Curriculum Bachelor Informatica

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Curriculum Bachelor Informatica"

Transcriptie

1 Curriculum Bachelor Informatica Universiteit Antwerpen Faculteit Wetenschappen Versie woensdag, 4 december, 2002 (Tijdens curriculumbespreking van 4 december 2002). Daarna nog te bespreken op de Onderwijscommissie?? december 2002 Dit is een 'levend' document en wordt aangepast op basis van discussie en feedback. Het document is te vinden op Samenvatting De Informatica opleiding aan de Universiteit Antwerpen wordt net zoals alle andere hogere opleidingen gevraagd zich te reorganiseren naar het komende Bachelor/Master model. Liever dan enkele minimale aanpassingen door te voeren aan de huidige opleiding heeft de Onderwijscommissie Informatica ervoor gekozen om de opleiding grondig te hervormen, mede op basis van de aanbevelingen geformuleerd tijdens de net afgelopen visitatieronde. Dit document bevat dan ook de neerslag van twee jaar aan intensieve discussies onder de vorm van een concreet curriculum voor een 3-jarige Bachelor gevolgd door een 2-jarige Master opleiding. Inleiding Informatica is vandaag de dag alomtegenwoordig. Bij elke administratie fungeert informatica als een essentiëel element van de organisatie, ongeveer alle elektronische apparaten worden gestuurd door software en via het internet heeft de computer zijn opmars naar de huiskamer ingezet. Als gevolg daarvan is de vraag naar professionele informatici enorm gestegen, in zoverre zelfs dat het aanbod de vraag niet kan bijhouden. Anderzijds impliceert dit groeiend maatschappelijk belang een verhoogde eis naar kwaliteit, wat belangrijke consequenties heeft voor het opleidingsniveau van de informatici. Geconfronteerd met de vraag naar hooggekwalificeerde informatici, kiest de onderwijscommissie Informatica resoluut voor een opleiding van hoogwaardig wetenschappelijk niveau. Daartoe wil de onderwijscommissie de opleiding Informatica reorganiseren in functie van een 3-jarige Bachelor gevolgd door een 2-jarige Master opleiding. Deze reorganisatie zal tevens gebeuren op basis van de visitatieronde, die bij de informatica net achter de rug is [1]. Als eerste stap van deze reorganisatie werd een discussietekst opgesteld waarin een aantal toekomstscenerio's werden uitgetekend [2]. Dat zijn er drie, te weten een Bachelor & Master Informatica (de huidige licentie Informatica) een Polyvalente Master (staat open voor Bachelors uit andere richtingen - vb. ASIB) en een Minor Informatica (Informatica als bijkomende opleiding naast een andere major - vb. Wiskunde-Informatica). Hier beperken we ons tot de Bachelor Informatica en de en Minor Informatica; in een later stadium zullen we het Master programma uitwerken (zowel de Master Informatica als de Polyvalente Master). Als tweede stap werden de eindtermen die moeten gelden voor een komende Bachelor/Master informatica gedefiniëerd [3]. Daartoe werd een eerste inventaris opgemaakt van alle competenties die een student tijdens zijn opleiding dient te verwerven, waarbij we doelbewust erg gedetailleerd zijn geweest om het verschil duidelijk te maken met andere informatica-gerelateerde opleidingen (industrieel en burgerlijk ingenieur, graduaat, ). Als derde en laatste stap leggen we het eigenlijke curriculum vast. Daarvoor zijn we vertrokken van (a) de richtlijnen die door de centrale UA onderwijscommissie werden opgesteld, (b) het huidige

2 Curriculum Opleiding Informatica (versie 0.2) 2/19 curriculum met zijn gekende sterke en zwakke punten, (c) gelijkwaardige curricula aangeboden door andere universiteiten. Modulair Overzicht Het curriculum wordt opgedeeld in een aantal modules. Daarbij maken we een sterk onderscheid tussen de bachelor een brede basisvorming en de master opleiding een specialisatie. Anderzijds zijn er een aantal elementen die inherent zijn aan een wetenschappelijke opleiding op academisch niveau, en die worden gebundeld in drie basispijlers. Bachelor Voor de bachelor opleiding voorzien we 7 basismodules (software ontwikkeling, gegevens en informatiebeheer, telecommunicatie, computationele wetenschappen, artificiële intelligentie, theoretische informatica, computersystemen) die instaan voor de kennis en inzichten specifiek voor de informatica. Anderzijds zijn er drie basispijlers (formeel denken, wetenschappelijke basis en maatschappelijke vorming) die zorgen voor de noodzakelijke wetenschappelijke fundering (zie Figuur 1). software ontwikkeling gegevens-en informatiebeheer Tijdens de master opleiding bieden we vier opties aan: gegevens en informatiebeheer software ontwikkeling telecommunicatie computationele wetenschappen Deze opties sluiten nauw aan bij de aanwezige onderzoeksexpertise, zoals trouwens vereist voor een master opleiding. Desalnietemin is het de bedoeling samen te werken met andere departementen en universiteiten om de nodige kwaliteitsgaranties te bieden. computationele wetenschappen formeel denken artificiële intelligentie wetenschappelijke basis maatschappelijke vorming theoretische Informatica Figuur 1: Modulair overzicht van de BachelorInformatica gegevens-en informatiebeheer software ontwikkeling telecommunicatie computersystemen telecommunicatie formeel denken wetenschappelijke basis maatschappelijke vorming computationele wetenschappen Figuur 2: Modulair overzicht van de Master Informatica

3 Curriculum Opleiding Informatica (versie 0.2) 3/19 Curriculum Bachelor In dit hoofdstuk sommen we het curriculum op dat zal leiden tot een diploma bachelor informatica. Bij de opstelling van het curriculum gaan we uit van een onderwijsorganisatie van twee semesters per jaar, wat naar alle waarschijnlijkheid in de eerste overgangsjaren nog steeds de norm zal zijn. Toch willen we de overgang naar een credit-systeem zo vlot mogelijk maken, vandaar dat de voorkennis voor voor elk opleidingsonderdeel expliciet wordt vermeld. Bovendien werd het curriculum studentvriendelijker gemaakt door de volgende maatregelen profileringsruimte: Er wordt heel wat keuzeruimte voorzien om een student de mogelijkheid te bieden zicht te profileren in functie van zijn interesses. Daarom wordt binnen de 180 studiepunten van de Bachelor opleiding, 36 studiepunten voorbehouden voor profileringsruimte. Daarbij is het dus mogelijk een Minor van 30 studiepunten te kiezen aangeboden door een andere opleiding (vb. Economie voor de eerder management geinteresseerden, Biologie voor studenten die later bio-informatica willen gaan doen, Informatica voor studenten die zich willen profileren via hun vakkennis). Deze minor zal expliciet op het diploma vermeld worden, waardoor het profileringselement extra in de verf wordt gezet. Naast die 30 studiepunten is er dan nog steeds de mogelijkheid om een opleidingsonderdeel van 6 studiepunten vrij te kiezen. uitwisselbaarheid: Om vergelijking en uitwisseling met andere informatica opleidingen mogelijk te maken kiezen we voor relatief grote opleidingsonderdelen (minimum 6 studiepunten) met duidelijke leerdoelen. Bovendien krijgen alle opleidingsonderdelen een gewicht dat een veelvoud is van drie, zodat alvast binnen de UA waar deze algemene richtlijnen geldt de uitwisselling van opleidingsonderdelen mogelijk moet zijn. wiskunde: De inhoud van de opleidingsonderdelen wordt zodanig gedefinieerd dat ze bijdraagt tot de vakkennis van de informatica. Zo wordt de inhoud van de wiskunde vakken in de eerste twee jaren herzien, met meer nadruk op statiestiek en kansrekenen. Zo wordt ook geopteerd voor een goede balans tussen eerder formele een eerder praktische informatica-vakken. projectwerking: Een academisch gevormde informaticus moet in staat zijn de brede vakkennis die hij tijdens zijn opleiding verwerft ook in de praktijk toe te passen. Vandaar dat er veel ruimte voorzien wordt voor praktijk en groepswerk. In het bijzonder wordt in elk jaar een groot blok voorzien waar een studenten in groep een project zullen uitvoeren. 1rste jaar SEM1 SEM2 JAAR inleiding programmeren 6 6 discrete wiskunde 9 9 inleiding computersystemen 6 6 talen en automaten 6 6 gegevensstructuren 6 6 inleiding software engineering 6 6 calculus en statistiek 9 9 computernetwerken 6 6 TOTAAL profileringsruimte 6

4 Curriculum Opleiding Informatica (versie 0.2) 4/19» Inleiding programmeren 6 studiepunten - Geen. - inleiding tot hedendaagse basistechnieken van het programmeren. - programmeertaal: Oberon-2 - procedurele aanpak - syntactische constructies (dataspecificatie en verwerkingsinstructies) a.h.v EBNF - types en samengestelde types - top-down ontwerp - abstractiemogelijkheden - modulair programmeren - inleiding object-gericht programmeren (expliciete pointer syntax, encapsulatie, hergebruik) - abstractiemogelijkheden (procedureel, klassiek ADT, objectgericht)» Discrete Wiskunde 9 studie punten - Verzamelingen, functies - Basiskennis discrete wiskunde ter ondersteuning van informatica-vakken - Maurer en Ralston, voorlopig in het Engels - 1. Preliminaries: Verzamelingen, relaties, functies, notaties, equivalentierelaties, partities, ordening - 3. Inductie: Varianten van inductie, inductie en algoritmes - 5. Combinatoriek: Permutaties, combinaties, inclusie, exclusie, binomium van Newton - 7. Kanstheorie: Onafhankelijkheid, voorwaardelijke kans, stelling van Bayes, gemiddelde en variantie, randomwaarden 2. Random variabelen en distributies * Random variabelen * Distributies: CDF en PDF, discreet en continu * Verwachtingswaarde en momenten * Belangrijke random variabelen: exponentiele, uniform, Bernoulli, geometrisch, binomiaal, normaal, Logica: Propositielogica, deductie, boolse algebra, predicatenlogica - 9. Oneindige processen: Rijen en reeksen, ordenotatie, sommatie van reeksen, machtreeksen, differentievergelijkingen» Calculus & Statistiek - 9ptn - Annie Cuyt 9 studie punten

5 Curriculum Opleiding Informatica (versie 0.2) 5/19 - Rekenkunde van de reele getallen, gebruik coordinaten, elementaire functies, berekening van limieten, afgeleiden en eenvoudige integralen - Basiskennis discrete wiskunde ter ondersteuning van informatica-vakken - (nog te zoeken: als voorbeeld Advanced Calculus van Spiegel) - 1. Calculus * Limieten * Functies * Continuiteit * Afgeleiden * Integralen * Machtreeksontwikkelingen (Taylorpolynomen) * Fourierreeksen * Functies meerdere veranderlijken * Partiele afgeleiden * Rekenen met complexe getallen - 4. Beschrijvende statistiek * frequentie en histogrammen * Belangrijke kansverdelingen (normale, Chi-kwadraat, t-verdeling,...) * Parameterschattingen en betrouwbaarheidsintervallen * Lineaire & Logaritmische regressie» Inleiding Computersystemen - Nihil - overzicht computersystemen + korte geschiedenis * hierarchie, lagen-model van computersystemen * data representatie + getallenstelsels (binair, hexadecimaal,...) * basis hardware: transistoren, logische poortjes, multiplexer, flip-flop,... - basis computer architectuur: CPU, geheugen, bus,... * von Neuman architectuur: fetch-execute cycle * basis software: assembler & machinetaal * Operating Systems: memory management, process management, file management * applicaties: spreadsheets, databases, AI,... - basis netwerken & www - beperkingen van computer simulaties» Talen en automaten - Elementaire verzamelingenleer

6 Curriculum Opleiding Informatica (versie 0.2) 6/19 - Inzicht krijgen in specificatie versus implementatie met behulp van automaten theorie en formele talen. - [vijf eerste hoofdstukken uit]: J. Hopcroft, R. Motwani, J. Ullman, Introduction to Automata Theory, Languages, and Computation, Add. Wesley, 2001, - algemene inleiding van belangrijke * formele bewijzen, inductieve bewijzen, strings, automaten en talen - deterministische en niet-deterministische automaten, * equivalentie en aanvaarde talen * toepassing: text-search. - reguliere expressies en reguliere talen * verband met eindige automaten * algebraische wetten voor reguliere expressies * toepassing: UNIX en zoeken naar patronen in teksten. * eigenschappen: pumping lemma, effect van Booleaanse expressies, homomorfismes, testen van equivalenties, emptyness en membership - context-vrije talen * parse trees uitgelegd * context-vrije talen (toegepast op YACC en XML) * ambiguiteit in context-vrije talen besproken.» Gegevensstructuren - vertrouwd met de grondslagen van een hogere programmeertaal (Oberon, C, Pascal, enz.) = alle aspecten van zo n taal bestudeerd hebben + zelfstandig kunnen toepassen op kleine en elementaire programmeerproblemen. [> Inleiding Programmeren] Competentie - Aan het eind van het opleidingsonderdeel gegevensstructuren zijn de studenten in staat om: (Zelfstandig en in groep) voor eenvoudige, realistische informaticaproblemen oplossingen te ontwerpen en deze te implementeren in een concreet systeem, met behulp van denkprocessen en technieken die professionele informatici gebruiken. - Of in meer detail: (Zelfstandig en in groep) voor eenvoudige, realistische informaticaproblemen (1) oplossingen te ontwerpen volgens de principes van object-oriented design (OOD), abstract data types (ADT) en top-down design (TDD) en (2) deze oplossingen op deskundige wijze te implementeren in een concreet systeem met weloverwogen keuzes betreffende de organisatie van de gegevens (de gegevensstructuren). - Een onderscheid kunnen maken tussen het ontwerp van een oplossing enerzijds en de realisatie van een concreet systeem anderzijds, en dit ook voor elk gegeven probleem doen (= attitude). - De principes van object-oriented design, abstract data types en top-down design kunnen toepassen in de ontwerpfase (= kennis+vaardigheid+attitude). - Programmeervaardigheden verfijnen en de geschikte gegevensstructuren kunnen kiezen voor de implementatie van een concreet systeem (= kennis+vaardigheid). - Het tot een gewoonte maken elk stukje programma, hoe klein ook, goed te documenteren (=attitude).

7 Curriculum Opleiding Informatica (versie 0.2) 7/19 - Programmeerprincipes en software engineering - Gegevensabstractie * ADT geordende lijst - Recursie * Acht koninginnen probleem - backtracking * Towers of Hanoi - Searching * Sequentieel * Binair * Efficiëntie (O) - ADT stack - Algebraïsche uitdrukkingen * haakjes controleren * evalueren (infix, prefix, postfix) - ADT queue - Bomen * ADT binaire boom * ADT binaire zoekboom - Tabellen * ADT tabel * ADT priority queue * Heaps -heapsort * 2-3 bomen * AVL bomen * Hashing * Gegevens met meerdere organisaties - Externe methoden * Externe mergesort * Zoeken in externe tabellen * Indexeren van externe bestanden * Externe hashing * B-bomen * Multiple indexing» Inleiding Software Engineering - Programmeren in een objectgerichte programmeertaal (> Inleiding Programmeren) - Lineaire Regressie (> Wiskunde 2) - Eerste kennismaking met beheersing van informatica-projecten - Voorbereiden op gevorderd programmeren - Polymorphisme, gebruik van overerving - Testen, Contracten (pre- & post condities), Tijdsschatting - Beperkte vorm van UML - Toepassen van bovenstaande - Vergelijking van syntaxbeschrijvingen a.h.v. EBNF

8 Curriculum Opleiding Informatica (versie 0.2) 8/19» Computernetwerken - Discrete Wiskune - Inzichten in de belangrijkste protocollen van de verschillende lagen van het OSI-model - De nadruk wordt gelegd op essentiele mechanismen en algoritmen die gebruikt worden in de verschillende lagen, met speciale aandacht voor de protocols die in het Internet worden gebruikt (Ethernet, IP, TCP, HTTP...) - fysische laag (signalen in tijds- en frequentiedomein, analoge en digitale signalen,...), - medium access control laag (LAN protocols zoals Ethernet) - datalink laag (foutdetectie en correctie, flow controle) - netwerk laag (het IP protocol) - transport laag (TCP en UDP protocols) - applicatielaag (HTTP, mail,...) - netwerk security 2de jaar SEM1 SEM2 JAAR numerieke lineaire algebra gevorderd programmeren machines en berekenbaarheid algoritmen en complexiteit computersystemen softwareontwerp 6 6 databases 6 6 TOTAAL profileringsruimte 12» Numerieke Lineaire Algebra 9 studie punten - Discrete Wiskunde - floating-point aritmetiek - Matrixrekening en oplossen van stelsels * elementair rekenen, * blokvermenigvuldiging, * rijechelonvorm van een matrix, * Gaussreductie, * determinanten - Algemene vectorruimten * voortbrengers, * basissen en dimensie voor eindigdimensionale vectorruimten, * direkte som en direkt product,

9 Curriculum Opleiding Informatica (versie 0.2) 9/19 * nulruimte en kolommenruimte en rang van een matrix, * lineaire afbeeldingen en matrixvoorstelling, * eigenwaarden en eigenvectoren, - Normen, vector normen, matrix normen - Eindige precisie matrix rekenen, conditiegetal - Gestructureerde matrices (driehoeksmatrices, symmetrische matrices,...) - Numeriek oplossen stelsels lineaire vergelijkingen: directe methoden * Roundoff analyse van Gaussische eliminatie * LU Factorisatie * Orthogonaliteit en Kleinste Kwadraten (QR factorisatie) - Numeriek oplossen stelsels lineaire vergelijkingen: iteratieve methoden - Numerieke berekening van eigenwaarden/eigenvectoren» Gevorderd Programmeren - Inleiding Programmeren - Inleiding Software Engineering. - praktische UNIX kennis (uit Computersystemen) - grondige kennismaking met de programmeertaal C++, - nadruk op het objectgeoriënteerd programmeren - The C++ Programming Language, B. Stroustrup, Addison-Wesley - C++ syntax (specifiek objectgeoriënteerd programmeren zoals overerving en polymorfisme) - Theoretische noties (het substitutie principe, covariatie, en contravariatie) - C++ idiomen (typische taalgebruik in C++ programma s) - Begrippen van UML (Unified Modeling Language) - Klasse ontwerp» Machines en Berekenbaarheid - talen en automaten - Studie van fundamentele eigenschappen van algoritmen Hoofdstuk 8 en de eerste helft van hoofdstuk 9 uit "Intoduction to Automata Theory, Languages and Computation", Hopcroft, Motwani, Ullman, Addison-Wesley, * Turing machines en hun talen, basisdefinities * Programmeertechnieken voor TM, Multitape TM * Turingmachines en computers, universele TM * Onbeslisbaarheid: niet-re talen, diagonalizatie * Recursieve talen, universele taal * Onbeslisbare problemen voor TM, Stelling van Rice (evt in Algoritmen en complexiteit)

10 Curriculum Opleiding Informatica (versie 0.2) 10/19» Algoritmen en Complexiteit - Machines en berekenbaarheid - Gegevensstructuren - Analyse van de complexiteit van algoritmen - [hoofdstukken... uit]: J. Hopcroft, R. Motwani, J. Ullman, Introduction to Automata Theory, Languages, and Computation, Add. Wesley, 2001, - (Eventueel) aanvullingen Pushdown automaten en contectvrije talen. - (Eventueel) een concreet niet-berekenbaar probleem: PCP. - Berekeningsmodellen en complexiteit: RAM, RASP, Turing Machine, uniforme en logaritmische complexiteit. Worst-case en average case complexiteit. - Toepassing op concrete algoritmen: lexicografisch ordenen, quicksort, heapsort, opzoeken van woorden. - Intractable problemen: P versus NP, algoritme van Kruskal, TSP. - NP problemen: SAT, 3SAT, reducties (bv naar hamiltonian circuit). - Plaatscomplexiteit, verband met tijdscomplexiteit. - Gerandomizeerde algoritmen.» Computersystemen 9 studie punten - Inleiding Computersystemen - Inleiding Programmeren - Boolse algebra - Overview of Operating Systems * Processes, threads and microkernels * Concurrency, mutual exclusion, synchronisation * Deadlock and I/O management * Scheduling * Access-control and security * (practical) Unix shell programming, programming for concurrency - digitale logica * Boolse algebra + reductietechnieken, * basis logische componenten, * multiplexer, flip flops, finite state machines,... - hierarchie, lagen-model van computersystemen * gevorderde data representatie + computer aritmetiek (hardware implementatie & consequenties) - RISC/CISC * Instructie Set Architectuur van een moderne computer (SPARC) * compilation/assembly process/linking/loading/executing - datapath en controle sectie - microarchitectuur & hardwired control (VHDL)

11 Curriculum Opleiding Informatica (versie 0.2) 11/19 - geheugenhierarchie - input & output - communicatie/networks - Java virtuele machine - trends in computerarchitectuur» Softwareontwerp 6 studiepunten - Gevorderd Programmeren - Deze cursus biedt een kennismaking met softwareontwerp en met het werken in groep aan een softwareontwikkelingsproject. - The Unified Modeling Language User Guide, G. Booch, J. Rumbaugh, I. Jacobson, Addison-Wesley - Design Patterns, E. Gamma, R. Helm, R. Johnson, J. Vlissides, Addison-Wesley - summier overzicht softwareontwikkelingtraject - analyse en ontwerp - Unified Modeling Language (UML) - Design Patterns - Toegepast a.h.v. project in groepen van vier tot zes personen» Databases - inleiding in de database systemen - ontwerpen van database toepassingen - gebruik van SQL als datbase management taal - J. Ullman, J. Widom, A First Course in Database Systems, Prentice Hall, 2001, - illustratie van database processen en de ontwikkeling van database toepassingen - databse modeling (entity-relation model) - definitie relationele database model & relationele algebra - SQL (queries, updates, triggers en constraints) - koppeling van databases met het Web - onderbouw en de basisbegrippen van databases - ontwerp van databases (functionele afhakelijkheden, de lijst-algebra, datalog, verschillende calculi en de expressieve kracht van SQL). 3de jaar SEM1 SEM2 JAAR eindwerk databases (XML& webtechnologie) telecommunicatiesystemen 0 6 6

12 Curriculum Opleiding Informatica (versie 0.2) 12/19 numerieke en grafische technieken software engineering TOTAAL profileringsruimte 24» Eindwerk 9 studie punten - Eerste twee bachelor-jaren succesvol beeindigd - Ervaring verwerven met elders aangeleerde technieken (cfr. Databases, Software Engineering, ) - Project of stage met aandacht voor een of meer van de volgende aspecten * Uitbouwen van een concreet software-systeem * Doorlopen van alle fases (specificatie, ontwerp, implementatie, testen, onderhoud, documentatie) van een software project * Planning * Verantwoording technische keuzes» Databases, XML, Webtechnologie - Databases - Deel 1: aanvullende begrippen uit de database wereld. * transaction management * Locks en concurrency * Failures en recovery * veiligheid, optimizatie en betrouwbaarheid * Gedistribueerde en temporele databases * basisbegrippen van datamining - Deel 2: XML * semigestructureerde databases * ondervragings- en updatetechnieken voor XML * XQuery en XUpdate * DTD's en het verband met HTML en XSLT - Deel 3: Web en hypermedia * de Three Tier architectuur * standaarden als ODBC, COM en.net De bedoeling is een overzicht van deze technieken en de fundamenten ervan te bieden, geen gedetailleerde bespreking.» Telecommunicatiesystemen

13 Curriculum Opleiding Informatica (versie 0.2) 13/19 - Computernetwerken - de architectuur en de werking van een aantal hedendaagse telecommunicatiesystmen te bespreken gebruik makend van het OSI referentie model (Dit betekent niet dat voor elk systeem alle lagen besproken worden. Er wordt een selectie gemaakt per systeem van de meest relevante aspekten) - telefonienetwerken - SDH/PDH netwerken - ISDN netwerken - ATM netwerken - access netwerken (APON, EPON, ADSL/VDSL, HFC) - draadloze access netwerken (GSM, GPRS, UMTS) - Draadloze LANs (WiFi, Hiperlan) - De bovenstaande lijst wordt aangepast naargelang de evolutie. - Naast algemene principes die gebruikt worden voor het ontwerp en de werking van deze netwerken, worden ook architecturale aspecten behandeld. - In het bijhorend praktisch deel van deze cursus wordt een eenvoudig protocol ontworpen, waarbij aandacht besteed wordt aan de specificatie, ontwerp, ontwikkeling (programmeren), testen van het protocol.» Numerieke en Grafische technieken 9 studie punten - Calculus en Statistiek, Numerieke Lineaire Algebra (Voorlopig duidt I op het luik Numerieke technieken en II op het luik Grafische technieken; we willen echter de onderwerpen "ritsen" maar dat vraagt in de nabije toekomst nog wat overleg tussen Frans en Annie.) - Voor elk onderwerp wordt uitgegaan van een toepassing in de informatica (beeldverwerking, robotica, FPU implementatie,...) en aansluitend daarop de theorie aangebracht. - Beide delen maken intensief gebruik van visualisatie-software zoals aangeboden in Maple, Matlab, Mathematica, GrafEq,... - Formeel model onderliggend aan de IEEE standaard - Numerieke technieken * I1. Oplossen van een niet-lineaire vergelijking * I2. Oplossen van een stelsel niet-lineaire vergelijkingen * I3. Veelterminterpolatie * I4. Splines (t/m natuurlijke kubische die in de industrie gebruikt worden) * I5. Kleinste kwadraten modellen * I6. Rationale modellen * I7. Functiebenadering (niet discreet) * I8. Kwadratuur (inclusief Monte Carlo en RNG) * I9. Extrapolatie * De delen zijn afhankelijk van wat er reeds in wiskunde- of andere vakken is gezien. Voor de rest is het best de grafische technieken misschien uit te breiden op het ogenblik dat ze ook gedemonstreerd kunnen worden!

14 Curriculum Opleiding Informatica (versie 0.2) 14/19 - Grafische technieken * II1. grafische raster-scan output hardware * II2. impliciete-expliciete-parametrische vgln rechte en vlak * II3. eigenschappen van scalaire en vectorproducten * II4. affiene transformaties (punt- zowel als coordinaattransformaties) * II5. projectietechnieken (beperkt tot eenvoudig orthografisch en perspectief) * II6. eenvoudige verborgen lijn en vlak technieken * II7. 2- en 3-D (4-D) plotting» Software Engineering - Gevorderd programmeren - Project ervaring (> Inleiding Software Engineering & Software ontwerp) - Logica (>Discrete Wiskunde) - Lineaire en logaritmische regressie (> Calculus en Statistiek) - Verzamelingenleer, equivalentierelaties, partitie (> Discrete Wiskunde) - Overzicht van technieken om informatica-projecten te beheersen - Software levenscyclus(behoeften specificatie, Analyse, Ontwerp, Implementatie, Testen, Onderhoud) - Kwaliteitscontrole (reviews, ISO 9000, CMM, metingen) - Projectbeheer (Pert & Gantt, Kostschattingen) - Deontologie Profileringsruimte Informatica Hieronder sommen we de vakken op die we zelf zullen invullen.» Compilers - talen en automaten, - een imperatieve programmeertaal (> Gevorderd Programmeren), - gegevensstructuren - Eerste deel: Aanvullingen voor de formele basistechnieken: * Pushdown automaten, parsing algoritmen, LL(k) en LR(k) gammatica's. * Attribuutgrammatica's - Tweede deel: structuur van een typische compiler voor een imperatieve programeertaal * geheugenorganizatie, run-time systeem * specificatie van de vertaling * de logische fazen van het compilatieproces - Derde deel: project * Er wordt, naast een inzicht in de besproken compilertechnieken, van de studenten verwacht dat zij die kunnen integreren tot een werkende compiler voor een eenvoudige imperatieve taal.

15 Curriculum Opleiding Informatica (versie 0.2) 15/19» Inleiding Gedistribueerde en Parallelle Systemen - Computersystemen (2de jaar) - Inleiding * Achtergrond: parallel vs distributed - Architectuur * parallelisme in processor * parallelle/gedistribueerde systemen: SIMD, SMP, CC-NUMA, Distributed Memory, Clusters, Grids, Loosely Coupled - Gedistribueerde Operating Systems * thread scheduling * gedistribueerde OS s * i.h.b. gedistribueerde filesystemen * beheer van gedistribueerde resources (naming, sharing, availability, reliability ) * security * authenticatie * authorizatie - Concepten ivm concurrency/synchronisatie * synchronisatie primitieven & OS-ondersteuning ervan * gedistribueerde deadlock, mutex * gedistribueerde klok - Programmeerniveau * data parallelisme en taak parallelisme * middleware systemen (DCOM, CORBA, MOM, ) * parallelle algoritmen / decompositie van algoritmen - Case Study * www architectuur (communicatie, caching, replicatie, security, ) * Java thread API» Graphics 6 studiepunten - Gevorderd programmeren - Numerieke en Grafische Technieken - F. S. Hill Jr., Computer Graphics using OpenGl, Prentice Hall 2001, ISBN overzicht geven van de grafische technieken - een realistische weergave van een drie-dimensionele wereld op een computerscherm. - Projectieve transformaties => tweedimensionale geprojecteerde afbeelding van de wereld - Realisme a.h.v. fenomenologische modellen (inkleuring en belichting van een polygonaal opgebouwde wereld) - texturemapping & schaduwvorming

16 Curriculum Opleiding Informatica (versie 0.2) 16/19 - Zowel Z-buffering (efficient maar beperkt realistisch) als Raytraycing (traag maar zeer realistisch) worden behandeld om naast back-face culling de overdekte elementen uit de figuren te weren - De practica gebeuren in C++ met gebruik van de OpenGL library.» Toegepaste logica & AI - Logica - Gegevensstructuren - Algoritmen en Complexiteit - Logica voor Informatici, Van Benthem, Van Ditmarsch, Ketting, Meyer-Viol - Essentials of Artificial Intelligence, M. Ginsberg - Computational Intelligence, A Logical Approach, D. Poole. A. Mackworth, R. Goebel - Toegepaste Logica * Voorbij de predikaatlogica * Modale logica * Logica en berekenbaarheid * Logica en imperatief programmeren * Logisch programmeren * Modale structuren in kennisrepresentatie * Redeneervormen met onvolledige informatie - Zoekmethodes * blinde zoekmethodes * heuristische zoekmethodes * specifieke zoekmethodes voor constraint satisfaction problemen (?) * spelspecifieke zoekmethodess (?) * niet-deterministische, iteratieve zoekmethodes (simulated annealing, GA,...) - Kennisrepresentatie- en inferentie * eerste orde logica (is besproken in het deel toegepaste logica) * frames (?) * semantische netten (?) - Kennissystemen (rule-based, case-based) - Planning - Basistechnieken machine learning (inclusief neurale netwerken) Profileringsruimte Hieronder sommen we de vakken op die we graag ingevuld zien door andere onderwijscommissie.» Economie» Natuurkunde

17 Curriculum Opleiding Informatica (versie 0.2) 17/19» Wetenschappelijk Engels» Wetenschapsfilosofie» Presentatietechnieken Minor Informatica Het volgende programma zouden we aanbieden als minor informatica, in eerste instantie voor de Faculteit Wetenschappen (gezien de nodige voorkennis), maar studenten uit andere richtingen kunnen ook inschrijven. Voor diegenen die al een opleidingsonderdeel uit dit lijstje gevolgd hebben dienen voor een equivalent bedrag aan studiepunten een andere keuze te maken. Deze keuze wordt gevalideerd door de onderwijscommissie informatica. Studenten wiskunde die een minor informatica willen volgen, moeten in onderstaand lijstje " Programmeren en Gegevensstructuren" vervangen door "Gevorderd Programmeren" en " Capita Selecta Numerieke en Grafische technieken" vervangen door "Numerieke benaderingsleer". JAAR SEM Programmeren en Gegevensstructuren 6? Computer en Telecommunicatie Systemen 6? Databases 6 2 Capita Selecta Numerieke en Grafische technieken 6 1 Keuzevak 6 TOTAAL Keuzevakken Artificiële Intelligentie 6 Web-technologie en Internet 6» Programmeren - algoritmes - computertaal: bv JAVA» Computer- en Telecommunicatiesystemen

18 Curriculum Opleiding Informatica (versie 0.2) 18/19 - overzicht computersystemen + korte geschiedenis * hierarchie, lagen-model van computersystemen * data representatie + getallenstelsels (binair, hexadecimaal,...) * basis hardware: transistoren, logische poortjes, multiplexer, flip-flop,... - basis computer architectuur: CPU, geheugen, bus,... - von Neuman architectuur: fetch-execute cycle * basis software: assembler & machinetaal * Operating Systems: memory management, process management, file management * applicaties: spreadsheets, databases, AI,... - basis netwerken & www - beperkingen van computer simulaties» Databases Zie "Databases" in 2de jaar» Numerieke & Grafische technieken Zie "Numerieke en Grafische technieken" in 3de jaar» Artificiele Intelligentie Niet hetzelfde als "Artificiële Intelligentie"» Web-technologie & Internet Nog in te vullen (Jan Paredaens) Minor Informatica voor de Wiskunde Twee basisvakken (Inleiding Computer Systemen en Gevorderd Programmeren) + de vier basispijlers. JAAR SEM Inleiding Computer Systemen 6 1 Gevorderd Programmeren 6 1 Databases 6 2 Software Ontwerp 6 2 Computernetwerken 6 2 Numerieke Benaderingsleer 6? TOTAAL 36 keuzevak informatica 6

19 Curriculum Opleiding Informatica (versie 0.2) 19/19 Curriculum Master Het programma van de Master dient nog uitgewerkt te worden. Conclusies De huidige versie bevat voor elk van de opleidingsonderdelen een lijstje van onderwerpen die daar behandeld zullen worden. Velen onder de inzenders hadden hun best gedaan om die beschrijving in een vlotte tekst te gieten (waarvoor dank), maar dat verhinderd een snelle lezing en dus ook validatie t.o.v. eindtermen. Vandaar dat alles is omgezet naar bullet-lists. Wat moer er nog gedaan worden?. De voorkennis is op vele plaatsen ontbrekend, en op andere plaatsen te vaag. Gewoon refereren naar een ander opleidingsonderdeel is niet genoeg; zeker niet voor de referenties naar wiskundige- en theoretische vakken waar we preciezer moeten kunnen vastleggen wat we nodig hebben om credit-systemen en schakelprogramma's te definiëren. Vandaar de vraag om alle voorkennis op één van twee manieren te formuleren. (a) Een vaardigheid die overeenkomt met een doelstelling van een ander opleidingsonderdeel; daarmee zeggen we eigenlijk dat dit opleidingsonderdeel volledig gevolgd moet worden. (b) begrippen uit de inhoudslijst; daarmee zeggen we dat die voorkennis bij voorkeur in dit opleidingsonderdeel kan verworven worden. Eindtermen. We moeten het curriculum nog valideren t.o.v. de eindtermen. Vandaar dat ik een nieuwe versie van de eindtermen heb gemaakt [3], waar we kunnen noteren in welke opleidingsonderdelen die eindtermen gedekt worden. Waar nodig zullen we de inhoud en/of de eindtermen moeten aanpassen. Naamgeving. Er moet nog eens gekeken worden naar de consistentie van de naamgeving. Gebruiken we nederlandstalige begrippen (Databases of Databanken)? Gebruiken we nummers (Wiskunde 1, Wiskunde 2, ) of gebruiken we preciesere namen? Referenties [1] Zelfstudie Informatica ten behoeve van de onderwijsvisitatie. Onderwijscommissie Informatica, Universiteit Antwerpen, Juni 2001 [2] Toekomstscenario's Opleiding Informatica (versie 0.3). Onderwijscommissie Informatica, Universiteit Antwerpen, 6 februari [3] Eindtermen Opleiding Informatica (versie 0.4). Onderwijscommissie Informatica, Universiteit Antwerpen, 29 november 2002.

Curriculum Bachelor Informatica

Curriculum Bachelor Informatica Curriculum Bachelor Informatica Universiteit Antwerpen Faculteit Wetenschappen Versie 0.1 - zaterdag, 30 november, 2002 (Na afronding van de curriculumbespreking van 13 november 2002 en e-mail inzendingen).

Nadere informatie

Curriculum Opleiding Informatica

Curriculum Opleiding Informatica Curriculum Opleiding Informatica Universiteit Antwerpen Faculteit Wetenschappen Versie 0.0 - maandag, 25 november, 2002 (Na afronding van de curriculumbespreking van 13 november 2002). Zo goed als alle

Nadere informatie

Bachelor & Master Informatica

Bachelor & Master Informatica Bachelor & Master Informatica Universiteit Antwerpen Faculteit Wetenschappen Versie 1.1 - donderdag, 6 mei, 2004 Ter voorbereiding Onderwijscommissie 12 mei 2004 Dit is een 'levend' document en wordt aangepast

Nadere informatie

Bachelor & Master Informatica

Bachelor & Master Informatica Bachelor & Master Informatica Universiteit Antwerpen Faculteit Wetenschappen Versie 1.2 - woensdag, 30 juni, 2004 Ter voorbereiding Onderwijscommissie 7 juli 2004 Dit is een 'levend' document en wordt

Nadere informatie

Eindtermen Opleiding Informatica

Eindtermen Opleiding Informatica Eindtermen Opleiding Informatica Universiteit Antwerpen Faculteit Wetenschappen Versie 0.1 - dinsdag, juni 4, 2002 Preliminaire versie, inclusief gedetailleerde eindtermen per rode draad. Te bespreken

Nadere informatie

Eindtermen Opleiding Informatica

Eindtermen Opleiding Informatica Eindtermen Opleiding Informatica Universiteit Antwerpen Faculteit Wetenschappen Versie 0.2 - maandag, 10 juni, 2002 Aangepaste versie, na bespreking Bachelor/Master werkgroep informatica. Te bespreken

Nadere informatie

Programma Bachelor- en Masteropleiding Informatica 2009-2010

Programma Bachelor- en Masteropleiding Informatica 2009-2010 Programma Bachelor- en Masteropleiding Informatica 2009-2010 Curriculumcommissie Redactie: Jos Roerdink Laatst herzien: 26 maart 2009 Inhoudsopgave 1 Inleiding 1 2 Bacheloropleiding 1 3 Masteropleiding

Nadere informatie

Eindtermen Opleiding Informatica

Eindtermen Opleiding Informatica Eindtermen Opleiding Informatica Universiteit Antwerpen Faculteit Wetenschappen Versie 0.4 - maandag, 25 november, 2002 (Samen met curriculumdefinitie). Te bespreken op de op de Bachelor/Master vergadering

Nadere informatie

Master in de toegepaste informatica

Master in de toegepaste informatica LEUVEN t Master in de toegepaste informatica + schakelprogramma Specialisaties: softwareontwikkeling en gedistribueerde systemen multimedia artificiële intelligentie Rubik s Cube used by permission of

Nadere informatie

B.Sc. Informatica Module 4: Data & Informatie

B.Sc. Informatica Module 4: Data & Informatie B.Sc. Informatica Module 4: Data & Informatie Djoerd Hiemstra, Klaas Sikkel, Luís Ferreira Pires, Maurice van Keulen, en Jan Kamphuis 1 Inleiding Studenten hebben in modules 1 en 2 geleerd om moeilijke

Nadere informatie

Curriculum 2014-2015 Afkortingen Bachelor Informatica Propedeuse Postpropedeuse Start Vervolg Afsluiting 60,0 Gebonden keuze (8,6 EC) Afsluiting

Curriculum 2014-2015 Afkortingen Bachelor Informatica Propedeuse Postpropedeuse Start Vervolg Afsluiting 60,0 Gebonden keuze (8,6 EC) Afsluiting Curriculum 2014-2015 Opleidingen Open Universiteit, faculteit Management, Science & Technology, wetenschapsgebied Informatica en informatiekunde, geldig vanaf 1-9-2014 Afkortingen European Credits (studiepunten)

Nadere informatie

Curriculum 2015-2016 Afkortingen Bachelor Informatica Propedeuse Postpropedeuse Start Vervolg Afsluiting 60,0 Gebonden keuze (8,6 EC) Afsluiting

Curriculum 2015-2016 Afkortingen Bachelor Informatica Propedeuse Postpropedeuse Start Vervolg Afsluiting 60,0 Gebonden keuze (8,6 EC) Afsluiting Curriculum 2015-2016 Opleidingen Open Universiteit, faculteit Management, Science & Technology, wetenschapsgebied Informatica en informatiekunde, geldig vanaf 1-9-2015 Afkortingen European Credits (studiepunten)

Nadere informatie

Vernieuwing Bacheloropleidingen Informatica en Informatiekunde

Vernieuwing Bacheloropleidingen Informatica en Informatiekunde Vernieuwing Bacheloropleidingen Informatica en Informatiekunde Marko van Eekelen, Remko Helms, Evert van de Vrie TouW Informatica symposium 21 november 2015 Aanleiding vernieuwing Open Universiteit Ministerie

Nadere informatie

Eindtermen Lineaire Algebra voor E vor VKO (2DE01)

Eindtermen Lineaire Algebra voor E vor VKO (2DE01) Eindtermen Lineaire Algebra voor E vor VKO (2DE01) dr. G.R. Pellikaan 1 Voorkennis Middelbare school stof van wiskunde en natuurkunde. Eerste gedeelte (Blok A) van Lineaire Algebra voor E (2DE04). 2 Globale

Nadere informatie

High Performance Computing

High Performance Computing High Performance Computing Kristian Rietveld (krietvel@liacs.nl, kamer 138) Groep Computer Systems High-Performance Computing Optimizing compilers (generieke codes, maar ook specifieke rekenkernels). Parallel

Nadere informatie

Bijlage bacheloropleiding Informatica 2012-2013

Bijlage bacheloropleiding Informatica 2012-2013 Bijlage bacheloropleiding Informatica 2012-2013 Bijlage I Eindtermen van de bacheloropleiding (artikel 1.3) De bachelor Informatica: a. kennis en inzicht a1. heeft kennis van en inzicht in de belangrijkste

Nadere informatie

Introductie tot de cursus

Introductie tot de cursus Inhoud introductietalen en ontleders Introductie tot de cursus 1 Plaats en functie van de cursus 7 2 Inhoud van de cursus 7 2.1 Voorkennis 7 2.2 Leerdoelen 8 2.3 Opbouw van de cursus 8 3 Leermiddelen en

Nadere informatie

Beschrijving onderwijseenheden

Beschrijving onderwijseenheden Bachelorgids Wiskunde 2006 23-06-2006 15:28 Pagina 166 Bijlage C Beschrijving onderwijseenheden Deze bijlage behoort bij artikel 1.2, eerste lid, van de onderwijs- en examenregeling van de bacheloropleiding

Nadere informatie

Zelftest Informatica-terminologie

Zelftest Informatica-terminologie Zelftest Informatica-terminologie Document: n0947test.fm 01/07/2015 ABIS Training & Consulting P.O. Box 220 B-3000 Leuven Belgium TRAINING & CONSULTING INTRODUCTIE Deze test is een zelf-test, waarmee u

Nadere informatie

Eindtermen Opleiding Informatica

Eindtermen Opleiding Informatica Eindtermen Opleiding Informatica Universiteit Antwerpen Faculteit Wetenschappen Versie 0.3 - zaterdag, 6 juli, 2002 (Na Onderwijscommissie 19 juni en e-mail feedback). Aanpassingen: (a) Sterkere opsplisting

Nadere informatie

Inhoud. Introductie tot de cursus

Inhoud. Introductie tot de cursus Inhoud Introductie tot de cursus 1 Plaats en functie van de cursus 7 2 Inhoud van de cursus 7 2.1 Tekstboek 7 2.2 Voorkennis 8 2.3 Leerdoelen 8 2.4 Opbouw van de cursus 9 3 Leermiddelen en wijze van studeren

Nadere informatie

Vakbeschrijvingen Servicevakken Informatica. Curriculumcommissie Informatica October 10, 2003

Vakbeschrijvingen Servicevakken Informatica. Curriculumcommissie Informatica October 10, 2003 Vakbeschrijvingen Servicevakken Informatica Curriculumcommissie Informatica October 10, 2003 1 Vakcode: INTSR-03 Vak: APPLIED SYMBOLIC COMPUTING Kwartaal: 4 Bedoeld voor: Scientific Computing and Imaging

Nadere informatie

Lineaire algebra en vectorcalculus

Lineaire algebra en vectorcalculus Lineaire algebra en vectorcalculus dr. G.R. Pellikaan Studiewijzer voor het studiejaar 2013/2014 College 2DN60 Contents 1 Algemeen 2 2 Inhoud van het vak 2 3 Leerdoelen 3 4 Berekening tijdsplanning 3 5

Nadere informatie

Onderwijs- en examenregeling van de masteropleiding

Onderwijs- en examenregeling van de masteropleiding vrije Universiteit amsterdam Faculteit der Exacte Wetenschappen Onderwijs- en examenregeling van de masteropleiding Computer Science Deel B Preambule In dit document wordt een A en een B gedeelte onderscheiden.

Nadere informatie

Software Mobiliteit. UAMS - 6 maart 2001. Theo D'Hondt Lab voor Pogrammeerkunde Vrije Universiteit Brussel http://prog.vub.ac.

Software Mobiliteit. UAMS - 6 maart 2001. Theo D'Hondt Lab voor Pogrammeerkunde Vrije Universiteit Brussel http://prog.vub.ac. Software Mobiliteit Theo D'Hondt Lab voor Pogrammeerkunde Vrije Universiteit Brussel http://prog.vub.ac.be/~tjdhondt p. 1 Overzicht Stelling Objecttechnologie Distributie Mobiliteit Evolutie Besluit p.

Nadere informatie

Aanvullingen bij Hoofdstuk 8

Aanvullingen bij Hoofdstuk 8 Aanvullingen bij Hoofdstuk 8 8.5 Definities voor matrices De begrippen eigenwaarde eigenvector eigenruimte karakteristieke veelterm en diagonaliseerbaar worden ook gebruikt voor vierkante matrices los

Nadere informatie

Praktische informatie m.b.t. College Lineaire Algebra en Beeldverwerking Bachelor Informatica en Economie 2 e jaar Voorjaar semester 2013 Docent:

Praktische informatie m.b.t. College Lineaire Algebra en Beeldverwerking Bachelor Informatica en Economie 2 e jaar Voorjaar semester 2013 Docent: Praktische informatie m.b.t. College Lineaire Algebra en Beeldverwerking Bachelor Informatica en Economie 2 e jaar Voorjaar semester 2013 Docent: D.P. Huijsmans LIACS Universiteit Leiden College Lineaire

Nadere informatie

Omvorming naar de masteropleidingen

Omvorming naar de masteropleidingen Omvorming naar de masteropleidingen Data van indiening van de ingevulde formulieren: Dit beperkt formulier op 4 oktober 2002 Uitgebreider formulier (met o.m. de doelstellingen en eindtermen) uiterlijk

Nadere informatie

HBO5 Informatica Netwerkbeheer (90 studiepunten) In deze module leer je projecten op te stellen en te programmeren in de VB.NET-omgeving.

HBO5 Informatica Netwerkbeheer (90 studiepunten) In deze module leer je projecten op te stellen en te programmeren in de VB.NET-omgeving. STUDIEFICHE CVO DE AVONDSCHOOL Opleiding HBO5 Informatica Netwerkbeheer (90 studiepunten) Module A5 Programmeren 1 (9 studiepunten) Plaats van de module in de opleiding: In deze module leer je projecten

Nadere informatie

Informatica. faculteit wetenschappen deel 1 bacheloropleiding

Informatica. faculteit wetenschappen deel 1 bacheloropleiding Informatica faculteit wetenschappen deel 1 bacheloropleiding 2008 Colofon Redactie Vormgeving Fotografie Departement Studentgerichte Diensten Departement Informatica E. Willockx J. Crab, Photo Alto, Photo

Nadere informatie

Informatica. Deel II: les 1. Java versus Python. Jan Lemeire Informatica deel II februari mei 2014. Parallel Systems: Introduction

Informatica. Deel II: les 1. Java versus Python. Jan Lemeire Informatica deel II februari mei 2014. Parallel Systems: Introduction Informatica Deel II: les 1 Java versus Python Jan Lemeire Informatica deel II februari mei 2014 Parallel Systems: Introduction Arabidopsis (zandraket) Arabidopsis (zandraket) MMIQQA Multimodal Microscopic

Nadere informatie

b + b c + c d + d a + a

b + b c + c d + d a + a Voorwoord De wiskundige vorming die in de wiskundig sterke richtingen van het Vlaamse secundair onderwijs wordt aangeboden, vormt een zeer degelijke basis voor hogere studies in wetenschappelijke, technologische

Nadere informatie

Onderwijs- en examenregeling van de bacheloropleiding

Onderwijs- en examenregeling van de bacheloropleiding Faculteit der Exacte Wetenschappen Onderwijs- en examenregeling van de bacheloropleiding Bedrijfswiskunde en Informatica Deel B Preambule In dit document wordt een A en een B gedeelte onderscheiden. In

Nadere informatie

Inhoud. Introductie tot de cursus

Inhoud. Introductie tot de cursus Inhoud Introductie tot de cursus 1 Inleiding 7 2 Voorkennis 7 3 Het cursusmateriaal 7 4 Structuur, symbolen en taalgebruik 8 5 De cursus bestuderen 9 6 Studiebegeleiding 10 7 Huiswerkopgaven 10 8 Het tentamen

Nadere informatie

Lineaire Algebra voor E (VKO)

Lineaire Algebra voor E (VKO) Lineaire Algebra voor E (VKO) dr. G.R. Pellikaan Studiewijzer voor het studiejaar 2006/2007 College 2DE01 Faculteit Wiskunde en Informatica, Capaciteitsgroep Wiskunde, Leerstoelgebied Coderingstheorie

Nadere informatie

Belangrijkste ideeën/concepten uit OS, incl. proces

Belangrijkste ideeën/concepten uit OS, incl. proces Operating System Overview (Hfst 2) Wat is een OS? Wat was een OS? Evolutie van OS. OS als virtuele machine OS als beheerder van hulpbronnen (resources) Belangrijkste ideeën/concepten uit OS, incl. proces

Nadere informatie

Vlaams Ministerie van Onderwijs en Vorming 1 september 2007 STUDIEGEBIED ICT. Modulaire opleiding Informatica: Programmeren AO IC 002

Vlaams Ministerie van Onderwijs en Vorming 1 september 2007 STUDIEGEBIED ICT. Modulaire opleiding Informatica: Programmeren AO IC 002 STUDIEGEBIED ICT Modulaire opleiding Informatica: AO IC 002 Versie 2.0 BVR Pagina 1 van 21 Inhoud 1 Deel 1 Opleiding... 4 1.1 Korte beschrijving... 4 1.1.1 Inhoud... 4 1.1.2 Modules... 4 1.1.3 Niveau en

Nadere informatie

Tim Mallezie Architectuur van besturingssystemen: Vraag A2.

Tim Mallezie Architectuur van besturingssystemen: Vraag A2. Procesbeheer: kenmerken van moderne besturingssystemen. 1. Bespreek de (drie) meest typische kenmerken van moderne besturingssystemen. 2. In hoeverre beantwoorden UNIX, Linux en Windows NT hieraan? Geef

Nadere informatie

start -> id (k (f c s) (g s c)) -> k (f c s) (g s c) -> f c s -> s c

start -> id (k (f c s) (g s c)) -> k (f c s) (g s c) -> f c s -> s c Een Minimaal Formalisme om te Programmeren We hebben gezien dat Turing machines beschouwd kunnen worden als universele computers. D.w.z. dat iedere berekening met natuurlijke getallen die met een computer

Nadere informatie

Nieuw Curriculum Bachelor Technische Informatica 2013

Nieuw Curriculum Bachelor Technische Informatica 2013 Nieuw Curriculum Bachelor Technische Informatica 2013 Emile Hendriks Opleidingsdirecteur TI/CS Waarom? TU-breed project Studiesucces omdat Rendement te laag Studieduur te lang In 2011: slechts 22% haalde

Nadere informatie

High Performance Computing

High Performance Computing High Performance Computing Kristian Rietveld (krietvel@liacs.nl, kamer 138) Groep Computer Systems - Embedded systems - Specifieke software mappen op specfieke hardware. - Hardware synthesis. - Real-time

Nadere informatie

Schoolagenda 5e jaar, 8 wekelijkse lestijden

Schoolagenda 5e jaar, 8 wekelijkse lestijden Leerkracht: Koen De Naeghel Schooljaar: 2012-2013 Klas: 5aLWi8, 5aWWi8 Aantal taken: 19 Aantal repetities: 14 Schoolagenda 5e jaar, 8 wekelijkse lestijden Taken Eerste trimester: 11 taken indienen op taak

Nadere informatie

Modulewijzer tirprog02/infprg01, programmeren in Java 2

Modulewijzer tirprog02/infprg01, programmeren in Java 2 Modulewijzer tirprog02/infprg01, programmeren in Java 2 W. Oele 17 november 2009 1 Inhoudsopgave 1 Inleiding 3 2 Studiehouding 3 3 Voorkennis 4 4 Inhoud van deze module 5 5 Leermiddelen 5 6 Theorie en

Nadere informatie

HBO5 Informatica Netwerkbeheer (90 studiepunten) een databank ontwerpen,

HBO5 Informatica Netwerkbeheer (90 studiepunten) een databank ontwerpen, STUDIEFICHE CVO DE AVONDSCHOOL Opleiding HBO5 Informatica Netwerkbeheer (90 studiepunten) Module C1 Beheer van Databanken (6 studiepunten) Plaats van de module in de opleiding: In deze module 'Beheer van

Nadere informatie

ONBETWIST ONderwijs verbeteren met WISkunde Toetsen. Overzicht bestaande content. Deliverable 3.6. Hans Cuypers. ONBETWIST Deliverable 3.

ONBETWIST ONderwijs verbeteren met WISkunde Toetsen. Overzicht bestaande content. Deliverable 3.6. Hans Cuypers. ONBETWIST Deliverable 3. Overzicht bestaande content Deliverable 3.6 Hans Cuypers Inleiding Binnen het ONBETWIST project worden toetsen en items voor verschillende deelgebieden van de wiskunde gemaakt. In voorgaande projecten,

Nadere informatie

Software Engineering. Universiteit Antwerpen

Software Engineering. Universiteit Antwerpen Software Engineering 3de BAC Informatica (Computer Science) [Academic year 2010-2011] Prof. Serge Demeyer Universiteit Antwerpen HOOFDSTUK 0 Praktische Zaken Doel Professionele Informaticus Plaats in het

Nadere informatie

Uitvoeringsregeling bij de Onderwijs- en examenregeling 2014-2015 wo bacheloropleiding Informatica

Uitvoeringsregeling bij de Onderwijs- en examenregeling 2014-2015 wo bacheloropleiding Informatica 1 Faculteit Management, Science and Technology Uitvoeringsregeling bij de Onderwijs- en examenregeling 2014-2015 wo bacheloropleiding Informatica U2014/02462 De uitvoeringsregeling treedt in werking per

Nadere informatie

Profilering derde graad

Profilering derde graad De leerling heeft in de 1ste en de 2de graad, de gelegenheid gehad zijn/haar interesses te ontdekken en heeft misschien al enig idee ontwikkeld over toekomstige werk- of studieplannen. Vaardigheden, inzet,

Nadere informatie

Omvorming naar de masteropleidingen

Omvorming naar de masteropleidingen Omvorming naar de masteropleidingen Data van indiening van de ingevulde formulieren: Dit beperkt formulier op 4 oktober 2002 Uitgebreider formulier (met o.m. de doelstellingen en eindtermen) uiterlijk

Nadere informatie

ONDERWIJS- EN EXAMENREGELING studiejaar 2010-2011. Deel B. HOOFDSTUK 1 - Doelstellingen en eindtermen van de opleiding

ONDERWIJS- EN EXAMENREGELING studiejaar 2010-2011. Deel B. HOOFDSTUK 1 - Doelstellingen en eindtermen van de opleiding UNIVERSITEIT VAN AMSTERDAM FACULTEIT DER NATUURWETENSCHAPPEN, WISKUNDE EN INFORMATICA ONDERWIJS- EN EXAMENREGELING studiejaar 2010-2011 Deel B MASTEROPLEIDING SOFTWARE ENGINEERING 1 september 2010 HOOFDSTUK

Nadere informatie

HBO5 Informatica Netwerkbeheer (90 studiepunten) Het schematiseren van probleemstellingen. met zelfgedefinieerde klassen werken.

HBO5 Informatica Netwerkbeheer (90 studiepunten) Het schematiseren van probleemstellingen. met zelfgedefinieerde klassen werken. STUDIEFICHE CVO DE AVONDSCHOOL Opleiding HBO5 Informatica Netwerkbeheer (90 studiepunten) Module A1 Basiskennis (4 studiepunten) Plaats van de module in de opleiding: In deze module wordt de basiskennis

Nadere informatie

2. Een eerste kennismaking met Maxima

2. Een eerste kennismaking met Maxima . Een eerste kennismaking met Maxima Als u nog niet eerder kennis heeft gemaakt met CAS (Computer Algebra System) software, dan lijkt Maxima misschien erg gecompliceerd en moeilijk, zelfs voor het oplossen

Nadere informatie

Niet-herkansbaar onderdee. Totaalpunt of deelpunt. Dovd binnen acjaar Dovd over acjaar

Niet-herkansbaar onderdee. Totaalpunt of deelpunt. Dovd binnen acjaar Dovd over acjaar YI0626 Ontwerpen van elektronische systemen (10 2s TOTAAL 1-20 YI0626 Ontwerpen van elektronische systemen (10 2s X X OLA 01 YI6251 - Hoogfrequent ontwerpen: theorie (2s) 1-20 YI0626 Ontwerpen van elektronische

Nadere informatie

Equivalentie tussen: vormingen georganiseerd door het ministerie van Defensie en opleidingen van het volwassenenonderwijs

Equivalentie tussen: vormingen georganiseerd door het ministerie van Defensie en opleidingen van het volwassenenonderwijs - 1 - Equivalentie tussen: vormingen georganiseerd door het ministerie van Defensie en opleidingen van het volwassenenonderwijs 1. Vorming officier Informaticus niveau Korps Technische fiche van de vorming

Nadere informatie

slides2.pdf 2 nov 2001 1

slides2.pdf 2 nov 2001 1 Opbouw Inleiding Algemeen 2 Wetenschap Informatica Studeren Wetenschap en Techniek Informatica als wetenschap Informatica studie Wetenschappelijke aanpak Organisatie Universiteit Instituut Piet van Oostrum

Nadere informatie

Bijlagen bacheloropleiding Kunstmatige Intelligentie 2012-2013

Bijlagen bacheloropleiding Kunstmatige Intelligentie 2012-2013 Bijlagen bacheloropleiding Kunstmatige Intelligentie 2012-2013 Bijlage I Eindtermen van de bacheloropleiding Met de opleiding wordt beoogd: - inhoudelijke kennis, vaardigheid en inzicht op het gebied van

Nadere informatie

Lineaire Algebra (2DD12) Laatste nieuws in 2012

Lineaire Algebra (2DD12) Laatste nieuws in 2012 Lineaire Algebra (2DD12) Laatste nieuws in 2012 Kwartiel 3, week 1 Het eerste college zal op maandagmiddag 6 februari 2012 beginnen om 13:45 uur in Auditorium 8. Zie de desbetreffende pagina van OASE of

Nadere informatie

Inhoudsopgave. I Theorie 1

Inhoudsopgave. I Theorie 1 Inhoudsopgave I Theorie 1 1 Verzamelingen 3 1.1 Inleiding........................................ 3 1.2 Bewerkingen met verzamelingen........................... 6 1.2.1 Vereniging (unie) van twee verzamelingen.................

Nadere informatie

ZER Informatica. Programma-evaluatie. Resultaten programma-evaluatie. 5 enquêtes:

ZER Informatica. Programma-evaluatie. Resultaten programma-evaluatie. 5 enquêtes: ZER Informatica Resultaten programma-evaluatie Programma-evaluatie 5 enquêtes: - Overgang secundair onderwijs universiteit - Studenten die niet aan examens deelnamen / met hun opleiding stopten - Evaluatie

Nadere informatie

Overzicht modulefiches opleiding graduaat informatica optie programmeren

Overzicht modulefiches opleiding graduaat informatica optie programmeren Overzicht modulefiches opleiding graduaat informatica optie programmeren Inhoud Analyse TV... 2 Basiskennis TV... 3 Besturingssystemen TV... 4 Communicatie- en organisatietech. TV... 5 Databanken TV...

Nadere informatie

Zelftest Java concepten

Zelftest Java concepten Zelftest Java concepten Document: n0838test.fm 22/03/2012 ABIS Training & Consulting P.O. Box 220 B-3000 Leuven Belgium TRAINING & CONSULTING INLEIDING BIJ DE ZELFTEST JAVA CONCEPTEN Om de voorkennis nodig

Nadere informatie

M1 Wiskundig taalgebruik en notaties

M1 Wiskundig taalgebruik en notaties M1 Wiskundig taalgebruik en notaties Verzamelingenleer Verzameling = aantal objecten samengebracht tot een geheel - Lege verzameling = verzameling die geen elementen bevat A = - Singleton verzameling =

Nadere informatie

Domein A: Vaardigheden

Domein A: Vaardigheden Examenprogramma Wiskunde A havo Het eindexamen bestaat uit het centraal examen en het schoolexamen. Het examenprogramma bestaat uit de volgende domeinen: Domein A Vaardigheden Domein B Algebra en tellen

Nadere informatie

CURRICULUM VITAE VAN M.L.STOLK [laatst bijgewerkt: 01-07-2003]

CURRICULUM VITAE VAN M.L.STOLK [laatst bijgewerkt: 01-07-2003] CURRICULUM VITAE VAN M.L.STOLK [laatst bijgewerkt: 01-07-2003] PERSONALIA Naam : Stolk Voornaam : Martin Tussenletters : L (Loek) Adres 1) : Telefoon 1) : Email : mlstolk@cs.vu.nl Geslacht : Man Geboortedatum

Nadere informatie

Matrix- en vectorrekening

Matrix- en vectorrekening Hogeschool Rotterdam / CMI Matrix- en vectorrekening (matrices, vergelijkingen, determinanten, vectoren en transformaties) TIRLIN01 Aantal studiepunten: 2 ects Modulebeheerder: P.J. den Brok (tijdelijk)

Nadere informatie

Software Engineering. Universiteit Antwerpen. Opleiding Informatica Doel en Ambitie. 3de BAC Informatica (Computer Science) [Academic year 2014-2015]

Software Engineering. Universiteit Antwerpen. Opleiding Informatica Doel en Ambitie. 3de BAC Informatica (Computer Science) [Academic year 2014-2015] Opleiding Informatica Doel en Ambitie Software Engineering 3de BAC Informatica (Computer Science) [Academic year 21-2] Prof. Serge Demeyer Universiteit Antwerpen Doelstelling: Het doel van de opleiding

Nadere informatie

Software Engineering. Universiteit Antwerpen

Software Engineering. Universiteit Antwerpen Software Engineering 3de BAC Informatica (Computer Science) [Academic year 2014-2015] Prof. Serge Demeyer Universiteit Antwerpen Opleiding Informatica Doel en Ambitie Doelstelling: Het doel van de opleiding

Nadere informatie

Module 1 Programmeren

Module 1 Programmeren Module 1 Programmeren Programmeertalen 13 1.1 Inleiding 13 1.2 Programmeertalen in historisch perspectief 13 1.2.1 Machinecode 13 1.2.2 Assembleertalen (assembly) 14 1.2.3 Hogere programmeertalen 15 1.2.4

Nadere informatie

Studieschema bachelor Informatica

Studieschema bachelor Informatica Studieschema bachelor Informatica 6515316 code titel modulen begeleidingsvorm tentamenvorm tentamendata sept. 15 -aug. 16 Startpakket U kunt op twee momenten in het jaar in september of in februari starten

Nadere informatie

Zelftest Inleiding Programmeren

Zelftest Inleiding Programmeren Zelftest Inleiding Programmeren Document: n0824test.fm 22/01/2013 ABIS Training & Consulting P.O. Box 220 B-3000 Leuven Belgium TRAINING & CONSULTING INLEIDING BIJ DE ZELFTEST INLEIDING PROGRAMMEREN Deze

Nadere informatie

WISKUNDE D HAVO VAKINFORMATIE STAATSEXAMEN 2016 V15.7.0

WISKUNDE D HAVO VAKINFORMATIE STAATSEXAMEN 2016 V15.7.0 WISKUNDE D HAVO VAKINFORMATIE STAATSEAMEN 2016 V15.7.0 De vakinformatie in dit document is vastgesteld door het College voor Toetsen en Examens (CvTE). Het CvTE is verantwoordelijk voor de afname van de

Nadere informatie

HBO5 Informatica Netwerkbeheer (90 studiepunten)

HBO5 Informatica Netwerkbeheer (90 studiepunten) STUDIEFICHE CVO DE AVONDSCHOOL Opleiding HBO5 Informatica Netwerkbeheer (90 studiepunten) Module A8 Databanken (5 studiepunten) Plaats van de module in de opleiding: In deze module 'Netwerkbeheer 2' de

Nadere informatie

Waarmaken van Leibniz s droom

Waarmaken van Leibniz s droom Waarmaken van Leibniz s droom Artificiële intelligentie Communicatie & internet Operating system Economie Computatietheorie & Software Efficiënt productieproces Hardware architectuur Electronica: relais

Nadere informatie

Fundamenten van de Informatica

Fundamenten van de Informatica Fundamenten van de Informatica Luc De Raedt Academiejaar 2006-2007 naar de cursustekst van Karel Dekimpe en Bart Demoen A.1: Talen en Eindige Automaten 1 Deel 1: Inleiding 2 Motivatie Fundamenten van de

Nadere informatie

WISKUNDE D VWO VAKINFORMATIE STAATSEXAMEN 2016 V15.7.0

WISKUNDE D VWO VAKINFORMATIE STAATSEXAMEN 2016 V15.7.0 WISKUNDE D VWO VAKINFORMATIE STAATSEAMEN 2016 V15.7.0 De vakinformatie in dit document is vastgesteld door het College voor Toetsen en Examens (CvTE). Het CvTE is verantwoordelijk voor de afname van de

Nadere informatie

ECTS fiche. Module info. Evaluatie. Gespreide evaluatie OPLEIDING. Handelswetenschappen en bedrijfskunde HBO Informatica

ECTS fiche. Module info. Evaluatie. Gespreide evaluatie OPLEIDING. Handelswetenschappen en bedrijfskunde HBO Informatica ECTS fiche Module info OPLEIDING STUDIEGEBIED AFDELING MODULE MODULENAAM Programmeren 5 MODULECODE B STUDIEPUNTEN 10 VRIJSTELLING MOGELIJK ja Handelswetenschappen en bedrijfskunde HBO Informatica Evaluatie

Nadere informatie

Informatica. VWO 5 en 6 HAVO 4 en 5

Informatica. VWO 5 en 6 HAVO 4 en 5 Informatica VWO 5 en 6 HAVO 4 en 5 informatiekunde - informatica Onderbouw: Word Excel Bovenbouw: Nieuw vak Inhoud komt straks Powerpoint E-mail Internet Studielast Havo HAVO 4 3 lesuren per week HAVO

Nadere informatie

Inhoud introductie. Introductie tot de cursus

Inhoud introductie. Introductie tot de cursus Inhoud introductie Introductie tot de cursus 1 Plaats en functie van de cursus 7 2 Inhoud van de cursus 8 2.1 Voorkennis 8 2.2 Leerdoelen 8 2.3 Opbouw van de cursus 9 2.4 Leermiddelen 9 3 Tentaminering

Nadere informatie

The OSI Reference Model

The OSI Reference Model Telematica Applicatielaag Hoofdstuk 16, 17 Applicatielaag 4Bevat alle toepassingen die van het netwerk gebruik maken n E-mail n Elektronisch nieuws n WWW n EDI (Electronic Data Interchange) n Napster,

Nadere informatie

Informatica kiezen. Informatica: iets met computers? Informatie over het vak informatica in de Tweede Fase van havo en vwo

Informatica kiezen. Informatica: iets met computers? Informatie over het vak informatica in de Tweede Fase van havo en vwo Informatica kiezen Informatica: iets met computers? Informatie over het vak informatica in de Tweede Fase van havo en vwo Voorlichtingsmateriaal voor leerlingen in havo en vwo Het vak informatica Waarom

Nadere informatie

Het vak informatica op de NSG

Het vak informatica op de NSG Het vak informatica op de NSG Algemeen Volgens Wikipedia (online encyclopedie) wordt informatica omschreven als de wetenschap die zich bezighoudt met de beheersing van complexiteit, o.a. op het vlak van

Nadere informatie

11 e editie. Inhoudsopgaven VWO 5

11 e editie. Inhoudsopgaven VWO 5 11 e editie Inhoudsopgaven VWO 5 Inhoudsopgave 5 vwo A 1 Formules herleiden 1-1 Lineaire formules 1-2 Gebroken formules 1-3 Wortelformules 1-4 Machtsformules 1-5 Gemengde opdrachten 2 Statistiek (op computer)

Nadere informatie

Inhoud. Introductie tot de cursus

Inhoud. Introductie tot de cursus Inhoud Introductie tot de cursus 1 De functie van de cursus 7 2 De inhoud van de cursus 7 2.1 Voorkennis 7 2.2 Leerdoelen van de cursus 8 2.3 Opbouw van de cursus 8 3 Leermiddelen en wijze van studeren

Nadere informatie

Uitgebreid eindwerkvoorstel Lokaliseren van personen en objecten met behulp van camera s

Uitgebreid eindwerkvoorstel Lokaliseren van personen en objecten met behulp van camera s Uitgebreid eindwerkvoorstel Lokaliseren van personen en objecten met behulp van camera s Sofie De Cooman 21 December 2006 Stagebedrijf: Interne begeleider: Externe begeleider: BarcoView Koen Van De Wiele

Nadere informatie

Examencommissie wiskunde voorzitter Prof. J. Van der Jeugt, secretaris Prof. H. Vernaeve opstellen examenroosters deliberaties, proclamaties

Examencommissie wiskunde voorzitter Prof. J. Van der Jeugt, secretaris Prof. H. Vernaeve opstellen examenroosters deliberaties, proclamaties Opleidingscommissie Wiskunde (OCW) voorzitter Prof. A. Weiermann samenstellen van het opleidingsprogramma opstellen lessenroosters aanstellen lesgevers Examencommissie wiskunde voorzitter Prof. J. Van

Nadere informatie

Curriculumherziening. Bacheloropleiding Informatiekunde. Eindtermen. Informatiekunde. Het eerste jaar. Bacheloropleiding 4/27/2010

Curriculumherziening. Bacheloropleiding Informatiekunde. Eindtermen. Informatiekunde. Het eerste jaar. Bacheloropleiding 4/27/2010 Bacheloropleiding Curriculum 2010-2011 Curriculumherziening Departement ß-faculteit Universiteit Utrecht onderwijs visitatie zelfevaluatie masteropleidingen bachelor informatiekunde vakgebied docenten

Nadere informatie

CVO PANTA RHEI - Schoonmeersstraat 26 9000 GENT 09 335 22 22. Soorten stochastische variabelen (discrete versus continue)

CVO PANTA RHEI - Schoonmeersstraat 26 9000 GENT 09 335 22 22. Soorten stochastische variabelen (discrete versus continue) identificatie opleiding Marketing modulenaam Statistiek code module A12 goedkeuring door aantal lestijden 80 studiepunten datum goedkeuring structuurschema / volgtijdelijkheid link: inhoud link leerplan:

Nadere informatie

Hogeschool West-Vlaanderen Karel de Grote-Hogeschool

Hogeschool West-Vlaanderen Karel de Grote-Hogeschool Departement en Bedrijfskunde bedrijfsmanagement Marketing 1993-1994 Boekhouden en practicum (0stp) Technologie Bachelor elektronica-ict 2009-2010 Lab routing 2 (2stp) 2009-2010 routing 2 (2stp) voor IT

Nadere informatie

Een Inleiding tot Software Engineering. Ian Sommerville 2004 Software Engineering, 7th edition. Chapter 1 Slide 1

Een Inleiding tot Software Engineering. Ian Sommerville 2004 Software Engineering, 7th edition. Chapter 1 Slide 1 Een Inleiding tot Software Engineering Ian Sommerville 2004 Software Engineering, 7th edition. Chapter 1 Slide 1 Software engineering De economie is compleet afhankelijk van software. Meer en meer systemen

Nadere informatie

Vrijstelling binnen een bacheloropleiding van de faculteit Informatica, 2013-2014

Vrijstelling binnen een bacheloropleiding van de faculteit Informatica, 2013-2014 1/6 Vrijstelling binnen een bacheloropleiding van de faculteit Informatica, 2013-2014 Iedereen van 18 jaar of ouder kan bij de Open Universiteit starten met een bacheloropleiding van de faculteit Informatica:

Nadere informatie

Uitvoeringsregeling bij de Onderwijs- en examenregeling 2014-2015 wo masteropleiding Computer Science

Uitvoeringsregeling bij de Onderwijs- en examenregeling 2014-2015 wo masteropleiding Computer Science 1 Faculteit Management, Science and Technology Uitvoeringsregeling bij de Onderwijs- en examenregeling 2014-2015 wo masteropleiding Computer Science U2014/02464 De uitvoeringsregeling treedt in werking

Nadere informatie

Als een PSD selecties bevat, deelt de lijn van het programma zich op met de verschillende antwoorden op het vraagstuk.

Als een PSD selecties bevat, deelt de lijn van het programma zich op met de verschillende antwoorden op het vraagstuk. HOOFDSTUK 3 3.1 Stapsgewijs programmeren In de vorige hoofdstukken zijn programmeertalen beschreven die imperatief zijn. is het stapsgewijs in code omschrijven wat een programma moet doen, net als een

Nadere informatie

Programmeren. Inleiding

Programmeren. Inleiding Programmeren Inleiding STAPPEN IN DE ONTWIKKELING VAN EEN PROGRAMMA 1. Probleem 1. Probleem Ideaal gewicht berekenen Wortel van een vierkantsvergelijking berekenen Schaakspel spelen Boekhouding doen 2.

Nadere informatie

MODULEBESCHRIJVING Databases DBS1

MODULEBESCHRIJVING Databases DBS1 MODULEBESCHRIJVING Databases DBS1 Samensteller(s): Richard van den Ham Datum: 30-08-2012 Versie: 1.0 Module: Databases Identificatie Progresscode: DBS1 Semester: 1 Omvang: 140 SBUs/ 5 ECTS-punten Lestijd:

Nadere informatie

Where innovation starts. Vakken eerste jaar Psychology & Technology

Where innovation starts. Vakken eerste jaar Psychology & Technology Where innovation starts Vakken eerste jaar Vakken eerste jaar In de major krijg je uiteenlopende vakken en projecten op het gebied van psychologie, techniek en onderzoeksmethoden. Daarnaast heb je binnen

Nadere informatie

Vrijstelling voor de vrije ruimte Vrijstelling op basis van verwante opleiding

Vrijstelling voor de vrije ruimte Vrijstelling op basis van verwante opleiding Maart 2015 Vrijstelling binnen een bacheloropleiding van het wetenschapsgebied Informatica en Informatiekunde, 2014-2015 Iedereen van 18 jaar of ouder kan bij de Open Universiteit starten met een bacheloropleiding

Nadere informatie

Schoolagenda klas 6aMTWi-6bEcWi-6dWWi6

Schoolagenda klas 6aMTWi-6bEcWi-6dWWi6 Schoolagenda klas 6aMTWi-6bEcWi-6dWWi6 Koen De Naeghel Onze-Lieve-Vrouwecollege Assebroek schooljaar 2014-2015 Eerste trimester Toetsen 4 repetities en enkele kleine, aangekondigde toetsen (80% TTE) dag

Nadere informatie

Informatica-Actief. i&i-conferentie. 25 november 2015, Amersfoort. Pieter Vorstenbosch en Paul Bergervoet

Informatica-Actief. i&i-conferentie. 25 november 2015, Amersfoort. Pieter Vorstenbosch en Paul Bergervoet Informatica-Actief i&i-conferentie 25 november 2015, Amersfoort Pieter Vorstenbosch en Paul Bergervoet 1 Inhoud Vorm en techniek Stijl van de cursussen SSO Inhoud Programmeerblok en meer Intro, Processing,

Nadere informatie