Over deze nieuwsbrief

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Over deze nieuwsbrief"

Transcriptie

1 Paul Klaassen Over deze nieuwsbrief NIEUWSBRIEF 6 april 2011 Op 4 maart 2010 gaf Minister Gerda Verburg van LNV samen met de voorzitter van het RCW, Commissaris van de Koningin John Jorritsma, het startsein tot uitvoering van het Programma naar een Rijke Waddenzee. Onze opdracht is de Waddenzee als natuurgebied haar veerkracht terug te laten winnen, niet alleen door de natuur te herstellen, maar ook door duurzaam gebruik van het Wad te stimuleren. Wilt u meer weten over het programma of hoe u met uw plannen bij ons kunt aansluiten, stuur dan een mail naar: of, wanneer u specifieke vragen heeft, bel dan met de contactpersoon die onder elk nieuwsbericht is genoemd. Deze nieuwsbrief informeert u over waar het Programma naar een Rijke Waddenzee aan werkt. We gaan ervan uit dat u deze nieuwsbrief wilt ontvangen. Is dat niet het geval, dan kunt u dat kenbaar maken door een mail te sturen naar In deze nieuwsbrief: Voortgangsrapportage 2010 PRW Transitie van de mosselsector Exoten Japanse oester Waddenfondsbijdragen METAWAD 1, WaLTER, Ruim baan voor vissen Trilaterale kombergingsatlas Natuurambitie structuurvisie Afsluitdijk Natuurlijker variant zeewering op Texel Integraal Management Plan Eems Ecologisch streefbeeld Eems-estuarium Flyway-workshop Kijk voor de laatste stand van zaken ook op de website VOORTGANGSRAPPORTAGE 2010 AAN BLEKER EN JORRITSMA AANGEBODEN Wilt u weten wat we in het startjaar 2010 hebben gedaan, waar we aan begonnen zijn, waar we mee bezig zijn en wat we inmiddels hebben afgerond, download dan de voortgangsrapportage over de Uitvoering van de Transitie van de Mosselsector en het Programma naar een Rijke Waddenzee die wij 1

2 voor onze opdrachtgevers het RCW en de minister van EL&I hebben opgesteld. Het Programma naar een Rijke Waddenzee en het Uitvoeringsplan Transitie van de Mosselsector vinden hun basis in het Convenant transitie mosselsector en natuurherstel Waddenzee en het Beheer- en Ontwikkelingsplan van het Regionaal College Waddengebied. De resultaten van de afgelopen jaren in de transitie van de mosselsector en de belevenissen uit het eerste jaar PRW zijn vanuit onze gezamenlijke opdracht gebundeld uitgebracht. Op 14 maart 2011 is de jaarrapportage 2010 door de Regiekamer vastgesteld en mede namens het Bestuurlijk Overleg Transitie Mosselsector aan staatssecretaris EL&I, Henk Bleker en voorzitter van het RCW, John Jorritsma gestuurd. Download hier de Voortgangsrapportage 2010 Programma naar een Rijke Waddenzee en Uitvoering Transitie Mosselsector Download hier de aanbiedingsbrief Download hier de brief aan de Tweede Kamer over Voortgangsrapportage Voor meer informatie: Kees van Es, GROTE STAPPEN VOORWAARTS IN DE TRANSITIE VAN DE MOSSELSECTOR Onder transitie van de mosselsector wordt verstaan: de stapsgewijze verschuiving van de visserij op natuurlijke mosselzaadbanken naar alternatieve manieren van vangst. Mosselzaad bestaat uit jonge mosseltjes en vormt de grondstof voor de kweek tot consumptiemosselen. Het belangrijkste alternatief voor de visserij bestaat momenteel uit mosselzaadinvanginstallaties (MZI s), geplaatst op de Waddenzee, de Oosterschelde en de Zeeuwse Voordelta. De coördinatie van de transitie is belegd bij het Programma naar een Rijke Waddenzee. Het goede nieuws van 2010 is dat de MZI s het in 2010 boven verwachting goed hebben gedaan. In totaal is ruim 9 miljoen kilo mosselen ingevangen, ofwel bijna een kwart van de gemiddelde oogst van de zaadvisserij. En dat in een jaar dat er, door een vreemde speling van de natuur, vrijwel geen mosselzaadbanken in de Waddenzee werden aangetroffen. De transitie is hiermee voortvarend op weg naar het beoogde dubbele doel: de mosselsector èn de natuur van de Waddenzee een handje helpen. Natuurlijk is er ook nog wel een aantal obstakels. Het belangrijkste is dat mosselzaad dat ingevangen wordt in Voordelta en Oosterschelde niet naar de Waddenzee kan worden getransporteerd. Deze transporten zijn een wens van de mosselkwekers omdat de jonge mosselen in de Waddenzee veel beter opgroeien. Dat mag nu niet, omdat er een risico is dat op die manier exotische organismen in de Waddenzee terechtkomen die daar schade aan de natuur kunnen veroorzaken. In 2011 wordt gezocht naar manieren om die transporten wel mogelijk te maken zonder dat ze risico s opleveren. Ook bestaan er bezwaren tegen de voor bevestiging van de MZI s gebruikte paalankers die een flink eind boven het water uitsteken en die, bij het aanbrengen, mogelijk voor verstoring van zeehonden en bruinvissen zorgen. De paalankers zijn echter het meest veilig en bedrijfszeker en nemen weinig ruimte in. In 2011 wordt onderzocht of het aanbrengen van de paalankers daadwerkelijk verstoring voor zeezoogdieren oplevert en zo ja, wat we daaraan kunnen doen. Ook wordt gekeken naar mogelijkheden om de paalankers minder te laten opvallen in het waddenlandschap, bijvoorbeeld door het aanbrengen van camouflagekleuren. Voor meer informatie: Hein Sas, Download hier de Voortgangsrapportage 2010 Programma naar een Rijke Waddenzee 2

3 en Uitvoering Transitie Mosselsector EXOTEN IN DE WADDENZEE, JA OF NEE? De Chinese wolhandkrab, de gewone slingerzakpijp en de Japanse oester. Enkele voorbeelden van soorten die van oudsher niet in de Waddenzee voorkomen. Zij zijn uitheems, exoten. De vraag is of dit erg is, en zo ja, of er dan iets tegen gedaan kan worden. De laatste decennia worden regelmatig nieuwe soorten waargenomen in de kustwateren en de Waddenzee. De belangrijkste routes waarlangs exoten binnenkomen zijn via ballastwater, schelpdiertransporten en hull fouling, dat is een verzamelterm voor vervuilingen van de scheepshuid, ankers e.d. Ondersteund door het Programma naar een Rijke Waddenzee vindt er nu een audit plaats om inzicht te krijgen in de risico s van schelpdiertransporten. Onderdeel van de afspraken over schelpdiertransporten is ook onderzoek naar de mogelijkheid of onder voorwaarden verplaatsingen van mosselen van de Oosterschelde naar de Waddenzee kunnen worden toegestaan. Dat mag nu niet, omdat in de Oosterschelde meer exoten voorkomen dan in de Waddenzee. Omdat in deze kwestie een gezamenlijke aanpak van alle drie de Waddenzeelanden nodig is om effectief te zijn, draagt het Programma naar een Rijke Waddenzee ook bij aan een eerste inventariserende stap op trilateraal niveau. Hierbij wordt de huidige stand van zaken met betrekking tot beleid, beheer en de juridische situatie op (inter)nationaal niveau bekeken. Voor meer informatie: Bernard Baerends, en Hein Sas, EEN HELDERE KIJK OP DE ROL VAN DE JAPANSE OESTER IN DE WADDENZEE? Dit voorjaar laat het Programma naar een Rijke Waddenzee een onderzoek uitvoeren naar de rol en 3

4 verspreiding van de Japanse oester in de Waddenzee. Doel van het onderzoek is tot een beter begrip te komen van wat de Japanse oester voor het ecosysteem betekent. De Japanse Oester is een exoot die zich heel snel in de Waddenzee verspreidt. Op diverse plekken heeft hij zelfs vestigingsplaatsen van mosselbanken overgenomen en voor een aantal belangrijke wadvogels, zoals eidereenden en scholeksters, is hij niet geschikt als voedsel. Dat maakt dat deze oestersoort lange tijd vooral als bedreiging werd gezien. Maar er zijn ook positieve kanten zoals: Rifvorming: de oester maakt stabielere riffen dan de mossel, omdat de schelpen van oesters, i.t.t. die van de mosselen, na het afsterven lang aan elkaar blijven zitten. Habitatfunctie: omdat een oesterbank veel hoekjes en gaatjes heeft, biedt hij een uitstekende vestigings- en schuilplaats voor allerlei andere organismen. Dit voorjaar organiseert het PRW een workshop waarin de inzichten worden besproken met experts, beleidsmakers en beheerders van de Waddenzee. Dit als opstap naar uitgebreider effectonderzoek en - uiteindelijk - een beheer dat gerichter inspeelt op zowel de goede als de slechte kanten van de Japanse oester. Voor meer informatie: Bernard Baerends, en Hein Sas, WADDENFONDS BRENGT DOELEN RIJKE WADDENZEE DICHTERBIJ In de derde tender Waddenfonds (2010) heeft de Minister van I&M een aantal belangrijke projecten goedgekeurd die bijdragen aan de realisatie van de doelen van het Programma naar een Rijke Waddenzee zoals: Metawad 1 (2,9 mln). WaLTER Wadden Sea Long-Term Ecosystem Research (4.4 mln). Ruim baan voor vissen in het Waddengebied (6,3 mln). Metawad; het belang van gezonde trekvogelpopulaties voor de Waddenzee Met de resultaten van dit onderzoek kunnen we belangrijke aanbevelingen doen voor beheer van een Rijke Waddenzee met gezonde trekvogelpopulaties. De Waddenzee is onderdeel van een wereldwijd netwerk van ecosystemen; het zogenaamde metaecosysteem. Voor miljoenen trekvogels is een rijke Waddenzee van levensbelang op hun tocht van broedgebied naar overwintergebied. Omgekeerd vormt de komst van miljoenen hongerige vogels een cruciaal onderdeel van een gezond voedselweb in de Waddenzee. En dat geldt natuurlijk ook voor alle andere gebieden langs de vogeltrekroute. Want: 'Een herstelprogramma voor de zalm in de Rijn, houdt ook niet op bij Lobith!' volgens Jeroen Reneerkens. Binnen METAWAD zal het wel en wee en het terreingebruik van trekvogels in de Waddenzee worden bestudeerd door vogels individueel te merken met kleurige ringen of zendertjes. Een internationaal netwerk van vrijwillige waarnemers wordt ingezet om de vogels te volgen. Zo achterhalen we niet alleen hoe de overlevingskansen van trekvogelpopulaties veranderen, maar ook welke veranderingen in de omgeving, positief en negatief, hieraan ten grondslag liggen. Tegelijkertijd creëren we, door het betrekken van vrijwilligers, een groter draagvlak voor internationale natuurbescherming. Voor meer informatie: Manon Tentij: of WaLTER 4

5 De ontwikkeling van een geïntegreerd monitorplan voor de Waddenzee. Het project Wadden Sea Long-Term Ecosystem Research (WaLTER) betreft de ontwikkeling van een geïntegreerd plan voor de monitoring van de Waddenzee. In de huidige situatie worden in de Waddenzee allerlei zaken, van watertemperatuur tot aantallen zeehonden, door een reeks van instanties in de gaten gehouden. Dat gebeurt echter zonder veel onderlinge samenhang en vaak met weinig aandacht voor de spreiding van de monstername in zowel de tijd als de ruimte. Ook is er nog veel verbetering mogelijk met betrekking tot de betrouwbaarheid van de uitkomsten, o.a. door de meetmethoden te verifiëren en op elkaar af te stemmen. Ruim baan voor vissen Dit project is gericht op het oplossen van de knelpunten voor vismigratie langs de gehele waddenkust, met inbegrip van het achterland. Doel is het realiseren van vismigratievoorzieningen, waardoor knelpunten op het gebied van vismigratie tussen de Waddenzee en het achterland worden opgeheven (inclusief inrichting van natuurvriendelijke oevers). Door monitoring en onderzoek wordt het effect van de maatregelen gevolgd. Met de realisatie van dit project worden de kop van Noord-Holland, Friesland, Groningen en Noord-Drenthe in één keer voor vissen ontsloten. Niet alleen vissen die van zout naar zoet water en andersom trekken (paling, zeeforel, fint) profiteren hiervan, ook zoetwatersoorten als winde en blankvoorn kunnen rekenen op vergroting van hun leefgebied. TRILATERALE KOMBERGINGSATLAS; WELKE DATA NEMEN WE OP? Een belangrijk onderdeel van het Programma naar een Rijke Waddenzee is het stimuleren van duurzaam menselijk gebruik. Daarom willen we weten wat de invloed is van menselijke activiteiten op de natuur. Het is moeilijk om hier een goed beeld van te krijgen omdat de natuurlijke processen en het menselijk gebruik in de internationale Waddenzee sterk variëren. De variatie biedt echter ook kansen voor vergelijkend onderzoek naar oorzaak-gevolg relaties voor het ontwikkelen van duurzaam beleid. De Waddenzee bestaat uit een groot aantal kombergingen die vanuit hydrodynamisch, morfologisch en ecologisch perspectief, logische functionele eenheden vormen. Kombergingen hebben verschillende kenmerkende eigenschappen, zoals het volume water dat bij een getij in en uit de kombergingen stroomt (getijdeprisma), de oppervlakte van wadplaten en het voorkomen van verschillende typen habitat en soorten. Ook vanuit beleidsmatig perspectief is een komberging een logische eenheid omdat de effecten van menselijk gebruik zoals van visserij, baggerwerkzaamheden en zandsuppleties vaak op dit niveau zichtbaar worden. In een voorstudie is samen met experts uit verschillende vakgebieden, landen en werkterreinen een overzicht gemaakt van de belangrijkste huidige en toekomstige thema s en de daarbij behorende kennisvragen. Vervolgens is de beschikbaarheid van relevante gegevens in Denemarken, Duitsland en Nederland onderzocht. Over het algemeen bleken ruwe data die in monitorprogramma s worden verzameld, openbaar toegankelijk te zijn. In wetenschappelijke literatuur zijn belangrijke hydrodynamische en morfologische gegevens beschikbaar. Gegevens over menselijk gebruik, zoals visserij, zijn echter veel moeilijker te achterhalen. Op basis van wenselijkheid en beschikbaarheid van gegevens zijn prioriteiten gesteld t.a.v. de concrete data die in de atlas zullen worden opgenomen. 5

6 Voor meer informatie: Folkert de Jong, Het oppervlakte-aandeel wadplaat per komberging voor de trilaterale Waddenzee. De figuur maakt inzichtelijk welke kombergingen relatief veel en welke relatief weinig wadplaat bevatten. Het valt op dat bij het Marsdiep (meest westelijke komberging in het Nederlandse deel) en bij de kombergingen waar rivieren op uitmonden het aandeel wadplaat relatief laag is. PRW FORMULEERT DE NATUURAMBITIE VOOR DE STRUCTUURVISIE AFSLUITDIJK De Afsluitdijk voldoet niet meer aan de veiligheidsnormen en moet worden gerenoveerd. Vorig jaar hebben diverse consortia innovatieve plannen voor de uitvoering van de renovatie gemaakt. En inmiddels heeft minister Schultz van I&M bij de Tweede Kamer aangekondigd namens het rijk een structuurvisie op te stellen, die op z n vroegst eind 2011 aan de Tweede Kamer zal worden aangeboden. De structuurvisie zal de voorkeursbeslissing bevatten voor de toekomst van de Afsluitdijk. Hoewel het beschikbare budget beperkt is, heeft de Kamer uitgesproken dat ze een integraal plan van groot belang vindt en dat ruimte moet worden geboden aan kansrijke ambities, ook als die financieel niet direct gedekt zijn. Via bestuurlijke trechtering zijn nu nog twee denklijnen in beeld. De ene denklijn gaat in de richting van een 6

7 traditionele verhoging, eventueel in combinatie met een overslagbestendige dijk en de andere is de wat meer ambitieuze lijn waarvan een stormschild een van de onderdelen is. In de structuurvisie zullen naast het veiligheidsaspect nog een 5-tal nevenambities of planelementen worden beschreven: het duurzaamheidcentrum, duurzame energie, recreatieve ontwikkelingen, zilte teelten en natuur. PRW heeft op verzoek van het ministerie van I&M, samen met o.a. de betrokken provincies een gezamenlijk realistische natuurambitie geformuleerd die wordt ingebracht in de structuurvisie. PRW wil zich op termijn ook inspannen bij de vertaling van de ambitie in een concreet uitvoeringsplan. Voor meer informatie: Wim Schoorlemmer, ONDERZOEK NATUURLIJKER VARIANT ZEEWERING OP TEXEL De dijk langs de Prins Hendrikpolder op Texel is afgetoetst. In vakjargon betekent dat dat de dijk niet meer aan de veiligheidsnormen voldoet. Vanuit het PRW werken we aan zachtere, natuurlijker overgangen van land naar Waddenzee, uiteraard zonder dat dat ten koste van de veiligheid gaat. De dijk langs de Prins Hendrikpolder op Texel biedt een uitgelezen kans om de mogelijkheden voor natuurlijker varianten van de zeewering langs de eilandpolders nader te verkennen. In overleg met de gemeente en het Hoogheemraadschap is een workshop met deskundigen gehouden waar een schets is gemaakt van een buitendijkse zandige zeewering, oftewel een kunstmatig aangelegde duinenpartij. In opdracht van het Hoogheemraadschap is deze schets nader bekeken op ecologische meerwaarde en de kansrijkheid binnen de randvoorwaarden van de natuurbeschermingswet. De ecologische meerwaarde blijkt duidelijk aanwezig maar het blijft onzeker of realisatie binnen de natuurbeschermingswet mogelijk is. Desondanks ondersteunt PRW een extra onderzoek naar deze variant, dat wordt uitgevoerd in het kader van de milieueffectrapportage. De m.e.r. is medio 2011 gereed. Het onderzoek levert belangrijke informatie op over de ecologische meerwaarde van deze zeewering, de veiligheid, de kosten en de onderhoudsgevoeligheid. Deze kennis zal ook toepasbaar zijn op andere te renoveren dijkvakken op de eilanden. Voor meer informatie: Wim Schoorlemmer, OPSTELLING INTEGRAAL MANAGEMENT PLAN EEMS VAN START Op 17 december 2010 vond in het provinciehuis van Groningen de start plaats van het Integraal Management Plan (IMP) Eems-Dollard. Het IMP wordt opgesteld onder regie van de ministeries van EL&I, IenM en de provincie Groningen. PRW draagt bij door het bijeenbrengen van de beschikbare kennis en het formuleren van een gezamenlijk streefbeeld als input voor het IPM. Over het IMP wordt al enkele jaren gesproken. De aanleiding ligt in de afspraken van de Kaderrichtlijn Water, de aanwijzing van de Eems-Dollard als Natura 2000 gebied en andere aandachtspunten tussen Duitsland en Nederland, zoals overstromingsrisico's. De start van het IMP heeft gewacht op de aanmelding van het Natura 2000 gebied aan Duitse zijde in In het plan komt te staan hoe Nederland en Duitsland de opgaven van Natura 2000 en andere verdragen gaan uitvoeren. En wat dat betekent voor het (economisch) gebruik van het gebied. Het belangrijkste onderdeel van het IMP is het Natura 2000-beheerplan. Daarin wordt ondermeer 7

8 beschreven hoe we zorg blijven dragen voor de belangrijke populatie van de kluut. De interactie tussen het Duitse en het Nederlandse plan is groot. Specifiek voor Nederland zal er een Nederlandse Natura 2000 werkgroep komen. In 2011 staat vooral centraal wat we met het Eems-estuarium willen bereiken. De kennisbouwsteen en het Ecologisch Streefbeeld vanuit Rijke Waddenzee zullen rond de zomer in concept gereed zijn en vormen een belangrijke basis voor het IMP. De planning van de tussenresultaten is gesynchroniseerd. Voor meer informatie: Gábor Oolthuis, EL&I ; Michiel Firet, PRW ECOLOGISCH STREEFBEELD EEMS-ESTUARIUM Op 18 januari 2011 werd in Delfzijl de aftrap gegeven voor het opstellen van het Ecologisch Streefbeeld Eems-estuarium als input voor het IMP. Mist ontnam de deelnemers in het begin het zicht. Niet alleen op de Eems, maar ook op een passende aanpak in de veelheid van planprocessen die in de Eems-regio spelen. Geleidelijk aan trok de mist buiten op en werd de Bocht van Watum zichtbaar. En binnen werd de aanpak duidelijk. In het programmaplan schreven we: 'Vertrekpunt voor Nederland... is te komen tot een gezamenlijk streefbeeld en bijbehorende uitvoeringsagenda voor natuurherstel en een duurzame economische ontwikkeling in de Eems-Dollard regio.' Op 18 januari hebben we geconstateerd dat het nog te vroeg is om een uitvoeringsagenda in detail uit te werken. Eerst is de vraag aan de orde wat we gezamenlijk vanuit de ecologie in het Eems-estuarium willen bereiken. Hoe werkt het ecosysteem van een estuarium als de Eems. Wat zijn de specifieke kenmerken en hoe werkt het menselijke beheer voor veiligheid en bereikbaarheid daarop in. Wat zijn de regelknoppen om het ecosysteem van de Eems gezonder te krijgen? In december 2010 heeft de Coalitie Wadden Natuurlijk haar conceptvisie op de Eems gepresenteerd. En in Duitsland is door het WWF een studiedag over de Unterems van de Dollard tot aan Herbrum gehouden. Inmiddels is duidelijk dat het beheer van de getijde-energie cruciaal is. En daarbij moet het hele estuarium, van Herbrum tot het zeegat in ogenschouw blijven. Het streefbeeld zal tot stand komen met input uit de kennisbundeling en interviews met stakeholders op basis van de vraag 'wat is uw ecologisch streefbeeld van het Eems-estuarium?' Na de zomer zullen bouwsteen en streefbeeld beschikbaar zijn voor breder gebruik. Voor meer informatie: Michiel Firet,

9 FLYWAY WORKSHOP: THE WADDEN SEA - STRENGTHENING MANAGEMENT AND RESEARCH ALONG THE AFRICAN EURASIAN FLYWAY The workshop 'The Wadden Sea Strengthening Management and Research along the African Eurasian Flyway' for invited speakers and participants is carried out on behalf of the Trilateral Wadden Sea Cooperation, which is hosted by the Dutch Ministry of Economic Affairs, Agriculture and Innovation and the German Federal Ministry for the Environment, Nature Conservation and Nuclear Safety on 22 and 23 March 2011, in Wilhelmshaven, Germany. The workshop is an international workshop with participants from in particular the EU, Russia and West Africa. The Wadden Sea is used as staging, moulting and wintering area by more than 10 million water birds on their way from their breeding grounds in Russia, Canada and Scandinavia to their wintering areas in Western Europe and Africa. Within the African-Eurasian migration system this combination of breeding, staging and wintering areas is known as the East Atlantic Flyway. Within flyways migratory waterbirds are completely dependent on a critical network of sites and habitats. For an effective conservation and management of 9

10 migratory waterbirds using the Wadden Sea, increased international cooperation is essential. As a follow up of the decision of the World Heritage Committee, the Wadden Sea Ministerial Conference at Sylt agreed to engage in a close cooperation with the African Eurasian Waterbird Agreement (AEWA) to promote and strengthen cooperation on management and research within the African Eurasian Flyways with relevant state parties as requested by the World Heritage Committee and establish cooperation for the protection and management of migratory birds relying on the Wadden Sea. The main objective of the workshop is to provide specific guidance for priorities in international cooperation enhancing conservation and proper management of migratory waterbirds connecting the Wadden Sea within the East Atlantic Flyway. Voor meer informatie: Folkert de Jong, Informatie Heeft u vragen of wilt u meer informatie? Neem dan contact op met Kees van Es, programmamanager, tel De volgende partijen werken samen aan het Programma naar een Rijke Waddenzee: Het Ministerie van EL&I, het Ministerie van IenM, Rijkswaterstaat, leden van RCW (Regionaal College Waddengebied), de Coalitie Wadden Natuurlijk (bestaande uit de Waddenvereniging, Natuurmonumenten, Vogelbescherming, Stichting WAD, Staatsbosbeheer, Groninger Landschap, It Fryske Gea en het Noord- Hollands Landschap) en een toenemend aantal partners. 10

Over deze nieuwsbrief

Over deze nieuwsbrief Paul Klaassen Over deze nieuwsbrief NIEUWSBRIEF 4 april 2010 Minister Gerda Verburg gaf begin 2009 de opdracht voor het opstellen van het meerjarig programma Naar een rijke Waddenzee. Het streven is om

Nadere informatie

Over deze nieuwsbrief

Over deze nieuwsbrief Paul Klaassen Over deze nieuwsbrief NIEUWSBRIEF 5 september 2010 Op 4 maart 2010 gaf Minister Gerda Verburg van LNV samen met de voorzitter van het RCW, Commissaris van de Koningin John Jorritsma, het

Nadere informatie

Programma naar een Rijke Waddenzee

Programma naar een Rijke Waddenzee Programma naar een Rijke Waddenzee n Symposium Waddenacademie Kees van Es Inhoud presentatie 1. Aanleiding, opdracht en context 2. De mosseltransitie in het kort Kennisvragen 3. Streefbeeld: Wijze van

Nadere informatie

PLAN VAN UITVOERING TRANSITIE MOSSELSECTOR

PLAN VAN UITVOERING TRANSITIE MOSSELSECTOR PLAN VAN UITVOERING TRANSITIE MOSSELSECTOR [2014-2018] CONVENANT TRANSITIE MOSSELSECTOR EN NATUURHERSTEL WADDENZEE 1 DE STAATSSECRETARIS VAN ECONOMISCHE ZAKEN, SHARON DIJKSMA PO MOSSELCULTUUR, DAAN VAN

Nadere informatie

Hartelijk welkom, strategie bijeenkomst duurzaam toerisme Werelderfgoed Waddenzee

Hartelijk welkom, strategie bijeenkomst duurzaam toerisme Werelderfgoed Waddenzee Hartelijk welkom, strategie bijeenkomst duurzaam toerisme Werelderfgoed Waddenzee Werelderfgoed Waddenzee El 2 Natuur Werelderfgoed Waddenzee June 2009: Inschrijving Duits-Ndl Waddenzee Opdracht hierbij

Nadere informatie

Kennis inventarisatie natuurlijke klimaatbuffer Zeegrasherstel Waddenzee

Kennis inventarisatie natuurlijke klimaatbuffer Zeegrasherstel Waddenzee Kennis inventarisatie natuurlijke klimaatbuffer Zeegrasherstel Waddenzee Januari 2014 Contacten Josje Fens, Fens@waddenvereniging.nl, t. 0517 493 663 Luca van Duren, Luca.vanDuren@deltares.nl, t. 088 3358

Nadere informatie

Succes Programma naar een Rijke Waddenzee smaakt naar meer

Succes Programma naar een Rijke Waddenzee smaakt naar meer 4 magazine over de zee # 3 juli 2014 Succes Programma naar een Rijke Waddenzee smaakt naar meer Tekst: Ine Bruijns Mosselbank. Het mosselconvenant was de directe aanleiding voor de oprichting van PRW.

Nadere informatie

Wadden Sea Fish Haven: Development agenda for fish in the Wadden Sea and overview of species

Wadden Sea Fish Haven: Development agenda for fish in the Wadden Sea and overview of species Vis in de Waddenzee Ontwikkelagenda voor vis in de Waddenzee en overzicht van soorten Wadden Sea Fish Haven: Development agenda for fish in the Wadden Sea and overview of species Inleiding De Waddenzee

Nadere informatie

Projectteam Afsluitdijk Rijkswaterstaat Dienst IJsselmeergebied Postbus 600 8200 AP LELYSTAD. Betreft: Reactie visies Afsluitdijk

Projectteam Afsluitdijk Rijkswaterstaat Dienst IJsselmeergebied Postbus 600 8200 AP LELYSTAD. Betreft: Reactie visies Afsluitdijk Projectteam Afsluitdijk Rijkswaterstaat Dienst IJsselmeergebied Postbus 600 8200 AP LELYSTAD Harlingen, 27 februari 2009 Betreft: Reactie visies Afsluitdijk Kenmerk: AW/09014 Geacht projectteam Afsluitdijk,

Nadere informatie

Wageningen IMARES. De rol van schelpdieronderzoek in een duurzame ontwikkeling van de Waddenzee. Pauline Kamermans

Wageningen IMARES. De rol van schelpdieronderzoek in een duurzame ontwikkeling van de Waddenzee. Pauline Kamermans De rol van schelpdieronderzoek in een duurzame ontwikkeling van de Waddenzee Pauline Kamermans is een samenwerkingsverband tussen Wageningen UR en TNO De rol van schelpdieronderzoek in een duurzame ontwikkeling

Nadere informatie

Rijke Zee. Een bruisende toekomst voor de Waddenzee

Rijke Zee. Een bruisende toekomst voor de Waddenzee Rijke Zee Een bruisende toekomst voor de Waddenzee Coalitie Wadden Natuurlijk, januari 2009 Inleiding Wingebied of natuurgebied? Over de toekomst van de Waddenzee zijn stevige discussies gevoerd. Eind

Nadere informatie

jaarverslag 2013 Samen werken aan een Rijke Waddenzee, voor natuur en mens programma Naar een rijke Waddenzee

jaarverslag 2013 Samen werken aan een Rijke Waddenzee, voor natuur en mens programma Naar een rijke Waddenzee jaarverslag 2013 Samen werken aan een Rijke Waddenzee, voor natuur en mens 1 Inleiding Inhoudsopgave Inleiding Opdracht en doel Overzichtskaart 10 resultaten 2013 Het werk uit de clusters: > Voedselweb

Nadere informatie

Jaarverslag 2012 Waddenfonds

Jaarverslag 2012 Waddenfonds Jaarverslag 2012 Waddenfonds De decentralisatie van het Waddenfonds. Tot 2011 viel het Waddenfonds onder de verantwoordelijkheid van het Rijk. De minister van Infrastructuur en Milieu was beslissingsbevoegd

Nadere informatie

PERSDOSSIER MOSSELEN

PERSDOSSIER MOSSELEN PERSDOSSIER MOSSELEN Mosselen algemeen De mossel is een belangrijk product uit de Nederlandse schelpdierteelt. In Europa worden er jaarlijks circa 700 miljoen kilo mosselen geproduceerd, waarvan ongeveer

Nadere informatie

Overzicht projecten Programma De Nieuwe Afsluitdijk

Overzicht projecten Programma De Nieuwe Afsluitdijk Overzicht projecten Programma De Nieuwe Afsluitdijk Exclusief de projecten die meegenomen worden in het Rijkscontract (deze zijn apart hiervan uitgebreider toegelicht) Volgnum Mobiliteit 1 Verruiming sluis

Nadere informatie

Maatregelverkenning. Economie en Ecologie in balans. Petra Dankers 08 november 2013

Maatregelverkenning. Economie en Ecologie in balans. Petra Dankers 08 november 2013 Maatregelverkenning Economie en Ecologie in balans Petra Dankers 08 november 2013 Kader Eerste bijeenkomst Programma Rijke Waddenzee in juni veel maatregelen geidentificeerd Royal HaskoningDHV heeft in

Nadere informatie

Reviewdocument Programmaplan Naar een Rijke Waddenzee 2015-2018. Voedselweb & Biobouwers Versie tafels _15.02.10

Reviewdocument Programmaplan Naar een Rijke Waddenzee 2015-2018. Voedselweb & Biobouwers Versie tafels _15.02.10 Reviewdocument Programmaplan Naar een Rijke Waddenzee 2015-2018 Voedselweb & Biobouwers Versie tafels _15.02.10 0. Inleiding In 2010 stelden de samenwerkende partners van het Programma naar een rijke Waddenzee

Nadere informatie

Wat kies jij voor de Waddenzee?

Wat kies jij voor de Waddenzee? Wat kies jij voor de Waddenzee? Marjolijn Christianen 1 Source: Esri, DigitalGlobe, GeoEye, i-cubed, Earthstar Geographics, CNES/Airbus DS, USDA, USGS, AEX, Getmapping, Aerogrid, IGN, IGP, swisstopo, and

Nadere informatie

Samenvattingen van presentaties gegeven tijdens het symposium Samen investeren in de Eems-Dollard

Samenvattingen van presentaties gegeven tijdens het symposium Samen investeren in de Eems-Dollard Samenvattingen van presentaties gegeven tijdens het symposium Samen investeren in de Eems-Dollard Programmaonderdeel 1: Wat weten we wel over de problematiek in het Eemsestuarium, wat weten we niet? De

Nadere informatie

Investeren in het waddengebied is de moeite meer dan waard!

Investeren in het waddengebied is de moeite meer dan waard! > www.vrom.nl Investeren in het waddengebied is de moeite meer dan waard! 2e Tender Waddenfonds 8 september tot en met 17 oktober 2008 Investeren in het waddengebied is de moeite meer dan waard! 2e Tender

Nadere informatie

provinsje fryslân provincie fryslân b rj,

provinsje fryslân provincie fryslân b rj, - 1 Ons provinsje fryslân provincie fryslân b rj, postbus 20120 8900 hm leeuwarden tweebaksmarkt 52 telefoon: (058) 292 59 25 telefax: (058) 292 51 25 -t J Statenfractie Partij voor de Dieren T.a.v. mevrouw

Nadere informatie

v a n b r o n t o t m o n d i n g

v a n b r o n t o t m o n d i n g V i s m i g r a t i e... v a n b r o n t o t m o n d i n g vrije vismigratie van bron tot monding De Noordzee werd ooit geroemd vanwege zijn rijke visstand. Steden werden gesticht en de visserij floreerde.

Nadere informatie

BIJLAGE Nadere toelichting op de projecten die meegaan in het Rijkscontract

BIJLAGE Nadere toelichting op de projecten die meegaan in het Rijkscontract BIJLAGE Nadere toelichting op de projecten die meegaan in het Rijkscontract Deze bijlage geeft een overzicht van de projecten waar DNA aan werkt. Op de website www.deafsluitdijk.nl is meer informatie te

Nadere informatie

In dat kader wordt nu gesproken over een pakket langs de volgende lijnen:

In dat kader wordt nu gesproken over een pakket langs de volgende lijnen: Eems en vaargeul september 2014/P. Brouns Er is een intentieovereenkomst opgesteld om het estuarium qua milieu/ leefsituatie te verbeteren en tegelijkertijd de procedures voor de vaargeulverdieping soepel

Nadere informatie

Vismigratie binnen Hoogheemraadschap Hollands Noorderkwartier

Vismigratie binnen Hoogheemraadschap Hollands Noorderkwartier Vismigratie binnen Hoogheemraadschap Hollands Noorderkwartier K.S. de Boer Adviseur watersystemen Inhoud inleiding Beleid HHNK Nota Visbeleid Vismigratie vice versa Programmering 53 vismigratieknelpunten

Nadere informatie

Het streefbeeld voor 2030

Het streefbeeld voor 2030 STREEFBEELD 2030 Het streefbeeld voor 2030 In dit hoofdstuk schetsen we wat we in het Programma Naar een rijke Waddenzee als streefbeeld willen hanteren. Oftewel, wat wordt bedoeld wanneer we proberen

Nadere informatie

PlanMER/PB Structuurvisie Wind op Zee Resultaten beoordeling Natuur. Windkracht14 22 januari 2014 Erik Zigterman

PlanMER/PB Structuurvisie Wind op Zee Resultaten beoordeling Natuur. Windkracht14 22 januari 2014 Erik Zigterman PlanMER/PB Structuurvisie Wind op Zee Resultaten beoordeling Natuur Windkracht14 22 januari 2014 Erik Zigterman Korte historie 2009: Nationale Waterplan! 2 windenergiegebieden aangewezen! Borssele en IJmuiden

Nadere informatie

De De Wadden in in internationaal perspectief

De De Wadden in in internationaal perspectief De De Wadden in in internationaal perspectief aandachtspunten voor voor internationale samenwerking, bescherming en beheer en beheer van van trekvogels trekvogels briefadvies 2011/04 De Raad voor de Wadden

Nadere informatie

Programma Naar een Rijke Waddenzee

Programma Naar een Rijke Waddenzee Programma Naar een Rijke Waddenzee april 2015 1 Inhoud Voorwoord 4 Opdracht en doel 6 10 resultaten 2014 10 Het werk uit de clusters Voedselweb en Biodiversiteit 12 Randen van het Wad 16 Morfologie en

Nadere informatie

zeehavens Wadden Building with Nature en Haven van Harlingen Waddenprommenade 1, Harlingen NAAR EEN RIJKE WADDENZEE

zeehavens Wadden Building with Nature en Haven van Harlingen Waddenprommenade 1, Harlingen NAAR EEN RIJKE WADDENZEE Programma Wadden zeehavens PROGRAMMA NAAR EEN RIJKE WADDENZEE en Werkatelier 12 december 2012 9.30-12.00 uur Waddenprommenade 1, Harlingen Agenda en Context 4 december 2012 Arjen Bosch Agenda 1. Context

Nadere informatie

De Waddenzee gezond. De kansen voor een gezonde Waddenzee in kaart

De Waddenzee gezond. De kansen voor een gezonde Waddenzee in kaart De Waddenzee gezond De kansen voor een gezonde Waddenzee in kaart Hoe is het met de Waddenzee? De Waddenzee is het grootste natuurgebied van Nederland. Ontstaan door wind en water en door natuur én mensen

Nadere informatie

De Ouderenpartij NH maakt zich ernstig zorgen over de hoogwaterveiligheid Den Oever/Afsluitdijk/Kornwerderzand

De Ouderenpartij NH maakt zich ernstig zorgen over de hoogwaterveiligheid Den Oever/Afsluitdijk/Kornwerderzand Vragen nr. 25 Aan de leden van Provinciale Staten van Noord-Holland Haarlem, 26 juni 2012 Onderwerp: vragen van de heer J.H. Leever (ONH). De voorzitter van Provinciale Staten van Noord-Holland deelt u

Nadere informatie

MOSSELBANKEN IN DE WADDENZEE

MOSSELBANKEN IN DE WADDENZEE MOSSELBANKEN IN DE WADDENZEE Functies - Wadden ecosysteem Filter feeders en waterkwaliteit; slib Biodepositie en stabiliteit van substraat; kustbescherming Morfologische landschappelijke eenheid in systeem

Nadere informatie

Zandhonger. Kerend Tij Innovatie Competitie Hydrodynamische innovatie van de stormvloedkering Oosterschelde. 19 september 2002

Zandhonger. Kerend Tij Innovatie Competitie Hydrodynamische innovatie van de stormvloedkering Oosterschelde. 19 september 2002 Zandhonger Kerend Tij Innovatie Competitie Hydrodynamische innovatie van de stormvloedkering Oosterschelde 19 september 2002 Zandhonger, Gaat de Oosterschelde kopje onder? De Deltawerken veranderden de

Nadere informatie

Beheerplan bijzondere natuurwaarden Broekvelden, Vettenbroek & Polder Stein Samenvatting

Beheerplan bijzondere natuurwaarden Broekvelden, Vettenbroek & Polder Stein Samenvatting Beheerplan bijzondere natuurwaarden Broekvelden, Vettenbroek & Polder Stein Samenvatting Samenvatting van het beheerplan 2012-2017 een bijdrage aan het Europese programma Natura 2000 Het beheerplan is

Nadere informatie

Datum 26 november 2009 Betreft Verlenging Nb-wetvergunning ensisvisserij

Datum 26 november 2009 Betreft Verlenging Nb-wetvergunning ensisvisserij > Retouradres Postbus 6111 5600 HC Eindhoven Keizersgracht 5 5611 HB Eindhoven Postbus 6111 5600 HC Eindhoven www.minlnv.nl Betreft Verlenging Nb-wetvergunning ensisvisserij Geachte heer, Bij brief van

Nadere informatie

Plan Tureluur in Servicecentrum Kerkwerve

Plan Tureluur in Servicecentrum Kerkwerve Informatiebulletin Nationaal Park Oosterschelde december 2005, nummer 16 Bron: Informatiebulletin Nationaal Park Oosterschelde Voor activiteiten overzicht kijk op www.npoosterschelde.nl Oosterscheldekering

Nadere informatie

Samen werken aan waterkwaliteit. Voor schoon, voldoende en veilig water

Samen werken aan waterkwaliteit. Voor schoon, voldoende en veilig water Samen werken aan waterkwaliteit Voor schoon, voldoende en veilig water D D Maatregelenkaart KRW E E N Z D E Leeuwarden Groningen E E W A IJSSELMEER Z Alkmaar KETELMEER ZWARTE WATER MARKER MEER NOORDZEEKANAAL

Nadere informatie

ADVIES KLANKBORDGROEP RIJN- WEST AAN REGIONAAL BESTUURLIJK OVERLEG inzake opzet en inhoud gebiedsprocessen, op weg naar 2e Stroomgebiedbeheerplan

ADVIES KLANKBORDGROEP RIJN- WEST AAN REGIONAAL BESTUURLIJK OVERLEG inzake opzet en inhoud gebiedsprocessen, op weg naar 2e Stroomgebiedbeheerplan ADVIES KLANKBORDGROEP RIJN- WEST AAN REGIONAAL BESTUURLIJK OVERLEG inzake opzet en inhoud gebiedsprocessen, op weg naar 2e Stroomgebiedbeheerplan Inleiding Het RBO Rijn- West heeft procesafspraken gemaakt

Nadere informatie

Vissen in het IJsselmeer. Romke Kats

Vissen in het IJsselmeer. Romke Kats Vissen in het IJsselmeer Romke Kats Functies IJsselmeer Water Transport Recreatie Visserij Natuur Vissen in het IJsselmeer Historie Ecologie Voedselketen IJsselmeer algen, vissen, mosselen, waterplanten,

Nadere informatie

Beleef de. Bouwsteen voor het uitvoeringsprogramma

Beleef de. Bouwsteen voor het uitvoeringsprogramma Beleef de waddenzee! Bouwsteen voor het uitvoeringsprogramma waddenfonds 2014-2017 1 Dicht bij mijn hart waar een eiland is, klein land aan de zee. Luistert het nauw dat het helder is, zo fluistert de

Nadere informatie

In deze brochure vind je meer informatie over ons scholenaanbod voor het voortgezet onderwijs

In deze brochure vind je meer informatie over ons scholenaanbod voor het voortgezet onderwijs In deze brochure vind je meer informatie over ons scholenaanbod voor het voortgezet onderwijs Buitenprogramma s op Texel De natuur op Texel is het hele jaar door een belevenis. Zeehonden kijken, sleepnetvissen

Nadere informatie

Dienst Landelijk Gebied Uitvoeringsorganisatie Waddenfonds

Dienst Landelijk Gebied Uitvoeringsorganisatie Waddenfonds Dienst Landelijk Gebied Uitvoeringsorganisatie Waddenfonds Femke Grijpstra - Jeroen van Dongen - Rudolf Feijen DLG realiseert groene plannen voor 16 miljoen Nederlanders! Waddenfonds 2010 Nieuwe Tender

Nadere informatie

Programma 7: Trekvogels

Programma 7: Trekvogels Programma 7: Trekvogels Wadvogels kennen geen grenzen. Ieder voor- en najaar strijken miljoenen trekvogels na een lange vlucht in onze Waddenzee neer. Ze rusten en tanken bij. Ons waddengebied is een onmisbare

Nadere informatie

Voorwoord. Mevrouw T.Schokker-Strampel, voorzitter van het Bestuur van het Waddenfonds. A.F. van de Klundert, directeur van het Waddenfonds

Voorwoord. Mevrouw T.Schokker-Strampel, voorzitter van het Bestuur van het Waddenfonds. A.F. van de Klundert, directeur van het Waddenfonds Jaarverslag 2012 Voorwoord We zijn er trots op u het eerste jaarverslag van het gedecentraliseerde Waddenfonds aan te kunnen bieden. Op woensdag 14 september 2011 werd in Harlingen het bestuursakkoord

Nadere informatie

Informatiebijeenkomst concept-beheerplan Natura 2000 Lauwersmeer

Informatiebijeenkomst concept-beheerplan Natura 2000 Lauwersmeer Informatiebijeenkomst concept-beheerplan Natura 2000 Lauwersmeer 1 Programma Welkom door Douwe Hollenga, voorzitter van de stuurgroep - Wat is Natura 2000 - Waar staan we: wat is geweest en wat komt Toelichting

Nadere informatie

Verslag van de bijeenkomsten voor leden van Natuurmonumenten over het project Marker Wadden, in Hoorn op 17 januari en 21 februari 2013.

Verslag van de bijeenkomsten voor leden van Natuurmonumenten over het project Marker Wadden, in Hoorn op 17 januari en 21 februari 2013. Verslag van de bijeenkomsten voor leden van Natuurmonumenten over het project Marker Wadden, in Hoorn op 17 januari en 21 februari 2013. Voorlichting en discussie over Marker Wadden De districtscommissie

Nadere informatie

Meebewegen met de natuur Naar een rijke en gezonde EemsDollard. In Einklang mit der Natur Hin zu einem gesunden und fruchtbaren Ems-Dollart- Gebiet

Meebewegen met de natuur Naar een rijke en gezonde EemsDollard. In Einklang mit der Natur Hin zu einem gesunden und fruchtbaren Ems-Dollart- Gebiet Meebewegen met de natuur Naar een rijke en gezonde EemsDollard In Einklang mit der Natur Hin zu einem gesunden und fruchtbaren Ems-Dollart- Gebiet version dezember 2010 Meebewegen met de natuur naar een

Nadere informatie

Betreft: Herindelingsontwerp samenvoeging provincies Noord-Holland, Utrecht en Flevoland

Betreft: Herindelingsontwerp samenvoeging provincies Noord-Holland, Utrecht en Flevoland Leeuwarden 15 oktober 2013 Aan: Ministerie van BZK, Postbus 20011, 2500 AE Den Haag Betreft: Herindelingsontwerp samenvoeging provincies Noord-Holland, Utrecht en Flevoland Zienswijze Noordvleugelprovincie

Nadere informatie

Bijlage 1.3 Bodemdaling in het Eems-Dollardgebied in relatie tot de morfologische ontwikkeling

Bijlage 1.3 Bodemdaling in het Eems-Dollardgebied in relatie tot de morfologische ontwikkeling Bijlage 1.3 Bodemdaling in het Eems-Dollardgebied in relatie tot de morfologische ontwikkeling........................................................................................ H. Mulder, RIKZ, juni

Nadere informatie

... Hoe ziet een Rijke Noordzee eruit?

... Hoe ziet een Rijke Noordzee eruit? ... Hoe ziet een Rijke Noordzee eruit? Samen voor een gezonde zee!... Stichting De Noordzee is de onafhankelijke natuur- en milieuorganisatie die zich inzet voor een duurzaam gebruik van de Noordzee en

Nadere informatie

BELEVING WERELDERFGOED WADDENZEE

BELEVING WERELDERFGOED WADDENZEE BELEVING WERELDERFGOED WADDENZEE LANA ALLERTZ, RIANNE PASTOOR, MIEKE VREUGDENHIL HOGESCHOOL VAN HALL LARENSTEIN NAAM RAPPORT Rapport wadbeleving in het Werelderfgoed Waddenzee PROGRAMMA NAAR EEN RIJKE

Nadere informatie

Adviesrapport. N203 groot onderhoud (Nesdijk) Aanvullend Natuuronderzoek

Adviesrapport. N203 groot onderhoud (Nesdijk) Aanvullend Natuuronderzoek Adviesrapport N203 groot onderhoud (Nesdijk) Uitgebracht aan: Froukje Oostra Rapport opgesteld door: Nico Jonker Kwaliteitscontrole: Jur Hoefakker Vrijgegeven door: Bonnummer IGI: 12252 WBS code: 20.0248-002

Nadere informatie

Bij eb droogvallende slikwadden en zandplaten (H1140) Verkorte naam: Slik- en zandplaten. 1. Status. 2. Kenschets

Bij eb droogvallende slikwadden en zandplaten (H1140) Verkorte naam: Slik- en zandplaten. 1. Status. 2. Kenschets Bij eb droogvallende slikwadden en zandplaten (H1140) Verkorte naam: Slik- en zandplaten 1. Status Habitatrichtlijn Bijlage I (inwerkingtreding 1994). 2. Kenschets Beschrijving: Dit habitat betreft ondiepe

Nadere informatie

Studieopdrachten Deltaprogramma

Studieopdrachten Deltaprogramma Deltaprogramma Ontwerp een brede groene dijk met aansluitend kwelders, wat zijn de randvoorwaarden? Is gras de ultieme dijkbekleding voor een brede groene dijk (ecologisch en civiel techn.) Welke functies

Nadere informatie

Functioneren van het voedselweb in het Eems estuarium onder gemiddelde en extreme omstandigheden

Functioneren van het voedselweb in het Eems estuarium onder gemiddelde en extreme omstandigheden Functioneren van het voedselweb in het Eems estuarium onder gemiddelde en extreme omstandigheden Victor N. de Jonge, november 2013 Het Eems estuarium vormt ecologisch gezien één groot geheel, maar dat

Nadere informatie

Werkprogramma Waddenacademie. juli 2014 januari 2016

Werkprogramma Waddenacademie. juli 2014 januari 2016 Werkprogramma Waddenacademie juli 2014 januari 2016 Mei 2014 Inhoud 1. Inleiding 2. Uitgangspunten 3. Werkprogramma juli 2014 januari 2016 Foto omslag: Robert-Jan Geerts 1. Inleiding De Waddenacademie

Nadere informatie

NIEUWSBRIEF FEBRUARI 2014 NR. 2

NIEUWSBRIEF FEBRUARI 2014 NR. 2 Vanaf 1 januari 2016 gaat Agrarisch Natuur- en Landschapsbeheer (ANLb2016) van start. Vanuit een collectieve aanpak van het agrarisch natuur- en landschapsbeheer willen overheid, koepels en collectieven

Nadere informatie

Programmaplan 2015-2018

Programmaplan 2015-2018 april 2015 1 2 3 Inhoud 1. Voorwoord 6 Strategie 5. Sedimenthuishouding voor veiligheid en biodiversiteit 46 Strategie 5a: Meegroeien met de zee 46 Strategie 5b: Vertroebeling aanpakken waar nodig 48 2.

Nadere informatie

Building with Nature in the Delta. Inzetten van natuur en natuurlijke processen voor medegebruik

Building with Nature in the Delta. Inzetten van natuur en natuurlijke processen voor medegebruik Building with Nature in the Delta Inzetten van natuur en natuurlijke processen voor medegebruik april 24, 2015 Ministry of Infrastructure and the Environment endorses BWN 26-04-2013 Minister Schultz van

Nadere informatie

Waddengebied in tijden van klimaatverandering

Waddengebied in tijden van klimaatverandering Waddengebied in tijden van klimaatverandering Oerol college cyclus Terschelling 14 Juni 2016 Pier Vellinga Universiteit Wageningen Vrije Universiteit Nationaal Onderzoekprogramma Kennis voor klimaat (2007-2015)

Nadere informatie

Project Afsluitdijk. Stakeholdersbijeenkomst. Donderdag 4 april 2013. Wieringerwerf

Project Afsluitdijk. Stakeholdersbijeenkomst. Donderdag 4 april 2013. Wieringerwerf Project Afsluitdijk Stakeholdersbijeenkomst Donderdag Wieringerwerf PROGRAMMA 13.00 13.15 Welkom Voorstellen W+B en architectencombinatie 13.15 13.45 Toelichting op de opgave Toelichting doel en aanpak

Nadere informatie

Water en Natuur: Een mooi koppel!

Water en Natuur: Een mooi koppel! Water en Natuur: Een mooi koppel! Onderzoek naar de succesfactoren, belemmeringen en kansen voor het meekoppelen van water en natuur Tim van Hattum (Alterra Wageningen UR) Aanleiding Deltaprogramma gaat

Nadere informatie

VNSC Onderzoeksprogramma 2014-2017

VNSC Onderzoeksprogramma 2014-2017 VNSC Onderzoeksprogramma 2014-2017 Joost Backx Werkgroep O&M Marcel Taal Uitdagingen Onderzoeksagenda Slib Getij Natuur & Samenwerken Inhoud Structuur VNSC (Werkgroepen O&M en Evaluatie Beleid en Beheer)

Nadere informatie

Wij hopen dat u deze punten zult meenemen in de definitieve startnotitie. 1

Wij hopen dat u deze punten zult meenemen in de definitieve startnotitie. 1 Coöperatie Windunie U.A. Centrum Publieksparticipatie SWOL Postbus 30316 2500 GH Den Haag Churchilllaan 11 Postbus 4098 3502 HB Utrecht tel +31 (0)30 753 3100 fax +31 (0)30 753 3199 secretariaat@windunie.nl

Nadere informatie

Deze brochure bevat informatie over de mogelijke voordracht van de Waddenzee als UNESCO Werelderfgoed.

Deze brochure bevat informatie over de mogelijke voordracht van de Waddenzee als UNESCO Werelderfgoed. Deze brochure bevat informatie over de mogelijke voordracht van de Waddenzee als UNESCO Werelderfgoed. Wad Werelderfgoed? De Waddenzee is met het grootste aantal aaneengesloten droogvallende wadplaten

Nadere informatie

Naar een sedimentmanagementprogramma Waddenzeehavens 2015-2022

Naar een sedimentmanagementprogramma Waddenzeehavens 2015-2022 Programma Wadden zeehavens Bijeenkomst Naar een sedimentmanagementprogramma 2015-2022 17 februari 2015, 12.30-16.30 uur Agora 4, Leeuwarden Agenda en Context 17 februari 2014 Monique van den Dungen, Rick

Nadere informatie

Aan de voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG

Aan de voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG a 1 > Retouradres Postbus 16375 2500 BJ Den Haag Aan de voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG Datum: 22 april 2013 Betreft: Beleidsreactie op het advies "De

Nadere informatie

Enquête waterplanten en sportvisserij

Enquête waterplanten en sportvisserij Sportvisserij Nederland Leijenseweg 115, 37 AD Bilthoven T. -584 www.sportvisserijnederland.nl Rapport (exclusief bijlagen) Enquête waterplanten en sportvisserij Omvang van het probleem en probleemlocaties

Nadere informatie

Midwintertelling van zee-eenden in de Waddenzee en Nederlandse kustwateren in november 2013 en januari 2014

Midwintertelling van zee-eenden in de Waddenzee en Nederlandse kustwateren in november 2013 en januari 2014 Ministerie van Infrastructuur en Milieu Centrale Informatievoorziening Midwintertelling van zee-eenden in de Waddenzee en ederlandse kustwateren in november 2013 en januari 2014 Floor A. Arts RWS Centrale

Nadere informatie

Pionierprogramma Thema Visserij, Waddenfonds 2012-2013

Pionierprogramma Thema Visserij, Waddenfonds 2012-2013 Pionierprogramma Thema Visserij, Waddenfonds 2012-2013 Inleiding In het Waddengebied worden verschillende vormen van visserij bedreven: garnalenvisserij, schaal- en schelpdiervisserij en in beperktere

Nadere informatie

Groengebied Amstelland AB 16-04-2009 Agendapunt 8 Ecologische verbinding Holendrechter- en Bullewijkerpolder BIJLAGE 2: NOTA VAN UITGANGSPUNTEN

Groengebied Amstelland AB 16-04-2009 Agendapunt 8 Ecologische verbinding Holendrechter- en Bullewijkerpolder BIJLAGE 2: NOTA VAN UITGANGSPUNTEN Groengebied Amstelland AB 16-04-2009 Agendapunt 8 Ecologische verbinding Holendrechter- en Bullewijkerpolder BIJLAGE 2: NOTA VAN UITGANGSPUNTEN De Holendrechter- en Bullewijkerpolder als ontbrekende schakel

Nadere informatie

maart 2008 JAARVERSLAG 2007 WERKPROGRAMMA 2008

maart 2008 JAARVERSLAG 2007 WERKPROGRAMMA 2008 maart 2008 JAARVERSLAG 2007 WERKPROGRAMMA 2008 Voorwoord Taak van de Raad Jaarverslag 2007 Adviezen van de Raad Adviezen in voorbereiding Externe contacten Werkprogramma 2008 Inleiding Adviesonderwerpen

Nadere informatie

Besluit college van Burgemeester en Wethouders

Besluit college van Burgemeester en Wethouders Registratienr: 2013/4543 Registratiedatum: Afdeling: Leefomgeving Agendapunt: 49-Va-09 Openbaar: Ja X Nee Reden niet openbaar: Onderwerp: Windpark gemeente Kranenburg (DE) Besluit: Kennis te nemen van

Nadere informatie

Toelichting bij de powerpointpresentatie over de campagne Ik pas op het Wad

Toelichting bij de powerpointpresentatie over de campagne Ik pas op het Wad Toelichting bij de powerpointpresentatie over de campagne Ik pas op het Wad Vooraf Voor iedereen die iets wil vertellen over de campagne Ik pas op het Wad is een standaard presentatie gemaakt. Doel van

Nadere informatie

Bestuursrapportage 2014 waterschap Vechtstromen Versie 24 november 2015

Bestuursrapportage 2014 waterschap Vechtstromen Versie 24 november 2015 Bestuursrapportage 204 Vechtstromen Versie 24 november 205 Deze rapportage bevat een overzicht op hoofdlijnen van de voortgang van de uitvoering van het waterbeleid en dient als basis voor jaarlijks bestuurlijk

Nadere informatie

De meest geschikte contractvorm voor een duurzame natuurvriendelijke oever

De meest geschikte contractvorm voor een duurzame natuurvriendelijke oever De meest geschikte contractvorm voor een duurzame natuurvriendelijke oever Moderne Contract Vormen ing. Maureen de Munck ir. David Wattjes Amsterdam, 6 juni 2013 Natuurvriendelijke oevers Doelen : het

Nadere informatie

Samenvatting Flanders DC studie Internationalisatie van KMO s

Samenvatting Flanders DC studie Internationalisatie van KMO s Samenvatting Flanders DC studie Internationalisatie van KMO s In een globaliserende economie moeten regio s en ondernemingen internationaal concurreren. Internationalisatie draagt bij tot de economische

Nadere informatie

Aanbeveling 5: Investeer in effectieve gebiedsbescherming

Aanbeveling 5: Investeer in effectieve gebiedsbescherming Aanbeveling 5: Investeer in effectieve gebiedsbescherming De Taskforce Biodiversiteit & Natuurlijke Hulpbronnen adviseert: Het verleden leert dat gebiedsbescherming een succesvolle strategie kan zijn,

Nadere informatie

De functie van het Balgzand als hoogwatervluchtplaats voor wadvogels II. aantallen vogels en hun verspreiding tijdens hoogwater

De functie van het Balgzand als hoogwatervluchtplaats voor wadvogels II. aantallen vogels en hun verspreiding tijdens hoogwater De functie van het Balgzand als hoogwatervluchtplaats voor wadvogels II. aantallen vogels en hun verspreiding tijdens hoogwater Rapportage van onderzoek In opdracht van Rijkswaterstaat Directie Noord-Holland

Nadere informatie

De inrichting en het beheer van de kwelders sluit aan bij het Kwelderherstelprogramma Groningen.

De inrichting en het beheer van de kwelders sluit aan bij het Kwelderherstelprogramma Groningen. Beschrijving kwelderherstelmaatregelen 1 1.1 Inleiding Aan de noordkust van Groningen heeft Groningen Seaports, mede ten behoeve van RWE, circa 24 ha. kwelders aangekocht. Door aankoop van de kwelders

Nadere informatie

Eindverslag MSC certificering handkokkelvisserij (Subsidie Certificering in de visketen)

Eindverslag MSC certificering handkokkelvisserij (Subsidie Certificering in de visketen) Eindverslag MSC certificering handkokkelvisserij (Subsidie Certificering in de visketen) Dit project is mede mogelijk gemaakt door een bijdrage uit het Europees Visserijfonds Vereniging van Handkokkelvissers

Nadere informatie

Nieuwsbrief 18 van RAVON Afdeling Utrecht Maart 2015

Nieuwsbrief 18 van RAVON Afdeling Utrecht Maart 2015 Nieuwsbrief 18 van RAVON Afdeling Utrecht Maart 2015 Contactpersoon RAVON Utrecht Wim de Wild wim.de.wild@ziggo.nl tel. 030-6963771 RAVON Utrecht verstuurt onregelmatig een nieuwsbrief naar de RAVON waarnemers

Nadere informatie

Voortvarend verder met opstellen Hoofdlijnennotitie Natuur

Voortvarend verder met opstellen Hoofdlijnennotitie Natuur Deze nieuwsbrief informeert u over de werkzaamheden en resultaten van interprovinciaal projectbureau Vitaal Platteland. Het projectbureau faciliteert de provincies in de uitvoering van het Natuurakkoord.

Nadere informatie

FACTSHEET. Hoe denken Nederlanders over natuur van het boerenland, in de stad en natuurgebieden?

FACTSHEET. Hoe denken Nederlanders over natuur van het boerenland, in de stad en natuurgebieden? Onderzoeksresultaten Motivaction: FACTSHEET Hoe denken Nederlanders over natuur van het boerenland, in de stad en natuurgebieden? september 2015 Onderzoeksinstituut Motivaction heeft in opdracht van Vogelbescherming

Nadere informatie

Over de economie van de zilte zone

Over de economie van de zilte zone Over de economie van de zilte zone Presentatie voor het symposium Over zilte vitaliteit georganiseerd door de Waddenacademie en Noorderbreedte t Kronkelhoes, Kloosterburen, 13 maart 2015 Jouke van Dijk

Nadere informatie

Economische impuls voor Noord-Nederland. Kees Terwisscha van Scheltinga, projectteam recreatie & toerisme DNA

Economische impuls voor Noord-Nederland. Kees Terwisscha van Scheltinga, projectteam recreatie & toerisme DNA Economische impuls voor Noord-Nederland Kees Terwisscha van Scheltinga, projectteam recreatie & toerisme DNA De Nieuwe Afsluitdijk Samen met: - Rijkswaterstaat - Ministerie I&M - maatschappelijk middenveld

Nadere informatie

Participatie bij Windpark Fryslân, perspectief van de investeerder

Participatie bij Windpark Fryslân, perspectief van de investeerder Participatie bij Windpark Fryslân, perspectief van de investeerder Workshop Windenergie en participatie Anne de Groot, 18 september 2014 Inhoud Wat is Windpark Fryslân? Welke partijen spelen een rol? Stand

Nadere informatie

Meer waarde creëren. Assetmanagement op maat

Meer waarde creëren. Assetmanagement op maat Meer waarde creëren Assetmanagement op maat Zo maken wij assetmanagement toepasbaar Met de toolbox Zeven bouwstenen van professioneel assetmanagement maken we de ISO55000 toepasbaar voor u. Belanghebbenden

Nadere informatie

"De Europese ambitie van internationaal multimodaal goederenvervoer"

De Europese ambitie van internationaal multimodaal goederenvervoer "De Europese ambitie van internationaal multimodaal goederenvervoer" Kansen provinciale/regionale projecten CEF/TEN-T subsidie? Thierry de Wit / Pepijn Koops Directie Maritieme Zaken, DGB RVO.nl dag CEF/TEN-T

Nadere informatie

WIE EET WAT OP HET WAD

WIE EET WAT OP HET WAD Waddenzee De prachtige kleuren, de zilte geuren en de geluiden van de vele vogels, maken de Waddenzee voor veel mensen tot een geliefd gebied. Maar niet alleen mensen vinden het fijn om daar te zijn, voor

Nadere informatie

i/tri\ provincie groningen

i/tri\ provincie groningen Gedeputeerde Staten i/tri\ provincie groningen Aan het lid van Provinciale Staten, mevrouw K. de Wrede Datum Briefnummer Zaaknummer Behandeld door Telefoonnummer Antwoord op Bijlage Onderwerp 2 t JUNI

Nadere informatie

- Ideeënconsultatie Circuit Zandvoort -

- Ideeënconsultatie Circuit Zandvoort - - Ideeënconsultatie Circuit Zandvoort - De Provincie Noord-Holland vraagt om: Ideeën uit de markt Aanleiding De provincie Noord-Holland roept marktpartijen en maatschappelijke organisaties op om mee te

Nadere informatie

Bijlage VMBO-GL en TL

Bijlage VMBO-GL en TL Bijlage VMBO-GL en TL 2009 tijdvak 1 biologie CSE GL en TL Bijlage met informatie. 913-0191-a-GT-1-b De Waddenzee - Informatie Lees eerst informatie 1 tot en met 7 en beantwoord dan vraag 40 tot en met

Nadere informatie

Meten om te weten: 2,5 jaar Zandmotor

Meten om te weten: 2,5 jaar Zandmotor : 2,5 jaar Carola van Gelder-Maas Projectmanager WVL Rijkswaterstaat 31 maart 2014 Hoe zat het ook alweer? Eroderende kustlijn NL kust 12 Mm³ zandsuppleties per jaar Zeespiegelstijging Zwakke schakels

Nadere informatie

Toeleg Meedoen & Samenwerken in Breda

Toeleg Meedoen & Samenwerken in Breda Toeleg Meedoen & Samenwerken in Breda 2012-2013 Inleiding M&S Breda bestaat uit acht organisaties die er voor willen zorgen dat de kwetsbare burger in Breda mee kan doen. De deelnemers in M&S Breda delen

Nadere informatie

De KNAW: 1.Geleerdenplatform. 1.Adviesorgaan van de overheid. 1.Koepelorganisatie voor zo n 20 onderzoeksinstituten

De KNAW: 1.Geleerdenplatform. 1.Adviesorgaan van de overheid. 1.Koepelorganisatie voor zo n 20 onderzoeksinstituten De KNAW: 1.Geleerdenplatform 1.Adviesorgaan van de overheid 1.Koepelorganisatie voor zo n 20 onderzoeksinstituten ! " # $ % # # $& # $ ' & #!$ % %' ' #"! " ( 30 Juli 2008: Waddenacademie opgericht (in

Nadere informatie

Actieplan Vaarrecreatie Waddenzee 2014-2018

Actieplan Vaarrecreatie Waddenzee 2014-2018 Actieplan Vaarrecreatie Waddenzee 2014-2018 Onze aanpak in vogelvlucht! NWEA, 10 maart 2014, Utrecht Leden Loodsteam: Bert ter Avest en Philip Drontmann 1 Natuur en recreatie belangen raken elkaar Deelnemers:

Nadere informatie

Waddengebied: natuur bescherming, natuurbeheer en ruimtelijke inrichting

Waddengebied: natuur bescherming, natuurbeheer en ruimtelijke inrichting Waddengebied: natuur bescherming, natuurbeheer en ruimtelijke inrichting Onderzoeksteam Voorlichting Mw. drs. A.A.M. de Haan (projectleider) Afdeling Communicatie Dhr. dr. ir. J. Verhulst Postbus 20015

Nadere informatie

Scholeksterweekend Ameland 2013

Scholeksterweekend Ameland 2013 Scholeksterweekend Ameland 2013 Van vrijdag 8 februari tot en met zondag 10 februari werd onder leiding van Bruno Ens en Kees Oosterbeek een scholeksterweekend georganiseerd op Ameland voor ringers en

Nadere informatie