Informatie voor duurzaam inkopen van. Studie en Opleiding. Datum: 20 mei 2010

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Informatie voor duurzaam inkopen van. Studie en Opleiding. Datum: 20 mei 2010"

Transcriptie

1 Informatie voor duurzaam inkopen van Studie en Opleiding Datum: 20 mei 2010

2 Colofon Dit document voor duurzaam inkopen is ontwikkeld door NL Milieu en Leefomgeving in opdracht van het Ministerie van VROM. Meer informatie tel , en

3 Inhoudsopgave 1 Inleiding Afbakening van de productgroep Beleid en markt Duurzaamheid en inkoop Duurzaamheidsaspecten Duurzaamheid in het inkoopproces Bronnen en relevante informatie

4 1 Inleiding Let op!: Dit document wordt niet geactualiseerd. Het document is gebaseerd op onderzoek uitgevoerd in de periode en kan verouderde informatie bevatten. Dit document bevat achtergrondinformatie voor het verduurzamen van een inkoop die valt binnen de productgroep Studie en opleiding. Benutting van deze informatie is niet vereist voor het streven naar een bepaald percentage duurzaam inkopen, die de (semi-) overheden zichzelf hebben opgelegd. Het ministerie van VROM heeft voor deze productgroep geen milieucriteria vastgesteld voor duurzaam inkopen. De reden hiervoor is dat de duurzaamheidsimpact van deze productgroep gering is. Sociale criteria zijn wel van toepassing op deze productgroep. Informatie hierover is niet opgenomen in dit document. Daarvoor kunt u terecht op de website van VROM, 1.1 Afbakening van de productgroep De productgroep Studie en Opleiding omvat deelname aan studie, trainingen, opleidingen en cursussen. Onder de productgroep vallen: Studie- en lesmateriaal; Accommodatie en bijbehorende voorzieningen; Docent- en coachingskosten; Loopbaanbegeleiding; Ontwikkeling van opleidingen; Kosten van examens. Binnen de productgroep Studie en opleiding valt niet de inkoop van (de organisatie van) seminars en congressen. De inkoop hiervan verschilt sterk ten opzichte van de inkoop van studie en opleiding. Bij de inkoop van studie en opleiding staan bijvoorbeeld de inhoud van de opleiding en de locatie centraal, terwijl bij seminars en congressen vaak ook een belangrijke rol is weggelegd voor marketing, communicatie en organisatie. Dit vereist een ander inkoopproces met andere eisen en criteria. Bovendien zijn op de markt van studie en opleiding andere spelers actief dan op die van de organisatie van seminars en congressen. Inkopen of zelf ontwikkelen De inkoop van studie en opleiding is grofweg onder te verdelen in opleiding enerzijds en persoonlijke ontwikkeling anderzijds. Opleidingen die overheden inkopen zijn bijvoorbeeld cursussen zoals Word, Excel, presentatie- of managementtrainingen, maar ook bedrijfshulpverleningstrainingen. Persoonlijke ontwikkeling betreft bijvoorbeeld coaching op de werkvloer of loopbaanbegeleiding. Overheden kopen niet alleen opleidingen in, maar ontwikkelen deze soms ook zelf. Dit laatste is vooral aan de orde bij de grotere organisaties. Niet bij alle opleidingen is daarom sprake van inkoop. Wanneer overheden zelf opleidingen ontwikkelen, is het mogelijk de duurzaamheidscriteria als richtlijn te gebruiken. Standaard of maatwerk Het aanbieden van opleidingen kan op verschillende manieren plaatsvinden. Deels gebeurt dit via open rooster -inschrijving. Hiervoor kunnen individuele overheidsmedewerkers zich inschrijven. Maatwerk komt echter ook veel voor. Veel bedrijven kunnen een opleiding uit hun pakket aanbieden en deze aanpassen aan de persoonlijke wensen van een opdrachtgever. De opleiding 2

5 kan naar wens bij de opdrachtgever op locatie (in company) plaatsvinden of op een externe locatie die de opdrachtgever of opdrachtnemer boekt. Scope van de overeenkomst Ook wat betreft de scope van een overeenkomst zijn verschillende mogelijkheden. De ene overeenkomst heeft bijvoorbeeld alleen betrekking op de inhuur van een trainer en het voor de opleiding in kwestie benodigde materiaal. Bij andere overeenkomsten regelt het opleidingsinstituut ook de accommodatie met bijbehorende voorzieningen zoals catering en/of de logistiek rond de opleiding. Opleidingen kunnen op verschillende locaties plaatsvinden: - Bij de opdrachtgever in huis; - Bij een accommodatie die de opdrachtgever kiest en boekt; - Bij een accommodatie die de opdrachtnemer boekt; - Bij een accommodatie die van de opdrachtnemer is. CPV-codes Om het de aanbestedende dienst gemakkelijker te maken wordt een selectie van CPV-codes gegeven die van toepassing kunnen zijn op deze productgroep. Deze selectie is niet uitputtend of compleet. Het blijft de verantwoordelijkheid van de aanbestedende dienst om zelf de juiste set van CPV-codes te verzamelen, aansluitend bij de betreffende aanbesteding. De volgende CPV-codes zijn op deze productgroep van toepassing: CPV-code Omschrijving Personeelsopleidingsdiensten Diensten voor voortgezette opleiding van personeel Diensten voor onderwijs en opleiding Volwasseneneducatie en andere vormen van onderwijs Opleidingsdiensten Gerelateerde onderwerpen De productgroep Studie en Opleiding is onder andere gerelateerd aan de volgende onderwerpen en/of productgroepen: - Externe vergader- en verblijffaciliteiten; - Catering; - Drukwerk; - Kantoorartikelen; - Papier; - Externe adviesdiensten. Kijk voor meer informatie over productgroep(en) op Dit document wordt niet geactualiseerd en kan dus andere namen bevatten dan de op de website genoemde productgroepen. 1.2 Beleid en markt De opleidings- en trainingsbranche is divers, in de zin dat er enkele zeer grote, soms ook internationaal opererende spelers zijn, terwijl daarnaast ook veel zelfstandigen zonder personeel in de branche werken. De totale uitgaven aan cursussen of opleidingen in Nederland bedroegen in 2005 ongeveer 3,1 miljard euro. 1,3 miljoen mensen volgen via hun werkgever korte, beroepsgerichte opleidingen, 3

6 trainingen, cursussen, workshops en seminars 1. Het is niet duidelijk welk deel de overheid hiervan inkoopt, wel is het gerechtvaardigd ervan uit te gaan dat dit een aanzienlijk deel is. Grote posten vormen onder meer de ICT-gerelateerde opleidingen (ongeveer 150 miljoen euro per jaar) en loopbaanbegeleiding en outplacement (circa 200 miljoen euro per jaar). Voor outplacement is het overheidsaandeel bekend: in 2007 werd voor 18 miljoen euro (circa 15% van het totaal) aan loopbaanbegeleiding en outplacement aan de overheid verkocht 2. Een aantal jaar geleden zijn binnen de rijksoverheid initiatieven ontstaan om een aantal opleidingen overkoepelend aan alle medewerkers van de overheden aan te bieden via het OCEC/leerportaal. Dit portaal biedt een groot aantal generieke opleidingen waar overheidsorganisaties gebruik van kunnen maken (en ook geacht worden dit te doen). Certificering gericht op kwaliteit van opleidingsinstituten is gemeengoed in de branche; milieumanagement speelt hier echter nog geen rol in. Op het gebied van de inzet van ICT ten behoeve van studies en opleidingen zijn ontwikkelingen gaande. Zowel (overheids)afnemers als aanbieders van opleidingen maken in toenemende mate gebruik van de mogelijkheden van E-learning, online trainingen, en elektronisch lesmateriaal, al dan niet te lezen op een e-book. Aandacht voor duurzaamheid in de branche Diverse spelers binnen de opleidings- en trainingsbranche starten met het opstellen van eigen duurzaamheidsbeleid (ook wel Corporate Social Responsibility beleid; CSR). Soms zijn hiervoor vooral binnen grote organisaties intern verantwoordelijken aangesteld. Inspanningen om de milieubelasting te verminderen, zoals aandacht voor duurzaamheidsaspecten van materialen zoals papier, zijn niet helemaal nieuw voor de branche, maar zijn ook niet overal gemeengoed. Duurzaamheidsinitiatieven van opleidingsinstituten komen voort uit de eigen overtuiging van de ondernemer, maar partijen geven aan dat ook klanten in toenemende mate vragen om aandacht voor duurzaamheid. 1 CBS, via 2 De cijfers van het overheidsaandeel voor de loopbaanbegeleiding en outplacement betreffen omzet van trainingen door leden van de NOBOL. 4

7 2 Duurzaamheid en inkoop In dit hoofdstuk vindt u de inhoudelijke afwegingen voor duurzaamheid bij de productgroep Studie en Opleiding en algemene informatie om duurzaamheid in het inkoopproces mee te nemen. 2.1 Duurzaamheidsaspecten Aandacht voor duurzaamheid op kantoor Opleidingsinstituten en trainingsbureaus kunnen aandacht besteden aan de eigen interne milieuzorg. Te denken valt bijvoorbeeld aan afvalmanagement en de manier waarop met het gebruik van papier, water en energie wordt omgegaan. Het werken met een milieumanagementsysteem kan bijdragen aan de interne milieuzorg en kan resulteren in een grote mate van duurzaamheidswinst binnen de gehele organisatie. Aandacht voor duurzaamheid bij de accommodatie Een deel van de relevante milieu- en duurzaamheidsaspecten is gerelateerd aan de accommodatie. Hierbij gaat het om de vergader- en verblijffaciliteiten die worden gebruikt om opleidingen te verzorgen met daarbij de (inkoop van) additionele faciliteiten zoals lunches en audiovisuele apparatuur. Dit is van toepassing op die contracten waarbij de accommodatie - al dan niet met dranken en voedsel - onderdeel is van het contract dat de inkoper aangaat met de aanbieder van de opleiding in kwestie. Inkoop van levensmiddelen Duurzaamheidsaspecten die van belang zijn bij de inkoop van dranken en voedselproducten zijn: - Natuur, milieu en biodiversiteit: is het product aantoonbaar geproduceerd met respect voor het behoud en duurzaam gebruik van de natuurlijke hulpbronnen? - Milieu en klimaat: welke afstand moet het product afleggen voordat het de consument bereikt en via welk vervoermiddel? Hoeveel energie en water is per producteenheid nodig om het gewenste product te leveren of te koelen tijdens transport? - Dierenwelzijn: is dierenwelzijn een punt van aandacht bij de productie van de levensmiddelen? - Gezondheid. De bovengenoemde duurzaamheidsaspecten zijn nog niet allemaal vertaald naar algemeen toepasbare en controleerbare richtlijnen of normen. Ook is geen eenduidig antwoord te geven op de vraag welke van de vele initiatieven voor het verduurzamen van de voedselproductie de meest duurzame is. Meer informatie over de inkoop van levensmiddelen is te vinden in de productgroep Catering. Mobiliteit/ OV bereikbaarheid Het grootste deel van de milieubelasting als gevolg van activiteiten in het kader van studies en opleidingen is toe te schrijven aan het reizen van cursisten en - in mindere mate - trainers. Mobiliteit op basis van fossiele brandstoffen heeft twee belangrijke milieueffecten: lokale luchtverontreiniging en klimaatverandering. Voor beide aspecten geldt dat het verkleinen van de vervoersafstand, het gebruik van alternatieve vervoersmiddelen (zoals zuinige voertuigen of OV) én zuiniger rijgedrag (www.hetnieuwerijden.nl) resulteren in een lagere milieubelasting. Het niet gebruiken van motorvoertuigen is vanzelfsprekend de schoonste mobiliteitsoplossing. Vanuit duurzaamheidsoogpunt geniet het de voorkeur om, daar waar mogelijk, gebruik te maken van het OV, of niet-gemotoriseerd vervoer. Dit geldt zowel voor het reizen van de trainer/opleider als voor de cursisten. 5

8 Het is mogelijk milieubelasting te beperken door gebruik te maken van locaties die met het OV bereikbaar zijn. Vervolgens moeten de cursisten hier ook gebruik van maken. De werkgever kan dit stimuleren door hiervoor richtlijnen vast te leggen in het vervoerbeleid. Dit kan bijvoorbeeld gestalte krijgen in het wel vergoeden van OV-reiskosten en het niet vergoeden van autoreiskosten en parkeerkosten wanneer een locatie goed met het OV te bereiken is. Ook is het mogelijk de trainer te stimuleren om gebruik te maken van het openbaar vervoer. Het OV is echter niet altijd een acceptabele optie voor de trainer. In het geval van een grote hoeveelheid te vervoeren bagage of bij slechte bereikbaarheid van de locatie met het OV, is het niet wenselijk dit te eisen. Daarom is ervoor gekozen om een aandachtspunt op te nemen dat de inkoper stimuleert de voorkeur voor het openbaar vervoer kenbaar te maken aan de opdrachtnemer. Aandacht voor duurzaamheid bij het materiaal Het materiaal dat bij een opleiding wordt gebruikt kan op hoofdlijnen worden onderverdeeld in: - Papier (schrijfblokken, inhoud van mappen); - Drukwerk (brochures, boeken); - Kantoorartikelen (opbergmiddelen, schrijfgerei). Ook vindt incidenteel gebruik van andere materialen plaats. Het gaat hierbij echter om kleine hoeveelheden en incidenteel gebruik. Er zijn bedrijven die initiatieven ontplooien op materiaalgebied. Sommige opleidingsinstituten besluiten bijvoorbeeld alleen nog duurzaam papier gebruiken. Daarnaast vinden milieuverbeteringen soms plaats uit kosten- of praktische overwegingen. Het verkleinen van mappen en papier van A4- naar A5-formaat is hier een voorbeeld van. Het uitgangspunt is om zo min mogelijk materiaal te gebruiken. Dit kan door efficiënt en effectief met het materiaal om te gaan en het niet aan te bieden als het niet nodig is. Voorbeelden zijn het dubbelzijdig papieren cursusmateriaal en digitale informatie voor de organisatie van de opleiding (uitnodigingen, deelnemerslijsten et cetera). Opleiding of (deel van het) materiaal elektronisch aanbieden Het elektronisch aanbieden van een volledige opleiding en het elektronisch aanbieden van studiemateriaal lijkt veel duurzaamheidswinst op te kunnen leveren. Voor een aantal cursussen is een (bijna) volledig e-learning -traject een goed alternatief. In de praktijk zijn hier al positieve ervaringen mee opgedaan. Het gebruik van e-learning, maar ook van mogelijkheden van zelfstudie, thuisstudie, videoconference, conference call, et cetera als onderdeel van een cursus resulteert in minder milieubelasting: het leidt tot minder reizen, minder catering en minder papiergebruik. Of genoemde mogelijkheden perspectief bieden, hangt echter sterk af van het type opleiding. In overleg bepalen opdrachtgever en opdrachtnemer samen hoe hiermee wordt omgegaan. Het elektronisch aanbieden van materiaal is in ontwikkeling. Web-based -materiaal en e-books nemen het op tegen de traditionele mappen met papier en boeken. Hoewel de ontwikkelingen interessant zijn vanuit duurzaamheidsperspectief, is de vraag wat duurzamer is, niet eenvoudig te beantwoorden. In theorie is het mogelijk met het elektronisch aanbieden van materiaal veel papier, printen en fysieke distributie te voorkomen. Het gebruik van computers kost echter energie, zowel tijdens het lezen als voor de opslag en distributie van documentatie. Daarnaast lezen veel mensen toch nog graag van papier en dit leidt tot het alsnog uitprinten van veel digitaal geleverd materiaal. Het aanbieden van niet-printbare digitale materialen zou dit kunnen tegengaan. Tevens bestaat er een duurzaamheidsverschil tussen het gebruik van computers en e-readers, waarbij de laatste vooralsnog volgens onderzoeken de minste milieubelasting lijkt te hebben. Dit vraagt deels om een technische oplossing, deels om een gedragsverandering. Het elektronisch aanbieden van studiemateriaal is nog beperkt. De inkoper kan zich in de voorbereiding oriënteren op de actuele mogelijkheden bij aanbieders. 6

9 Aandacht voor duurzaamheid in de inhoud van de trainingen Een relevant aspect, hoewel niet van toepassing op alle trainingen, is de vraag of er in de training zelf aandacht is voor duurzaamheid. Zo is het bijvoorbeeld mogelijk bij een inkooptraining aandacht te besteden aan duurzaam inkopen. Als aandachtspunt in de voorbereidingsfase is daarom opgenomen dat overheden bij het inkopen van studie en opleiding kunnen bekijken of duurzaamheid ook aandacht kan krijgen in de opleiding zelf (hoofdstuk 3). 2.2 Duurzaamheid in het inkoopproces Duurzaamheid begint met het inventariseren van de behoefte van de (interne) klant. Vervolgens speelt duurzaamheid in elke inkoopfase een rol van meer of mindere betekenis. Meer informatie over hoe duurzaamheid in het inkoopproces kan worden meegenomen is te vinden in de handleiding duurzaam inkopen Duurzame aspecten die in het inkoopproces bij de productgroep Studie en Opleiding kunnen worden meegenomen zijn: - Coördinatie door opdrachtgever, bijvoorbeeld in clusteren van opleidingsverzoeken: de inkopende organisatie kan er voor zorg dragen dat zoveel mogelijk clustering plaatsvindt van opleidingsverzoeken, waardoor de medewerkers niet individueel gebruik maken van verschillende opleidingen maar samen (dicht bij het werk) een opleiding kunnen volgen. Vaak schrijft een ieder apart in op open rooster -opleidingen, terwijl bij een groter aantal inschrijvingen maatwerk efficiënter zou zijn. Het omslagpunt ligt bij ongeveer 4 tot 6 mensen. Per deelnemer hoeft dit niet duurder te zijn. - Vervoer trainer: de inkoper kan de opdrachtnemer kenbaar maken dat hij er de voorkeur aan geeft dat voor de aan de opdracht gerelateerde verplaatsingen gebruik gemaakt wordt van het openbaar vervoer. Hiertoe kan het wenselijk zijn afspraken te maken over het vooruit sturen van werkmateriaal per post. - De opdrachtgever kan in gesprek te gaan met de opdrachtnemer over de wijze waarop met materiaal wordt omgegaan. De milieuwinst is per opleiding zal niet zo groot zijn, maar bij elkaar kan het milieueffect interessant worden, zeker als de opdrachtnemer hier structureel in zijn bedrijfsvoering wijzigingen aanbrengt. De aandacht voor materialen kan ook iets over zeggen over de uitstraling en attitude van de opdrachtgever en opdrachtnemer. Let wel op dat te veel aandacht voor deze details misschien weer negatief werkt op de uitstraling. Het moet wel in verhouding staan tot de opdracht en andere duurzaamheidsaspecten. Onderwerpen die aan de orde kunnen komen zijn bijvoorbeeld: het gebruiken van whiteboards in plaats van flip-over vellen, het niet onnodig verstrekken van pennen en schrijfblokken, papieren in plaats van plastic ordners, het niet opnieuw uitdelen van een nieuw opbergsysteem bij herhalings- of terugkomdagen. Dit geldt ook voor elektronisch aanbieden: de inkoper kan, samen met de aanbieder, bekijken of er mogelijkheden zijn om studiemateriaal elektronisch aan te bieden. Voor het materiaal dat wordt aangeboden aan medewerkers van de aanbestedende kan gedacht worden aan papieren cursusmateriaal dubbelzijdig bedrukt aan te bieden en materialen gerelateerd aan de logistiek van de training (onder andere uitnodigingen, routebeschrijvingen en bevestigingen) digitaal aan te bieden. (via of website). - Duurzaamheid als inhoudelijk onderwerp binnen de training: bij het inkopen van een training (op maat) kan de inkoper de vraag stellen wat de mogelijkheden zijn om binnen de training zelf aandacht te besteden aan duurzaamheid. Dit is afhankelijk van de inhoud van de training en vergt afstemming met de interne klant van de inkoper. De opdrachtgever kan met de opdrachtnemer in gesprek gaan over de vraag hoe de inhoud van de opleiding bijdraagt aan duurzame ontwikkeling. Dit stimuleert de betrokkenen na te denken over dit aspect. - Duurzaamheid vraagt om een proces van bewustwording en om het hebben van oog voor de mogelijkheden op dit vlak. Een langdurig partnership tussen opdrachtgever en opdrachtnemer waarin duurzaamheid een regelmatig terugkerend item van gesprek is, kan hieraan bijdragen. 7

10 - De bereikbaarheid van de locatie speelt een belangrijke rol bij het beperken van de milieubelasting. Indien de locatie goed bereikbaar is met openbaar veroer zal het milieu minder belast worden. (zie voor meer informatie de productgroep Externe Vergader- en Verblijffaciliteiten) - De catering kan een relevant aspect zijn bij een langdurige partnership. Voor losse inkoop van één of enkele opleidingen is dit in het algemeen niet proportioneel. Voor meer informatie zie de productgroep Catering. - Vervoer cursisten/vervoersbeleid opdrachtgever: de opdrachtgever kan het gebruik van het openbaar vervoer door cursisten aanmoedigen door communicatie hierover en door hierop te sturen via het declaratiebeleid (bijvoorbeeld OV kilometers wel vergoeden, autokilometers slechts onder voorwaarden). 2.3 Bronnen en relevante informatie Moberg, A., M. Johansson, G. Finnveden and A. Jonsson: screening environmental life cycle assessment of printed, webbased an tablet e-paper newspaper, VETRON brochure duurzaam inkopen 8

Informatie voor duurzaam inkopen van. Arbeidsmarktbeleid. Datum: 20 mei 2010

Informatie voor duurzaam inkopen van. Arbeidsmarktbeleid. Datum: 20 mei 2010 Informatie voor duurzaam inkopen van Arbeidsmarktbeleid Datum: 20 mei 2010 Colofon Dit document voor duurzaam inkopen is ontwikkeld door NL Milieu en Leefomgeving in opdracht van het Ministerie van VROM.

Nadere informatie

Informatie voor duurzaam inkopen van. Hulp in het Huishouden. Datum: 20 mei 2010

Informatie voor duurzaam inkopen van. Hulp in het Huishouden. Datum: 20 mei 2010 Informatie voor duurzaam inkopen van Hulp in het Huishouden Datum: 20 mei 2010 Colofon Dit document voor duurzaam inkopen is ontwikkeld door NL Milieu en Leefomgeving in opdracht van het Ministerie van

Nadere informatie

Externe vergader- en verblijffaciliteiten

Externe vergader- en verblijffaciliteiten Milieucriteria voor het maatschappelijk verantwoord inkopen van Externe vergader- en verblijffaciliteiten 1. Scope/afbakening De productgroep Externe vergader- en verblijffaciliteiten omvat externe faciliteiten

Nadere informatie

Informatie voor duurzaam inkopen van. Bankdiensten en Verzekeringen

Informatie voor duurzaam inkopen van. Bankdiensten en Verzekeringen Informatie voor duurzaam inkopen van Bankdiensten en Verzekeringen Datum: 20 mei 2010 Colofon Dit document voor duurzaam inkopen is ontwikkeld door NL Milieu en Leefomgeving in opdracht van het Ministerie

Nadere informatie

Als u zaken doet met de overheid...

Als u zaken doet met de overheid... Als u zaken doet met de overheid... Het duurzame inkoopbeleid van de overheid Duurzaamheid staat hoog op de agenda van de overheid. Om de markt voor duurzame producten te stimuleren, geeft zij zelf het

Nadere informatie

Milieucriteria voor het maatschappelijk verantwoord inkopen van. Post. Versie 8 april 2015

Milieucriteria voor het maatschappelijk verantwoord inkopen van. Post. Versie 8 april 2015 Milieucriteria voor het maatschappelijk verantwoord inkopen van Post 1. Scope/afbakening De productgroep Post omvat de uitbesteding van postdiensten voor verspreiding van drukwerk (schriftelijk berichtenverkeer)

Nadere informatie

Milieucriteria voor het maatschappelijk verantwoord inkopen van. Gas. Versie 8 april 2015

Milieucriteria voor het maatschappelijk verantwoord inkopen van. Gas. Versie 8 april 2015 Milieucriteria voor het maatschappelijk verantwoord inkopen van Gas 1. Scope/afbakening De productgroep Gas omvat alle gas die van het openbare gasnet en via transport over de weg betrokken wordt door

Nadere informatie

Milieucriteria voor het maatschappelijk verantwoord inkopen van Automaten. Versie 8 april 2015

Milieucriteria voor het maatschappelijk verantwoord inkopen van Automaten. Versie 8 april 2015 Milieucriteria voor het maatschappelijk verantwoord inkopen van Automaten 1. Scope/afbakening De productgroep Automaten omvat automaten voor: warme dranken; gekoelde dranken / bronwater; snacks / snoep.

Nadere informatie

Milieucriteria voor het maatschappelijk verantwoord inkopen van. Gas. Versie 26 januari 2016

Milieucriteria voor het maatschappelijk verantwoord inkopen van. Gas. Versie 26 januari 2016 Milieucriteria voor het maatschappelijk verantwoord inkopen van Gas 1. Scope/afbakening De productgroep Gas omvat alle gas die van het openbare gasnet en via transport over de weg betrokken wordt door

Nadere informatie

Netwerken, telefoondiensten en telefoonapparatuur

Netwerken, telefoondiensten en telefoonapparatuur Milieucriteria voor het maatschappelijk verantwoord inkopen van Netwerken, telefoondiensten en 1. Scope/afbakening Dit document behandelt drie ICT-gerelateerde productgroepen tegelijk. Deze productgroepen

Nadere informatie

Duurzaam inkopen en milieumanagementsystemen (ISO 14001)

Duurzaam inkopen en milieumanagementsystemen (ISO 14001) Duurzaam inkopen en milieumanagementsystemen (ISO 14001) Duurzaam inkopen en milieumanagementsystemen (ISO 14001) Dit informatieblad is bedoeld voor inkoopafdelingen die duurzaam willen inkopen en willen

Nadere informatie

Duurzaam contractmanagement

Duurzaam contractmanagement Duurzaam contractmanagement Samenvatting Hoe wordt de duurzaamheid van de ingekochte producten en diensten ondergebracht in facilitaire contracten en wat betekent dat voor het contractmanagement? Inleiding

Nadere informatie

Informatie voor duurzaam inkopen van. Schuldhulpverlening. Datum: 20 mei 2010

Informatie voor duurzaam inkopen van. Schuldhulpverlening. Datum: 20 mei 2010 Informatie voor duurzaam inkopen van Schuldhulpverlening Datum: 20 mei 2010 Colofon Dit document voor duurzaam inkopen is ontwikkeld door NL Milieu en Leefomgeving in opdracht van het Ministerie van VROM.

Nadere informatie

smartreaders printed readers en e-books voor cursisten - online service voor organisatie en verkoop -

smartreaders printed readers en e-books voor cursisten - online service voor organisatie en verkoop - printed readers en e-books voor cursisten - online service voor organisatie en verkoop - printed readers en e-books Smartreaders is de slimme en kostenbesparende online service voor de verkoop van uw readers,

Nadere informatie

Duurzaam inkopen en milieumanagementsystemen (ISO 14001)

Duurzaam inkopen en milieumanagementsystemen (ISO 14001) pag.: 1 van 8 code: SPE-MVI-art-017-bl Duurzaam inkopen en milieumanagementsystemen (ISO 14001) Bron: SCCM, pp. 1-7 Auteur(s): www.sccm.nl Duurzaam inkopen en milieumanagementsystemen (ISO 14001) 1 Duurzaam

Nadere informatie

Informatie voor duurzaam inkopen van. Wmo-hulpmiddelen. Datum: 20 mei 2010

Informatie voor duurzaam inkopen van. Wmo-hulpmiddelen. Datum: 20 mei 2010 Informatie voor duurzaam inkopen van Wmo-hulpmiddelen Datum: 20 mei 2010 Colofon Dit document voor duurzaam inkopen is ontwikkeld door NL Milieu en Leefomgeving in opdracht van het Ministerie van VROM.

Nadere informatie

Duurzaamheidscriteria van inkoopbeleid Ordina

Duurzaamheidscriteria van inkoopbeleid Ordina Duurzaamheidscriteria van inkoopbeleid Ordina Datum Auteur(s) Versie Classificatie Status 9 augustus 2013 Hke08033/Apo20090 1.1 Definitief Ordina Nederland B.V. ING Bank 069.68.64.649 KvK 30086514 BTW

Nadere informatie

Masterclass Aan de slag met zorgverzekeraars: hoe organiseer ik dat? Voorjaar/zomer 2013

Masterclass Aan de slag met zorgverzekeraars: hoe organiseer ik dat? Voorjaar/zomer 2013 Uitnodiging Masterclass Aan de slag met zorgverzekeraars: hoe organiseer ik dat? Voorjaar/zomer 2013 Voor de burger is het straks van belang dat gemeenten en zorgverzekeraars tot een goede afstemming van

Nadere informatie

Duurzaam cateren. Whitepaper. www.facto.nl

Duurzaam cateren. Whitepaper. www.facto.nl Duurzaam cateren Samenvatting Maatschappelijk verantwoord ondernemen is een vast onderdeel geworden van professionele bedrijfsvoering. Dit geldt ook voor facility management. De uitwerking blijkt in de

Nadere informatie

Milieucriteria voor het maatschappelijk verantwoord inkopen van. Bedrijfskleding. Versie 8 april 2015

Milieucriteria voor het maatschappelijk verantwoord inkopen van. Bedrijfskleding. Versie 8 april 2015 Milieucriteria voor het maatschappelijk verantwoord inkopen van Bedrijfskleding 1. Scope/afbakening De productgroep bedrijfskleding omvat zowel leveringen van bedrijfskleding als de diensten die met de

Nadere informatie

Rapportage VHG MVO Wijzer

Rapportage VHG MVO Wijzer Rapportage VHG MVO Wijzer Aardoom Hoveniers B.V. 9 april 202 Gegenereerd op 9-04-202 - pagina van 0 voor Aardoom Hoveniers B.V. Rapportage VHG MVO Wijzer Aardoom Hoveniers B.V. Maatschappelijk verantwoord

Nadere informatie

Reiniging openbare ruimte

Reiniging openbare ruimte Milieucriteria voor het maatschappelijk verantwoord inkopen van Reiniging openbare ruimte 1. Scope/afbakening De productgroep Reiniging openbare ruimte omvat de volgende diensten: onkruidbestrijding op

Nadere informatie

Inkopen en de sociale impact over de grens

Inkopen en de sociale impact over de grens Inkopen en de sociale impact over de grens Thea Smid-Verheul, gemeente Amersfoort Jaap Stokking en Shirley Justice Namens Programmadirectie DI, Ministerie VROM 27 sept 2010 Programma workshop Starring:

Nadere informatie

1. Human Factor Management Training... 4 1.1 Doel HFM... 4 1.2 Doel training... 4 1.3 Doelgroep... 4 1.4 Duur... 4 1.5 Inhoud... 4

1. Human Factor Management Training... 4 1.1 Doel HFM... 4 1.2 Doel training... 4 1.3 Doelgroep... 4 1.4 Duur... 4 1.5 Inhoud... 4 INHOUDSOPGAVE Inleiding... 3 1. Human Factor Management Training... 4 1.1 Doel HFM... 4 1.2 Doel training... 4 1.3 Doelgroep... 4 1.4 Duur... 4 1. Inhoud... 4 2. Lessen... 2.1 Onderwerpen... 2.2 Lesmateriaal...

Nadere informatie

Milieucriteria voor het maatschappelijk verantwoord inkopen van. Bedrijfskleding. Versie 26 januari 2016

Milieucriteria voor het maatschappelijk verantwoord inkopen van. Bedrijfskleding. Versie 26 januari 2016 Milieucriteria voor het maatschappelijk verantwoord inkopen van Bedrijfskleding 1. Scope/afbakening De productgroep bedrijfskleding omvat zowel leveringen van bedrijfskleding als de diensten die met de

Nadere informatie

2. Lessen... 2.1 Onderwerpen... 2.2 Lesmateriaal... 2.3 Discussie... 2.4 Naslagwerk... 3. Programma... 6

2. Lessen... 2.1 Onderwerpen... 2.2 Lesmateriaal... 2.3 Discussie... 2.4 Naslagwerk... 3. Programma... 6 INHOUDSOPGAVE Inleiding... 3 1. Human Factor Management IntroductieTraining... 4 1.1 Doel HFM... 4 1.2 Doel introductietraining... 4 1.3 Doelgroep... 4 1.4 Duur... 4 1.5 Inhoud... 4 2. Lessen... 2.1 Onderwerpen...

Nadere informatie

VIDEO-CONFERENCING IN DE NETWERKSCHOOL: ONDERZOEK EN AANBEVELINGEN

VIDEO-CONFERENCING IN DE NETWERKSCHOOL: ONDERZOEK EN AANBEVELINGEN VIDEO-CONFERENCING IN DE NETWERKSCHOOL: ONDERZOEK EN AANBEVELINGEN 1 De Netwerkschool ROC Nijmegen onderzocht de toepassingsmogelijkheden van videoconferencing in de Netwerkschool. Er werd zowel marktonderzoek

Nadere informatie

Mobiliteit & duurzaamheid Leaserijder wordt steeds duurzamer. www.alphabet.com

Mobiliteit & duurzaamheid Leaserijder wordt steeds duurzamer. www.alphabet.com Mobiliteit & duurzaamheid Leaserijder wordt steeds duurzamer www.alphabet.com Duurzame mobiliteit. Onderzoek naar gedrag en keuzes van leaserijders op gebied van duurzaamheid. Leaserijders steeds milieubewuster.

Nadere informatie

Klanttevredenheidsonderzoek. Right Management Nederland B.V.

Klanttevredenheidsonderzoek. Right Management Nederland B.V. Klanttevredenheidsonderzoek Right Management Nederland B.V. 1-4-2016 Inhoudsopgave A. Cedeo-erkenning B. Klanttevredenheidsonderzoek Opdrachtgevers C. Conclusie Cedeo 2016 Right Management Nederland B.V.

Nadere informatie

H E T I N K O O P P R O C E S B E K E K E N D O O R E E N L E A N B R I L

H E T I N K O O P P R O C E S B E K E K E N D O O R E E N L E A N B R I L H E T I N K O O P P R O C E S B E K E K E N D O O R E E N L E A N B R I L H o e k o m t h e t d a t g r o t e e n c o m p l e x e p r o j e c t e n v a a k u i t l o p e n e n budget t e n o v e r s c

Nadere informatie

Duurzaam inkopen groenvoorziening

Duurzaam inkopen groenvoorziening Duurzaam inkopen groenvoorziening Joop Spijker Bijeenkomst Praktijknetwerken Onkruidbestrijding Utrecht Houten, 8 december 2008 Inhoud 1. Duurzaam inkopen (algemeen) 2. Productgroep Groenvoorziening 3.

Nadere informatie

Verkeersregelinstallaties

Verkeersregelinstallaties Milieucriteria voor het maatschappelijk verantwoord inkopen van Verkeersregelinstallaties 1. Scope/afbakening De productgroep Verkeersregelinstallaties (VRI s) omvat de actieve regelinrichtingen voor de

Nadere informatie

Milieubarometerrapport 2014

Milieubarometerrapport 2014 Milieubarometerrapport 2014 Stimular Milieubarometer - 2014 Stimular Inhoud De Milieubarometer vertaalt gegevens zoals elektriciteitsverbruik en afvalproductie naar grafieken en tabellen die de milieubelasting

Nadere informatie

Rapportage VHG MVO Wijzer

Rapportage VHG MVO Wijzer Rapportage VHG MVO Wijzer Van Dijk Groenvoorzieningen BV juni 202 Gegenereerd op 26-0-202 - pagina van voor Van Dijk Groenvoorzieningen BV Rapportage VHG MVO Wijzer Van Dijk Groenvoorzieningen BV Maatschappelijk

Nadere informatie

Eindrapport Universiteit Maastricht

Eindrapport Universiteit Maastricht Eindrapport Universiteit Maastricht VRAAG MAXIMALE BEOORDELING TOELICHTING SCORE ONDERWIJS 1. Aanbod: cursussen/minoren 5 3 Goed, gedeelte van het totaal aantal punten toegekend. De onderwijsinstelling

Nadere informatie

Circulair Inkopen Utrecht op weg naar duurzame markttransformatie

Circulair Inkopen Utrecht op weg naar duurzame markttransformatie Circulair Inkopen Utrecht op weg naar duurzame markttransformatie Opdrachtgevers: - Provincie Utrecht - Gemeente Utrecht - Gemeente Amersfoort Middag/avond over biobased aanbesteden Centre of Expertise

Nadere informatie

Milieubarometerrapport 2014 (2014 mei t/m dec)

Milieubarometerrapport 2014 (2014 mei t/m dec) Milieubarometerrapport 2014 (2014 mei t/m dec) DZyzzion Milieubarometer - 2014 (2014 mei t/m dec) DZyzzion Inhoud De Milieubarometer vertaalt gegevens zoals elektriciteitsverbruik en afvalproductie naar

Nadere informatie

Energie Management Actieplan

Energie Management Actieplan Energie Management Actieplan CO 2 Prestatieladder voor Arthe Civil & Structure bv Rapport Nr.: ACS14006 R03 DIRECTIE ARTHE Status DEFINITIEF Datum 30 10 2014 Opgesteld ir. J.T.S. Vervoort / D.R. van den

Nadere informatie

Blended Learning met Canvas. De complete e-learning oplossing voor opleidingsinstituten

Blended Learning met Canvas. De complete e-learning oplossing voor opleidingsinstituten Blended Learning met Canvas De complete e-learning oplossing voor opleidingsinstituten Als opleider weet u als geen ander hoe belangrijk het is om kennis snel en succesvol over te dragen. Daarnaast wilt

Nadere informatie

Onbeperkt leren. NTI-Eega Businesscase en Discussie

Onbeperkt leren. NTI-Eega Businesscase en Discussie Onbeperkt leren NTI-Eega Businesscase en Discussie Voorstellen Drs. Erik Steenwelle MM Directeur NTI Zakelijk NTI Zakelijk 071-7501040 06-33324391 erik.steenwelle@nti.nl Programma Ontwikkelingen in de

Nadere informatie

2.5 De prijzen op onze website zijn de actuele prijzen. Druk- en zetfouten in onze brochures, folders en studiegidsen voorbehouden.

2.5 De prijzen op onze website zijn de actuele prijzen. Druk- en zetfouten in onze brochures, folders en studiegidsen voorbehouden. Algemene Cursusvoorwaarden MarketingShake Artikel 1: Definities 1.1 MarketingShake, de gebruikers van deze algemene voorwaarden, deelnemers, de natuurlijke persoon waarmee MarketingShake als docenten of

Nadere informatie

ALGEMENE VOORWAARDEN. Artikel 1 Definities. Artikel 2 Toepasselijkheid. In deze algemene voorwaarden wordt verstaan onder:

ALGEMENE VOORWAARDEN. Artikel 1 Definities. Artikel 2 Toepasselijkheid. In deze algemene voorwaarden wordt verstaan onder: ALGEMENE VOORWAARDEN Artikel 1 Definities In deze algemene voorwaarden wordt verstaan onder: Algemene voorwaarden: deze algemene voorwaarden. Cursusgeld: het cursusgeld van een losse module of het abonnement.

Nadere informatie

Criteria voor duurzaam inkopen van Externe vergader- en verblijffaciliteiten

Criteria voor duurzaam inkopen van Externe vergader- en verblijffaciliteiten Criteria voor duurzaam inkopen van Externe vergader- en verblijffaciliteiten Versie: 1.2 Datum: 28 juli 2009 Status: vastgesteld In opdracht van Colofon Deze criteria voor duurzaam inkopen zijn ontwikkeld

Nadere informatie

Supplier Code of Conduct. Samen op weg naar een succesvolle, uitdagende en duurzame toekomst

Supplier Code of Conduct. Samen op weg naar een succesvolle, uitdagende en duurzame toekomst Supplier Code of Conduct Samen op weg naar een succesvolle, uitdagende en duurzame toekomst Bij Kramp gaan we voor zakelijk succes op de lange termijn. Daarbij voelen we een sterke verantwoordelijkheid

Nadere informatie

Functieprofiel: Medewerker Marketing en Communicatie Functiecode: 0602

Functieprofiel: Medewerker Marketing en Communicatie Functiecode: 0602 Functieprofiel: Communicatie Functiecode: 0602 Doel Verzorgen van activiteiten op het gebied van communicatie en/of voorlichting voor Hogeschool Utrecht of onderdelen daarvan, aan verschillende in- en

Nadere informatie

Energie meetplan 2013-2015. Conform niveau 3 op de CO2-prestatieladder 2.1

Energie meetplan 2013-2015. Conform niveau 3 op de CO2-prestatieladder 2.1 Energie meetplan 2013-2015 Conform niveau 3 op de CO2-prestatieladder 2.1 Inhoudsopgave 1 Inleiding 3 2 Doelstellingen 4 3 Planning meetmomenten 5 4 Beheersing doelstellingen 6 4.1. Scope 1 & 2 Kantoor

Nadere informatie

De mobiele werknemer. Mobiel werken in 2015-2020. Januari 2015, Rotterdam. Officebooking 2015 1

De mobiele werknemer. Mobiel werken in 2015-2020. Januari 2015, Rotterdam. Officebooking 2015 1 De mobiele werknemer Mobiel werken in 2015-2020 Januari 2015, Rotterdam Officebooking 2015 1 De mobiele werknemer In 2020 werkt 60% van de Nederlandse werknemers niet meer op een vaste plek: een eigen

Nadere informatie

Milieumanagement & Duurzaam Ondernemen

Milieumanagement & Duurzaam Ondernemen Milieumanagement & Duurzaam Ondernemen Milieumanagement en duurzaam ondernemen Duurzaam ondernemen en milieumanagement zijn begrippen die vaak, bijna onbewust, gekoppeld worden aan milieubelastende sectoren

Nadere informatie

Communicatieplan 2014-2015. CO2-prestatieladder Certificering. Inzake 20 Tinten Groen. Continuering 2013-2014. Datum : September 2015

Communicatieplan 2014-2015. CO2-prestatieladder Certificering. Inzake 20 Tinten Groen. Continuering 2013-2014. Datum : September 2015 plan 2014-2015 Inzake 20 Tinten Groen CO2-prestatieladder Certificering Continuering 2013-2014 Datum : September 2015 plan Cor Millenaar B.V. / G-center B.V. 2014 2015 September 2015 pag. 1 INHOUDSOPGAVE

Nadere informatie

Over Pink Elephant. Bedrijfshistorie

Over Pink Elephant. Bedrijfshistorie Brochure ABC of ICT Over Pink Elephant Bedrijfshistorie Pink Elephant is een Nederlandse IT onderneming die rond 1980 is ontstaan als bijverdienste van een drietal studenten aan de Technische Universiteit

Nadere informatie

Sector- en keteninitiatieven

Sector- en keteninitiatieven Sector- en keteninitiatieven Conform 1.D.1, 1.D.2 en 3.D.1 Onderzoek naar initiatieven en toelichting op de actieve deelname aan het initiatief van Zwatra B.V. Auteur(s): R. Egas, directie & CO 2-functionaris,

Nadere informatie

SustainaBul 2016 #3 Universiteit Utrecht

SustainaBul 2016 #3 Universiteit Utrecht SustainaBul 2016 #3 Universiteit Utrecht Vraag 1 Aanbod cursussen & minoren Biedt de onderwijsinstelling minoren en/of cursussen aan gericht op duurzaamheid, die inzichtelijk en toegankelijk zijn voor

Nadere informatie

Opleider. Context. Doel

Opleider. Context. Doel Opleider Doel (Mede)ontwikkelen van het opleidingsbeleid en ontwikkelen en (laten) verzorgen van trainingen en voor verschillende interne en/of externe doelgroepen, binnen de kaders van het beleid en de

Nadere informatie

RESULTAATGERICHT ORGANISEREN

RESULTAATGERICHT ORGANISEREN RESULTAATGERICHT ORGANISEREN Hoe de beste resultaten te halen uit uw organisatie, managers en medewerkers. Wat is resultaatgericht organiseren? Resultaatgericht organiseren heeft als doel om organisaties

Nadere informatie

UW CORE BUSINESS VERDIENT HET

UW CORE BUSINESS VERDIENT HET Paragon Netherlands UW CORE BUSINESS VERDIENT HET Efficiency verbetering door uitbesteding van uw documentprocessen Efficiency EFFICIENCY Een ervaren marktspeler Ondernemingen hebben vandaag de dag te

Nadere informatie

Studiekosten en andere scholingsuitgaven. www.amv-opleidingen.nl

Studiekosten en andere scholingsuitgaven. www.amv-opleidingen.nl Studiekosten en andere scholingsuitgaven www.amv-opleidingen.nl Het verschil maken, dat doen we bij AMV. Door onze praktische én persoonlijke aanpak. In kleine groepen zijn wij continu gericht op kwaliteit

Nadere informatie

MEMO. Aan: Rosemarie Bisseling. Van: Hero Boonstra. Kopie aan: Antonie Langelaan HSE Kernteam. Blad: 1 van 7. Onderwerp: CO2 Reductieplan

MEMO. Aan: Rosemarie Bisseling. Van: Hero Boonstra. Kopie aan: Antonie Langelaan HSE Kernteam. Blad: 1 van 7. Onderwerp: CO2 Reductieplan MEMO Aan: Rosemarie Bisseling Van: Hero Boonstra Kopie aan: Antonie Langelaan HSE Kernteam Onderwerp: CO2 Reductieplan Datum: 16-11-2014 Blad: 1 van 7 Plaats: Bunnik CO2 Reductieplan 2015-2020 Zoals gevraagd

Nadere informatie

Groene bedrijfsvoering

Groene bedrijfsvoering Groene bedrijfsvoering Emissie-inventaris DWA 2011 2 DWA installatie- en energieadvies (DWA) is een adviesbureau met ambitie. Met meer dan honderd collega s werken wij aan de verduurzaming van onder meer

Nadere informatie

CO2 reductiedoelstellingen niveau 5

CO2 reductiedoelstellingen niveau 5 CO2 reductiedoelstellingen niveau 5 Aannemingsbedrijf van der Meer B.V. Benthuizen 19 november 2014 J. van der Meer. Afdeling KAM Akkoord directie: Datum: Handtekening: 0.0 Inhoudsopgave 0.0 Inhoud 1.0

Nadere informatie

Communicatieplan. Conform 3.C.2. 23 juni 2015. Voorbij Prefab. Voorbij Prefab Siciliëweg 61 1045 AX Amsterdam Nederland

Communicatieplan. Conform 3.C.2. 23 juni 2015. Voorbij Prefab. Voorbij Prefab Siciliëweg 61 1045 AX Amsterdam Nederland Conform 3.C.2 23 juni 2015 Voorbij Prefab Voorbij Prefab Siciliëweg 61 1045 AX Amsterdam Nederland INHOUDSOPGAVE 1 INLEIDING COMMUNICATIE... 3 1.1 Interne communicatie... 3 1.2 Externe communicatie...

Nadere informatie

Kennis van de Overheid. Samenwerken met omgevingsdiensten? Richting goed opdrachtgeverschap. Training

Kennis van de Overheid. Samenwerken met omgevingsdiensten? Richting goed opdrachtgeverschap. Training Kennis van de Overheid Samenwerken met omgevingsdiensten? Training Inleiding Herkent u zich in de worsteling met uw rol als opdrachtgever van de omgevingsdienst? Gemeenten en provincies zijn immers zowel

Nadere informatie

Eindrapport Vrije Universiteit Amsterdam

Eindrapport Vrije Universiteit Amsterdam Eindrapport Vrije Universiteit Amsterdam ONDERWIJS VRAAG MAXIMALE SCORE BEOORDELING TOELICHTING 1. Aanbod: cursussen/minoren 5 5 Uitstekend, totaal aantal punten toegekend. 2. Aanbod voor grote publiek

Nadere informatie

Businesscase en exploitatiemodel grote toetszaal SEMINAR GROOTSCHALIGE DIGITALE TOETSZALEN

Businesscase en exploitatiemodel grote toetszaal SEMINAR GROOTSCHALIGE DIGITALE TOETSZALEN Businesscase en exploitatiemodel grote toetszaal SEMINAR GROOTSCHALIGE DIGITALE TOETSZALEN Michiel van Geloven & Marij Veugelers, mei 2014 In deze presentatie : Introductie: voorstellen sprekers en inventariseren

Nadere informatie

Voortgangsrapportage CO 2 -prestatieladder. November 2014

Voortgangsrapportage CO 2 -prestatieladder. November 2014 Voortgangsrapportage CO 2 -prestatieladder November 2014 INHOUD BLAD 1 INLEIDING 2 2 DOEL, RESULTATEN EN MAATREGELEN 3 2.1 CO 2 voetafdruk kentallen eerste half jaar 2014 (2013) 3 2.2 Scope 1 & 2 doelstelling

Nadere informatie

Milieucriteria voor het maatschappelijk verantwoord inkopen van. Riolering. Versie 7 mei 2015

Milieucriteria voor het maatschappelijk verantwoord inkopen van. Riolering. Versie 7 mei 2015 Milieucriteria voor het maatschappelijk verantwoord inkopen van Riolering 1. Scope/afbakening Onder de productgroep Riolering valt het geheel aan werken, diensten of leveringen gericht op de inzameling

Nadere informatie

MVIE Geluidssystemen B.V.

MVIE Geluidssystemen B.V. MILIEUZORGSYSTEEM van MVIE Geluidssystemen B.V. tevens handelend onder: MVIE Audiovisuele Techniek MVIE Home Entertainment De scope van dit kwaliteitssysteem is: MVIE levert, installeert en onderhoud professionele

Nadere informatie

COACHING. Coaching. Waarom coaching? Werkwijze Waarom kiezen voor HRD Group? Interesse? Bent u geïnteresseerd in coaching door HRD Group?

COACHING. Coaching. Waarom coaching? Werkwijze Waarom kiezen voor HRD Group? Interesse? Bent u geïnteresseerd in coaching door HRD Group? Coaching Coaching Waarom coaching? Werkwijze Waarom kiezen voor HRD Group? Interesse? Bent u geïnteresseerd in coaching door HRD Group? Neem dan gerust contact met ons op. T 030-6911138 E info@hrd-group.nl

Nadere informatie

Zo doet de gemeente Heerenveen zaken

Zo doet de gemeente Heerenveen zaken Zo doet de gemeente Heerenveen zaken Vastgesteld door de gemeenteraad van de gemeente Heerenveen op.. 2015 1. Inleiding Deze nota is opgesteld vanuit de gedachte, dat iedere inkoopactie maatwerk behoeft,

Nadere informatie

3.B.2., 4.A.2 Energie- en emissiemanagementsysteem Grijsen 2013(jan 2014)

3.B.2., 4.A.2 Energie- en emissiemanagementsysteem Grijsen 2013(jan 2014) 3.B.2., 4.A.2 Energie- en emissiemanagementsysteem Grijsen 2013(jan 2014) Inhoudsopgave 1) Introductie... 2 2) Organisatiestructuur... 3 3) Taken en verantwoordelijkheden... 4 4) Structurele acties...

Nadere informatie

Duurzaam Inkopen. Ric Hettinga. Programmadirectie Duurzaam Inkopen. Ministerie van VROM

Duurzaam Inkopen. Ric Hettinga. Programmadirectie Duurzaam Inkopen. Ministerie van VROM Duurzaam Inkopen Ric Hettinga Programmadirectie Duurzaam Inkopen Ministerie van VROM Wat is duurzaamheid? Relevante concepten: People, planet, profit Cradle to cradle (C2C) Duurzame bedrijfsvoering Wat

Nadere informatie

Verbetertraject Zeggenschap / Kwaliteit van Bestaan sector Lichamelijke Gehandicaptenzorg

Verbetertraject Zeggenschap / Kwaliteit van Bestaan sector Lichamelijke Gehandicaptenzorg Verbetertraject Zeggenschap / Kwaliteit van Bestaan sector Lichamelijke Gehandicaptenzorg Cursus Mondigheid Dit praktijkvoorbeeld uit het verbetertraject Zeggenschap in de LG sector is door InteraktContour

Nadere informatie

CO2-Prestatieladder Participatieplan Invalshoek D: Participatie

CO2-Prestatieladder Participatieplan Invalshoek D: Participatie Titel: CO2-Prestatieladder Participatieplan Rapport: CO2-2014/R-05; rev. 0; d.d. 07-04-2015 Auteur: J.A.C. van Dijk Verificateur: A.L.J. Timmermans Vervolgblad : 1 van 4 Inhoudsopgave 1 Inleiding... 2

Nadere informatie

PC-Trainers.nl. InCompany Plan zelf uw bedrijfstraining! Uw maatwerk training zelf plannen!

PC-Trainers.nl. InCompany Plan zelf uw bedrijfstraining! Uw maatwerk training zelf plannen! Wij trainen: Eindgebruikers Specialisten Management Docenten InCompany Plan zelf uw bedrijfstraining! Office 365 / 2013 Office 2010 Microsoft Word Microsoft Excel Microsoft Access Microsoft PowerPoint

Nadere informatie

Algemene Voorwaarden

Algemene Voorwaarden 2012 VOF van Hesteren Pagina 1 van 5 1. Definities: Algemene Voorwaarden In deze Algemene Voorwaarden wordt verstaan onder: Opdrachtnemer: VOF van Hesteren, opererend onder de handelsna(a)m(en); "Crystal

Nadere informatie

Mocht u nog vragen hebben naar aanleiding van deze informatie, kunt altijd contact met ons opnemen. Met vriendelijke groet,

Mocht u nog vragen hebben naar aanleiding van deze informatie, kunt altijd contact met ons opnemen. Met vriendelijke groet, Informatiebrochure 2012 Weddingplanners International Voorwoord De mooiste dag van uw leven, zo wordt een trouwdag vaak genoemd. Maar iemand moet ervoor zorgen dat deze dag vlekkeloos verloopt. Een weddingplanner

Nadere informatie

AGENDA VERDUURZAMING VOEDSEL

AGENDA VERDUURZAMING VOEDSEL SAMEN WERKEN AAN EEN DUURZAME VOEDSELKETEN IN 2020 AGENDA VERDUURZAMING VOEDSEL Voorop lopen met duurzaam voedsel Nederland is wereldspeler op het gebied van voedselproductie, innovatie en agrifood-export.

Nadere informatie

Aanbestedingen. 1. Aanbestedingen van opdrachten

Aanbestedingen. 1. Aanbestedingen van opdrachten Aanbestedingen 1. Aanbestedingen van opdrachten 1.1 Algemeen Steeds vaker worden vervoeropdrachten aanbesteed. Het gaat dan vooral om grote opdrachten, zoals langdurige contracten voor bedrijfsvervoer

Nadere informatie

Even voorstellen: Historie

Even voorstellen: Historie Postbus 33 5160 AA Sprang-Capelle T 0416 280 880 F 0416 273 322 E info@vanscholladvies.nl I www.vanscholladvies.nl BTW-nr NL8057.27.826.B.01 K.v.K. Tilburg nr. 18047302 Rabobank 33.42.24.578 Even voorstellen:

Nadere informatie

Klanttevredenheidsonderzoek. Compagnon

Klanttevredenheidsonderzoek. Compagnon Klanttevredenheidsonderzoek Compagnon 1-4-2016 Inhoudsopgave A. Cedeo-erkenning B. Klanttevredenheidsonderzoek Opdrachtgevers C. Conclusie Cedeo 2016 Compagnon 2 A. Cedeo-erkenning 1. Achtergrond Er zijn

Nadere informatie

Resultaten van ons duurzaamheidsbeleid

Resultaten van ons duurzaamheidsbeleid Resultaten van ons duurzaamheidsbeleid In 2013 zijn we van start gegaan met de implementatie van ons duurzaamheidsbeleid en onderstaand ziet u de doelstellingen uit onze duurzaamheidsverklaring en de behaalde

Nadere informatie

Duurzaam inkopen bij Rijkswaterstaat. Harald Versteeg Programmamanager RWS Duurzaam. Wat doen we zelf. Ministerie van Infrastructuur en Milieu

Duurzaam inkopen bij Rijkswaterstaat. Harald Versteeg Programmamanager RWS Duurzaam. Wat doen we zelf. Ministerie van Infrastructuur en Milieu Duurzaam inkopen bij Rijkswaterstaat Harald Versteeg Programmamanager RWS Duurzaam Wat doen we zelf 2 1 Doel Duurzaam Inkopen: Gebruik maken van inkoopproces om opdrachtnemers aan te zetten tot leveren

Nadere informatie

Van : L. de Ridder DMS nr: 11.04347 Aan : Gemeenteraad Datum : 19 mei 2011 Onderwerp : Start duurzaamheidsbeleid c.c. :

Van : L. de Ridder DMS nr: 11.04347 Aan : Gemeenteraad Datum : 19 mei 2011 Onderwerp : Start duurzaamheidsbeleid c.c. : INTERN MEMO Van : L. de Ridder DMS nr: 11.04347 Aan : Gemeenteraad Datum : 19 mei 2011 Onderwerp : Start duurzaamheidsbeleid c.c. : Aanleiding Duurzaamheid is een speerpunt in het coalitieakkoord en het

Nadere informatie

Typ hier om tekst in te voeren

Typ hier om tekst in te voeren Typ hier om tekst in te voeren Iedereen fietst mee Gemeentelijke stimulering van het fietsgebruik onder mensen met weinig bestedingsruimte Iedereen fietst mee 2 Titel Iedereen fietst mee Auteur Astrid

Nadere informatie

CO 2 Reductie doelstellingen

CO 2 Reductie doelstellingen CO 2 Reductie doelstellingen Gebr. Griekspoor BV Innovatief Proactief Duurzaam Betrokken Nieuw-Vennep 5 november 2013 Dilia van der Want. Afdeling KAM Akkoord directie: Datum: Handtekening: 0.0 Inhoudsopgave

Nadere informatie

Partnerselectie ketensamenwerking: succesfactoren en leerpunten

Partnerselectie ketensamenwerking: succesfactoren en leerpunten Partnerselectie ketensamenwerking: succesfactoren en leerpunten vertrouwen, transparantie & Verbondenheid 2 Voor het Volledige rapport: www.regieraadbouwzuid.nl Een nieuwe marktbenadering Bij Wonen Limburg

Nadere informatie

Sector- en keteninitiatieven 2014-2016 CO 2 -prestatie

Sector- en keteninitiatieven 2014-2016 CO 2 -prestatie Sector- en keteninitiatieven 2014-2016 CO 2 -prestatie Cable Partners B.V. Venneveld 34 4705 RR ROOSENDAAL tel. 0031 165 523 000 fax 0031 165 520 033 www.cablepartners.nl Opgesteld d.d.: Mei 2015 Revisie:

Nadere informatie

4. Met uw inschrijving geeft u aan kennis te hebben genomen van onze Algemene voorwaarden.

4. Met uw inschrijving geeft u aan kennis te hebben genomen van onze Algemene voorwaarden. Algemene voorwaarden MSP Opleidingen - www.mspopleidingen.nl Artikel 1: Definities 1. MSP Opleidingen, de gebruikers van deze algemene voorwaarden, deelnemers, de natuurlijke persoon waarmee MSP Opleidingen

Nadere informatie

Communicatieplan. Gebr. Janssen Beheer BV Hagelkruisstraat 6 5835 BD Beugen. Conform 3.C.2. 05 Mei 2015

Communicatieplan. Gebr. Janssen Beheer BV Hagelkruisstraat 6 5835 BD Beugen. Conform 3.C.2. 05 Mei 2015 Conform 3.C.2 05 Mei 2015 Gebr. Janssen Beheer BV Hagelkruisstraat 6 5835 BD Beugen INHOUDSOPGAVE 1 INLEIDING COMMUNICATIE... 3 1.1 Interne communicatie... 3 1.2 Externe communicatie... 4 2 DOELSTELLINGEN

Nadere informatie

ONZE VERANTWOORDELIJKHEID

ONZE VERANTWOORDELIJKHEID ONZE VERANTWOORDELIJKHEID CORPORATE RESPONSIBILITY POLICY I Inhoud Voorwoord 1 Waardering medewerkers 2 Ketenverantwoordelijkheid 3 Behoud van natuurlijke hulpbronnen 4 Maatschappelijke betrokkenheid

Nadere informatie

Duurzaam Ondernemen en DGMR. 1. Inleiding. 1.1 Algemene missie DGMR. Betreft : Beleidsvisie Datum : 10 december 2012

Duurzaam Ondernemen en DGMR. 1. Inleiding. 1.1 Algemene missie DGMR. Betreft : Beleidsvisie Datum : 10 december 2012 Duurzaam Ondernemen en DGMR Betreft : Beleidsvisie Datum : 10 december 2012 1. Inleiding Deze DuOn-beleidsvisie is het overkoepelende document voor het beleid en de initiatieven van DGMR op het gebied

Nadere informatie

Beleid duurzaam toerisme

Beleid duurzaam toerisme Beleid duurzaam toerisme Inhoudsopgave Inleiding 1 Energieverbruik 2 Papiergebruik 3 Afvalbeleid 4 Inkoopbeleid 5 Inleiding Duurzaam Toeristisch Ondernemen houdt in dat ondernemingen rekening houden met

Nadere informatie

de dingen doet, de dingen diejekan,danvindjeheusdew g e e g w e d n e, f l e z n a v

de dingen doet, de dingen diejekan,danvindjeheusdew g e e g w e d n e, f l e z n a v kan, dan vind e dingen doet, de dingen die en de weg vanzelf, heus de weg Maar Wat is AM als Maar als nu de dingen doet, De dingen die kan, Dan vind heus de Weg vanzelf, n de Weg komt achter an! * Dit

Nadere informatie

Habilis Executive Search - Interim Management. Marketing, Sales en Communicatie

Habilis Executive Search - Interim Management. Marketing, Sales en Communicatie Habilis Executive Search - Interim Management Marketing, Sales en Communicatie Habilis Mens en Organisatie Mensen zijn voortdurend in beweging. Organisaties zijn continu in beweging. Met als hoogste doel

Nadere informatie

Standpunt Online leren (30 april 2014)

Standpunt Online leren (30 april 2014) Standpunt Online leren (30 april 2014) 1. LEREN IN HET DIGITALE TIJDPERK 1.1 WORDT HET ONDERWIJS VAN DE TOEKOMST ONDERSTEUND DOOR ICT? ICT mag voor VVS in ieder geval geen doel op zich worden. Het kan

Nadere informatie

Energie Management Programma 3.B.2

Energie Management Programma 3.B.2 Energie Management Programma 3.B.2 Inhoudsopgave 1 Inleiding... 2 2 Reductiedoelstellingen 2012-2016... 3 3 Reductiemaatregelen... 5 4 Budgettering... 6 Schuuring Pagina 1 van 6 1 Inleiding Dit document

Nadere informatie

InterContinental Amstel Amsterdam. Duurzaamheids beleid. Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen

InterContinental Amstel Amsterdam. Duurzaamheids beleid. Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen InterContinental Amstel Amsterdam Duurzaamheids beleid Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen Amsterdam, Juni 2015 Anita Bos InterContinental Amstel Amsterdam General Manager InterContinental Amstel Amsterdam

Nadere informatie

Een duurzame boodschap. Duurzaamheidsbeleid en resultaten over 2013

Een duurzame boodschap. Duurzaamheidsbeleid en resultaten over 2013 Een duurzame boodschap Duurzaamheidsbeleid en resultaten over 2013 Een duurzame koers als familiebedrijf Jumbo is een echt familiebedrijf, dat middenin de samenleving staat. Daar zijn we trots op. Een

Nadere informatie

Samenvatting Benchmark O&O beleid gemeenten. Tweede meting werkgevers en werknemers

Samenvatting Benchmark O&O beleid gemeenten. Tweede meting werkgevers en werknemers Samenvatting Benchmark O&O beleid gemeenten Tweede meting werkgevers en werknemers 2 Inleiding In deze brochure vindt u de belangrijkste resultaten van de benchmark Opleiden en Ontwikkelen. De benchmark

Nadere informatie

Overzicht van vragen 1. Waarom dit project? 2. Waarom de samenwerking met Go About?

Overzicht van vragen 1. Waarom dit project? 2. Waarom de samenwerking met Go About? Overzicht van vragen 1. Waarom dit project? 2. Waarom de samenwerking met Go About? 3. Wat houdt het project in? 4. Hoe werkt het? Hoe kan ik gebruik maken van de reisplanner? 5. Wat is mijn rol als werkgever?

Nadere informatie