informatici. Geconfronteerd met de vraag naar hooggekwalificeerde informatici, kiest de onderwijscommissie Informatica resoluut voor een opleiding van hoogwaardig wetenschappelijk niveau. Daartoe wil de onderwijscommissie de opleiding Informatica reorganiseren in functie van een 3-jarige Bachelor gevolgd door een 1- en op langere termijn een 2-jarige Master opleiding. Deze reorganisatie zal tevens gebeuren op basis van de visitatieronde, die bij de informatica tijdens het academiejaar heeft plaatsgevonden [1], [2]. Als eerste stap van deze reorganisatie werd een discussietekst opgesteld waarin een aantal toekomstscenerio's werden uitgetekend [3]. Dat zijn er drie, te weten een Bachelor & Master Informatica (de huidige licentie Informatica) een Polyvalente Master (staat open voor Bachelors en/of Masters uit andere richtingen - vb. ASIB) en een Minor Informatica (Informatica als bijkomende opleiding naast een andere major - vb. Wiskunde-Informatica). Als tweede stap werden de eindtermen die moeten gelden voor een komende Bachelor/Master informatica gedefiniëerd [4]. Daartoe werd een eerste inventaris opgemaakt van alle competenties die een student tijdens zijn opleiding dient te verwerven, waarbij we doelbewust erg gedetailleerd zijn geweest om het verschil duidelijk te maken met andere informatica-gerelateerde opleidingen (industrieel en burgerlijk ingenieur, graduaat, handelsingenieur bedrijfsinformatica ). Deze eindtermen werden nagekeken door de dienst onderwijszaken UA en op basis van hun opmerkingen aangepast en in dit document opgenomen. Als derde en laatste stap leggen we het eigenlijke curriculum vast. Daarvoor zijn we vertrokken van * de richtlijnen die door de centrale UA onderwijscommissie werden opgesteld * het huidige curriculum met zijn gekende sterke en zwakke punten [1] * de aanbevelingen zoals geformuleerd door de visitatiecommissie [2] * gelijkwaardige curricula aangeboden door andere universiteiten * in het bijzonder, het "Computer Science" curriculum, zoals aanbevolen door de ACM/IEEE [5]

5 Curriculum Bachelor & Master Informatica (versie 1.1) 5/37 DOELSTELLING Het ultieme doel van de opleiding Informatica aan de Universiteit is bekwame informatici af te leveren die in staat zijn om (a) op leidinggevend niveau te functioneren, (b) bij te dragen tot de nieuwe ontwikkelingen in de informatica, en (c) deze waar nodig te exploiteren binnen hun beroepscontext. Beroepsprofielen Zoals bevestigd in het zelfstudierapport informatica [1] is de beroepscontext waarin onze studenten moeten functioneren enorm gevarieerd. Hij wordt in hoofdzaak bepaald door de sector waar de informatica wordt toegepast; zo is er bijvoorbeeld een hemelsbreed verschil tussen transactieverwerking in bankapplicaties en controlesystemen voor geautomatiseerde fabricageprocessen. Ook de soort organisatie heeft een niet te verwaarlozen invloed, aangezien KMO's en multinationals nu eenmaal verschillende eisen aan hun informatica afdeling stellen. Tenslotte is er ook een aanzienlijke jobmigratie, waardoor pas afgestudeerden zeker in het begin van hun carrière vaak in verschillende omgevingen zullen terechtkomen. Ondanks die grote variëteit is het toch nuttig enkele typische beroepsprofielen te definiëren. Het weze duidelijk dat die alleen als leidraad dienen, en dat de situatie op de werkvloer vaak een combinatie van de verschillende beroepsprofielen zal inhouden. Uit de enquêtes afgenomen ter voorbereiding van het zelfstudierapport [1], bleek namelijk dat het leeuwenaandeel van onze pas afgestudeerden tijdens hun eerste vier jaar van hun professionele carrière functioneren als analistprogrammeur of consulent. Maar de categorie "andere" was de op twee na grootste, wat een indicatie is voor de variatie aan beroepssituaties waarin onze afgestudeerden terechtkomen.» Bachelor Een Bachelor Informatica moet in principe kunnen uitstromen naar de arbeidsmarkt, vandaar dat er daar enkele beroepsprofielen zijn voorzien. Toch is een Bachelor Informatica in hoofdzaak iemand die verondersteld wordt verder te studeren als Master Informatica. Analist-programmeur. Analyseert problemen en creëert software oplossingen. Werkt meestal in teamverband maar kan zelfstandig werken (5-tal personen). Eerstelijnshelper. Functioneert als een soort duivel-doet-al in een kleine onderneming, waarin hij een brede waaier aan problemen oplost (opzetten en beheren van netwerk, selectie van informatica platform, opleiden van gebruikers).» Master Projectleider. Draagt de technische verantwoordelijkheid over een (onderdeel van) een groot softwareproject (groter dan 10 manjaar). Is in staat een kleine ploeg (5-tal personen) op technisch niveau te leiden, zodat die ploeg in staat is problemen te analyseren en software oplossingen te creëren. Consulent. Wordt ingehuurd om specifieke technische kennis en vaardigheden over te dragen; zowel aan andere informatici als aan managers. Vorser. Draagt bij tot de ontwikkeling van spitstechnologie, zowel in een academische als industriële context.» Lange termijn Een Master Informatica moet in staat zijn om op termijn door te groeien naar een verantwoordelijke positie binnen een grote organisatie. De meest voor de hand liggende functie is die van

6 Curriculum Bachelor & Master Informatica (versie 1.1) 6/37 Beleidsadviseur Informatica [CIO, EDP-Manager]. Adviseert de top van een groot bedrijf (directeur, manager) over strategische keuzes betreffende informatica infrastructuur. Zet die strategische keuzes om in actieplannen en zorgt voor de nodige opvolging ervan. Kerncompetenties Onderstaande kerncompetenties zijn aangepast t.o.v. het Eindtermen 0.4 (Zaterdag 4 november). Deze aanpassingen zijn gebeurd op basis van de terugkoppeling door de centrale onderwijsraad. Los van de variërende beroepssituaties zijn er een aantal kerncompetenties die steeds terugkeren en waar we onze studenten op willen voorbereiden.» Bachelor Analyse en ontwerp voor kleinschalige software projecten. (Kleinschalig betekent dat het project valt te overzien door één persoon.) Begrijpen van een geïdentificeerd probleem en modelleren van een potentiële oplossing. Implementatie van nieuwe softwaresystemen. Al dan niet als deel van een team, een gegeven basisontwerp omzetten in een werkend programma. Verfijnen van het basisontwerp (vb., geschikte interface ontwerpen), selecteren van te gebruiken software, integratie van bestaande componenten. Onderhoud van bestaande softwaresystemen. Aanpassing van bestaande programma's aan veranderingen in mogelijkheden van zowel hardware als software (upgrades). In beperkte mate, aanpassing van bestaande programma's aan veranderde behoeften. Implementatie en onderhoud van een databank. Gegevensmodel voor een databank kunnen opstellen en implementeren. In beperkte mate, bestaande databanken aanpassen in functie van veranderende behoeften. Beheer van een lokaal netwerk. Selectie van geschikte netwerkinfrastructuur en protocollen. Uitvoeren van de nodige verbeteringen om schaal- en performantie problemen aan te pakken. Support en advies. Oplossen van problemen, helpdesk functie; m.a.w. voldoende parate kennis bezitten om concrete software problemen (o.a. compatibiliteit, bestandsformaten, versiebeheer, installatie, ) op korte termijn op te lossen. In kleinere organisaties (KMO) advies over nieuwe automatiseringsprojecten (haalbaarheid, nut, benodigde apparatuur,...). Communicatievaardigheden. Contacten met collega's en opdrachtgevers zowel schriftelijk als mondeling kunnen onderhouden. De volgende kerncompetenties vormen de essentie van wat een "academische" bachelor onderscheidt van een "professionele" bachelor (cf. graduaat). Het zijn dan ook hoofdzakelijk die competenties die een doorstroming van bachelor naar master mogelijk maken. Formeel denken. Een sterk wiskundige vorming geeft aanleiding tot het vlot omgaan met abstracte modellen om formele redeneringen en argumentaties mogelijk te maken. Een wiskundige vorming is bovendien nodig voor het begrijpen van de in de informatica gangbare wetenschappelijke technieken en methodes. Wetenschappelijk verwerken van data. De noodzakelijke vaardigheden en kennis hebben om data omtrent een informaticaprobleem (vb. netwerkperformantie, databank integriteit, algoritmische complexiteit) op een correcte manier te verzamelen, en die om te zetten in nuttige informatie. Opvolgen technologische ontwikkelingen. De vakliteratuur kunnen volgen (in hoofdzaak Engels) om op de hoogte te blijven van recente ontwikkelingen. Dit vereist een denkkader waarin de samenhang tussen de verschillende deelgebieden in de informatica wordt gevat.

7 Curriculum Bachelor & Master Informatica (versie 1.1) 7/37 Eigen maken nieuwe technieken. In staat zijn om heel efficiënt nieuwe programmeertalen, databanktechnieken, netwerktechnologie te begrijpen en toe te passen waar nodig. Autonoom en creatief functioneren. Door zijn brede basisvorming is een bachelor in staat een complexe opdracht in deeltaken op te delen, elk van die deeltaken afzonderlijk uit te voeren en toch het groter geheel niet uit het oog te verliezen. Bovendien is een bachelor in staat tot zelfreflectie, zodat gelijkaardige opdrachten in het vervolg beter zullen worden uitgevoerd. Wetenschappelijke basis. Naast een gedegen kennis van de fundamentele begrippen, methodes en deelgebieden van de Informatica, ook een zicht op andere wetenschappelijke disciplines (o.a., wiskunde, natuurkunde, economie) met hun gangbare wetenschappelijke technieken, methodes en beperkingen.» Master (1 jaar - 60 studiepunten) Om te beginnen gelden alle kerncompetenties voor een master opleiding van 1 jaar. Analyse voor grootschalige informaticaprojecten. (Grootschalig betekent dat het geheel niet door één persoon valt te overzien.) Identificeren van taken die voor automatisering in aanmerking komen, begrijpen van de achterliggende bedrijfsprocessen, vastleggen van de overeenkomstige gebruikersbehoeften. Dit vereist de nodige kennis om vlot met personen actief in andere disciplines te communiceren. Ontwerp van grootschalige informaticasystemen. Abstractie en decompositie van het specifieke probleem om tot een haalbare oplossing te komen. Identificatie van componenten die kunnen bijdragen tot een oplossing (vb. software bibliotheek, type netwerk, soort databank). Documenteren van de gekozen oplossingen op verschillende niveau s van abstractie. Originaliteit en creativiteit bezitten om een zo goed mogelijke oplossing te zoeken voor een gegeven probleem, of bestaande gedocumenteerde oplossingen aan te passen aan een nieuw probleem. Herstructureren van bestaande informaticasystemen. Identificatie van problematische componenten, selectie van de oplossingsstrategieën, doorvoeren van de nodige aanpassingen zonder de werking van het bestaande systeem te compromitteren. Kwaliteitscontrole. Tijdens het uitvoeren van informaticaprojecten de nodige controles voorzien om vooraf gespecificeerde kwaliteitsnormen te halen (cf.. betrouwbaarheid, onderhoudbaarheid, veiligheid, ). Na het uitvoeren van informaticaprojecten de nodige lessen kunnen trekken om de kwaliteitsnormen waar nodig te optimaliseren. Selectie van technieken, methodes, talen, architecturen, rekening houdend met hun inherente beperkingen en het feit dat informatie over concrete oplossingen veelal commercieel is gekleurd (vandaar de nood aan een wetenschappelijke attitute). Het nemen van strategische beslissingen in dit verband: vb. hoe beveiligen we ons netwerk? welk type databank? welke rol voor formele specificaties? Het wetenschappelijk motiveren van genomen beslissingen. Leiden van een groep informatici, met inbegrip van (a) het inschatten van de benodigde middelen (tijd, budget, apparatuur, mankracht, competenties); (b) taakverdeling op basis van technische competenties; (c) het plannen in de tijd van wanneer welke taken worden uitgevoerd; (d) het opvolgen en bijsturen van de planning. Rapporteren zowel schriftelijk als mondeling over de voortgang en status van informaticaprojecten aan opdrachtgevers (dus niet-informatici) en experten in andere disciplines.

8 Curriculum Bachelor & Master Informatica (versie 1.1) 8/37» Master (2 jaar studiepunten) Naast alle kerncompetenties geldend voor een master opleiding van 1 jaar zal een master opleiding van 2 jaar bovendien de volgende kerncompetenties dienen te verwerven. Diepgang. Heeft theoretisch inzicht en praktische ervaring met instrumenten, technieken en methodes toegepast binnen wetenschappelijk onderzoek van een bepaald deelgebied van de informatica. Onderzoek en Ontwikkeling in een productgerichte omgeving. Dit houdt in (a) experimenten kunnen opzetten om vast te stellen of bepaalde technieken bruikbaar zijn voor zijn bedrijf; (b) herkennen van opportuniteiten om producten en productieprocessen te verbeteren; (c) inschatten van kosten en baten van nieuwe technieken en methodes; (d) nieuwe technieken aanwenden om een strategisch voordeel op de concurrentie te creëren. Fundamenteel Onderzoek in de informatica om door te stromen naar een doctoraat. Dit houdt in (a) inzicht hebben in de actuele onderzoeksvragen binnen een deelgebeid van de informatica; (b) in staat zijn om de implicaties van recente onderzoeksresultaten in te zien; (c) zelfstandig gepubliceerde resultaten of technieken kunnen toepassen in een nieuwe context.

9 Curriculum Bachelor & Master Informatica (versie 1.1) 9/37 MODULAIR OVERZICHT Om een opleiding te definiëren die studenten voorbereid om bovenstaande kerncompetenties te verwervern splitsen we het curriculum op in een aantal modules. Daarbij maken we een sterk onderscheid tussen de bachelor een brede basisvorming en de Master opleiding een specialisatie. Anderzijds zijn er een aantal elementen die inherent zijn aan een wetenschappelijke opleiding op academisch niveau, en die worden gebundeld in drie basispijlers. Bachelor Voor de bachelor opleiding voorzien we 7 basismodules (software engineering, databases, telecommunicatie, computationele wetenschappen, artificiële intelligentie, theoretische informatica, formeel denken computersystemen) die instaan voor de kennis en inzichten specifiek voor de informatica. Anderzijds zijn er drie basispijlers (formeel denken, wetenschappelijke basis en maatschappelijke vorming) die zorgen voor de noodzakelijke wetenschappelijke fundering (zie Figuur 1). software engineering databases computationele wetenschappen artificiële intelligentie wetenschappelijke basis maatschappelijke vorming theoretische Informatica telecommunicatie telecommunicatie computersystemen Figuur 1: Modulair overzicht Bachelor Informatica Master Tijdens de Master opleiding bieden we vier opties aan: databases software engineering telecommunicatie computationele wetenschappen Deze opties sluiten nauw aan bij de aanwezige onderzoeksexpertise, zoals trouwens vereist voor een Master opleiding. Desalniettemin is het de bedoeling samen te werken met andere departementen en universiteiten om de nodige kwaliteitsgaranties te bieden. databases software engineering wetenschappelijke basis maatschappelijke vorming computationele wetenschappen Figuur 2: Modulair overzicht Master Informatica

10 Curriculum Bachelor & Master Informatica (versie 1.1) 10/37 Eindtermen Bachelor In dit hoofdstuk sommen we de verschillende eindtermen op die gelden voor een bachelor informatica. Een eindterm wordt hier gedefinieerd als "wat gemeten kan worden in een examen", waarbij we de eindtermen zoveel mogelijk formuleren in een actieve zin (kunnen i.p.v. kennen). Het aantal eindtermen moet ook beperkt worden, bij voorkeur een 3-tal per module en per categorie. Bovendien splitsen we die eindtermen op in drie categorieën (a) essentieel i.e. zonder die kan een student zichzelf geen Bachelor/Master noemen; (b) belangrijk daaraan kunnen we een goede Bachelor/Master herkennen; (c) nuttig hier kan een Bachelor/Master zich differentiëren van zijn medestudenten. Deze classificatie is nodig om de volgende vragen die zich op korte termijn gaan stellen te beantwoorden. Waar liggen de prioriteiten? Aangezien we nu overgaan van een naar een structuur, met de mogelijkheid om uit te stromen na 3 jaar, hebben we een instrument nodig om vast te leggen wat onze minimumnorm is voor studenten die afstuderen. Hoe verschilt onze opleiding van de andere? In de nabije toekomst zullen we moeten vastleggen waarin onze opleiding verschilt van andere informatica-gerelateerde opleidingen (industrieel en burgerlijk ingenieur ICT, graduaat informatica, ). Wat zijn de toelatingsvoorwaarden voor de Master? Binnenkort zullen we moeten onderhandelen over wat bachelors uit andere richtingen moeten kunnen als ze de Master informatica willen volgen. Wat verwachten we precies van een minor informatica?wat kunnen we eisen in het korte tijdsbestek van een minor? Software Engineering ESSENTIEEL: Een bachelor informatica moet minstens in staat zijn om te programmeren aan de hand van het objectgeoriënteerde paradigma in een gangbare programmeertaal (bijv. C++) de basisconcepten van procedureel, objectgebaseerd, objectgeoriënteerd en generisch programmeren beheersen de syntax en semantiek van een nieuwe programmeertaal zelfstandig en op een minimum aan tijd te leren BELANGRIJK: Een goede bachelor informatica is in staat om informaticaproblemen te specifiëren, analyseren, ontwerpen, programmeren en testen bij te dragen tot het opstellen en opvolgen van een projectplan vooraf gedefinieerde kwaliteitsnormen (cf.. betrouwbaarheid, onderhoudbaarheid, veiligheid, ) in zijn werk te bereiken een compiler voor een simpele programmeertaal te bouwen enkele veel gebruikte gedistribueerde software architecturen (client-server, peer-to-peer) toe te passen Databases ESSENTIEEL: Een bachelor informatica moet minstens in staat zijn om een databank model op te stellen (o.a. via E-R diagrammen) een databank te ontwerpen (rekening houdend met de normalisatietheorie) een databank te ondervragen a.h.v. de Structured Query Language (SQL) de gebruikerstoegang te controleren a.h.v. transacties (commit & rollback) een databank te verbinden met het internet (o.a. via XML) BELANGRIJK: Een goede bachelor informatica is in staat om constraints en triggers te gebruiken

11 Curriculum Bachelor & Master Informatica (versie 1.1) 11/37 de expressieve kracht van ondervragingstalen te kunnen vergelijken te snappen hoe databankqueries intern geoptimaliseerd worden NUTTIG: Een bachelor informatica kan uitblinken door de relationele algebra te begrijpen de fysische ondervraag modellen begrijpen weten hoe gegevens in een databank beveiligd kunnen worden ("security") weten hoe een databank omgaat met ontbrekende informatie Telecommunicatie ESSENTIEEL: Een bachelor informatica moet minstens in staat zijn om de belangrijkste protocollen uit de verschillende lagen van het OSI model (Ethernet, CRC fouten detectie, IP, TCP, HTTP,...) te kunnen identificeren in een bestaand telecommunicatiesysteem. een oplossing te bepalen voor een probleem uit een bepaalde laag van het OSI model op basis van standaard protocollen (zoals sliding window, kortste pad routering, etc.) een eenvoudig communicatieprotocol te ontwikkelen (specificatie, ontwerp, implementatie, testen) en te analyseren (modeleren, prestatie, complexiteit) BELANGRIJK: Een goede bachelor informatica is in staat om te bepalen welke van de huidige telecommunicatietechnologiën (ISDN, ADSL, GSM, ATM,...) kan aangewend worden voor een bepaald probleem. een probleem te ontbinden in deelproblemen volgens het OSI model en voor elk deelprobleem een gepaste oplossing te bepalen. Computationele wetenschappen ESSENTIEEL: Een Master informatica moet minstens in staat zijn om de basisbegrippen van exact vs. floating-point rekenen te beheersen numerieke algoritmes kunnen gebruiken voor typische problemen in de lineaire algebra, data fitting, data smoothing, functiebenadering, oplossen van een niet-lineaire vergelijking, kwadratuur, Monte Carlo methodes de stabiliteit van een rekenalgoritme en de conditionering van een probleemstelling uit te drukken een gewone differentiaalvergelijkingen op te lossen BELANGRIJK: Een goede Master informatica is in staat om gebruik te kunnen maken van bestaande Problem Solving Environments (Matlab, computer algebra systemen) en bestaande numerieke softwarebibliotheken grote hoeveelheden wetenschappelijke gegevens aan de hand van een computer visueel kunnen voorstellen Artificiële intelligentie ESSENTIEEL: Een bachelor informatica moet minstens in staat zijn om de klassieke paradigma's van artificiële intelligentie (zoekstrategieën, kennisrepresentatie, kennisinferentie) te begrijpen de typische AI zoekmethodes kunnen toepassen binnen hun context. Typische AI zoekmethodes zijn (a) heuristische zoekmethodes, (b) niet-deterministische, iteratieve zoekmethodes (simulated annealing, GA,...), (c) spelspecifieke zoekmethodes BELANGRIJK: Een goede bachelor informatica is in staat om kennisrepresentatietechnieken uit te breiden om rekening te houden met vage begrippen en onzekerheid te weten waar en hoe AI technieken gebruikt worden in enkele recente toepassingen

12 Curriculum Bachelor & Master Informatica (versie 1.1) 12/37 Computer systemen ESSENTIEEL: Een bachelor informatica moet minstens in staat zijn om te weten hoe een somputersysteem beveiligd kan worden ("security") een overzicht hebben van een meest gebruikte computer & CPU architecturen de basisbegrippen elektronica kunnen hanteren een overzicht hebben van de typische opbouw van computersystemen (structuur van de hardware, rol van besturingssystemen vs. applicaties, lagere en hogere programmeertalen. BELANGRIJK: Een goede Master informatica is in staat om de interne werking van informatica-tools (parsers, compilers, interpreters) te snappen NUTTIG: Een bachelor informatica kan uitblinken door een besturingssysteem kunnen configureren en eventueel aanpassen een besturingssysteem kunnen ontwerpen en implementeren Theoretische informatica ESSENTIEEL: Een bachelor informatica moet minstens in staat zijn om formele logica te gebruiken in een informatica-context (vb. redeneren over pre- en postcondities, syntax vs. semantiek, model en interpretatie, samenhang met de theorie van programmeertalen) eenvoudige modellen te gebruiken voor de abstracte beschrijving van algoritmen (vb. eindige automaten voor herkennen van talen, turing machines voor de analyse van algoritmen) complexiteitsanalyse van typische algoritmen (sorteren, zoeken) en bijhorende datastructuren (lijsten, hash-tabellen, bomen, ) te verrichten BELANGRIJK: Een goede Master informatica is in staat om voor enkele veel gebruikte algoritmes te bewijzen dat ze correct zijn Formeel denken ESSENTIEEL: Een bachelor informatica moet minstens in staat zijn om een basiskennis wiskunde (discrete wiskunde, algebra, analyse, statistiek) te gebruiken voor het oplossen van vraagstukken op een formele manier te redeneren (vb. sluitend bewijs opstellen, niet-sluitende redenering herkennen) Wetenschappelijke basis ESSENTIEEL: Een bachelor informatica moet minstens in staat zijn om de wetenschappelijke methodiek te begrijpen, hanteren en informatica daarop toepassen standaard scalaire en vectorgrootheden kunnen gebruiken in een wetenschappelijke context, en buiten het formele karakter van de wiskundige definitie (grad, rot, div, laplaciaan,...) oppervlakte- en volume-integralen kunnen hanteren elementaire differentiaalproblemen kunnen oplossen NUTTIG: Een bachelor informatica kan uitblinken door basisprincipes van de fysica beheersen een overzicht te hebben van scheikundige beginselen (anorganisch vs. organisch - analysetechnieken -...) een overzicht te hebben van biologische beginselen (planten en dieren taxonomie)

13 Curriculum Bachelor & Master Informatica (versie 1.1) 13/37 Maatschappelijke vorming ESSENTIEEL: Een bachelor informatica moet minstens in staat zijn om te weten wanneer de deontologische code van toepassing is BELANGRIJK: Een goede Master informatica is in staat om basisbegrippen macro-economie (geldmarkt, betalingsbalans, Inflatie,...) en microeconomie (vraag en aanbod, elasticiteit, marktvormen, ) juist te hanteren de grote deelgebieden van het vakgebied, hun samenhang en hun evolutie te begrijpen. De grote deelgebieden zijn algoritmiek, programmeertalen, databases, computersystemen, computeraritmetiek, telecommunicatie, formele methoden. een basisbegrip hebben van de wetenschapsfilosofie, in het bijzonder de grondslagen van de wiskunde en de theoretische computerwetenschappen NUTTIG: Een bachelor informatica kan uitblinken door zijn communicatievaardigheden, te weten zijn capaciteit om in groep te werken, efficiënt te vergaderen, te onderhandelen, mondeling te presenteren, schriftelijk te rapporteren

14 Curriculum Bachelor & Master Informatica (versie 1.1) 14/37 Eindtermen Master In dit hoofdstuk sommen we de verschillende eindtermen op die gelden voor een Master informatica. Ook hier hanteren we als werkdefinitie voor een eindterm "wat gemeten kan worden in een examen", waarbij we de eindtermen zoveel mogelijk formuleren in een actieve zin (kunnen i.p.v. kennen). Net zoals voor de bachelor splitsen we de eindtermen op in drie categorieën (a) essentieel i.e. zonder die kan een student zichzelf geen Bachelor/Master noemen; (b) belangrijk daaraan kunnen we een goede Bachelor/Master herkennen; (c) nuttig hier kan een Bachelor/Master zich differentiëren van zijn medestudenten. Met die classificatie willen we de volgende vragen kunnen beantwoorden. Wat is gemeenschappelijk tussen de verschillende opties? Welke vakken moeten we openstellen tussen de verschillende opties en eventueel aanbieden als keuzevak in de Bachelor. Hoe organiseren we een interuniversitaire samenwerking? Om met andere universiteiten (en departementen) te onderhandelen over het, moeten we weten wat we willen bereiken en welke expertise we eventueel moeten zoeken. Hoe gaan we onze opties profileren? Om studenten aan te trekken, moeten we duidelijk maken wat we met de Master willen bereiken. Databases ESSENTIEEL: Een Master informatica moet minstens in staat zijn om gedistribueerde databanken te gebruiken XQuery te gebruiken op XML documenten de taken van een Database Manager waar te nemen BELANGRIJK: Een goede Master informatica is in staat om de principes achter "temporal databases" te snappen decision support systems te hanteren datamining technieken te gebruiken om patronen in grote hoeveelheden data te herkennen NUTTIG: Een Master informatica kan uitblinken door een grafische user-interface te bouwen bovenop een databank de voornaamste verschillen tussen relationele en objectgerichte databanken op te sommen Software engineering ESSENTIEEL: Een Master informatica moet minstens in staat zijn om aan de hand van formele specificatietechnieken precies vastleggen hoe een software component zich moet gedragen een overzicht te hebben van de "state-of-the-art" software-ontwerp methodes en technieken (vb. software architectuur, design patterns, frameworks, ) methoden, technieken en technologie voor het programmeren van gedistribueerde applicaties en systemen te beheersen BELANGRIJK: Een goede Master informatica is in staat om de interne structuur van een bestaand informatica-systeem te reorganiseren zonder de werking ervan te compromitteren gedistribueerde applicaties te ontwikkelen op basis van Java technieken en vanuit Java toegankelijke technologieën

15 Curriculum Bachelor & Master Informatica (versie 1.1) 15/37 deel te nemen aan de kwaliteitscontrole van een informatica-project (vb. a.h.v. qualityreviews) weet hebben van de voornaamste ontwerpprincipes voor het bouwen van user-interfaces NUTTIG: Een uitstekende Master informatica is in staat om voor een gegeven informaticaprobleem een goede oplossingsstrategie kiezen (welke technieken zijn het meest geschikt om het probleem te analyseren, specifiëren, ontwerpen, implementeren en te testen + argumentatie waarom) Telecommunicatie ESSENTIEEL: Een Master informatica moet minstens in staat zijn om een systeem te ontwikkelen gebruik makend van de belangrijkste Internet protocollen (HTTP, FTP, IP, IPSec, TCP, UDP, Mobile IP,...) complexe communicatieprotocollen te ontwikkelen (specificatie, ontwerp, implementatie, testen) en te analyseren (modeleren, prestatie, complexiteit) een IP netwerk op te zetten en te beheren in een laboratoriumomgeving een besturingssysteem te kunnen configureren en aan te passen aan specifieke eisen BELANGRIJK: Een goede Master informatica is in staat om een telecommunicatiesysteem te modeleren en te simuleren teneinde de gewenste prestatiematen te bepalen systeemwijzigingen te suggereren ter verbetering van de prestaties van een telecommunicatiesysteem een besturingssysteem te ontwerpen en te implementeren Computationele wetenschappen ESSENTIEEL: Een Master informatica moet minstens in staat zijn om informatica oplossingen te kunnen toepassen op wetenschappelijke problemen een gevorderde kennis van numerieke algoritmes te demonstreren simulatietechnieken en symbolische algoritmes te kunnen toepassen numeriek methodes voor het oplossen van gewone en partiele differentiaalvergelijkingen kennen BELANGRIJK: Een goede Master informatica is in staat om getaltheorie en cryptografie te begrijpen parallel en gedistribueerd te programmeren basisbegrippen systeemtheorie & systeemidentificatie te kennen (lineaire systemen, modelleren & simulatietechnieken, beginselen regeltheorie) (numerieke) optimalisatietechnieken te kennen NUTTIG: Een uitstekende Master informatica is in staat om alternatieven voor floating-point aritmetiek op te sommen (o.a. validatietechnieken, symbolisch-numerieke technieken, veeltermrekenen, ) Wetenschappelijke basis ESSENTIEEL: Een Master informatica moet minstens in staat zijn om zelfstandig opzoekingswerk in de literatuur kunnen verrichten over een gegeven onderwerp zelfstandig informatie over een complex informatica-onderwerp kunnen synthetiseren, en over deze synthese rapporteren een gegeven vraag op een wetenschappelijk manier beantwoorden (cf. haalbaarheidsstudie, gevalsonderzoek, vergelijkende analyse, literatuurstudie, formeel model, simulatie)

16 Curriculum Bachelor & Master Informatica (versie 1.1) 16/37 BELANGRIJK: Een goede Master informatica is in staat om grote hoeveelheden data (vb. meetgegevens) visualiseren, analyseren en interpreteren Maatschappelijke vorming ESSENTIEEL: Een Master informatica moet minstens in staat zijn om een plan voor een informatica-project op te stellen met inbegrip van (a) het inschatten van de benodigde middelen (tijd, budget, apparatuur, mankracht, competenties); (b) taakverdeling op basis van technische competenties; (c) het plannen in de tijd van wanneer welke taken worden uitgevoerd; (d) het opvolgen en bijsturen van de planning binnen een industriële context een concrete opdracht tot een goed einde brengen BELANGRIJK: Een goede Master informatica is in staat om de deontologische code in praktijk kunnen toepassen basisbegrippen informaticarecht beheersen (vb. intellectual property, juridische vraagstukken i.v.m. informatie- en communicatietechnologieën) wetenschapsfilosofische vraagstukken kunnen beantwoorden NUTTIG: Een Master informatica kan uitblinken door basisbegrippen management te beheersen (vb. bedrijfskunde, technieken voor leiden van een onderneming of organisatie, strategische planning en organisatie) weten hoe software beveiligd kan worden (vb. cryptografie, technische protectie en juridische normen, de bescherming van soft- en firmware)

17 Curriculum Bachelor & Master Informatica (versie 1.1) 17/37 CURRICULUM BACHELOR In dit hoofdstuk sommen we het curriculum op dat zal leiden tot een diploma bachelor informatica. Bij de opstelling van het curriculum gaan we uit van een onderwijsorganisatie van twee semesters per jaar, wat naar alle waarschijnlijkheid in de eerste overgangsjaren nog steeds de norm zal zijn. Toch willen we de overgang naar een credit-systeem zo vlot mogelijk maken, vandaar dat de voorkennis voor voor elk opleidingsonderdeel expliciet wordt vermeld. Bovendien werd het curriculum studentvriendelijker gemaakt door de volgende maatregelen profileringsruimte: Er wordt heel wat keuzeruimte voorzien om een student de mogelijkheid te bieden zicht te profileren in functie van zijn interesses. Daarom wordt binnen de 180 studiepunten van de Bachelor opleiding, 30 studiepunten voorbehouden voor profileringsruimte. Daarbij is het dus mogelijk een Minor van 30 studiepunten te kiezen aangeboden door een andere opleiding (vb. Economie voor de eerder management geinteresseerden, Biologie voor studenten die later bio-informatica willen gaan doen, Informatica voor studenten die zich willen profileren via hun vakkennis). Deze minor zal expliciet op het diploma vermeld worden, waardoor het profileringselement extra in de verf wordt gezet. uitwisselbaarheid: Om vergelijking en uitwisseling met andere informatica opleidingen mogelijk te maken kiezen we voor relatief grote opleidingsonderdelen (minimum 6 studiepunten) met duidelijke leerdoelen. Bovendien krijgen alle opleidingsonderdelen een gewicht dat een veelvoud is van drie, zodat alvast binnen de UA waar deze algemene richtlijnen geldt de uitwisselling van opleidingsonderdelen mogelijk moet zijn. wiskunde: De inhoud van de opleidingsonderdelen wordt zodanig gedefinieerd dat ze bijdraagt tot de vakkennis van de informatica. Zo wordt de inhoud van de wiskunde vakken in de eerste twee jaren herzien, met meer nadruk op statistiek en kansrekenen. Zo wordt ook geopteerd voor een goede balans tussen eerder formele een eerder praktische informatica-vakken. projectwerking: Een academisch gevormde informaticus moet in staat zijn de brede vakkennis die hij tijdens zijn opleiding verwerft ook in de praktijk toe te passen. Vandaar dat er veel ruimte voorzien wordt voor praktijk en groepswerk. In het bijzonder wordt in elk jaar een groot blok voorzien waar een studenten in groep een project zullen uitvoeren. Legende overzichtstabellen Voor deze overzichtstabellen geldt de volgende interpretatie. Legende: SEM1 = #studiepunten in 1rste semester; SEM2 = #studiepunten in 2de semester; JAAR = totaal #studiepunten per jaar; T = # contactuur theorie; P = #contactuur practicum Docent: De naam van de docent in de laatste kolom is ter informatieve titel, het is tot nader order nog altijd de departementsraad die docenten aan vakken toewijst. De namen zijn er hier toch bij vermeld om aan te geven dat het geheel van het Bachelors/Master curriculum uit te voeren is met de huidig beschikbare staf. Omzetting studiepunten in contacturen (T en P): Er zijn geen centrale of decretale richtlijnen voor het omrekenen van studiepunten naar contacturen. De enige norm is dat één studiepunt staat voor 25 tot 30 uren studietijd van de student (d.i. volgen van de lessen, verwerken van de leerstof, uitvoeren van de opdrachten, afleggen van de examens). Toch hebben we ter vergelijking met het voorgaande curriculum een aantal contactuur vastgelegd dat richtinggevend is voor wat er in het uurrooster moet worden

18 Curriculum Bachelor & Master Informatica (versie 1.1) 18/37 voorzien. In de praktijk kan en zal de onderwijscommissie het aantal contacturen moeten aanpassen zodanig dat het netjes past in het uurrooster. Vuistregel: De volgende vuistregel werd gehanteerd om studiepunten in contacturen om te zetten. - standaard is 6 studiepunten gelijk aan 30u theorie + 30u practicum dus T = P = (studiepunten * 10) / 2 - als de nadruk ligt op het practicum (vb. projectvakken, of als er veel meer oefeningen worden gegeven) kan het aantal contacturen verhogen, redenerend dat practicumuren minder extra studietijd achteraf vragen. Dan is bijvoorbeeld een verdeling 15u theorie + 50u/60u practicum mogelijk. Overzichtstabel 1rste BAC SEM1 SEM2 JAAR T P Docent inleiding programmeren F. Arickx discrete wiskunde G. Van Steen calculus en statistiek E. Soetens /?? statistiek computersystemen T. DHaene / J. De Sitter talen en automaten E. Laenens gegevensstructuren E. Laenens inleiding software S. Demeyer engineering computernetwerken C. Blondia computer graphics F. Arickx TOTAAL Overzichtstabel 2de BAC SEM1 SEM2 JAAR T P Docent numerieke lineaire algebra G. Van Steen / B. Verdonk gevorderd programmeren J. Broeckhove machines en E. Laenens berekenbaarheid algoritmen en complexiteit D. Janssens computerarchitectuur en - organisatie T. DHaene / J. De Sitter project gedistribueerd J. Broeckhove programmeren databases J. Paredaens profileringsruimte ?? -- keuze TOTAAL Overzichtstabel 3de BAC SEM1 SEM2 JAAR T P Docent eindwerk alle docenten-- databases (XML& J. Paredaens webtechnologie) telecommunicatiesystemen C. Blondia wetenschappelijk A. Cuyt programmeren software engineering S. Demeyer

19 Curriculum Bachelor & Master Informatica (versie 1.1) 19/37 profileringsruimte ?? -- keuze [levensbeschouwelijk] ?? -- in te vullen door UA compilers D. Janssens TOTAAL Vakbeschrijvingen 1rste BAC» Inleiding programmeren 6 studiepunten * Geen * inleiding tot hedendaagse basistechnieken van het programmeren. * programmeertaal: Oberon-2 * procedurele aanpak * syntactische constructies (dataspecificatie en verwerkingsinstructies) a.h.v EBNF * types en samengestelde types * top-down ontwerp * abstractiemogelijkheden * modulair programmeren * inleiding object-gericht programmeren (expliciete pointer syntax, encapsulatie, hergebruik) * abstractiemogelijkheden (procedureel, klassiek ADT, objectgericht)» Discrete Wiskunde 9 studie punten * Verzamelingen, functies (> Middelbaar onderwijs) * Basiskennis discrete wiskunde ter ondersteuning van informatica-vakken Studiemateriaal * "Discrete Algorithmic Mathematics" van Stephen B. Maurer, Anthony Ralston * 1. Preliminaries: Verzamelingen, relaties, functies, notaties, equivalentierelaties, partities, ordening * 3. Inductie: Varianten van inductie, inductie en algoritmes * 5. Combinatoriek: Permutaties, combinaties, inclusie, exclusie, binomium van Newton * 7. Kanstheorie: Onafhankelijkheid, voorwaardelijke kans, stelling van Bayes, gemiddelde en variantie, randomwaarden * 2. Random variabelen en distributies Random variabelen, Distributies, Verwachtingswaarde en momenten, Belangrijke random variabelen * 8. Logica: Propositielogica, deductie, boolse algebra, predicatenlogica

20 Curriculum Bachelor & Master Informatica (versie 1.1) 20/37» Calculus & Statistiek 9 studiepunten * Rekenkunde van de reele getallen, gebruik coordinaten, elementaire functies, berekening van limieten, afgeleiden en eenvoudige integralen * Basiskennis calculus en statistiek ter ondersteuning van informatica-vakken Studiemateriaal * "Calculus" van James Stewart - Brooks/Cole, ISBN * Calculus * Functies * Limieten * Continuiteit * Afgeleiden * Integralen * Rijen en reeksen + Machtreeksontwikkelingen (Taylorpolynomen) + Fourierreeksen * (eventueel complexe getallen). * Statistiek * frequentie en histogrammen * Belangrijke kansverdelingen (normale, Chi-kwadraat, t-verdeling,...) * Parameterschattingen en betrouwbaarheidsintervallen * Lineaire & Logaritmische regressie» Inleiding Computersystemen 6 studie punten * Nihil * * overzicht computersystemen + korte geschiedenis * hierarchie, lagen-model van computersystemen * data representatie + getallenstelsels (binair, hexadecimaal,...) * basis hardware: transistoren, logische poortjes, multiplexer, flip-flop,... * basis computer architectuur: CPU, geheugen, bus,... * von Neuman architectuur: fetch-execute cycle * basis software: assembler & machinetaal * Operating Systems: memory management, process management, file management * applicaties: spreadsheets, databases, AI,... * basis netwerken & www * beperkingen van computer simulaties» Talen en automaten 6 studie punten * Elementaire verzamelingenleer (> Discrete wiskunde)

Eindtermen Opleiding Informatica

Eindtermen Opleiding Informatica Eindtermen Opleiding Informatica Universiteit Antwerpen Faculteit Wetenschappen Versie 0.4 - maandag, 25 november, 2002 (Samen met curriculumdefinitie). Te bespreken op de op de Bachelor/Master vergadering

Nadere informatie

Bachelor & Master Informatica

Bachelor & Master Informatica Bachelor & Master Informatica Universiteit Antwerpen Faculteit Wetenschappen Versie 1.2 - woensdag, 30 juni, 2004 Ter voorbereiding Onderwijscommissie 7 juli 2004 Dit is een 'levend' document en wordt

Nadere informatie

Curriculum Bachelor Informatica

Curriculum Bachelor Informatica Curriculum Bachelor Informatica Universiteit Antwerpen Faculteit Wetenschappen Versie 0.2 - woensdag, 4 december, 2002 (Tijdens curriculumbespreking van 4 december 2002). Daarna nog te bespreken op de

Nadere informatie

Eindtermen Opleiding Informatica

Eindtermen Opleiding Informatica Eindtermen Opleiding Informatica Universiteit Antwerpen Faculteit Wetenschappen Versie 0.1 - dinsdag, juni 4, 2002 Preliminaire versie, inclusief gedetailleerde eindtermen per rode draad. Te bespreken

Nadere informatie

Eindtermen Opleiding Informatica

Eindtermen Opleiding Informatica Eindtermen Opleiding Informatica Universiteit Antwerpen Faculteit Wetenschappen Versie 0.2 - maandag, 10 juni, 2002 Aangepaste versie, na bespreking Bachelor/Master werkgroep informatica. Te bespreken

Nadere informatie

Curriculum Opleiding Informatica

Curriculum Opleiding Informatica Curriculum Opleiding Informatica Universiteit Antwerpen Faculteit Wetenschappen Versie 0.0 - maandag, 25 november, 2002 (Na afronding van de curriculumbespreking van 13 november 2002). Zo goed als alle

Nadere informatie

Eindtermen Opleiding Informatica

Eindtermen Opleiding Informatica Eindtermen Opleiding Informatica Universiteit Antwerpen Faculteit Wetenschappen Versie 0.3 - zaterdag, 6 juli, 2002 (Na Onderwijscommissie 19 juni en e-mail feedback). Aanpassingen: (a) Sterkere opsplisting

Nadere informatie

Curriculum Bachelor Informatica

Curriculum Bachelor Informatica Curriculum Bachelor Informatica Universiteit Antwerpen Faculteit Wetenschappen Versie 0.1 - zaterdag, 30 november, 2002 (Na afronding van de curriculumbespreking van 13 november 2002 en e-mail inzendingen).

Nadere informatie

Omvorming naar de masteropleidingen

Omvorming naar de masteropleidingen Omvorming naar de masteropleidingen Datum van indiening van de ingevulde formulieren: F Uiterlijk op 18 december 2002 (Dien in elk geval een formulier in, ook wanneer een aantal gegevens nog ontbreekt

Nadere informatie

ZER Informatica. Programma-evaluatie. Resultaten programma-evaluatie. 5 enquêtes:

ZER Informatica. Programma-evaluatie. Resultaten programma-evaluatie. 5 enquêtes: ZER Informatica Resultaten programma-evaluatie Programma-evaluatie 5 enquêtes: - Overgang secundair onderwijs universiteit - Studenten die niet aan examens deelnamen / met hun opleiding stopten - Evaluatie

Nadere informatie

Master in de toegepaste informatica

Master in de toegepaste informatica LEUVEN t Master in de toegepaste informatica + schakelprogramma Specialisaties: softwareontwikkeling en gedistribueerde systemen multimedia artificiële intelligentie Rubik s Cube used by permission of

Nadere informatie

Beschrijving onderwijseenheden

Beschrijving onderwijseenheden Bachelorgids Wiskunde 2006 23-06-2006 15:28 Pagina 166 Bijlage C Beschrijving onderwijseenheden Deze bijlage behoort bij artikel 1.2, eerste lid, van de onderwijs- en examenregeling van de bacheloropleiding

Nadere informatie

Onderwijs- en examenregeling van de bacheloropleiding

Onderwijs- en examenregeling van de bacheloropleiding Faculteit der Exacte Wetenschappen Onderwijs- en examenregeling van de bacheloropleiding Bedrijfswiskunde en Informatica Deel B Preambule In dit document wordt een A en een B gedeelte onderscheiden. In

Nadere informatie

Curriculum 2014-2015 Afkortingen Bachelor Informatica Propedeuse Postpropedeuse Start Vervolg Afsluiting 60,0 Gebonden keuze (8,6 EC) Afsluiting

Curriculum 2014-2015 Afkortingen Bachelor Informatica Propedeuse Postpropedeuse Start Vervolg Afsluiting 60,0 Gebonden keuze (8,6 EC) Afsluiting Curriculum 2014-2015 Opleidingen Open Universiteit, faculteit Management, Science & Technology, wetenschapsgebied Informatica en informatiekunde, geldig vanaf 1-9-2014 Afkortingen European Credits (studiepunten)

Nadere informatie

Introductie tot de cursus

Introductie tot de cursus Inhoud introductietalen en ontleders Introductie tot de cursus 1 Plaats en functie van de cursus 7 2 Inhoud van de cursus 7 2.1 Voorkennis 7 2.2 Leerdoelen 8 2.3 Opbouw van de cursus 8 3 Leermiddelen en

Nadere informatie

Omvorming naar de masteropleidingen

Omvorming naar de masteropleidingen Omvorming naar de masteropleidingen Data van indiening van de ingevulde formulieren: Dit beperkt formulier op 4 oktober 2002 Uitgebreider formulier (met o.m. de doelstellingen en eindtermen) uiterlijk

Nadere informatie

Software Engineering. Universiteit Antwerpen

Software Engineering. Universiteit Antwerpen Software Engineering 3de BAC Informatica (Computer Science) [Academic year 2010-2011] Prof. Serge Demeyer Universiteit Antwerpen HOOFDSTUK 0 Praktische Zaken Doel Professionele Informaticus Plaats in het

Nadere informatie

Software Engineering. Universiteit Antwerpen. Opleiding Informatica Doel en Ambitie. 3de BAC Informatica (Computer Science) [Academic year 2014-2015]

Software Engineering. Universiteit Antwerpen. Opleiding Informatica Doel en Ambitie. 3de BAC Informatica (Computer Science) [Academic year 2014-2015] Opleiding Informatica Doel en Ambitie Software Engineering 3de BAC Informatica (Computer Science) [Academic year 21-2] Prof. Serge Demeyer Universiteit Antwerpen Doelstelling: Het doel van de opleiding

Nadere informatie

Software Engineering. Universiteit Antwerpen

Software Engineering. Universiteit Antwerpen Software Engineering 3de BAC Informatica (Computer Science) [Academic year 2014-2015] Prof. Serge Demeyer Universiteit Antwerpen Opleiding Informatica Doel en Ambitie Doelstelling: Het doel van de opleiding

Nadere informatie

Vernieuwing Bacheloropleidingen Informatica en Informatiekunde

Vernieuwing Bacheloropleidingen Informatica en Informatiekunde Vernieuwing Bacheloropleidingen Informatica en Informatiekunde Marko van Eekelen, Remko Helms, Evert van de Vrie TouW Informatica symposium 21 november 2015 Aanleiding vernieuwing Open Universiteit Ministerie

Nadere informatie

Inhoud. Introductie tot de cursus

Inhoud. Introductie tot de cursus Inhoud Introductie tot de cursus 1 Plaats en functie van de cursus 7 2 Inhoud van de cursus 7 2.1 Tekstboek 7 2.2 Voorkennis 8 2.3 Leerdoelen 8 2.4 Opbouw van de cursus 9 3 Leermiddelen en wijze van studeren

Nadere informatie

Bijlage bacheloropleiding Informatica 2012-2013

Bijlage bacheloropleiding Informatica 2012-2013 Bijlage bacheloropleiding Informatica 2012-2013 Bijlage I Eindtermen van de bacheloropleiding (artikel 1.3) De bachelor Informatica: a. kennis en inzicht a1. heeft kennis van en inzicht in de belangrijkste

Nadere informatie

Curriculum 2015-2016 Afkortingen Bachelor Informatica Propedeuse Postpropedeuse Start Vervolg Afsluiting 60,0 Gebonden keuze (8,6 EC) Afsluiting

Curriculum 2015-2016 Afkortingen Bachelor Informatica Propedeuse Postpropedeuse Start Vervolg Afsluiting 60,0 Gebonden keuze (8,6 EC) Afsluiting Curriculum 2015-2016 Opleidingen Open Universiteit, faculteit Management, Science & Technology, wetenschapsgebied Informatica en informatiekunde, geldig vanaf 1-9-2015 Afkortingen European Credits (studiepunten)

Nadere informatie

HBO5 Informatica Netwerkbeheer (90 studiepunten) In deze module leer je projecten op te stellen en te programmeren in de VB.NET-omgeving.

HBO5 Informatica Netwerkbeheer (90 studiepunten) In deze module leer je projecten op te stellen en te programmeren in de VB.NET-omgeving. STUDIEFICHE CVO DE AVONDSCHOOL Opleiding HBO5 Informatica Netwerkbeheer (90 studiepunten) Module A5 Programmeren 1 (9 studiepunten) Plaats van de module in de opleiding: In deze module leer je projecten

Nadere informatie

DLR Domeinspecifieke Leerresultaten (DLR) van de Master in Industriële Wetenschappen: Elektronica ICT

DLR Domeinspecifieke Leerresultaten (DLR) van de Master in Industriële Wetenschappen: Elektronica ICT KULeuven Opleidingen : Master in Industriële Wetenschappen: Elektronica ICT Master in Industrial Sciences: Electronic Engineering DLR Domeinspecifieke Leerresultaten (DLR) van de Master in Industriële

Nadere informatie

slides2.pdf 2 nov 2001 1

slides2.pdf 2 nov 2001 1 Opbouw Inleiding Algemeen 2 Wetenschap Informatica Studeren Wetenschap en Techniek Informatica als wetenschap Informatica studie Wetenschappelijke aanpak Organisatie Universiteit Instituut Piet van Oostrum

Nadere informatie

Programma Bachelor- en Masteropleiding Informatica 2009-2010

Programma Bachelor- en Masteropleiding Informatica 2009-2010 Programma Bachelor- en Masteropleiding Informatica 2009-2010 Curriculumcommissie Redactie: Jos Roerdink Laatst herzien: 26 maart 2009 Inhoudsopgave 1 Inleiding 1 2 Bacheloropleiding 1 3 Masteropleiding

Nadere informatie

Omvorming naar de masteropleidingen

Omvorming naar de masteropleidingen Omvorming naar de masteropleidingen Data van indiening van de ingevulde formulieren: Dit beperkt formulier op 4 oktober 2002 Uitgebreider formulier (met o.m. de doelstellingen en eindtermen) uiterlijk

Nadere informatie

B.Sc. Informatica Module 4: Data & Informatie

B.Sc. Informatica Module 4: Data & Informatie B.Sc. Informatica Module 4: Data & Informatie Djoerd Hiemstra, Klaas Sikkel, Luís Ferreira Pires, Maurice van Keulen, en Jan Kamphuis 1 Inleiding Studenten hebben in modules 1 en 2 geleerd om moeilijke

Nadere informatie

WISKUNDE D HAVO VAKINFORMATIE STAATSEXAMEN 2016 V15.7.0

WISKUNDE D HAVO VAKINFORMATIE STAATSEXAMEN 2016 V15.7.0 WISKUNDE D HAVO VAKINFORMATIE STAATSEAMEN 2016 V15.7.0 De vakinformatie in dit document is vastgesteld door het College voor Toetsen en Examens (CvTE). Het CvTE is verantwoordelijk voor de afname van de

Nadere informatie

Vlaams Ministerie van Onderwijs en Vorming 1 september 2007 STUDIEGEBIED ICT. Modulaire opleiding Informatica: Programmeren AO IC 002

Vlaams Ministerie van Onderwijs en Vorming 1 september 2007 STUDIEGEBIED ICT. Modulaire opleiding Informatica: Programmeren AO IC 002 STUDIEGEBIED ICT Modulaire opleiding Informatica: AO IC 002 Versie 2.0 BVR Pagina 1 van 21 Inhoud 1 Deel 1 Opleiding... 4 1.1 Korte beschrijving... 4 1.1.1 Inhoud... 4 1.1.2 Modules... 4 1.1.3 Niveau en

Nadere informatie

Curriculumherziening. Bacheloropleiding Informatiekunde. Eindtermen. Informatiekunde. Het eerste jaar. Bacheloropleiding 4/27/2010

Curriculumherziening. Bacheloropleiding Informatiekunde. Eindtermen. Informatiekunde. Het eerste jaar. Bacheloropleiding 4/27/2010 Bacheloropleiding Curriculum 2010-2011 Curriculumherziening Departement ß-faculteit Universiteit Utrecht onderwijs visitatie zelfevaluatie masteropleidingen bachelor informatiekunde vakgebied docenten

Nadere informatie

WISKUNDE D VWO VAKINFORMATIE STAATSEXAMEN 2016 V15.7.0

WISKUNDE D VWO VAKINFORMATIE STAATSEXAMEN 2016 V15.7.0 WISKUNDE D VWO VAKINFORMATIE STAATSEAMEN 2016 V15.7.0 De vakinformatie in dit document is vastgesteld door het College voor Toetsen en Examens (CvTE). Het CvTE is verantwoordelijk voor de afname van de

Nadere informatie

Het vak informatica op de NSG

Het vak informatica op de NSG Het vak informatica op de NSG Algemeen Volgens Wikipedia (online encyclopedie) wordt informatica omschreven als de wetenschap die zich bezighoudt met de beheersing van complexiteit, o.a. op het vlak van

Nadere informatie

Software Mobiliteit. UAMS - 6 maart 2001. Theo D'Hondt Lab voor Pogrammeerkunde Vrije Universiteit Brussel http://prog.vub.ac.

Software Mobiliteit. UAMS - 6 maart 2001. Theo D'Hondt Lab voor Pogrammeerkunde Vrije Universiteit Brussel http://prog.vub.ac. Software Mobiliteit Theo D'Hondt Lab voor Pogrammeerkunde Vrije Universiteit Brussel http://prog.vub.ac.be/~tjdhondt p. 1 Overzicht Stelling Objecttechnologie Distributie Mobiliteit Evolutie Besluit p.

Nadere informatie

Overzicht modulefiches opleiding graduaat informatica optie programmeren

Overzicht modulefiches opleiding graduaat informatica optie programmeren Overzicht modulefiches opleiding graduaat informatica optie programmeren Inhoud Analyse TV... 2 Basiskennis TV... 3 Besturingssystemen TV... 4 Communicatie- en organisatietech. TV... 5 Databanken TV...

Nadere informatie

Vakbeschrijvingen Servicevakken Informatica. Curriculumcommissie Informatica October 10, 2003

Vakbeschrijvingen Servicevakken Informatica. Curriculumcommissie Informatica October 10, 2003 Vakbeschrijvingen Servicevakken Informatica Curriculumcommissie Informatica October 10, 2003 1 Vakcode: INTSR-03 Vak: APPLIED SYMBOLIC COMPUTING Kwartaal: 4 Bedoeld voor: Scientific Computing and Imaging

Nadere informatie

STUDENT aan de Universiteit Hasselt 2013-2014

STUDENT aan de Universiteit Hasselt 2013-2014 STUDENT aan de Universiteit Hasselt 2013-2014 introductiedagen start academiejaar septembercursussen nuttige links INTRODUCTIEDAGEN www.uhasselt.be/introductiedagen In september, vóór de start van het

Nadere informatie

Informatica. Deel II: les 1. Java versus Python. Jan Lemeire Informatica deel II februari mei 2014. Parallel Systems: Introduction

Informatica. Deel II: les 1. Java versus Python. Jan Lemeire Informatica deel II februari mei 2014. Parallel Systems: Introduction Informatica Deel II: les 1 Java versus Python Jan Lemeire Informatica deel II februari mei 2014 Parallel Systems: Introduction Arabidopsis (zandraket) Arabidopsis (zandraket) MMIQQA Multimodal Microscopic

Nadere informatie

Eindtermen Lineaire Algebra voor E vor VKO (2DE01)

Eindtermen Lineaire Algebra voor E vor VKO (2DE01) Eindtermen Lineaire Algebra voor E vor VKO (2DE01) dr. G.R. Pellikaan 1 Voorkennis Middelbare school stof van wiskunde en natuurkunde. Eerste gedeelte (Blok A) van Lineaire Algebra voor E (2DE04). 2 Globale

Nadere informatie

HBO5 Informatica Netwerkbeheer (90 studiepunten) een databank ontwerpen,

HBO5 Informatica Netwerkbeheer (90 studiepunten) een databank ontwerpen, STUDIEFICHE CVO DE AVONDSCHOOL Opleiding HBO5 Informatica Netwerkbeheer (90 studiepunten) Module C1 Beheer van Databanken (6 studiepunten) Plaats van de module in de opleiding: In deze module 'Beheer van

Nadere informatie

Universiteit van Amsterdam FACULTEIT DER NATUURWETENSCHAPPEN, WISKUNDE EN INFORMATICA

Universiteit van Amsterdam FACULTEIT DER NATUURWETENSCHAPPEN, WISKUNDE EN INFORMATICA Universiteit van Amsterdam FACULTEIT DER NATUURWETENSCHAPPEN, WISKUNDE EN INFORMATICA ONDERWIJS- EN EXAMENREGELING Voor de Bacheloropleidingen Bio-exact Natuurkunde en Sterrenkunde, Scheikunde, Wiskunde

Nadere informatie

HBO5 Informatica Netwerkbeheer (90 studiepunten) Het schematiseren van probleemstellingen. met zelfgedefinieerde klassen werken.

HBO5 Informatica Netwerkbeheer (90 studiepunten) Het schematiseren van probleemstellingen. met zelfgedefinieerde klassen werken. STUDIEFICHE CVO DE AVONDSCHOOL Opleiding HBO5 Informatica Netwerkbeheer (90 studiepunten) Module A1 Basiskennis (4 studiepunten) Plaats van de module in de opleiding: In deze module wordt de basiskennis

Nadere informatie

Lineaire Algebra voor E (VKO)

Lineaire Algebra voor E (VKO) Lineaire Algebra voor E (VKO) dr. G.R. Pellikaan Studiewijzer voor het studiejaar 2006/2007 College 2DE01 Faculteit Wiskunde en Informatica, Capaciteitsgroep Wiskunde, Leerstoelgebied Coderingstheorie

Nadere informatie

Profilering derde graad

Profilering derde graad De leerling heeft in de 1ste en de 2de graad, de gelegenheid gehad zijn/haar interesses te ontdekken en heeft misschien al enig idee ontwikkeld over toekomstige werk- of studieplannen. Vaardigheden, inzet,

Nadere informatie

ECTS-fiche. 1. Identificatie. Module. Lestijden 60

ECTS-fiche. 1. Identificatie. Module. Lestijden 60 ECTS-fiche 1. Identificatie Opleiding Marketing Module Management & Organisatie Code C2 Lestijden 60 Studiepunten n.v.t. Ingeschatte totale studiebelasting (in uren) 1 Mogelijkheid tot JA aanvragen vrijstelling

Nadere informatie

Inhoud. Introductie tot de cursus

Inhoud. Introductie tot de cursus Inhoud Introductie tot de cursus 1 Inleiding 7 2 Voorkennis 7 3 Het cursusmateriaal 7 4 Structuur, symbolen en taalgebruik 8 5 De cursus bestuderen 9 6 Studiebegeleiding 10 7 Huiswerkopgaven 10 8 Het tentamen

Nadere informatie

ECTS fiche. Module info. Evaluatie. Gespreide evaluatie OPLEIDING. Handelswetenschappen en bedrijfskunde HBO Informatica

ECTS fiche. Module info. Evaluatie. Gespreide evaluatie OPLEIDING. Handelswetenschappen en bedrijfskunde HBO Informatica ECTS fiche Module info OPLEIDING STUDIEGEBIED AFDELING MODULE MODULENAAM Programmeren 5 MODULECODE B STUDIEPUNTEN 10 VRIJSTELLING MOGELIJK ja Handelswetenschappen en bedrijfskunde HBO Informatica Evaluatie

Nadere informatie

Praktische informatie m.b.t. College Lineaire Algebra en Beeldverwerking Bachelor Informatica en Economie 2 e jaar Voorjaar semester 2013 Docent:

Praktische informatie m.b.t. College Lineaire Algebra en Beeldverwerking Bachelor Informatica en Economie 2 e jaar Voorjaar semester 2013 Docent: Praktische informatie m.b.t. College Lineaire Algebra en Beeldverwerking Bachelor Informatica en Economie 2 e jaar Voorjaar semester 2013 Docent: D.P. Huijsmans LIACS Universiteit Leiden College Lineaire

Nadere informatie

Zelftest Informatica-terminologie

Zelftest Informatica-terminologie Zelftest Informatica-terminologie Document: n0947test.fm 01/07/2015 ABIS Training & Consulting P.O. Box 220 B-3000 Leuven Belgium TRAINING & CONSULTING INTRODUCTIE Deze test is een zelf-test, waarmee u

Nadere informatie

HBO5 Informatica Netwerkbeheer (90 studiepunten)

HBO5 Informatica Netwerkbeheer (90 studiepunten) STUDIEFICHE CVO DE AVONDSCHOOL Opleiding HBO5 Informatica Netwerkbeheer (90 studiepunten) Module A8 Databanken (5 studiepunten) Plaats van de module in de opleiding: In deze module 'Netwerkbeheer 2' de

Nadere informatie

Domein A: Vaardigheden

Domein A: Vaardigheden Examenprogramma Wiskunde A havo Het eindexamen bestaat uit het centraal examen en het schoolexamen. Het examenprogramma bestaat uit de volgende domeinen: Domein A Vaardigheden Domein B Algebra en tellen

Nadere informatie

CVO PANTA RHEI - Schoonmeersstraat GENT

CVO PANTA RHEI - Schoonmeersstraat GENT identificatie opleiding Informatica modulenaam Datacommunicatie en netwerken code module A9 geldig vanaf 01/02/2016 aantal lestijden 60 studiepunten structuurschema / volgtijdelijkheid link: structuurschema

Nadere informatie

Lineaire algebra en vectorcalculus

Lineaire algebra en vectorcalculus Lineaire algebra en vectorcalculus dr. G.R. Pellikaan Studiewijzer voor het studiejaar 2013/2014 College 2DN60 Contents 1 Algemeen 2 2 Inhoud van het vak 2 3 Leerdoelen 3 4 Berekening tijdsplanning 3 5

Nadere informatie

High Performance Computing

High Performance Computing High Performance Computing Kristian Rietveld (krietvel@liacs.nl, kamer 138) Groep Computer Systems High-Performance Computing Optimizing compilers (generieke codes, maar ook specifieke rekenkernels). Parallel

Nadere informatie

b + b c + c d + d a + a

b + b c + c d + d a + a Voorwoord De wiskundige vorming die in de wiskundig sterke richtingen van het Vlaamse secundair onderwijs wordt aangeboden, vormt een zeer degelijke basis voor hogere studies in wetenschappelijke, technologische

Nadere informatie

ECTS-fiche. 1. Identificatie. Module. Lestijden 160

ECTS-fiche. 1. Identificatie. Module. Lestijden 160 ECTS-fiche 1. Identificatie Opleiding Marketing Module Algemene Marketing Code A5 Lestijden 160 Studiepunten n.v.t. Ingeschatte totale studiebelasting (in uren) 1 Mogelijkheid tot JA aanvragen vrijstelling

Nadere informatie

Uitvoeringsregeling bij de Onderwijs- en examenregeling 2014-2015 wo bacheloropleiding Informatica

Uitvoeringsregeling bij de Onderwijs- en examenregeling 2014-2015 wo bacheloropleiding Informatica 1 Faculteit Management, Science and Technology Uitvoeringsregeling bij de Onderwijs- en examenregeling 2014-2015 wo bacheloropleiding Informatica U2014/02462 De uitvoeringsregeling treedt in werking per

Nadere informatie

ECTS fiche. Module info. Evaluatie. Gespreide evaluatie OPLEIDING. Handelswetenschappen en bedrijfskunde HBO Informatica

ECTS fiche. Module info. Evaluatie. Gespreide evaluatie OPLEIDING. Handelswetenschappen en bedrijfskunde HBO Informatica ECTS fiche Module info OPLEIDING STUDIEGEBIED AFDELING MODULE MODULENAAM Datacommunicatie MODULECODE C3 STUDIEPUNTEN 10 VRIJSTELLING MOGELIJK ja Handelswetenschappen en bedrijfskunde HBO Informatica Evaluatie

Nadere informatie

Examenprogramma wiskunde D havo

Examenprogramma wiskunde D havo Examenprogramma wiskunde D havo Het eindexamen Het eindexamen bestaat uit het schoolexamen. Het examenprogramma bestaat uit de volgende domeinen: Domein A Vaardigheden Domein B Kansrekening en statistiek

Nadere informatie

Sint-Jan Berchmanscollege

Sint-Jan Berchmanscollege Sint-Jan Berchmanscollege Infobrochure INFORMATICABEHEER (3de graad TSO) Leerlingprofiel Je bent 16 jaar en je kiest voor een studierichting in de 3de graad. Zou de richting Informaticabeheer iets voor

Nadere informatie

Competenties met indicatoren bachelor Civiele Techniek.

Competenties met indicatoren bachelor Civiele Techniek. Competenties met indicatoren bachelor Civiele Techniek. In de BEROEPSCOMPETENTIES CIVIELE TECHNIEK 1 2, zijn de specifieke beroepscompetenties geformuleerd overeenkomstig de indeling van het beroepenveld.

Nadere informatie

Equivalentie tussen: vormingen georganiseerd door het ministerie van Defensie en opleidingen van het volwassenenonderwijs

Equivalentie tussen: vormingen georganiseerd door het ministerie van Defensie en opleidingen van het volwassenenonderwijs - 1 - Equivalentie tussen: vormingen georganiseerd door het ministerie van Defensie en opleidingen van het volwassenenonderwijs 1. Vorming officier Informaticus niveau Korps Technische fiche van de vorming

Nadere informatie

ONDERWIJS- EN EXAMENREGELING studiejaar 2010-2011. Deel B. HOOFDSTUK 1 - Doelstellingen en eindtermen van de opleiding

ONDERWIJS- EN EXAMENREGELING studiejaar 2010-2011. Deel B. HOOFDSTUK 1 - Doelstellingen en eindtermen van de opleiding UNIVERSITEIT VAN AMSTERDAM FACULTEIT DER NATUURWETENSCHAPPEN, WISKUNDE EN INFORMATICA ONDERWIJS- EN EXAMENREGELING studiejaar 2010-2011 Deel B MASTEROPLEIDING SOFTWARE ENGINEERING 1 september 2010 HOOFDSTUK

Nadere informatie

Studieschema bachelor Informatica

Studieschema bachelor Informatica Studieschema bachelor Informatica 6515316 code titel modulen begeleidingsvorm tentamenvorm tentamendata sept. 15 -aug. 16 Startpakket U kunt op twee momenten in het jaar in september of in februari starten

Nadere informatie

Vrijstelling voor de vrije ruimte Vrijstelling op basis van verwante opleiding

Vrijstelling voor de vrije ruimte Vrijstelling op basis van verwante opleiding Maart 2015 Vrijstelling binnen een bacheloropleiding van het wetenschapsgebied Informatica en Informatiekunde, 2014-2015 Iedereen van 18 jaar of ouder kan bij de Open Universiteit starten met een bacheloropleiding

Nadere informatie

Modulewijzer tirprog02/infprg01, programmeren in Java 2

Modulewijzer tirprog02/infprg01, programmeren in Java 2 Modulewijzer tirprog02/infprg01, programmeren in Java 2 W. Oele 17 november 2009 1 Inhoudsopgave 1 Inleiding 3 2 Studiehouding 3 3 Voorkennis 4 4 Inhoud van deze module 5 5 Leermiddelen 5 6 Theorie en

Nadere informatie

Aanvullingen bij Hoofdstuk 8

Aanvullingen bij Hoofdstuk 8 Aanvullingen bij Hoofdstuk 8 8.5 Definities voor matrices De begrippen eigenwaarde eigenvector eigenruimte karakteristieke veelterm en diagonaliseerbaar worden ook gebruikt voor vierkante matrices los

Nadere informatie

MODULEBESCHRIJVING Databases DBS1

MODULEBESCHRIJVING Databases DBS1 MODULEBESCHRIJVING Databases DBS1 Samensteller(s): Richard van den Ham Datum: 30-08-2012 Versie: 1.0 Module: Databases Identificatie Progresscode: DBS1 Semester: 1 Omvang: 140 SBUs/ 5 ECTS-punten Lestijd:

Nadere informatie

Vrijstelling binnen een bacheloropleiding van de faculteit Informatica, 2013-2014

Vrijstelling binnen een bacheloropleiding van de faculteit Informatica, 2013-2014 1/6 Vrijstelling binnen een bacheloropleiding van de faculteit Informatica, 2013-2014 Iedereen van 18 jaar of ouder kan bij de Open Universiteit starten met een bacheloropleiding van de faculteit Informatica:

Nadere informatie

COMPUTEROPERATOR. 580 Lt. Kwalitatief onderwijs voor volwassenen in Aalst. TANERA

COMPUTEROPERATOR. 580 Lt. Kwalitatief onderwijs voor volwassenen in Aalst. TANERA TANERA Kwalitatief onderwijs voor volwassenen in Aalst. COMPUTEROPERATOR 580 Lt NETWERKTECHNICUS Computerbesturingssystemen 1 (60 LT) Deze module verzorgt het aanbrengen van de basiscompetenties voor

Nadere informatie

Where innovation starts. Vakken eerste jaar major Technische Bedrijfskunde

Where innovation starts. Vakken eerste jaar major Technische Bedrijfskunde Where innovation starts Vakken eerste jaar major Technische Bedrijfskunde TU/e Bachelor College De Technische Universiteit Eindhoven (TU/e) bundelt haar bacheloronderwijs in het Bachelor College. Als student

Nadere informatie

Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds 1814.

Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds 1814. STAATSCOURANT Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds 1814. Nr. 7228 14 maart 2014 Regeling van de Staatssecretaris van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap van 22 februari 2014, nr. VO/599178,

Nadere informatie

automatisering elektrotechniek biomedische technologie (elektromechanica) automatisatie biomedische technologie (elektromechanica) o elektrotechniek

automatisering elektrotechniek biomedische technologie (elektromechanica) automatisatie biomedische technologie (elektromechanica) o elektrotechniek Curriculum master in de industriële wetenschappen in Elektromechanica afstudeerrichting automatisering Elektromechanica afstudeerrichting elektromechanica Elektromechanica afstudeerrichting biomedische

Nadere informatie

CVO PANTA RHEI - Schoonmeersstraat 26 9000 GENT 09 335 22 22. Soorten stochastische variabelen (discrete versus continue)

CVO PANTA RHEI - Schoonmeersstraat 26 9000 GENT 09 335 22 22. Soorten stochastische variabelen (discrete versus continue) identificatie opleiding Marketing modulenaam Statistiek code module A12 goedkeuring door aantal lestijden 80 studiepunten datum goedkeuring structuurschema / volgtijdelijkheid link: inhoud link leerplan:

Nadere informatie

Master in de ingenieurs weten schappen: computerwetenschappen

Master in de ingenieurs weten schappen: computerwetenschappen LEUVEN t Master in de ingenieurs weten schappen: computerwetenschappen Specialisaties : Gedistribueerde systemen Veilige software Artificiële intelligentie Software engineering Mens-machinecommunicatie

Nadere informatie

Nieuw Curriculum Bachelor Technische Informatica 2013

Nieuw Curriculum Bachelor Technische Informatica 2013 Nieuw Curriculum Bachelor Technische Informatica 2013 Emile Hendriks Opleidingsdirecteur TI/CS Waarom? TU-breed project Studiesucces omdat Rendement te laag Studieduur te lang In 2011: slechts 22% haalde

Nadere informatie

Formuleren van de onderwijsdoelen van de bacheloropleidingen aan de UA

Formuleren van de onderwijsdoelen van de bacheloropleidingen aan de UA Formuleren van de onderwijsdoelen van de bacheloropleidingen aan de UA Inleiding Tijdens de eerste studiedag van de BAMA-werkgroep op 10 oktober l.l. werd aan de BAMAcoördinatoren de opdracht gegeven om

Nadere informatie

Vlaams Ministerie van Onderwijs en Vorming 1 september 2007 STUDIEGEBIED ICT

Vlaams Ministerie van Onderwijs en Vorming 1 september 2007 STUDIEGEBIED ICT STUDIEGEBIED ICT Modulaire opleiding Informatica: Computer- & Besturingssystemen en Netwerken AO IC 001 Versie 2.0 BVR Pagina 1 van 16 Inhoud 1 Deel 1 Opleiding... 4 1.1 Korte beschrijving... 4 1.1.1 Inhoud...

Nadere informatie

Referentieniveaus uitgelegd. 1S - rekenen Vaardigheden referentieniveau 1S rekenen. 1F - rekenen Vaardigheden referentieniveau 1F rekenen

Referentieniveaus uitgelegd. 1S - rekenen Vaardigheden referentieniveau 1S rekenen. 1F - rekenen Vaardigheden referentieniveau 1F rekenen Referentieniveaus uitgelegd De beschrijvingen zijn gebaseerd op het Referentiekader taal en rekenen'. In 'Referentieniveaus uitgelegd' zijn de niveaus voor de verschillende sectoren goed zichtbaar. Door

Nadere informatie

Hogeschool West-Vlaanderen Karel de Grote-Hogeschool

Hogeschool West-Vlaanderen Karel de Grote-Hogeschool Departement en Bedrijfskunde bedrijfsmanagement Marketing 1993-1994 Boekhouden en practicum (0stp) Technologie Bachelor elektronica-ict 2009-2010 Lab routing 2 (2stp) 2009-2010 routing 2 (2stp) voor IT

Nadere informatie

Jaarproject programmeren bij LORE

Jaarproject programmeren bij LORE Jaarproject programmeren bij LORE Elke onderzoeksgroep heeft een eigen karakter en vereisten. Zo ook met LORE. Opdat je zou weten wat we van je verwachten maar ook wat je van ons mag verwachten, hebben

Nadere informatie

Informatica kiezen. Informatica: iets met computers? Informatie over het vak informatica in de Tweede Fase van havo en vwo

Informatica kiezen. Informatica: iets met computers? Informatie over het vak informatica in de Tweede Fase van havo en vwo Informatica kiezen Informatica: iets met computers? Informatie over het vak informatica in de Tweede Fase van havo en vwo Voorlichtingsmateriaal voor leerlingen in havo en vwo Het vak informatica Waarom

Nadere informatie

Schoolagenda 5e jaar, 8 wekelijkse lestijden

Schoolagenda 5e jaar, 8 wekelijkse lestijden Leerkracht: Koen De Naeghel Schooljaar: 2012-2013 Klas: 5aLWi8, 5aWWi8 Aantal taken: 19 Aantal repetities: 14 Schoolagenda 5e jaar, 8 wekelijkse lestijden Taken Eerste trimester: 11 taken indienen op taak

Nadere informatie

Zelftest Java concepten

Zelftest Java concepten Zelftest Java concepten Document: n0838test.fm 22/03/2012 ABIS Training & Consulting P.O. Box 220 B-3000 Leuven Belgium TRAINING & CONSULTING INLEIDING BIJ DE ZELFTEST JAVA CONCEPTEN Om de voorkennis nodig

Nadere informatie

schakel TW ELO curriculum master industriële wetenschappen.xls

schakel TW ELO curriculum master industriële wetenschappen.xls schakel TW ELO sem 1 sem 2 Schakel ELO Algemene vakken Fysica (schakelprogramma) 1,5 0,5 0 5 Fysica 1,5 2 2 Fysica oef. 0,5 Wiskunde (schakelprogramma) 1 2 0 6 Wiskunde 1 1 1 Wiskunde oef. 2 2 2 Wiskunde

Nadere informatie

Aansluiting op het actuele curriculum (2014)

Aansluiting op het actuele curriculum (2014) Aansluiting op het actuele curriculum (2014) De verschillende modules van GLOBE lenen zich uitstekend om de leerlingen de verschillende eindtermen en kerndoelen aan te leren zoals die zijn opgesteld door

Nadere informatie

start -> id (k (f c s) (g s c)) -> k (f c s) (g s c) -> f c s -> s c

start -> id (k (f c s) (g s c)) -> k (f c s) (g s c) -> f c s -> s c Een Minimaal Formalisme om te Programmeren We hebben gezien dat Turing machines beschouwd kunnen worden als universele computers. D.w.z. dat iedere berekening met natuurlijke getallen die met een computer

Nadere informatie

ASO - studierichtingen in VIA-TIENEN

ASO - studierichtingen in VIA-TIENEN ASO - studierichtingen in VIA-TIENEN De onderwijsvorm ASO is een breed algemeen vormende doorstroomrichting waarin de leerlingen zich voorbereiden op een academische of professionele bacheloropleiding.

Nadere informatie

Programma s BSc opleidingen Natuurkunde:

Programma s BSc opleidingen Natuurkunde: Programma s BSc opleidingen Natuurkunde: Onderstaande tabellen geven de programma s weer van de monodisciplinaire opleiding zowel als van de major-minor combinaties. Tevens is het mogelijk om gelijktijdig

Nadere informatie

automatisering elektrotechniek biomedische technologie (elektromechanica) automatisatie biomedische technologie (elektromechanica) o elektrotechniek

automatisering elektrotechniek biomedische technologie (elektromechanica) automatisatie biomedische technologie (elektromechanica) o elektrotechniek Curriculum master in de industriële wetenschappen in Elektromechanica afstudeerrichting automatisering Elektromechanica afstudeerrichting elektromechanica Elektromechanica afstudeerrichting biomedische

Nadere informatie

Master in de ingenieurs - wetenschappen: wiskundige ingenieurstechnieken

Master in de ingenieurs - wetenschappen: wiskundige ingenieurstechnieken LEUVEN t Master in de ingenieurs - wetenschappen: wiskundige ingenieurstechnieken Faculteit Ingenieurswetenschappen De steeds toenemende computercapaciteit voor de verwerking van metingen, de opslag van

Nadere informatie

Competentie-invullingsmatrix

Competentie-invullingsmatrix Competentie-invullingsmatrix algemene opleidingsonderdelen masterprf Master of Science in de industriële wetenschappen: landmeten Academiejaar 2015-2016 Legende: =didactische werkvormen =evaluatievormen

Nadere informatie

Examenprogramma scheikunde vwo

Examenprogramma scheikunde vwo Examenprogramma scheikunde vwo Het eindexamen Het eindexamen bestaat uit het centraal examen en het schoolexamen. Het examenprogramma bestaat uit de volgende domeinen: Domein A Vaardigheden Domein B Stoffen

Nadere informatie

Vlaams Ministerie van Onderwijs en Vorming 1 september 2007 STUDIEGEBIED ICT

Vlaams Ministerie van Onderwijs en Vorming 1 september 2007 STUDIEGEBIED ICT STUDIEGEBIED ICT Modulaire opleiding Informatica: Computer- & besturingssystemen en netwerken AO IC 001 BVR pagina 1 van 20 Inhoud Vlaams Ministerie van Onderwijs en Vorming 1 september 2007 1 Opleiding...

Nadere informatie

Onderwijseenheid INLMIC Inleiding microcontrollers

Onderwijseenheid INLMIC Inleiding microcontrollers Studiebelasting: 3 CP Kwartaal: EQ1.1, EQ3D.1 Verantwoordelijke docenten: J.E.J. op den Brouw, B. Kuiper Opbouw onderwijseenheid. OEdeel kwt sbu theo pract proj toetswijze bs INLMIC-co1 1 42 14 Meerkeuze

Nadere informatie

Algemene opzet cursus

Algemene opzet cursus Algemene opzet cursus Algoritmisch Denken en Gestructureerd Programmeren in Greenfoot c 2015 Renske Smetsers-Weeda & Sjaak Smetsers Op dit werk is een creative commons licentie van toepassing. https://creativecommons.org/licenses/by/4.0/

Nadere informatie

Master in de ingenieurswetenschappen:

Master in de ingenieurswetenschappen: Master in de ingenieurswetenschappen: biomedische technologie Faculteit Ingenieurswetenschappen De voorbije eeuw is de geneeskunde enorm geëvolueerd. De sterke technologische vooruitgang heeft hierbij

Nadere informatie