Inhoudsopgave: Voorwoord Programma Abstracts... 5 t/m 10

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Inhoudsopgave: Voorwoord... 2. Programma... 3. Abstracts... 5 t/m 10"

Transcriptie

1 Inhoudsopgave: Voorwoord... 2 Programma... 3 Abstracts... 5 t/m 10

2 VOORWOORD Dit 11 e Papendalsymposium is wederom met veel plezier vanuit het RCP-buro georganiseerd. Het programma is tot stand gekomen in samenwerking met de pathologie laboratoria en de managers/directeuren van SBO, SBBS en SBBT (landsdeel Oost). Momenteel vinden er veel veranderingen plaats m.b.t. het BVO baarmoederhalskanker. Over niet al te lange tijd komt er een advies van de Gezondheidsraad over het BVO aan de minister van VWS. De pathologie laboratoria worden momenteel geconfronteerd met nieuwe ontwikkelingen aangaande HPV, dunne laag cytologie en computer ondersteund screenen. De meeste pathologie laboratoria hebben dunne laag cytologie al ingevoerd. Enkele pathologie laboratoria hebben de validatie voor computer ondersteund screenen volgens NVVP/VWS/RIVM-normen inmiddels goed doorstaan en zijn er op overgegaan. Bij de huidige krapper wordende budgetten worden de vragen over kosten-effectiviteit van deze nieuwe technieken steeds prangender. Niet onbelangrijk is de rol die HPV daarbij straks gaat spelen. Wordt HPV de nieuwe screentest? Al deze onderwerpen zullen vanavond aan bod komen. Het RCP-buro heeft een aantal zeer deskundigen uit het veld over deze onderwerpen uitgenodigd. Zo komt Dr. M. Desai uit Manchester spreken over de resultaten van twee grote studies die zij uitgevoerd heeft in de UK, namelijk de ARTISTIC en MAVARIC studie. Deze avond zal besloten worden met een forumdiscussie tussen aanwezigen en de sprekers aan de hand van stellingen. Laat u zich deze avond weer helemaal bijpraten over de nieuwste ontwikkelingen aangaande het BVO baarmoederhalskanker! Wij wensen u een inspirerend en leerzaam symposium toe. J. Bulten, Regionaal coordinerend patholoog 2

3 PROGRAMMA Maandag 9 november Ontvangst met soep en broodjes Voorzitter: Dr. A. Grefte, patholoog, UMC St Radboud Opening en welkom Drs. M. Lubbers, regiomanager SBO Wat doen we met de wensen van vrouwen t.a.v. het bevolkingsonderzoek? Dr. N. van der Veen, Programmacoördinatior Bevolkingsonderzoek, RIVM, Bilthoven De rol van de Gezondheidsraad bij de advisering van het ministerie van VWS. Dr. K. Groeneveld, Gezondheidsraad, Den Haag Liquid Based Cytology, HPV and Computer Assisted Screening; results of the ARTISTIC/MAVARIC study Dr. M. Desai, pathologist, Manchester Cytology Center, Manchester, UK Pauze Voorzitter: Dr. H. Peters, patholoog, Gelre Ziekenhuizen Wordt primair HPV screening de toekomst? Dr. F. van Kemenade, patholoog, VU UMC, Amsterdam Nethcon Trial: dunne laag en conventionele cytologie vergeleken. Drs. B. Siebers, onderzoeker, UMC St Radboud Forumdiscussie o.l.v. Dr. Mr. James E. Boers, RCP Noord Nederland Alle sprekers Conclusies en afsluiting Borrel met hapje 3

4 ABSTRACTS 4

5 Wat doen we met de wensen van vrouwen t.a.v. het bevolkingsonderzoek Dr. N. van der Veen Het bevolkingsonderzoek naar baarmoederhalskanker is op een bepaalde wijze georganiseerd. De vrouw ontvangt schriftelijk een uitnodiging om bij haar eigen huisarts een uitstrijkje te laten maken. De opkomst van bepaalde groepen vrouwen, zoals 30- jarigen en met een lage sociaal economische status, is lager dan de gemiddelde opkomst. Daarom worden er verschillende initiatieven ingezet om de opkomst te verhogen. Het RIVM denkt dat er ook nog veel te winnen is door het verlagen van belemmeringen die vrouwen ervaren om een uitstrijkje te maken. De bevolkingsonderzoeken moeten voldoende toegankelijk zijn voor de doelgroepen. Hieronder wordt verstaan dat de doelgroep, in dit geval vrouwen tussen de 30 en 60 jaar, gemakkelijk kan meedoen aan het bevolkingsonderzoek. Het RIVM interpreteert dit dat het bevolkingsonderzoek zoveel mogelijk moet aansluiten bij de behoeften van de vrouwen. En dat ervaren (praktische en emotionele) belemmeringen die ook eventuele deelname in de weg staan zoveel mogelijk weggenomen worden. In 2009 is door het RIVM onderzoek verricht naar de behoeften van de vrouwen ten aanzien van het bevolkingsonderzoek. Resultaten van het onderzoek geven richting hoe de toegankelijkheid van het bevolkingsonderzoek vergroot kan worden. Twee initiatieven van screeningsorganisaties ondersteunen de gevonden resultaten. Bij de SBZWN is het aanbieden van de alternatieve uitstrijklocatie Star laagdrempelig aangeboden, namelijk in de uitnodigingsbrief. Bij de SBBW is een uitstrijkcentrum opgezet waar vrouwen terecht kunnen voor een uitstrijkje. Ook deze mogelijkheid wordt laagdrempelig aangeboden. In het onderzoek naar de behoefte zijn de volgende aspecten voorgelegd aan de vrouwen: 1. Ervaart de vrouw belemmeringen bij het bereiken van de huisartsenpraktijk voor het maken van een afspraak. 2. Is er behoefte aan een spreekuur. 3. Is er behoefte om s avonds na werktijden een uitstrijkje te laten maken. 4. Is er behoefte om naar een alternatieve uitstrijklocatie te gaan. 5. Is er behoefte aan een thuistest zodat vrouwen niet naar de huisarts hoeven. Ad 1: Ervaart de vrouw belemmeringen bij het bereiken van de huisartsenpraktijk voor het maken van een afspraak. Uit het onderzoek behoeftepeiling blijkt dat 4 % van de vrouwen tussen de 31 en 60 jaar problemen ervaart bij het maken van een afspraak. Hierbij is geen duidelijk verschil in leeftijd, SES en de mate van stedelijkheid. Telefonische bereikbaarheid en het maken van een afspraak op een geschikt moment is vooral voor werkende vrouwen een ervaren belemmering. Vrouwen die s avonds gebruik maken van de alternatieve uitstrijklocatie Star geven vaak aan dit te doen omdat zij geen afspraak konden maken op een geschikt tijdstip. Ad 2: Is er behoefte aan een spreekuur. 5

6 Uit het onderzoek blijkt 58% van de jongere vrouwen (25 30) en 39% van de oudere vrouwen (31-60) een spreekuur een goed idee te vinden. De meeste van deze vrouwen geven aan hiervan gebruik te zullen maken. De laagdrempeligheid zoals het zelf kunnen bekijken wanneer het uitkomt, opener, niet eerst hoeven te bellen zijn redenen waarom vrouwen een spreekuur prettig vinden. Vrouwen die een spreekuur niet prettig vinden geven als redenen aan dat zij met een afspraak minder lang hoeven te wachten en dat het meer lopende band werk is. Ad 3: Is er behoefte om s avonds na werktijden een uitstrijkje te laten maken. Uit het onderzoek blijkt dat de meeste vrouwen tussen de 31 en 60 jaar het liefst een uitstrijkje overdag tijdens kantooruren maken (71%). Bij vrouwen tussen de 25 en 30 jaar is dit 43%. Een groot deel van de jongere vrouwen (35%) vinden een afspraak door de week s avonds prettig. De voorkeur van oudere vrouwen met een hoge SES (23%) en vrouwen die meer dan 12 uur per week werken (19%) voor het maken van een uitstrijkje s avonds is hoger dan vrouwen met een lage SES (9%) en vrouwen die 12 uur of minder werken (5%). Ad 4: Is er behoefte om naar een alternatieve uitstrijklocatie te gaan. Aan de vrouwen is gevraagd waar zij het uitstrijkje willen maken, bij hun huisarts of op een andere locatie bv een laboratorium of uitstrijkcentrum. Eén op de 10 vrouwen wil graag terecht bij een alternatieve locatie. Werk of SES heeft geen invloed op de voorkeur van vrouwen wat locatie betreft. De anonimiteit, meer ervaring en snelheid zijn redenen waarom vrouwen terecht willen bij een andere locatie. Dit komt overeen met de belangrijkste reden waarom vrouwen een uitstrijkje bij het Star laten maken. Zij vinden het prettig dat de medewerkers van Star hun niet persoonlijk kennen. Vrouwen vinden een reistijd van thuis naar een alternatieve locatie tussen de 10 en 30 minuten acceptabel. Ad 5: Is er behoefte aan een thuistest zodat vrouwen niet naar de huisarts hoeven. Veel vrouwen geven aan een voorkeur voor de thuistest te hebben boven een uitstrijkje bij de huisarts. Eenenzestig procent van de jonge vrouwen en 46% van de oudere vrouwen willen liever een thuistest. Het meest genoemde voordeel is geen schaamte meer hoeven voelen bij het uitstrijkje. Daarnaast speelt gemak een grote rol; geen afspraak meer plannen of de deur niet meer uit hoeven. Vrouwen met een lage SES hebben een voorkeur voor een uitstrijkje bij de huisarts, zij denken dat het betrouwbaarder is, er op meerdere afwijkingen worden getest en verwachten directe hulp bij een positieve test. Onderzoeken die zijn gedaan met de thuistest laten zien dat de thuistest een geschikt middel is om de opkomst onder non-responders te vergroten. Aan vrouwen is gevraagd of zij nog reageren op een eerste uitnodiging als zij weten dat ze een thuistest krijgen als ze niet reageren. De helft van de jonge vrouwen en ruim een derde van de oudere vrouwen weten bijna zeker dat ze niet reageren op de uitnodiging en wachten op een thuistest. Gemak en schaamte zijn de belangrijkste redenen om te wachten op een thuistest. Conclusies: Er zijn voldoende aanknopingspunten gevonden om de toegankelijkheid van het bevolkingsonderzoek te vergroten. Het inzetten van een thuistest is voorlopig niet aan de orde. Hier moet nog meer onderzoek naar worden gedaan. Door het aanbieden van een grotere variëteit tav uitstrijklocatie en uitstrijkmoment aan de vrouw zal het bevolkingsonderzoek meer aansluiten bij de behoefte van de vrouw. 6

7 De rol van de Gezondheidsraad bij de advisering van het ministerie van VWS Dr. K. Groeneveld Op 20 maart 2007 ontving de Gezondheidsraad een adviesaanvraag van de minister van Volkgezondheid, Welzijn en Sport (VWS) over de preventie van baarmoederhalskanker. De minister vroeg de Gezondheidsraad daarbij aandacht te geven aan de ontwikkelingen binnen het bevolkingsonderzoek baarmoederhalskanker en aan de mogelijkheden voor preventieve vaccinatie. Vanwege de hoge prioriteit die er aan dit tweede onderwerp werd toegekend heeft de Gezondheidsraad daar als eerste over geadviseerd. Op 31 maart 2008 is het advies Vaccinatie tegen baarmoederhalskanker aan de minister aangeboden. 1 Nu buigt de verantwoordelijke commissie zich over de ontwikkelingen binnen het bevolkingsonderzoek. In de voordracht zal eerst worden ingegaan op taak en werkwijze van de Gezondheidsraad en zijn commissies. Daarna komen verschillende ontwikkelingen op het gebied van het bevolkingsonderzoek baarmoederhalskanker aan bod. Daaronder vallen opkomstbevorderende maatregelen, maar ook technische ontwikkelingen op het gebied van de screening. Voorbeelden daarvan zijn de HPV-test (waarbij niet naar afwijkende cellen wordt gezocht maar naar genetisch materiaal van bepaalde types van het voor baarmoederhalskanker verantwoordelijk virus), en de dunnelaagcytologie, al dan niet in combinatie met Computer Ondersteund Screenen. De commissie bepaalt van deze ontwikkelingen de stand van de wetenschap en stelt op basis daarvan een advies op. De commissie betrekt bij haar werk een verkennende analyse van de kosteneffectiviteit van de verschillende mogelijkheden. Het commissieproces loopt en het definitieve advies van de commissie staat dan ook nog niet vast. Bovendien geldt: de Gezondheidsraad adviseert, de minister van VWS beslist. 1. Gezondheidsraad. Vaccinatie tegen baarmoederhalskanker. Den Haag: Gezondheidsraad; 2008: 2008/08. 7

8 Liquid Based Cytology, HPV and Computer Assisted Screening: results of the ARTISTIC/MAVARIC study Dr. M. Desai The cervical screening programme in UK is fully converted to Liquid based Cytology using ThinPrep (HOLOGIC) and SurePath(BD) systems. The key strategy of the NHSCSP (UK) is to increase the coverage, to improve the quality and to improve the productivity. The introduction of Liquid based cytology (LBC) in UK laboratories has set a platform for automation and molecular testing in cervical screening process. Two major independent, Health Technology Assessment funded trials have been conducted in Manchester to explore the potential of introducing HPV testing and/or automation in primary screening. The first trial is called: A Randomised Trial In Screening To Improve Cytology (ARTISTIC). ARTISTIC Trial compared ThinPrep LBC with LBC and HPV (by HC2) in 24,510 women between the ages of years of age who underwent 2 rounds of screening 3.5 years apart. This trial concluded that LBC had high sensitivity and LBC in combination with HPV over 2 screening rounds did not detect significantly more disease than LBC alone 1. The second trial is called: MAVARIC trial (Manual Assessment Versus Automated Reading In Cytology). This is a large publicly funded study which enables the unbiased comparison of manual and automated cytology as well as the head to head comparison of two technologies which have emerged: location guiding with and without slide ranking. These systems are BD FocalPoint GS Imaging System (Formerly known as TriPath AutoPap system) and HOLOGIC ThinPrep ImagingSystem (Formerly known as Cytyc ThinPrep Imaging System). There are major differences between these two systems in relation to the practicality of the system handling process. MAVARIC trial is a randomised controlled trial of 72,837 samples. Preliminary data has shown important differences in both timings and costs between automated and manual screening and between 2 systems. This presentation will focus on the study design and outcome of the ARISTIC trial and preliminary results of MAVARIC trial. Data relating to the key clinical outcomes and cost effectiveness of the MAVARIC trial will be presented at the ICC in May 2010 in Edinburgh. Please come and join us in Edinburgh. Dr. Mina Desai Chairman, Clinical Head/Consultant Cytopathologist, BSCC Manchester Cytology Centre UK 1. Kitchener et al, Lancet Oncology, June

9 Wordt primair HPV screening de toekomst? Dr. F. van Kemenade Een screenings- of bevolkingsonderzoek (BVO) vereist een programma met een gevoelige, reproduceerbare test. Voor het BVO baarmoederhalskanker (BMHK) was, gedurende vele jaren, het cervixcytologisch onderzoek (het uitstrijkje) de enige mogelijke test voor BVO BMHK. Ook al heeft cervixcytologie een matige sensitiviteit (een resultante van beperking in sampling en onbereikbaarheid van laesies in combinatie met subjectiviteit van de interpretatie), toch is cervixcytologie uitgebreid toegepast als screentest. Gebaseerd op een modelberekening uit Rotterdam, zou in Nederland het aanbieden van zeven keer cervixcytologie (tussen 30 en 60) maximaal 75% sterftereductie (mortaliteitsdaling) gehaald kunnen worden. Er zijn (nog) geen studies die aantonen dat dit doel gehaald is, maar er zal ongetwijfeld vooruitgang zijn geboekt. Toch kan BVO beter en moet BVO beter. De mogelijkheid hiervoor is dichtbij: de hrhpv test. De vraag is daarbij zijn we er al of zijn we er nog niet? Het eisenpakket voor een nieuwe BVO test ligt hoog: evidence based dient onomstotelijk te worden vastgesteld dat a) de test beter is (sensitiever) en b) de test tot een effectievere screening leidt. Hoe is de stand van zaken voor de hrhpv test? Zeer veel studies hebben aangetoond dat de HPV test gevoeliger is dan cervixcytologie. Aan de eis genoemd onder a) is hiermee voldaan. Dit is niet verrassend voor een test waarbij nauwelijks subjectiviteit aan de interpretatie van testresultaten kleeft. Ook ligt de hrhpv test meer stroomopwaarts in de nog niet detecteerbare, preklinische fase van baarmoederhalskanker. Maar hoe staat het met eis b en hiermee samenhangend de specificiteit van de test? Besproken zullen worden: prospectieve, gerandomiseerde studies die de effectiviteit van de hrhpv test toetste op zowel incidentie van CIN2/3+ als mortaliteit van baarmoederhalskanker. Het bewijs voor meer effectiviteit in BVO dan cytologie is, in geval van de hrhpv test, nog niet helemaal geleverd. Kosteneffectiviteitsstudies leveren antwoorden op, maar niet alle facetten voor de precieze inbedding van hrhpv test als primaire screentest zijn bekend. De horizon is duidelijk zichtbaar, maar de details voor implementatie zijn nog onscherp en afhankelijk van de mate van zekerheid, die we willen hebben voor de Nederlandse situatie, en de beleidsruimte die nodig is voor voorbereiding en conversie. 9

10 Nethcon Trail: dunne laag en conventionele cytologie vergeleken Drs. B. Siebers In Nederland is een meerderheid van de laboratoria overgestapt op het gebruik van dunnelaag-cytologie (DLC) als de preparatiemethode voor cervix cytologisch materiaal. Hiervoor zijn verschillende argumenten aangevoerd. Zo zou DLC gevoeliger zijn in de detectie van afwijkingen, minder onderzoeken van onvoldoende kwaliteit opleveren en zou het afnemen en beoordelen van het celmateriaal sneller gaan. Bovendien is DLC geschikt voor automatische screening en kan op restmateriaal aanvullend onderzoek, zoals een HPV test of immunocytochemisch onderzoek worden uitgevoerd. In de Nederlandse situatie is echter nog steeds niet overtuigend bewezen dat DLC superieur is aan conventionele cytologie. Ook internationaal ontbreken kwalitatief goede onderzoeken met een hoge mate van bewijskracht [1,2]. In 2003 is in Nederland de NETHCON Randomized Controlled Trial (RCT) gestart, waarbij de diagnostische accuratesse en kosteneffectiviteit van de ThinPrep (TP) methode in vergelijking met conventionele cytologie wordt onderzocht door middel van een studie van hoge kwaliteit en met grote bewijskracht. Voor het bepalen van de diagnostische accuratesse werd het percentage testpositieve uitslagen van beide methoden vergeleken evenals de geverifieerde histologische detectiecijfers en de positief voorspellende waarde van een afwijkende uitstrijk. In totaal werden participanten uit 246 huisartsenpraktijken geïncludeerd in het onderzoek ( TP en conventionele cytologie). De verschillende percentages werden vergeleken door de crude en gecorrigeerde odds (OR) of rate ratios te berekenen met behulp van per-protocol analyse [4,5]. De gecorrigeerde OR voor cytologische diagnose van ASCUS of ernstiger (ASCUS+) bedroeg 0,97 (0,88 1,07), voor LSIL+ was dit 0,98 (0,84 1,15) en voor HSIL+ 0,96 (0,79-1,18). Onafhankelijk van de definitie van de cytologische afwijking, zijn de testpositiviteit percentages in de TP- en conventionele studiearm gelijk. De gecorrigeerde OR voor uitstrijken van onvoldoende kwaliteit bedroeg echter 0,29 (0,22 0,37). Het percentage onvoldoende kwaliteiten is dus significant lager in de TP arm. Voor het bepalen van de histologisch detectie werd alle histologie blind gereviseerd om tot een zo betrouwbaar mogelijke referentiestandaard te komen. De gecorrigeerde detectie rate ratio (ofwel de relatieve sensitiviteit) was 1,02 (0,85 1,21) voor CIN1+, 1,00 (0,83 1,20) voor CIN2+, 1,04 (0,85 -,1,28) voor CIN3+ en 1,66 (0,90 3,03) voor carcinoom. Geen van de detectiecijfers laat dus een significant verschil tussen TP en conventionele cytologie zien. Ook voor de positief voorspellende waarde (als maat voor de relatieve specificiteit) van diverse cytologische afwijkingen voor de verschillende histologische afwijkingen werden geen significante verschillen gevonden. Conclusie is dat tussen TP en conventionele cytologie geen verschil in test-positiviteit noch in histologisch detectie en positief voorspellende waarde kan worden aangetoond. De ThinPrep methode is derhalve niet sensitiever noch specifieker in de detectie van intraepitheliale cervicale afwijkingen en kanker. Wel levert de ThinPrep methode significant minder uitstrijken van onvoldoende kwaliteit op maar dat voordeel is beperkt door het reeds lage percentage uitstrijken van onvoldoende kwaliteit bij conventionele screening in Nederland. Belangrijkste voordelen zijn de additionele voordelen zoals de mogelijkheid voor het uitvoeren van aanvullend onderzoek op HPV of andere moleculaire testen op het restmateriaal en de mogelijkheid van computer ondersteunde screening. 1. Davey E, Barratt A, Irwig L, Chan SF, Macaskill P, Mannes P, et al. Effect of study design and quality on unsatisfactory rates, cytology classifications, and accuracy in liquid based versus conventional cervical cytology: a systematic review. Lancet 2006; 367:

11 2. Arbyn M, Bergeron C, Klinkhamer PJJM, Martin-Hirsch P, Siebers AG, Bulten J. Liquid compared with conventional cervical cytology: a systematic review and meta-analysis. Obstet Gynecol 2008; 111: Siebers AG, Klinkhamer P, Arbyn M, Raifu AO, Massuger LFAG, Bulten J. Cytological detection of cervical abnormalities with the ThinPrep liquid based versus conventional cytology: population based cluster randomised controlled trial Obstet Gynecol 2008; 112: Siebers AG, Klinkhamer PJJM, Grefte JMM, Massuger LFAG, Vedder JEM, Beijers-Broos A, Bulten J, Arbyn M. Comparison of liquid-based cytology with conventional cytology for detection of cervical cancer precursors: a randomized controlled trial. JAMA 2009; 302(16):

In 2009 werden vrouwen en in vrouwen uitgenodigd om deel te nemen aan het bevolkingsonderzoek.

In 2009 werden vrouwen en in vrouwen uitgenodigd om deel te nemen aan het bevolkingsonderzoek. 1. SAMENVATTING De Stichting Bevolkingsonderzoek Oost, hierna genoemd SBO, is in de regio Oost verantwoordelijk voor de opzet, uitvoering en procesmatige kwaliteit van het bevolkingsonderzoek voor de opsporing

Nadere informatie

8 e Symposium Stichting Baarmoederhalskanker. preventie Oost

8 e Symposium Stichting Baarmoederhalskanker. preventie Oost 8 e Symposium Stichting Baarmoederhalskanker preventie Oost Diagnostiek en etiologie van endocervicale afwijkingen Donderdag 9 november 2006 Nationaal Sportcentrum Papendal, Arnhem Mede onder auspiciën

Nadere informatie

Inhoudsopgave: Voorwoord... 2. Programma... 3. Abstracts... 5 t/m 10

Inhoudsopgave: Voorwoord... 2. Programma... 3. Abstracts... 5 t/m 10 Inhoudsopgave: Voorwoord... 2 Programma... 3 Abstracts... 5 t/m 10 VOORWOORD Dit is het 13 e Papendalsymposium dat zoals gebruikelijk in samenwerking met de 7 laboratoria uit regio Oost en mede onder auspiciën

Nadere informatie

Baarmoederhalskanker screening

Baarmoederhalskanker screening Baarmoederhalskanker screening Wat gaat er veranderen? Lex Makkus, Patholoog PAL Geschiedenis BVO-BMHK Huidige BVO - hrhpv Triage Sterfte cervix carcinoom absolute aantallen/cohort 45 40 35 30 25 20 15

Nadere informatie

CERVIXCARCINOOM. Nascholingsavond voor assistenten en poh ers DINSDAG 13 NOVEMBER ROTTERDAM

CERVIXCARCINOOM. Nascholingsavond voor assistenten en poh ers DINSDAG 13 NOVEMBER ROTTERDAM CERVIXCARCINOOM Nascholingsavond voor assistenten en poh ers DINSDAG 13 NOVEMBER ROTTERDAM Nascholing Diagnostiek en behandeling van het Cervixcarcinoom Programma 1. Ontvangst en Welkom 2. Cytologische

Nadere informatie

PROGRAMMA EN ABSTRACTS

PROGRAMMA EN ABSTRACTS PROGRAMMA EN ABSTRACTS 2 e SYMPOSIUM Stichting Baarmoederhalskankerpreventie Oost Donderdag, 12 oktober 2000 Papendal, Arnhem Inhoudsopgave: Voorwoord... 3 Algemene informatie... 4 Programma... 5 2 VOORWOORD

Nadere informatie

Samenvatting. De ziekte en het bevolkingsonderzoek

Samenvatting. De ziekte en het bevolkingsonderzoek Samenvatting Nederland heeft een goed bevolkingsonderzoek naar baarmoederhalskanker ( het uitstrijkje ). Er zijn echter kansen om de preventie van baarmoederhalskanker verder te verbeteren. Zo is er een

Nadere informatie

Chapter 9. Nederlandse samenvatting

Chapter 9. Nederlandse samenvatting Nederlandse samenvatting Wetenschappelijk onderzoek heeft uitgewezen dat baarmoederhalskanker wordt veroorzaakt door een infectie met een virus, het zogenaamde hoog-risico humaan papillomavirus (hrhpv).

Nadere informatie

5 e Symposium Stichting Baarmoederhalskanker. preventie Oost

5 e Symposium Stichting Baarmoederhalskanker. preventie Oost 5 e Symposium Stichting Baarmoederhalskanker preventie Oost BVO Baarmoederhalskanker in breed perspectief Donderdag 27 november 2003 Nationaal Sportcentrum Papendal, Arnhem Mede onder auspiciën Microsymposium

Nadere informatie

Nieuwe bevolkings onderzoek baarmoederhalskanker

Nieuwe bevolkings onderzoek baarmoederhalskanker Nieuwe bevolkings onderzoek baarmoederhalskanker 13-april-2016 Dorry Boll, gynaecoloog Lizette Nollen, patholoog Rob Beumer, huisarts In samenwerking met: Els Bovy, Bevolkingsonderzoek Zuid Programma Baarmoederhalskanker

Nadere informatie

Triage van vrouwen met lichte cytologische afwijkingen in het uitstrijkje mbv de HPV test

Triage van vrouwen met lichte cytologische afwijkingen in het uitstrijkje mbv de HPV test Triage van vrouwen met lichte cytologische afwijkingen in het uitstrijkje mbv de HPV test CJLM Meijer, DC Rijkaart, J Berkhof, FJ van Kemenade, L Rozendaal, ME Herreilers, S Bulk, WM Verweij, GAMA Balfoort,

Nadere informatie

IMPROVE. Helpt u mee het bevolkingsonderzoek baarmoederhalskanker vrouwvriendelijker te maken?

IMPROVE. Helpt u mee het bevolkingsonderzoek baarmoederhalskanker vrouwvriendelijker te maken? Kan de zelfafnameset het uitstrijkje vervangen? IMPROVE Helpt u mee het bevolkingsonderzoek baarmoederhalskanker vrouwvriendelijker te maken? Uitnodiging voor deelname aan wetenschappelijk onderzoek. www.hpvzelfafname.nl

Nadere informatie

Chapter 9. Nederlandse Samenvatting

Chapter 9. Nederlandse Samenvatting Chapter 9 Nederlandse Samenvatting Summary and Nederlandse samenvatting SAMENVATTING Baarmoederhalskanker is de vierde meest voorkomende kanker bij vrouwen wereldwijd. Deze ziekte wordt gedurende een periode

Nadere informatie

HPV test volgens landelijke richtlijn. Heleen Doornewaard, Patholoog Gelre ziekenhuizen, 11 maart 2009

HPV test volgens landelijke richtlijn. Heleen Doornewaard, Patholoog Gelre ziekenhuizen, 11 maart 2009 HPV test volgens landelijke richtlijn Heleen Doornewaard, Patholoog Gelre ziekenhuizen, 11 maart 2009 HPV-vaccinatie Het kan je leven redden, maar ook voor niks zijn NRCnext, dd 03-03-09 1.Wat heeft baarmoederhalskanker

Nadere informatie

Inhoudsopgave: Voorwoord Programma Abstracts... 5 t/m 12

Inhoudsopgave: Voorwoord Programma Abstracts... 5 t/m 12 Inhoudsopgave: Voorwoord... 2 Programma... 3 Abstracts... 5 t/m 12 VOORWOORD Dit is het 12 e Papendalsymposium dat zoals gebruikelijk in samenwerking met de 7 laboratoria uit Oost en mede onder auspiciën

Nadere informatie

Advies Gezondheidsraad

Advies Gezondheidsraad Advies Gezondheidsraad Baarmoederhalskanker geplaatst op dinsdag 24 mei 2011 Advies Gezondheidsraad bevolkingsonderzoek baarmoederhalskanker Het advies van de Gezondheidsraad De Gezondheidsraad heeft op

Nadere informatie

Vernieuwd bevolkingsonderzoek baarmoederhalskanker. Wat zijn de veranderingen?

Vernieuwd bevolkingsonderzoek baarmoederhalskanker. Wat zijn de veranderingen? Vernieuwd bevolkingsonderzoek baarmoederhalskanker Wat zijn de veranderingen? Wat zijn de veranderingen? Het bevolkingsonderzoek baarmoederhalskanker gaat veranderen. Wat verandert er precies? Testen op

Nadere informatie

Stichting Bevolkingsonderzoek Baarmoederhalskanker Twente. Jaarverslag 2009

Stichting Bevolkingsonderzoek Baarmoederhalskanker Twente. Jaarverslag 2009 Stichting Bevolkingsonderzoek Baarmoederhalskanker Twente Jaarverslag 2009 1. Inleiding Voor u ligt het laatste jaarverslag van de Stichting Bevolkingsonderzoek Baarmoederhalskanker Twente (SBBT) Per 1

Nadere informatie

HPV nu en in de toekomst. Nynke de Boer Magda van Oven Britt van Etten Debruijn Jorien Helder-Woolderink

HPV nu en in de toekomst. Nynke de Boer Magda van Oven Britt van Etten Debruijn Jorien Helder-Woolderink HPV nu en in de toekomst Nynke de Boer Magda van Oven Britt van Etten Debruijn Jorien Helder-Woolderink 15000 HPV HPV2 HPV4 HPV6 HPV11 High risk HPV (hr-hpv) Hr HPV 80 % van alle vrouwen maakt eens

Nadere informatie

KRITISCHE KENGETALLEN INLEIDING

KRITISCHE KENGETALLEN INLEIDING KRITISCHE KENGETALLEN INLEIDING Baarmoederhalskanker of cervixcarcinoom is wereldwijd nog steeds een van de belangrijkste oorzaken van sterfte aan kanker bij vrouwen. Nederland is één van de Europese landen

Nadere informatie

Overgang van het bestaande naar het vernieuwde bevolkingsonderzoek baarmoederhalskanker

Overgang van het bestaande naar het vernieuwde bevolkingsonderzoek baarmoederhalskanker Overgang van het bestaande naar het vernieuwde bevolkingsonderzoek Inleiding In opdracht van minister Schippers van VWS wordt het bevolkingsonderzoek in 2016 vernieuwd. Het Centrum voor Bevolkingsonderzoek

Nadere informatie

Inhoudsopgave. Balanceren op het slappe koord 4. Stand van zaken m.b.t. ontwikkelingen 5 bevolkingsonderzoek baarmoederhalskanker

Inhoudsopgave. Balanceren op het slappe koord 4. Stand van zaken m.b.t. ontwikkelingen 5 bevolkingsonderzoek baarmoederhalskanker Inhoudsopgave Balanceren op het slappe koord 4 Mw. Drs. G.A. Bentvelsen-Prins Raad van Bestuur Bevolkingsonderzoek Oost, Deventer Stand van zaken m.b.t. ontwikkelingen 5 bevolkingsonderzoek baarmoederhalskanker

Nadere informatie

In deze speciale uitgave van Screen. het bevolkingsonderzoek baarmoederhalskanker. Highlights:

In deze speciale uitgave van Screen. het bevolkingsonderzoek baarmoederhalskanker. Highlights: SPECIAL BMHK Screenmaart 2012 In deze speciale uitgave van Screen staat het bevolkingsonderzoek baarmoederhalskanker (BMHK) centraal. Highlights: praktijkondersteuners BMHK stellen zich aan u voor > 2

Nadere informatie

4 e Symposium Stichting Baarmoederhalskanker. preventie Oost. Afscheidsymposium Dr. A. Hanselaar

4 e Symposium Stichting Baarmoederhalskanker. preventie Oost. Afscheidsymposium Dr. A. Hanselaar 4 e Symposium Stichting Baarmoederhalskanker preventie Oost Afscheidsymposium Dr. A. Hanselaar Donderdag 21 november 2002 Nationaal Sportcentrum Papendal, Arnhem Mede onder auspiciën Microsymposium Pathologie

Nadere informatie

Vernieuwing bevolkingsonderzoek baarmoederhalskanker

Vernieuwing bevolkingsonderzoek baarmoederhalskanker Vernieuwing bevolkingsonderzoek baarmoederhalskanker Presentatie voor professionals April 2016 1 Disclaimer Hoewel deze presentatie met de grootst mogelijke zorgvuldigheid is opgesteld en wordt onderhouden,

Nadere informatie

Verschillendedesigns beantwoorden verschillende vragen

Verschillendedesigns beantwoorden verschillende vragen Verschillendedesigns beantwoorden verschillende vragen Zelf echo s uitvoeren bij IVF Hoe betrouwbaar zijn de beelden? Hoe vaak worden vrouwen zwanger? Hoe voelende koppelszicherbij? Watkosthet? 1 Hoe betrouwbaar

Nadere informatie

Inhoudsopgave: Voorwoord... 2. Programma... 3. Abstracts... 5 t/m 14

Inhoudsopgave: Voorwoord... 2. Programma... 3. Abstracts... 5 t/m 14 Inhoudsopgave: Voorwoord... 2 Programma... 3 Abstracts... 5 t/m 14 VOORWOORD Het is voor ons een eer om dit jaar opnieuw te kunnen bijdragen aan het inmiddels traditionele en gezaghebbende Papendalsymposium,

Nadere informatie

Invloed van het aantal kinderen op de seksdrive en relatievoorkeur

Invloed van het aantal kinderen op de seksdrive en relatievoorkeur Invloed van het aantal kinderen op de seksdrive en relatievoorkeur M. Zander MSc. Eerste begeleider: Tweede begeleider: dr. W. Waterink drs. J. Eshuis Oktober 2014 Faculteit Psychologie en Onderwijswetenschappen

Nadere informatie

Lichamelijke factoren als voorspeller voor psychisch. en lichamelijk herstel bij anorexia nervosa. Physical factors as predictors of psychological and

Lichamelijke factoren als voorspeller voor psychisch. en lichamelijk herstel bij anorexia nervosa. Physical factors as predictors of psychological and Lichamelijke factoren als voorspeller voor psychisch en lichamelijk herstel bij anorexia nervosa Physical factors as predictors of psychological and physical recovery of anorexia nervosa Liesbeth Libbers

Nadere informatie

Relatie tussen Persoonlijkheid, Opleidingsniveau, Leeftijd, Geslacht en Korte- en Lange- Termijn Seksuele Strategieën

Relatie tussen Persoonlijkheid, Opleidingsniveau, Leeftijd, Geslacht en Korte- en Lange- Termijn Seksuele Strategieën Relatie tussen Persoonlijkheid, Opleidingsniveau, Leeftijd, Geslacht en Korte- en Lange- Termijn Seksuele Strategieën The Relation between Personality, Education, Age, Sex and Short- and Long- Term Sexual

Nadere informatie

Sekseverschillen in Huilfrequentie en Psychosociale Problemen. bij Schoolgaande Kinderen van 6 tot 10 jaar

Sekseverschillen in Huilfrequentie en Psychosociale Problemen. bij Schoolgaande Kinderen van 6 tot 10 jaar Sekseverschillen in Huilfrequentie en Psychosociale Problemen bij Schoolgaande Kinderen van 6 tot 10 jaar Gender Differences in Crying Frequency and Psychosocial Problems in Schoolgoing Children aged 6

Nadere informatie

Master thesis. Naam student: S. Friederichs Studentnummer: Afstudeerrichting: Klinische Psychologie

Master thesis. Naam student: S. Friederichs Studentnummer: Afstudeerrichting: Klinische Psychologie Effects of motivational interviewing and self-determination theory in a web-based computer tailored physical activity intervention: a randomized controlled trial Master thesis Naam student: S. Friederichs

Nadere informatie

Bevolkingsonderzoek naar dikke darmkanker: September 2013? Prof. dr. J.B.M.J. Jansen

Bevolkingsonderzoek naar dikke darmkanker: September 2013? Prof. dr. J.B.M.J. Jansen Bevolkingsonderzoek naar dikke darmkanker: September 2013? Prof. dr. J.B.M.J. Jansen INTRODUCTIE 2003: EU adviseert lidstaten te gaan screenen op dikkedarmkanker. 2005: Consensus meeting in Zwolle. Criteria

Nadere informatie

PROGRAMMA EN ABSTRACTS

PROGRAMMA EN ABSTRACTS PROGRAMMA EN ABSTRACTS 3 e SYMPOSIUM 1 E LUSTRUM STICHTING BAARMOEDERHALSKANKER- PREVENTIE OOST Donderdag, 8 november 2001 Papendal, Arnhem Inhoudsopgave: Voorwoord... 3 Algemene informatie... 4 Programma...

Nadere informatie

Landelijk Diabetes Congres 2016

Landelijk Diabetes Congres 2016 Landelijk Diabetes Congres 2016 Insuline Pompen, zelfcontrole en sensoren, need to know Thomas van Bemmel, Internist Gelre Ziekenhuis Apeldoorn Disclosures (potentiële) belangenverstrengeling zie hieronder

Nadere informatie

Onderzoek baarmoederhalskanker

Onderzoek baarmoederhalskanker Onderzoek baarmoederhalskanker Bevolkingsonderzoek Waarom is er een bevolkingsonderzoek? Elk jaar krijgen ongeveer 700 vrouwen baarmoederhalskanker. Baarmoederhalskanker komt het meest voor bij vrouwen

Nadere informatie

Prof. dr. Lieven Annemans Gezondheidseconomische aspecten van bevolkingsonderzoek naar kanker UGent & VUB

Prof. dr. Lieven Annemans Gezondheidseconomische aspecten van bevolkingsonderzoek naar kanker UGent & VUB Prof. dr. Lieven Annemans Gezondheidseconomische aspecten van bevolkingsonderzoek naar kanker UGent & VUB Een systematische review van de kosteneffectiviteit van bevolkingsonderzoek naar baarmoederhals,

Nadere informatie

Voor het eerst is er een vaccin dat baarmoederhalskanker kan voorkomen

Voor het eerst is er een vaccin dat baarmoederhalskanker kan voorkomen Samenvatting Voor het eerst is er een vaccin dat baarmoederhalskanker kan voorkomen In Nederland bestaat al decennia een succesvol programma voor bevolkingsonderzoek naar baarmoederhalskanker. Daarmee

Nadere informatie

Richtlijn. Toepassing van automatische screening, suspensiecytologie en HPV-detectie in het kader van het bevolkingsonderzoek baarmoederhalskanker

Richtlijn. Toepassing van automatische screening, suspensiecytologie en HPV-detectie in het kader van het bevolkingsonderzoek baarmoederhalskanker Richtlijn Toepassing van automatische screening, suspensiecytologie en HPV-detectie in het kader van het bevolkingsonderzoek baarmoederhalskanker 1 RICHTLIJN CERVIXCYTOLOGIE Colofon Richtlijn Cervixcytologie

Nadere informatie

De kosteneffectiviteit van de bevolkingsonderzoeken in Vlaanderen. Baarmoederhalskanker, Borstkanker en Dikkedarmkanker

De kosteneffectiviteit van de bevolkingsonderzoeken in Vlaanderen. Baarmoederhalskanker, Borstkanker en Dikkedarmkanker De kosteneffectiviteit van de bevolkingsonderzoeken in Vlaanderen. Baarmoederhalskanker, Borstkanker en Dikkedarmkanker Maaike Fobelets Lore Pil Koen Putman Lieven Annemans 5 oktober 2015 1 Algemene principes

Nadere informatie

Programma. Inleiding Aanpak in de huisartspraktijk. Algemene conclusies Evaluatie

Programma. Inleiding Aanpak in de huisartspraktijk. Algemene conclusies Evaluatie Programma Inleiding Aanpak in de huisartspraktijk Oplossen casuïstiek in kleine groepen Bespreken casuïstiek in plenum en toetsing aan de richtlijn Algemene conclusies Evaluatie Inleiding Jaarlijks sterfte

Nadere informatie

Vaccinatie tegen baarmoederhalskanker, een belangrijke stap voorwaarts en toch veel verzet. Jaarcongres MPA Alumni, 15 april 2011, Den Haag

Vaccinatie tegen baarmoederhalskanker, een belangrijke stap voorwaarts en toch veel verzet. Jaarcongres MPA Alumni, 15 april 2011, Den Haag Vaccinatie tegen baarmoederhalskanker, een belangrijke stap voorwaarts en toch veel verzet Jaarcongres MPA Alumni,, Den Haag Roel A. Coutinho 1 Center for Infectious Disease Control National Institute

Nadere informatie

Opleiden voor Public Health. Prof dr Gerhard Zielhuis Epidemiologie, UMC St Radboud

Opleiden voor Public Health. Prof dr Gerhard Zielhuis Epidemiologie, UMC St Radboud Opleiden voor Public Health Prof dr Gerhard Zielhuis Epidemiologie, UMC St Radboud Public Health = alles wat we doen om de volksgezondheid te verbeteren Cellen > individuen -> maatschappij Preventie Effectiviteit

Nadere informatie

EFFECTEN EN KOSTEN VAN HET VERNIEUWDE BEVOLKINGSONDERZOEK NAAR BAARMOEDERHALSKANKER IN NEDERLAND NAAR AANLEIDING VAN RECENTE

EFFECTEN EN KOSTEN VAN HET VERNIEUWDE BEVOLKINGSONDERZOEK NAAR BAARMOEDERHALSKANKER IN NEDERLAND NAAR AANLEIDING VAN RECENTE EFFECTEN EN KOSTEN VAN HET VERNIEUWDE BEVOLKINGSONDERZOEK NAAR BAARMOEDERHALSKANKER IN NEDERLAND NAAR AANLEIDING VAN RECENTE ONTWIKKELINGEN September 2016, Erasmus MC, Universitair Medisch Centrum, Afdeling

Nadere informatie

Effecten van een op MBSR gebaseerde training van. hospicemedewerkers op burnout, compassionele vermoeidheid en

Effecten van een op MBSR gebaseerde training van. hospicemedewerkers op burnout, compassionele vermoeidheid en Effecten van een op MBSR gebaseerde training van hospicemedewerkers op burnout, compassionele vermoeidheid en compassionele tevredenheid. Een pilot Effects of a MBSR based training program of hospice caregivers

Nadere informatie

De Invloed van Perceived Severity op Condoomgebruik en HIV-Testgedrag. The Influence of Perceived Severity on Condom Use and HIV-Testing Behavior

De Invloed van Perceived Severity op Condoomgebruik en HIV-Testgedrag. The Influence of Perceived Severity on Condom Use and HIV-Testing Behavior De Invloed van Perceived Severity op Condoomgebruik en HIV-Testgedrag The Influence of Perceived Severity on Condom Use and HIV-Testing Behavior Martin. W. van Duijn Student: 838797266 Eerste begeleider:

Nadere informatie

Welke behandeling voor obese type 2 patiënten? Gewoon insuline?

Welke behandeling voor obese type 2 patiënten? Gewoon insuline? Welke behandeling voor obese type 2 patiënten? Gewoon insuline? Joost Hoekstra, internist, AMC Potentiële belangenverstrengeling Klinische Diabetologie AMC ontvangt sponsoring van cq doet projecten met

Nadere informatie

Draaiboek bevolkingsonderzoek baarmoederhalskanker voor zelfuitnodigende huisartsen 2015

Draaiboek bevolkingsonderzoek baarmoederhalskanker voor zelfuitnodigende huisartsen 2015 Draaiboek bevolkingsonderzoek baarmoederhalskanker voor zelfuitnodigende huisartsen 2015 Pagina 2 Algemeen Dit draaiboek biedt huisartsen die zelf vrouwen in de praktijk uitnodigen voor het bevolkingsonderzoek

Nadere informatie

The relationship between social support and loneliness and depressive symptoms in Turkish elderly: the mediating role of the ability to cope

The relationship between social support and loneliness and depressive symptoms in Turkish elderly: the mediating role of the ability to cope The relationship between social support and loneliness and depressive symptoms in Turkish elderly: the mediating role of the ability to cope Een onderzoek naar de relatie tussen sociale steun en depressieve-

Nadere informatie

Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn ensport. t ri S. toets

Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn ensport. t ri S. toets Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn ensport t ri S toets F Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport

Nadere informatie

Gezondheidsraad. Aan de minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport

Gezondheidsraad. Aan de minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport Aan de minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport bevolkingsonderzoek baarmoederhalskanker Uw kenmerk : 783579-138201-PG Bijlagen : 1 Geachte minister, Hierbij reageer ik op uw brief, opgesteld naar

Nadere informatie

Veel onwetendheid over baarmoederhalskanker op Curaçao zaterdag, 24 mei 2014 00:00

Veel onwetendheid over baarmoederhalskanker op Curaçao zaterdag, 24 mei 2014 00:00 Het grootste onderzoek naar baarmoederhalskanker en HPV-genotype in het Caribisch gebied tot nu toe vindt plaats op Curaçao. Bij 57.000 vrouwen op Curaçao zit een oproep in de bus om een PAP-test te doen.

Nadere informatie

Introduction Henk Schwietert

Introduction Henk Schwietert Introduction Henk Schwietert Evalan develops, markets and sells services that use remote monitoring and telemetry solutions. Our Company Evalan develops hard- and software to support these services: mobile

Nadere informatie

Primaire preventie Behandeling P(rimaire p)reventie Secundaire preventie

Primaire preventie Behandeling P(rimaire p)reventie Secundaire preventie 1 Screening en gezondheidsbeleid Voorkomen is altijd beter dan genezen? Leuven, 24 april 2015 Prof. Dr. Joost Weyler Epidemiologie en Sociale Geneeskunde Screening en preventie Schema 2 Screening en preventie

Nadere informatie

bij Kinderen met een Ernstige Vorm van Dyslexie of Children with a Severe Form of Dyslexia Ans van Velthoven

bij Kinderen met een Ernstige Vorm van Dyslexie of Children with a Severe Form of Dyslexia Ans van Velthoven Neuropsychologische Behandeling en Sociaal Emotioneel Welzijn bij Kinderen met een Ernstige Vorm van Dyslexie Neuropsychological Treatment and Social Emotional Well-being of Children with a Severe Form

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2015 2016 Aanhangsel van de Handelingen Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de regering gegeven antwoorden 3052 Vragen van het lid

Nadere informatie

Reactie van de commissie Richtlijnen goede voeding 2015

Reactie van de commissie Richtlijnen goede voeding 2015 Reactie van de commissie Richtlijnen goede voeding 2015 op het achtergronddocument over Kalium De commissie heeft op het achtergronddocument over kalium reacties ontvangen van de Federatie Nederlandse

Nadere informatie

Persoonlijkheidskenmerken en cyberpesten onder jongeren van 11 tot 16 jaar:

Persoonlijkheidskenmerken en cyberpesten onder jongeren van 11 tot 16 jaar: Persoonlijkheidskenmerken en cyberpesten onder jongeren van 11 tot 16 jaar: is er een relatie met een verkorte versie van de NVP-J? Personality Characteristics and Cyberbullying among youngsters of 11

Nadere informatie

Wat is de betekenis van HPV-testen in de cervixscreening anno 2004?

Wat is de betekenis van HPV-testen in de cervixscreening anno 2004? G0680N_2004 Willy Poppe De kennis over humane papillomavirussen (HPV) in het ontstaan van baarmoederhalskanker en de ontwikkeling van HPV-testen hebben de screening naar voorloperletsels en beginnende

Nadere informatie

CSRQ Center Rapport over onderwijsondersteunende organisaties: Samenvatting voor onderwijsgevenden

CSRQ Center Rapport over onderwijsondersteunende organisaties: Samenvatting voor onderwijsgevenden CSRQ Center Rapport over onderwijsondersteunende organisaties: Samenvatting voor onderwijsgevenden Laatst bijgewerkt op 25 november 2008 Nederlandse samenvatting door TIER op 5 juli 2011 Onderwijsondersteunende

Nadere informatie

Bevolkingsonderzoeken. baarmoederhalskanker, borstkanker en darmkanker naar kanker

Bevolkingsonderzoeken. baarmoederhalskanker, borstkanker en darmkanker naar kanker Bevolkingsonderzoeken baarmoederhalskanker, borstkanker en darmkanker naar kanker In deze algemene folder leest u over de bevolkings onderzoeken baarmoederhalskanker, borstkanker en darmkanker. Wat is

Nadere informatie

Sneldiagnostiek bij verdenking op kanker: de nieuwe norm?

Sneldiagnostiek bij verdenking op kanker: de nieuwe norm? Sneldiagnostiek bij verdenking op kanker: de nieuwe norm? Prof. dr. Paul J van Diest Hoofd afdeling Pathologie, UMC Utrecht p.j.vandiest@umcutrecht.nl De diagnostische keten in de oncologie Anamnese/lichamelijk

Nadere informatie

Geneeskundige Dagen van Antwerpen

Geneeskundige Dagen van Antwerpen Antwerpen, 11 september 2014 Prof. dr. Guido Van Hal, Centrum voor Kankeropsporing, Afdeling Antwerpen Sarah Hoeck, Projectcoördinator bevolkingsonderzoek dikkedarmkanker Geneeskundige Dagen van Antwerpen

Nadere informatie

De Effectiviteit van een Mindfulness-gebaseerde Lichaamsscan: een. Vergelijking met Rusten in Liggende Positie

De Effectiviteit van een Mindfulness-gebaseerde Lichaamsscan: een. Vergelijking met Rusten in Liggende Positie De Effectiviteit van een Mindfulness-gebaseerde Lichaamsscan: een Vergelijking met Rusten in Liggende Positie The Effectiveness of a Mindfulness-based Body Scan: a Comparison with Quiet Rest in the Supine

Nadere informatie

Innovaties in de chronische ziekenzorg 3e voorbeeld van zorginnovatie. Dr. J.J.W. (Hanneke) Molema, Prof. Dr. H.J.M.

Innovaties in de chronische ziekenzorg 3e voorbeeld van zorginnovatie. Dr. J.J.W. (Hanneke) Molema, Prof. Dr. H.J.M. Innovaties in de chronische ziekenzorg 3e voorbeeld van zorginnovatie Dr. J.J.W. (Hanneke) Molema, Prof. Dr. H.J.M. (Bert) Vrijhoef Take home messages: Voor toekomstbestendige chronische zorg zijn innovaties

Nadere informatie

Running head: OPVOEDSTIJL, EXTERNALISEREND PROLEEMGEDRAG EN ZELFBEELD

Running head: OPVOEDSTIJL, EXTERNALISEREND PROLEEMGEDRAG EN ZELFBEELD 1 Opvoedstijl en Externaliserend Probleemgedrag en de Mediërende Rol van het Zelfbeeld bij Dak- en Thuisloze Jongeren in Utrecht Parenting Style and Externalizing Problem Behaviour and the Mediational

Nadere informatie

Stigmatisering van Mensen met Keelkanker: de Rol van Mindfulness van de Waarnemer

Stigmatisering van Mensen met Keelkanker: de Rol van Mindfulness van de Waarnemer Met opmaak: Links: 3 cm, Rechts: 2 cm, Boven: 3 cm, Onder: 3 cm, Breedte: 21 cm, Hoogte: 29,7 cm Stigmatisering van Mensen met Keelkanker: de Rol van Mindfulness van de Waarnemer Stigmatisation of Persons

Nadere informatie

Observationeel onderzoek. Mark Koelemay Frank Bloemers

Observationeel onderzoek. Mark Koelemay Frank Bloemers Observationeel onderzoek Mark Koelemay Frank Bloemers Een clinical trial (N = 2) Laat 18e eeuw, King Gustav III van Zweden besloot dat koffie vergif was. Hij beval dat een onderzoek werd gestart. Ann Intern

Nadere informatie

Is screening bij longkanker zinvol?

Is screening bij longkanker zinvol? Is screening bij longkanker zinvol? Dr. Karl Govaert 1 LUNG CANCER Leading cause of cancer-related death among men and women in US Second leading cause of cancer in US 75% present with advanced local or

Nadere informatie

Ontwikkelen van een Cochrane Systematic Review over interventies

Ontwikkelen van een Cochrane Systematic Review over interventies Ontwikkelen van een Cochrane Systematic Review over interventies 22 en 23 Maart 2016 Bestemd voor personen die in het kader van de Cochrane Collaboration een systematische review over interventies gaan

Nadere informatie

Lamotrigine in bipolar depression Loos, Marcus Lambertus Maria van der

Lamotrigine in bipolar depression Loos, Marcus Lambertus Maria van der Lamotrigine in bipolar depression Loos, Marcus Lambertus Maria van der IMPORTANT NOTE: You are advised to consult the publisher's version (publisher's PDF) if you wish to cite from it. Please check the

Nadere informatie

INVLOED VAN CHRONISCHE PIJN OP ERVAREN SOCIALE STEUN. De Invloed van Chronische Pijn en de Modererende Invloed van Geslacht op de Ervaren

INVLOED VAN CHRONISCHE PIJN OP ERVAREN SOCIALE STEUN. De Invloed van Chronische Pijn en de Modererende Invloed van Geslacht op de Ervaren De Invloed van Chronische Pijn en de Modererende Invloed van Geslacht op de Ervaren Sociale Steun The Effect of Chronic Pain and the Moderating Effect of Gender on Perceived Social Support Studentnummer:

Nadere informatie

de Rol van Persoonlijkheid Eating: the Role of Personality

de Rol van Persoonlijkheid Eating: the Role of Personality De Relatie tussen Dagelijkse Stress en Emotioneel Eten: de Rol van Persoonlijkheid The Relationship between Daily Stress and Emotional Eating: the Role of Personality Arlette Nierich Open Universiteit

Nadere informatie

De Relatie tussen Werkdruk, Pesten op het Werk, Gezondheidsklachten en Verzuim

De Relatie tussen Werkdruk, Pesten op het Werk, Gezondheidsklachten en Verzuim De Relatie tussen Werkdruk, Pesten op het Werk, Gezondheidsklachten en Verzuim The Relationship between Work Pressure, Mobbing at Work, Health Complaints and Absenteeism Agnes van der Schuur Eerste begeleider:

Nadere informatie

Zorgpaden: Evidence Based or Wishful thinking?

Zorgpaden: Evidence Based or Wishful thinking? Zorgpaden: Evidence Based or Wishful thinking? Jeroen van Oostrum Hoofd Business Intelligence Center 24 november 2009 Stellingen Stelling 1: Patiëntuitkomstmaten, zoals heropnames, complicaties en patiënttevredenheid,

Nadere informatie

De Effecten van de Kanker Nazorg Wijzer op Psychologische Distress en Kwaliteit van. Leven

De Effecten van de Kanker Nazorg Wijzer op Psychologische Distress en Kwaliteit van. Leven De Effecten van de Kanker Nazorg Wijzer op Psychologische Distress en Kwaliteit van Leven The Effects of the Kanker Nazorg Wijzer on Psychological Distress and Quality of Life Miranda H. de Haan Eerste

Nadere informatie

WMDP-richtlijn Het gebruik van moleculaire HPV testen in het BVO in het kader van de HPV diagnostiek bij preventie van baarmoederhalskanker.

WMDP-richtlijn Het gebruik van moleculaire HPV testen in het BVO in het kader van de HPV diagnostiek bij preventie van baarmoederhalskanker. WMDP-richtlijn Het gebruik van moleculaire HPV testen in het BVO in het kader van de HPV diagnostiek bij preventie van baarmoederhalskanker. In 2007 heeft de werkgroep Moleculaire Diagnostiek in de Pathologie

Nadere informatie

Risk & Requirements Based Testing

Risk & Requirements Based Testing Risk & Requirements Based Testing Tycho Schmidt PreSales Consultant, HP 2006 Hewlett-Packard Development Company, L.P. The information contained herein is subject to change without notice Agenda Introductie

Nadere informatie

Influenza vaccinatie van ziekenhuismedewerkers

Influenza vaccinatie van ziekenhuismedewerkers Influenza vaccinatie van ziekenhuismedewerkers Achtergrond Het RIVM en Vernet Verzuimnetwerk B.V. hebben een onderzoek uitgevoerd onder ziekenhuismedewerkers naar de relatie tussen de influenza vaccinatiegraad

Nadere informatie

Chapter 9. Summary and Nederlandse Samenvatting

Chapter 9. Summary and Nederlandse Samenvatting Chapter 9 Summary and Nederlandse Samenvatting 164 Summary and Nederlandse samenvatting SUMMARY Cervical cancer is the fourth most common female malignancy worldwide. However, the development of cervical

Nadere informatie

evaluating the effectiveness of an e- learning based clinically integrated basic EBM course Sjors Coppus Ben Willem Mol

evaluating the effectiveness of an e- learning based clinically integrated basic EBM course Sjors Coppus Ben Willem Mol A cluster randomised controlled trial evaluating the effectiveness of an e- learning based clinically integrated basic EBM course Namens de EU-EBM EBM Unity Sjors Coppus Ben Willem Mol Vaardigheidstest

Nadere informatie

COGNITIEVE DISSONANTIE EN ROKERS COGNITIVE DISSONANCE AND SMOKERS

COGNITIEVE DISSONANTIE EN ROKERS COGNITIVE DISSONANCE AND SMOKERS COGNITIEVE DISSONANTIE EN ROKERS Gezondheidsgedrag als compensatie voor de schadelijke gevolgen van roken COGNITIVE DISSONANCE AND SMOKERS Health behaviour as compensation for the harmful effects of smoking

Nadere informatie

Het Effect van Voortgangsfeedback aan Behandelaars op de Uitkomsten van Psychologische Behandelingen; een Pilot Onderzoek

Het Effect van Voortgangsfeedback aan Behandelaars op de Uitkomsten van Psychologische Behandelingen; een Pilot Onderzoek Het Effect van Voortgangsfeedback aan Behandelaars op de Uitkomsten van Psychologische Behandelingen; een Pilot Onderzoek The Effect of Progress Feedback to Therapists on Psychological Treatment Outcome;

Nadere informatie

Het Effect van Verschil in Sociale Invloed van Ouders en Vrienden op het Alcoholgebruik van Adolescenten.

Het Effect van Verschil in Sociale Invloed van Ouders en Vrienden op het Alcoholgebruik van Adolescenten. Het Effect van Verschil in Sociale Invloed van Ouders en Vrienden op het Alcoholgebruik van Adolescenten. The Effect of Difference in Peer and Parent Social Influences on Adolescent Alcohol Use. Nadine

Nadere informatie

Samenvatting Tussen januari 2002 en december 2005 is er een grootschalig onderzoek uitgevoerd naar de kosten-effectiviteit van gezins cognitieve gedra

Samenvatting Tussen januari 2002 en december 2005 is er een grootschalig onderzoek uitgevoerd naar de kosten-effectiviteit van gezins cognitieve gedra 139 Samenvatting Tussen januari 2002 en december 2005 is er een grootschalig onderzoek uitgevoerd naar de kosten-effectiviteit van gezins cognitieve gedragstherapie en individuele of kind cognitieve gedragstherapie

Nadere informatie

Het executief en het sociaal cognitief functioneren bij licht verstandelijk. gehandicapte jeugdigen. Samenhang met emotionele- en gedragsproblemen

Het executief en het sociaal cognitief functioneren bij licht verstandelijk. gehandicapte jeugdigen. Samenhang met emotionele- en gedragsproblemen Het executief en het sociaal cognitief functioneren bij licht verstandelijk gehandicapte jeugdigen. Samenhang met emotionele- en gedragsproblemen Executive and social cognitive functioning of mentally

Nadere informatie

Prof. dr. Steven Weyers Namens de werkgroep BVO naar baarmoederhalskanker ter voorbereiding van de Gezondheidsconferentie Bestuurslid VVOG

Prof. dr. Steven Weyers Namens de werkgroep BVO naar baarmoederhalskanker ter voorbereiding van de Gezondheidsconferentie Bestuurslid VVOG Prof. dr. Steven Weyers Namens de werkgroep BVO naar baarmoederhalskanker ter voorbereiding van de Gezondheidsconferentie Bestuurslid VVOG Diensthoofd Vrouwenkliniek UZ Gent Baarmoederhalskanker als ziekte

Nadere informatie

De Relatie tussen Hechting en Welbevinden bij Ouderen: De mediërende Invloed van Mindfulness en Zingeving

De Relatie tussen Hechting en Welbevinden bij Ouderen: De mediërende Invloed van Mindfulness en Zingeving De Relatie tussen Hechting en Welbevinden bij Ouderen: De mediërende Invloed van Mindfulness en Zingeving Relationships between Attachment and Well-being among the Elderly: The mediational Roles of Mindfulness

Nadere informatie

Lieke van der Scheer, Department of Philosophy Lieke van der Scheer ISOQOL

Lieke van der Scheer, Department of Philosophy Lieke van der Scheer ISOQOL Lieke van der Scheer, Department of Philosophy Lieke.vanderScheer@utwente.nl Lieke van der Scheer ISOQOL 14-11-2014 1 De stem van patiënten Elisa Garcia Simone van der Burg (Nijmegen) Lieke van der Scheer

Nadere informatie

De Invloed van Religieuze Coping op. Internaliserend Probleemgedrag bij Genderdysforie. Religious Coping, Internal Problems and Gender dysphoria

De Invloed van Religieuze Coping op. Internaliserend Probleemgedrag bij Genderdysforie. Religious Coping, Internal Problems and Gender dysphoria De Invloed van Religieuze Coping op Internaliserend Probleemgedrag bij Genderdysforie Religious Coping, Internal Problems and Gender dysphoria Ria de Bruin van der Knaap Open Universiteit Naam student:

Nadere informatie

De Relatie tussen het Adaptief en Cognitief Functioneren van Dak- en Thuisloze Jongeren en het Wel of Niet Hebben van een Psychiatrische Diagnose

De Relatie tussen het Adaptief en Cognitief Functioneren van Dak- en Thuisloze Jongeren en het Wel of Niet Hebben van een Psychiatrische Diagnose De Relatie tussen het Adaptief en Cognitief Functioneren van Dak- en Thuisloze Jongeren en het Wel of Niet Hebben van een Psychiatrische Diagnose The Relationship between Adaptive and Cognitive Functioning

Nadere informatie

Gezondheidsraad. Screening op baarmoederhalskanker

Gezondheidsraad. Screening op baarmoederhalskanker Gezondheidsraad Screening op baarmoederhalskanker Gezondheidsraad Health Council of the Netherlands Aan de minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport Onderwerp : aanbieding advies Screening op baarmoederhalskanker

Nadere informatie

NEDERLANDSE SAMENVATTING

NEDERLANDSE SAMENVATTING NEDERLANDSE SAMENVATTING Moleculaire analyse van sputum voor de diagnostiek van longkanker Motivering van dit proefschrift Longkanker kent de hoogste mortaliteit van alle kankers. Dit komt doordat de ziekte

Nadere informatie

Conceptrichtlijn Cervixcytologie Landelijke richtlijn 2015, conceptversie januari 2016

Conceptrichtlijn Cervixcytologie Landelijke richtlijn 2015, conceptversie januari 2016 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 Conceptrichtlijn Cervixcytologie Landelijke richtlijn 2015, conceptversie januari 2016 Datum goedkeuring: volgt Methodiek: Evidence based Verantwoording:

Nadere informatie

Cervical cancer, proxies for HPV exposure, screening scare and use of proximal and distal defense behaviors in fear buffering Leckie, Glenn

Cervical cancer, proxies for HPV exposure, screening scare and use of proximal and distal defense behaviors in fear buffering Leckie, Glenn Cervical cancer, proxies for HPV exposure, screening scare and use of proximal and distal defense behaviors in fear buffering Leckie, Glenn IMPORTANT NOTE: You are advised to consult the publisher's version

Nadere informatie

The Mini-Cog : a cognitive vital signs measure for dementia screening in multilingual

The Mini-Cog : a cognitive vital signs measure for dementia screening in multilingual Mini-COG Borson S, Scanlan J, Brush M, et al. (2000) The Mini-Cog : a cognitive vital signs measure for dementia screening in multilingual elderly. Meetinstrument Afkorting Auteur Onderwerp Doelstelling

Nadere informatie

Workshop. Investeren in kosteneffectieve interventies Van Wetenschap naar Beleid. 1 Nederlands Congres Volksgezondheid 11 april 2012 Amsterdam

Workshop. Investeren in kosteneffectieve interventies Van Wetenschap naar Beleid. 1 Nederlands Congres Volksgezondheid 11 april 2012 Amsterdam Workshop Investeren in kosteneffectieve interventies Van Wetenschap naar Beleid 1 Programma Welkom Heleen Hamberg, RIVM-VTV Presentatie: Wat zijn economische evaluaties? Paul van Gils, RIVM-PZO Presentatie:

Nadere informatie

Bevolkingsonderzoek baarmoederhalskanker. Uitnodiging

Bevolkingsonderzoek baarmoederhalskanker. Uitnodiging Bevolkingsonderzoek baarmoederhalskanker Uitnodiging Waarom dit bevolkingsonderzoek? Elk jaar krijgen ongeveer 700 vrouwen baarmoederhalskanker. Jaarlijks overlijden 200 vrouwen aan deze ziekte. Baarmoeder

Nadere informatie

Tahnee Anne Jeanne Snelder. Open Universiteit

Tahnee Anne Jeanne Snelder. Open Universiteit Effecten van Gedragstherapie op Sociale Angst, Zelfgerichte Aandacht & Aandachtbias Effects of Behaviour Therapy on Social Anxiety, Self-Focused Attention & Attentional Bias Tahnee Anne Jeanne Snelder

Nadere informatie