Energie voor de Toekomst

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Energie voor de Toekomst"

Transcriptie

1 Energie voor de Toekomst 1

2 Inhoudsopgave Inhoudsopgave pagina 2 Inleiding pagina 3 Hoe werkt een turbine? Pagina 5 Kolenenergie pagina 7 Kernenergie pagina 9 STEG Centrales pagina 13 Zonne-energie pagina 15 Geothermische-energie pagina 20 Waterkracht pagina 25 Wind energie pagina 30 Nawoord pagina 34 Enquête pagina 35 Taakverdeling Bronnenlijst pagina 45 Bijlagen vanaf pagina 48 2

3 Inleiding Wij zijn een groep van vijf enthousiaste leerlingen uit Hellevoetsluis en omgeving. Wij zijn met enige voorkennis in het YES!-programma gestapt en hebben mede daardoor er voor gekozen om in plaats van onderzoek, puur over het fenomeen klimaatsverandering, een manier te vinden om het menselijke aspect van het probleem te onderzoeken. Deze voorkennis hebben wij vergaard doordat wij op school al een project hebben gedaan over klimaatverandering, waarbij er ook onderzoek is geweest naar de verschillende visies op klimaatbeleid. Daarbij hebben wij als tegenhanger van Al Gores An Inconvinient Truth, De Menselijke Maat van Salomon Kroonenberg gelezen. Hierdoor zijn wij nu van mening dat de klimaatsverandering een geologische schommeling is, en dat de mens alleen bijdraagt aan de intensiteit van deze schommeling. Dit is onze visie in de discussie over klimaatsverandering. De visie van ons allen bepaalt het klimaatbeleid. Maar aangezien wij ons niet willen fixeren op 'de oplossing' voor het 'klimaatprobleem', hebben wij besloten in ons onderzoek de focus te leggen op de opwekking van elektriciteit aangezien hier de scheiding tussen progressief (duurzaam) en conservatief (vervuilend) het grootst is. In dit onderzoek zijn we vooral benieuwd naar de mening van mensen over elektriciteitsopwekking. Het gaat er dan over welke vorm van elektriciteitsopwekking zij wel of niet in hun woonomgeving willen. Hun mening willen we peilen via een 3

4 enquête. Hiervoor hebben we eerst onderzoek gedaan naar de verschillende vormen van elektriciteitsopwekking. Hierbij kwamen wij uit bij tien mogelijke vormen, namelijk: kolencentrale, gascentrale, oliecentrale, zonne-energie, windenergie, geothermische-energie, kerncentrale en waterkracht. Waterkracht hebben we echter onderverdeeld in: getijdenenergie, zoet-zoutenergie en waterkracht dat opgewekt door middel van rivieren. Na dit onderzoek bleek dat niet alle vormen mogelijk waren. Zo is zoet-zoutenergie nog in een ontwikkelingsfase en daarom hebben wij het niet opgenomen in de enquête. Tevens is er uit ons onderzoek gebleken dat een gas- en oliecentrale beter vervangen kunnen worden door een Stoom en Gas Centrale aangezien een STEG-centrale een hoger rendement heeft. Dus hebben we deze centrale dan ook opgenomen in de enquête. Alle vormen inclusief STEG-centrale, zoet-zoutenergie en gas- en oliecentrale worden uitgelegd in het boekje. Tevens is de enquête bijgevoegd met alle mogelijke elektriciteitsopwekkingvormen. Echter zijn niet al deze vormen overal in Europa mogelijk. Zo kan er natuurlijk geen getijdenenergie opgewekt worden op plekken waar het land niet grenst aan de zee. In de enquête wordt aan deelnemers gevraagd hoe zij staan ten opzichte van de verschillende energieopwekkingvormen. En waarom zij dit vinden, uiteindelijk wordt er gevraagd naar welke vorm zij het liefst in hun woonomgeving hebben. De gegevens die hieruit voorkomen kunnen gebruikt worden door (locale) politici om de mening van de inwoners te peilen. Hiermee kan het energieopwekkingbeleid worden afgestemd op de mening van de publieke opinie. Hieronder zullen wij, zoals al eerder genoemd, alle energieopwekkingvormen uiteenzetten. Maar aangezien in bijna alle vormen er gebruik wordt gemaakt van turbine in combinatie met een generator. Wordt de werking hiervan ook uitgelegd. 4

5 Hoe werkt een turbine? Turbine De turbine is een apparaat waarbij je kinetische energie omzet in elektriciteit. Een turbine bestaat eigenlijk uit twee onderdelen: de turbine zelf en een generator. De turbine zorgt voor een roterende beweging, die in de generator wordt omgezet in elektriciteit. Schematische weergave energieopwekking uit turbine De turbine Turbines worden aangedreven door een gas of een vloeistof. Deze stromen langs de bladen van de turbine waar ze alleen verder kunnen door deze vooruit te duwen of opzij te duwen. Hierdoor gaat de turbine draaien. Er zijn 2 soorten turbines: impulsturbines en Impulsturbine reactieturbines. De impulsturbines werken als de ouderwetse watermolens. Impulsturbine Op een schoepenrad komt er water wat de schoepen in de draai richting duwt. Als deze stroom door blijft gaan blijft het rad draaien. Reactieturbine Reactieturbine Reactieturbines gaan roteren doordat er een drukverschil in het water of gas wordt gecreëerd wanneer het langs de schoepen van een turbine komt. Het lijkt op een omgekeerde ventilator waarbij de lucht de ventilator laat draaien. Deze turbines worden het meest gebruikt om elektriciteit op te wekken. 5

6 De generator Nadat de kinetische energie van het stromende water of gas is omgezet in een roterende beweging, moet deze beweging worden omgezet in elektriciteit. Dit gebeurt met een generator. Dit is eigenlijk een gigantische fietsdynamo. Een generator bevat altijd de volgende onderdelen: een (elektro)magneet een spoel De spoel wordt het magnetisch veld van de magneet geplaatst. Door de magneet rond te draaien, verandert de magnetische flux door de spoel. Dit veroorzaakt een spanning over de spoel, de inductiespanning: De magneet wordt voortdurend rondgedraaid met de turbine. Dit zorgt voor een voortdurende spanning. Op deze manier wordt met een turbine elektriciteit opgewekt. 6

7 Kolencentrale Definitie Centrale Het verbranden van steenkool voor het opwekken van energie. Hierbij wordt een standaard mengsel van verschillende kolen gebruikt (om zo goedkoop mogelijk maar toch volgens de regels). En het wordt verbrand om met stoom een turbine aan te drijven zie stoomturbine. Steenkool Steenkool ontstaat uit plantenresten. Deze worden door toenemende druk en temperatuur omgevormd naar bruinkool en daarna steenkool (hierna volgen nog antraciet en diamant) dit is een soortgelijk proces als dat van aardolie en bij steenkool vorming ontstaat ook aardgas. Proces De kolen worden eerst uit verscheidene groeven gehaald waarna ze worden verscheept en worden gemengd. Het mengen is om duurdere zuivere steenkool en goedkope onzuivere steenkool om een volgens milieuregulering toegestane samenstelling te maken die toch niet de duur word (duur en schoon + goedkoop en vervuilend). Hierna gaat het de centrale in om verbrand te worden. Er zijn veel verschillende soorten centrales omdat de ontwikkeling constant doorgaat, maar ze werken vooral op het principe dat men de kolen verbranden om hiermee stoom op te wekken en een stoomturbine te laten draaien. Voordelen Veilig Het verbranden van kolen is erg veilig, dit komt onder andere doordat mensen al heel lang kolen verbranden om machines te laten draaien of stroom te maken. Er is dus al veel ervaring mee opgedaan. Als er dan toch iets fout mocht gaan gaat het wel om extreem hoge temperaturen waardoor het voor de mensen in en 7

8 dicht om de centrale gevaarlijk kan zijn als er iets mis gaat maar er zijn geen langdurige gevolgen voor de omgeving. Voorradig en bereikbaarheid Er is ruim voldoende steenkool aanwezig voor nog vele jaren en het is ook nog eens zeer dicht aan het oppervlak te vinden. Goedkoop Omdat er op het moment nog zo veel steenkool is ligt de prijs erg laag wat steenkool centrales goedkoper maakt. Nadelen Broeikaseffect In een kolencentrale wordt natuurlijk CO2 gevormd. Kolen bevatten namelijk koolstof (C) wat we dus met zuurstof (O2) verbranden. Dit vormt bij gehele verbranding koolstofdioxide (CO2) (er kan ook koolstofmonoxide worden gevormd door onvolledige verbranding maar dit word ten alle tijden voorkomen omdat dit slecht is voor de gezondheid voor mens en dier). Veel mensen geloven dat doordat er teveel CO2 in de lucht komt het warmer zal worden en het klimaat zal veranderen. CO2 werkt namelijk bij onze planeet als een glas laag op een kas en zorgt ervoor dat in tegenstelling tot andere planeten het miet zo koud is. Mensen zijn alleen bang dat als wij hier dus teveel van krijgen de aarde te erg zal opwarmen met alle gevolgen van dien. Het is nog niet helemaal zeker of dit echt zo is en er wordt nog dagelijks over gediscussieerd maar voorkomen is altijd beter dan genezen dus veel mensen en landen proberen hun uitstoot al te verminderen. Gevaarlijke en schadelijke gassen/stoffen Er komen bij de verbranding van steenkool een aantal vervelende gassen en stoffen vrij zoals stikstofoxide (NOx) en zwaveloxide (SO2). Deze worden gelukkig groten deels afgevangen maar er moet wel altijd rekening mee worden gehouden en metingen op worden gedaan of het wel goed gaat. SO2 kan namelijk bijvoorbeeld zure regen veroorzaken 8

9 Kerncentrale Definitie Met kernenergie bedoelt met over het algemeen de energie opwekking door standaard kernsplitsing. Hierbij sluit ik dus kernfusie en andere vormen van kernsplitsing (zoals de Molten Salt Reactor) uit want hoe interessant deze methoden ook zijn zullen deze nog niet op de korte termijn op grote schaal kunnen worden toegepast en zal het algemene publiek hier dus nog niet zoveel baat bij hebben. Proces Een kerncentrale wekt net zoals een kolen- of gascentrale elektriciteit op door de eerder beschreven stoomturbine (dus warmte creëren en water laten koken). Alleen een kerncentrale verkrijgt zijn energie i.p.v. door stoffen te verbranden, van uit elkaar vallende stoffen. Even een stukje theorie: De atoomkernen met een massa die gelijk is aan die van ijzer zijn energetisch gezien van alle kernen het stabielst. Bij zwaardere of lichtere kernen is het theoretisch mogelijk energiewinst te halen door het samenvoegen van lichte (kernfusie) of het splijten van zware kernen (kernsplijting). De nieuwe atoomkernen die hierbij ontstaan, zijn samen wat lichter dan de som van de uitgangsmaterialen. De ontbrekende massa is omgezet in energie volgens de beroemde formule van Einstein: In een centrale vind dus een constante afbraak van uranium plaats. Dit komt doordat er steeds neutronen, een soort bouwdeeltjes waar alles gedeeltelijk uit is opgebouwd, tegen het uranium worden aangeschoten. Hierdoor breekt het uranium uit een en geeft het energie af en neutronen voor het volgende uranium deeltje. Dit levert volgens een geleerde van de TU in een fatsoenlijke reactor 1200 mw. 9

10 Bestaande centrales Er zijn zoals hier onder te zien al veel kerncentrales en ze vormen zoals hier links te zien een belangrijk deel van onze energie opbrengst in Europa. Het is dus niet zomaar weer weg te denken want als men ervan af wil moet er dus nog een groot energie tekort worden opgevangen. Voorraad Dit is niet goed te bepalen sinds er nog mogelijke uraniumbronnen zijn en er ook nog andere stoffen bij komen zoals Thorium. Er is in ieder geval nog voldoende voor een aanzienlijke tijd. Voordelen Kernenergie brengt veel kansen met zich mee. Hier volgen een aantal stukken over de zonnige kant van kernenergie. CO2 Zo word er alleen bij de bouw van de centrale, de winning van de grondstof en het wegbrengen van het eindproduct CO2 opgewekt. In de centrale zelf wordt er namelijk in tegenstelling tot andere centrales met een stoomturbine (zoals kolen- en gascentrales) niks verbrandt om het water te verwarmen. Er is nog genoeg brandstof voor een zeer lange tijd want zoals mij bij de reactor in Delft is verteld wordt er ook onderzoek gedaan naar andere stoffen dan uranium en hier is al een hele goede vervanger voor gevonden. 10

11 Hoge opbrengst In vergelijking met andere grondstoffen levert uranium veel meer op per kg. Dit betekent dus dat je in plaats van een aantal windmolen parken of vlaktes vol zonnepanelen ook één centrale kan laten draaien (zonne- en windenergie zijn in verhouding erg zwak want productie verschillen zijn immens). En een kilo uranium levert ook veel meer dan fossiele brandstoffen. Nadelen Teveel neutronen De reactie in de centrale moet constant blijven want als er teveel neutronen vrijkomen krijgen we bijvoorbeeld een explosie. Dit word goed geregeld in de centrale en als er iets gebeurd zal de reactie meteen worden gestopt. Maar hoe goed dit nu ook gaat men zal het in de gaten moeten houden. Meltdown Als de splijtstaven niet fatsoenlijk gekoeld worden kan dit zorgen voor een meltdown. Bij een meltdown smelten de splijtstaven. Meltdown is trouwens een on erkende term dus dit is discutabel. Dit is al een aantal keer fout gegaan met vervelende na Chernobyl gevolgen maar gelukkig nooit zo erg als wat wordt beschreven met het China Syndrome dit is namelijk wetenschappelijk ook niet mogelijk. Wapens Een van de overblijfselen na een reactie is plutonium. Dit kan als het in verkeerde handen valt gebruikt worden om hele vervelende kernwapen van te maken. Vroeger was dit een groot probleem omdat het hoog verreikte uranium tijdens de reactie veel plutonium produceerde. Dit is tegenwoordig gelukkig zo verminderd omdat we laag verreikt uranium gebruiken dat maar een flintertje uranium 11

12 Afval Het grote probleem met kernenergie is toch wel het afval. De straling dier vanaf komt is natuurlijk zeer slecht voor de gezondheid van mensen, dieren en soms ook hun nageslacht. Met dit afval moet dus zolang we er nog geen manier voor hebben gevonden om er van af te komen voorzichtig mee worden omgegaan. Ook is er de mogelijkheid om door andere grondstoffen zoals bijvoorbeeld Thorium te gebruiken die veel schoner zijn maar dit is nog op de verre baan. 12

13 STEG-centrale Definitie STEG-centrale: STEG-centrale staat voor Stoom en Gascentrale. Dus er wordt energie opgewekt door middel van een gas, dit kan aardgas zijn of synthesegas, te verbranden en de restwarmte te gebruiken om stoom te creëren. Definitie synthesegas Dit gas ontstaat door gasificatie. Dit is het vergassen van steenkool bij een temperatuur van tussen de 1300 en 1500 graden. Hierbij ontstaat een mengsel van koolstofmonoxide en waterstof. C + H2O CO + H2 koolstof(steenkool)+water koolstofmonoxide+waterstof Een STEG-centrale werkt met twee generatoren, één werkt door middel van een gasturbine en de ander met een stoomturbine. Een gasturbine werkt zoals de naam het al zegt op gas, dit hoeft echter niet speciaal aardgas te zijn. Het kan ook zoals al eerder genoemd synthesegas zijn en in sommige gevallen ook lichte stookolie. Oftewel een STEG-centrale is een combinatie tussen een gas-,olie- en kolencentrale. Proces De versimpelde werking van een gasturbine is als volgt, de chemische energie uit het gas wordt via verbranding omgezet in potentiële energie, bestaande uit warmte en druk. Dit wordt via een buis geleidt naar turbineschoepen die hun kinetische energie omzetten in elektriciteit door middel van een generator. De restwarmte die niet wordt omgezet in kinetische energie wordt opnieuw gebruikt. In de recuperatiestoomketel wordt de restwarmte gebruikt om water om te zetten in stoom. Deze stoom drijft een stoomturbine aan. Deze stoomturbine werkt hetzelfde al een gas- en kolencentrale in eerste instantie werken. 13

14 Rendement Door de combinatie van deze twee generatoren wordt het rendement aanzienlijk verhoogt. Zo heeft een oliecentrale slechts een rendement van 25%, dit percentage is al een stuk hoger bij een gas- en kolencentrale. Zo heeft een kolencentrale een rendement tussen de 35-46% en dat van een gascentrale ligt zelfs nog iets hoger, tussen de 38-50%. (kijk op energie) Maar een STEG-centrale heeft een rendement van zo'n 53%. Dit rendement is bij de nieuwste STEG-centrale zelfs 60.65%. Dit hogere rendement is een van de grootste voordelen van STEG-centrale. Natuurlijk gaat er nog veel energie(lees warmte) verloren. Deze niet gebruikte warmte kan gebruikt worden voor het bijvoorbeeld stadsverwarming of het verwarmen van kassen. Als hier gebruikt van gemaakt is het zelfs mogelijk om een rendement te halen van 80%. Voordelen Het grootste voordeel is, zoals ik al eerder zij, de hogere energieefficiëntie oftewel het hogere rendement van maximaal meer dan 60%. Tevens is de uitstoot van CO2 half zoveel als bij een kolencentrale. Wat dus minder bijdraagt aan het versnelde broeikaseffect. Uistoot van andere gevaarlijke gassen is nihil, net zo als het vrijkomen van assen en geurhinder. Nadelen Er komt natuurlijk nog steeds CO2 vrij, en dit is ten opzichte van water, zonne, en geothermische energie een nadeel. Ook ben je nog steeds afhankelijk van voornamelijk gas, wat steeds schaarser wordt. En de technologie voor het maken van systhesegas, met het relatief goedkope steenkool, is nog niet uitontwikkeld. Omdat er gebruik gemaakt wordt van gassen, is zo'n centrale zeer ontvlambaar. 14

15 Zonne-energie De zon is een voor ons de dichtstbijzijnde ster, en dankzij de zon is er leven mogelijk op aarde. Op de zon vinden constant kernreacties plaats (kernfusies) die ervoor zorgen dat de zon schijnt. Deze straling bereikt ook de aarde. De atmosfeer en het magnetische veld om de aarde (magnosfeer) houden schadelijke elementen zoals UV licht grotendeels tegen. Van de straling die de aarde wel bereikt kan elektriciteit opgewekt worden. Pas als licht het aardoppervlak bereikt wordt het omgezet in warmte. Sommige warmte verdwijnt meteen weer. Donkere oppervlakten absorberen licht en worden warmer door de zon, zoals de zee. Lichte oppervlakten zoals ijs kaatsen het licht juist af zoals ijs. Dit geeft een versterkend effect als er een ijstijd is, de aarde koelt alleen maar meer af, en tijdens een warmere periode zoals nu wordt het alleen maar warmer. Als bijvoorbeeld de Noordpool smelt is er steeds minder licht en steeds meer donker oppervlak (zee) dat de warmte absorbeert. Veel licht bereikt de aarde niet eens omdat de wolken het alweer weg de ruimte in kaatsen. Hiernaast staat een verhelderend plaatje waar de stralingsbalans van de zon de zien is. De energie van de zon kunnen wij dus gebruiken door bijvoorbeeld om te zetten in elektriciteit met behulp van zonnepanelen. Ook kunnen we de warmte direct gebruiken om water mee te verwarmen in het huishouden door middel van zonneboilers. Omdat de boiler het water niet altijd warm genoeg krijgt moet er bijgestookt worden door fossiele brandstoffen. Het gaat dus om een deel van het warme water dat schoon wordt verwarmd. 15

16 De werking van een zonnecel/paneel: In een zonnecel wordt gebruik gemaakt van halfgeleider materiaal, meestal silicium (Si). Dit materiaal kan zo gemaakt worden dat er een elektrisch veld in het materiaal ontstaat. Met dit elektrisch veld kunnen elektronen versneld worden, zodat er een stroom ontstaat. De elektronen worden alleen versneld wanneer ze vrij in het materiaal kunnen bewegen. Elektronen worden vrij gemaakt door licht op het materiaal te schijnen. Op deze manier kan dus met zonlicht een elektrische stroom opgewekt worden. Bron:www. students.chem.tue.nl Voordelen De voordelen van zonne-energie zijn dat het een schone energiebron is (er komt geen uitstoot van broeikasgassen aan te pas). Ook is de energie van de zon onbeperkt aanwezig; in de zin van fossiele brandstoffen kunnen we opmaken, de zon niet. Maar een nadeel is dat de zon soms niet erg aanwezig is, natuurlijk s nachts maar ook overdag als het bewolkt is. Bij daglicht wordt er wel elektriciteit opgewekt maar niet heel veel. De meeste zonnestraling wordt door de wolken afgekaatst. Het is dus wel het meest handig als zonnepanelen worden geplaatst op plekken waar de zon veel schijnt. Op deze afbeelding is te zien hoe de zonnestraling in Europa verdeeld is. Hierin herken je meteen een relatie met de klimaatgordels. Het Middellandse Zeegebied heeft veel meer zonneschijn dan Schotland of Ierland. Meer naar de evenaar toe is de intensiteit van de zon ook een stuk sterker dan dicht bij de polen. Dit komt omdat de zon loodrecht op de evenaar schijnt en schuin op de polen. Het licht is bij de polen is verdeeld over meer oppervlak en geeft dus minder warmte. Ook moet het zonlicht dat naar de polen gaat meer 16

17 afstand afleggen in de atmosfeer en dat kan dus weer verloren gaan als het wolken tegenkomt. Hiernaast een verhelderend plaatje waarop dit te zien is. Duitsland is op weg de eerste zonneeconomie van de wereld te worden. De lucht is er schoner en men is minder afhankelijk van fossiele brandstoffen. Panelen worden gesubsidieerd en stroom door het net opgekocht voor het dubbele van gewone energie. Winstgevende parken met panelen worden in Zuid Duitsland aangelegd en boeren hebben de daken van hun schuren vol later leggen. Dat wat ze over hebben verkopen ze weer aan het net dus is er geen overschot. We hebben geen energieprobleem maar een transitieprobleem. Elk half uur valt er genoeg zonlicht op de aarde om de wereld een jaar lang van energie te voorzien. Nederland loopt op het gebied van zonne-energie achter, maar er zit al verbetering in. Doordat de panelen goedkoper kunnen worden geproduceerd en verkocht is het voor particulieren en bedrijven nu aantrekkelijker om ze aan te schaffen. Het is eerder terugverdiend. De elektriciteitsopwekking in Nederland met zonnepanelen in 2012 is in vergelijking met 2011 verdubbeld. Zonnepanelen worden steeds meer, goedkoper en efficiënter geproduceerd. Ze leveren steeds meer op. Het rendement is ongeveer 15%. Ze bestaan ook met een hoger rendement maar die zijn nog te duur om te kunnen verkopen. De prijs voor het opwekken van elektriciteit per kilowattuur verschilt of er veel of weinig zon is. In Spanje ligt dit rond de 0,25 en in Nederland 0,50 (in 2008). De landen in Europa die nu het meeste aan deze schone energievorm doen zijn Duitsland, Spanje en Italië en Tsjechië. Maar voor de maak van zo n paneel zijn grondstoffen nodig (kritische mineralen) die vrij schaars zijn en die heeft vooral China 17

18 in haar bezit. Waar deze grondstof nu nog te betalen is kan China in de toekomst meer geld vragen. Er kan een monopolie ontstaan en de prijs van de panelen (die nu ook veel geproduceerd worden door China) gaat dan flink omhoog. Indium is in de verbinding Indiumtinoxide (ITO) onmisbaar in veel hightech-toepassingen, zoals touchscreen- en lcd-beeldschermen en zonnepanelen. De wereldwijde productie van indium is voor de helft in handen van China, gevolgd door Canada en Korea. Een gebied ter grote van Frankrijk in de Sahara aan zonnepanelen zou genoeg energie leveren voor de hele wereld. Dit lijkt heek groot maar het is valt op wereldschaal reuze mee als je Frankrijk eens op de Sahara legt. De grootste woestijn van de wereld zou nuttig gebruikt kunnen worden. De Desertec Foundation is een project dat dit probeert te realiseren. Het zijn banken, bedrijven en verzekeringsmaatschappijen (vooral Duitse), maar ook wetenschappers en overheden van allerlei landen die zich hiermee bezig houden. Als er geen toekomst in zou zitten zou er vast niet zoveel in geïnvesteerd worden dus wie weet wordt het ooit werkelijkheid. Als de zon niet schijnt moet er een alternatief zijn want de opslag van energie is tijdelijk. Ook gaat er veel energie verloren bij het transport ervan. Even energie vervoeren over grote afstand om overschot te verkopen of tekort op te kopen is nog niet mogelijk. Misschien is dit in de toekomst wel mogelijk en kunnen we het park in de Sahara realiseren en de elektriciteit over de hele wereld vervoeren. In Spanje is er nog iets anders geplaatst dan zonnepanelen. Hele grote spiegels reflecteren licht naar één punt op een hoge toren waar door de hitte stoom wordt gemaakt die turbines aandrijft. Op dit concentratiepunt wordt het tussen de 350 en de 1000 C. Opwekking door middel van spiegels en stoom bestaat al langer, in Amerika staan bijvoorbeeld al jaren twee van deze parken. De spiegels zijn ontwikkeld in verschillende vormen maar de werking 18

19 komt op hetzelfde neer. Deze vorm van zonne-energieopwekking zou ook in de Sahara gebruikt gaan worden. Een andere vorm die nog in ontwikkeling is, is de zonnetoren. Dit is een soort kas waar de zon de lucht opwarmt. De warme lucht stijgt op via de toren en drijft turbines aan die de beweging weer omzetten in elektriciteit. Door middel van waterzakken die in de kas geplaatst zijn kan s nachts ook worden opgewekt. Overdag zijn ze opgewarmd door de zon en s nachts geven ze hun warmte af. Zonne-energie is een groeiende energie. Eilanden in de oceaan zouden ideaal zijn omdat de zon daar nog meer schijnt en het vele zoute water dat aanwezig is gebruikt kan worden voor de stoom, en om er zo ook zoet water van te maken voor de landen die daar niet veel van bezitten. Er zijn drijvende zonnepanelen uitgevonden genaamd SUNdy. De eerste eilanden zijn in aanbouw. Het zijn een soort vlotten met zonnepanelen erop die Zwitsers hebben ontworpen. Ze worden geplaatst in een meer. Ook hier wordt weer stoom opgewekt en de panelen draaien met de zon mee om zoveel mogelijk licht op te vangen. Zonne-energie heeft zeker toekomst en als het zal zich steeds verder ontwikkelen. Misschien is dit wel het antwoord op het energieprobleem. 19

20 Geothermische-energie Zo n jaar geleden maakte de mens al gebruik van de warmte van de aarde. Deze aardwarmte ook wel geothermie genoemd is een hele goede manier om op een duurzame manier energie op te wekken. Het eerste gebruik van deze aardwarmte was vooral direct, zo werd er in gebaad, dingen mee verwarmt en werd het gebruikt om er water mee te koken. Bij latere beschavingen zoals bij de Romeinen en de Ottomanen werd de aardwarmte vooral gebruikt voor badhuizen. In de 14 e eeuw werd het gebruik al uitgebreid, zo was in Chaudes-Aigues in centraal Frankrijk een heel stadsverwarmingsnet dat geothermisch werkte. In het jaar 1913 werd er voor het eerst stroom opgewekt met aardwarmte, dit gebeurde in het Italiaanse Larderello. De geothermische krachtcentrale wekte een vermogen op van 220kw, oftewel genoeg stroom voor één gloeilamp. De technieken, kennis en daarmee de mogelijkheden zijn natuurlijk toegenomen. Zodat er tegenwoordig veel en veel meer geothermische stroom opgewekt kan worden. Maar voordat we hier verder op ingaan, is het wel handig om te weten waar deze aardwarmte eigenlijk vandaan komt. Toen de aarde ontstond zo n 4,7 miljard jaar geleden is er door de toen ontstane bewegingsenergie warmte ontstaan. Dit is echter maar 30 procent van de aardwarmte, de andere 70 procent ontstaat door het radioactieve vervalproces. Dit vervalproces zijn eigenlijk natuurlijke kernreacties. 20

21 Al deze aardwarmte wordt door het binnenste van de aarde vervoert via convectie stromen, oftewel de verplaatsing van magma in het binnenste van de aarde. Deze verplaatsing zorgt ervoor dat 99 procent van de aarde warmer is dan 1000 graden Celsius, en van die overige 1 procent is ook weer 99 procent warmer dan 100 graden. Dus genoeg warmte om stroom me op te wekken. De warmte per plek hangt echter af van de geothermische dieptemaat. De geothermische dieptemaat houdt in hoeveel meter je moet dalen om 1 graad te stijgen. Deze dieptemaat hangt erg af van de vulkanische activiteit. Hierdoor wordt er onderscheid gemaakt tussen twee soorten plekken waar de aardwarmte kunt vinden. Hoogentalpie en laagentalpie, hoogentalpieplaatsen zijn plekken waar veel vulkanische activiteit is. Laagentalpie zijn dus plekken waar geen vulkanische activiteit is, dit is echter geen probleem omdat op alle plekken geothermische energie op te wekken is. Natuurlijk is het een stuk makkelijker om aardwarmte te vinden dicht aan de oppervlakte als er vulkanische activiteit is zoals in IJsland. Maar in Nederland is het ook goed mogelijk om stroom op te wekken met aardwarmte. Zoals al eerder gezegd kan je geothermische energie zowel direct gebruiken of er stroom mee opwekken. Direct gebruik wordt tegenwoordig veel gebruikt om huizen te verwarmen en te koelen. Dit gebeurt door een gat onder het huis te graven, want op zo n 25 meter diepte is het hele jaar een gelijkblijvende temperatuur. Deze temperatuur is ongeveer gelijk aan het jaargemiddelde. 21

22 In het gat wordt een pijpleiding aangelegd. In deze pijpleiding wordt een vloeistof rondgepompt. In de zomer als het warm is wordt de vloeistof onder de grond afgekoeld waardoor de airconditioning het gebouw kan afkoelen. In de winter werkt het systeem in de tegenovergestelde manier. Waardoor men bijna tot geen elektriciteit meer nodig heeft om hun huis te verwarmen/verkoelen. Dus een goede oplossing. Met systeem wek je echter geen stroom op, hiervoor zijn grote geothermische centrales nodig. Deze centrales kunnen op drie verschillende manieren werken: Hydrothermale systemen, Petrothermale systemen en diepte aardwarmte sondes. Hydrothermale systemen is slechts bruikbaar op een gering aantal plekken. Dit komt omdat voor dit systeem er een ondergrondse natuurlijke watervoorraad aanwezig moet zijn. Als deze voorraad aanwezig is kan er een pijpleiding de grond in geboord worden. De diepte hiervan hangt af van waar de temperatuur van het water boven de 100 graden is, dit omdat er stoom nodig is. En stoom ontstaat pas bij een temperatuur van 100 graden. Als de pijpleiding bij een watervoorraad is aangekomen, zal het water/stoom door de natuurlijke druk, die ontstaat door het opwarmen van de vloeistof door de aardwarmte, door de pijpleiding omhoog gaan. 22

23 Boven de aardoppervlakte aangekomen, wordt de het stoom van het water gescheiden. Het water wordt op een natuurlijke manier ook tot stoom verwekt. Hierdoor is er een grote hoeveelheid stoom onder hoge druk, dit wordt door pijpleidingen vervoert naar een turbine. De stoom laat de turbine draaien, want er voor zorgt dat de dynamo stoom op wekt. De afgekoelde stoom wordt weer terug gepompt in de bestaande watervoorraad, zodat het opnieuw gebruikt kan worden. Deze centrales kunnen, afhangend van de locatie, tussen de 10 en 15 MW stroom opwekken want direct aan het net kan worden overgedragen. De voordelen van dit systeem zijn dat het een puur natuurlijk systeem is waarbij je niet afhankelijk bent van andere variabelen zoals de zon of de wind. In IJsland staat de echter grootste elektriciteitscentrale van de wereld die op aardwarmte draait, de Nesjavellir. Deze produceert 90 MW aan elektriciteit en voorziet ook nog eens inwoners van IJsland aan warmte. Nesjavellir; De grootste elektriciteitscentrale in IJsland die elektriciteit opwekt met aardwarmte Enkele nadelen zijn echter dat het niet op elke plek mogelijk is, en dat het op dit moment nog niet heel rendabel is op plekken waar heel diep geboord moet worden. Dus je bent heel erg afhankelijk van een goede plek. Een ander probleem is, dat als je niet goed met je waterbron omgaat. Dat die uit kan putten. Dit is echter goed te verhelpen met goed management. Tevens is 90 MW is ook relatief weinig. Dus Hydrothermale systemen zijn goede manieren om stroom op te wekken, als je eenmaal een goede plek hebt om zo n centrale te bouwen. Petrothermale systemen werken voor het groot deel hetzelfde als hydrothermale systemen. Alleen hierbij is er geen watervoorraad onder het aardoppervlak. Dus wordt er een kunstmatig gat geboord waar het water in wordt gepompt. Zodat er ook hier weer stoom kan ontstaan er stroom kan opwekken. 23

Kernenergie. kernenergie01 (1 min, 22 sec)

Kernenergie. kernenergie01 (1 min, 22 sec) Kernenergie En dan is er nog de kernenergie! Kernenergie is energie opgewekt door kernreacties, de reacties waarbij atoomkernen zijn betrokken. In een kerncentrale splitst men uraniumkernen in kleinere

Nadere informatie

Alternatieve energiebronnen

Alternatieve energiebronnen Alternatieve energiebronnen energie01 (1 min, 5 sec) energiebronnen01 (2 min, 12 sec) Windenergie Windmolens werden vroeger gebruikt om water te pompen of koren te malen. In het jaar 650 gebruikte de mensen

Nadere informatie

Alternatieve energieopwekking

Alternatieve energieopwekking Alternatieve energieopwekking Energie wordt al tientallen jaren opgewekt met een paar energiebronnen: Kolen Gas Olie Kernenergie De eerste drie vallen onder de fossiele brandstoffen. Fossiele brandstoffen

Nadere informatie

Energie Rijk. Lesmap Leerlingen

Energie Rijk. Lesmap Leerlingen Energie Rijk Lesmap Leerlingen - augustus 2009 Inhoudstafel Inleiding! 3 Welkom bij Energie Rijk 3 Inhoudelijke Ondersteuning! 4 Informatiefiches 4 Windturbines-windenergie 5 Steenkoolcentrale 6 STEG centrale

Nadere informatie

[Samenvatting Energie]

[Samenvatting Energie] [2014] [Samenvatting Energie] [NATUURKUNDE 3 VWO HOOFDSTUK 4 WESLEY VOS 0 Paragraaf 1 Energie omzetten Energiesoorten Elektrisch energie --> stroom Warmte --> vb. de centrale verwarming Bewegingsenergie

Nadere informatie

Naam: Thijs. Groep: 6/7. School: St.Willibrordusschool

Naam: Thijs. Groep: 6/7. School: St.Willibrordusschool Naam: Thijs Groep: 6/7 School: St.Willibrordusschool 1 Voorwoord Voor je ligt het werkstuk van Thijs. Dit werkstuk gaat over zonne-energie. Ik kwam op het idee voor dit onderwerp toen papa en mama ook

Nadere informatie

Goedkoopste alternatief op dit moment De grond onder de molens is gewoon te gebruiken Eigen coöperatie mogelijk (zelfvoorziening)

Goedkoopste alternatief op dit moment De grond onder de molens is gewoon te gebruiken Eigen coöperatie mogelijk (zelfvoorziening) WIND OP LAND 11% (10% BESCHIKBAAR LANDOPPERVLAK) VOORDELEN Goedkoopste alternatief op dit moment De grond onder de molens is gewoon te gebruiken Eigen coöperatie mogelijk (zelfvoorziening) NADELEN Bij

Nadere informatie

Flipping the classroom

Flipping the classroom In dit projectje krijg je geen les, maar GEEF je zelf les. De leerkracht zal jullie natuurlijk ondersteunen. Dit zelf les noemen we: Flipping the classroom 2 Hoe gaan we te werk? 1. Je krijgt of kiest

Nadere informatie

Inhoudsopgave. Voorblad, bladzijde 1. Inhoudsopgave, bladzijde 2. Inleiding, bladzijde 3. Wat houd duurzame-energie in?

Inhoudsopgave. Voorblad, bladzijde 1. Inhoudsopgave, bladzijde 2. Inleiding, bladzijde 3. Wat houd duurzame-energie in? 1 Inhoudsopgave Voorblad, bladzijde 1 Inhoudsopgave, bladzijde 2 Inleiding, bladzijde 3 Wat houd duurzame-energie in?, bladzijde 4 Wat is zonne-energie?, bladzijde 5 Wat is waterkracht?, bladzijde 6 Wat

Nadere informatie

Hoofdstuk 3. en energieomzetting

Hoofdstuk 3. en energieomzetting Energie Hoofdstuk 3 Energie en energieomzetting Grootheid Energie; eenheid Joule afkorting volledig wetenschappelijke notatie 1 J 1 Joule 1 Joule 1 J 1 KJ 1 KiloJoule 10 3 Joule 1000 J 1 MJ 1 MegaJoule

Nadere informatie

Alles in de wind. Over windenergie. Hoe werkt een windturbine? Tandwielkast vroeger en nu. Direct Drive

Alles in de wind. Over windenergie. Hoe werkt een windturbine? Tandwielkast vroeger en nu. Direct Drive Hoe werkt een windturbine? Het basisprincipe is eenvoudig. De rotorbladen (wieken) zitten gemonteerd op een as. Als het waait draaien de rotorbladen en gaat de as draaien. De as laat vervolgens een generator

Nadere informatie

Mens en techniek. VMBO BASIS en KADER, leerjaar 2. Figuur 1 (Illustratie uit Microsoft Word)

Mens en techniek. VMBO BASIS en KADER, leerjaar 2. Figuur 1 (Illustratie uit Microsoft Word) Mens en techniek VMBO BASIS en KADER, leerjaar 2 Figuur 1 (Illustratie uit Microsoft Word) 1 ENERGIE... 2 1.1. Inleiding... 2 1.2. Het omzetten van energie... 3 1.3. Het omzetten van energie - Opdrachten...

Nadere informatie

Vooraleer de leerlingen de teksten lezen, worden de belangrijkste tekststructuren overlopen (LB 265).

Vooraleer de leerlingen de teksten lezen, worden de belangrijkste tekststructuren overlopen (LB 265). 5.2.1 Lezen In het leerboek krijgen de leerlingen uiteenlopende teksten te lezen. Op die manier worden de verschillende tekstsoorten en tekststructuren nogmaals besproken. Het gaat om een herhaling van

Nadere informatie

Een beginners handleiding voor duurzame energie

Een beginners handleiding voor duurzame energie Een beginners handleiding voor duurzame energie Waarom leren over duurzame energie? Het antwoord is omdat: een schone energiebron is het niet begrensd wordt door geografische grenzen en geo-politiek INHOUD

Nadere informatie

Hoofdstuk 3. en energieomzetting

Hoofdstuk 3. en energieomzetting Hoofdstuk 3 Energie en energieomzetting branders luchttoevoer brandstoftoevoer koelwater condensator stoomturbine generator transformator regelkamer stoom water ketel branders 1 Energiesoort Omschrijving

Nadere informatie

Module 4 Energie. Vraag 3 Een bron van "herwinbare" energie is: A] biomassa B] de zon C] steenkool D] aardolie E] bewegend water

Module 4 Energie. Vraag 3 Een bron van herwinbare energie is: A] biomassa B] de zon C] steenkool D] aardolie E] bewegend water Module 4 Energie Vraag 1 Wat hoort bij het indirect energieverbruik van een apparaat? Kies het BESTE antwoord A] De energie wat het apparaat nuttig verbruikt. B] De energie die het apparaat niet nuttig

Nadere informatie

Hoe kunnen treinen op wind rijden? Les in de Groene Top Trein

Hoe kunnen treinen op wind rijden? Les in de Groene Top Trein ctie produ Hoe kunnen treinen op wind rijden? Les in de Groene Top Trein lesboekje02.indd 1 20-11-2015 13:20 Welkom in de Groene Top Trein! Het gaat deze trein voor de wind, want deze trein rijdt op wind.

Nadere informatie

Begrippen. Broeikasgas Gas in de atmosfeer dat de warmte van de aarde vasthoudt en zo bijdraagt aan het broeikaseffect.

Begrippen. Broeikasgas Gas in de atmosfeer dat de warmte van de aarde vasthoudt en zo bijdraagt aan het broeikaseffect. LESSENSERIE ENERGIETRANSITIE Informatieblad Begrippen Biobrandstof Brandstof die gemaakt wordt van biomassa. Als planten groeien, nemen ze CO 2 uit de lucht op. Bij verbranding van de biobrandstof komt

Nadere informatie

Profi Oeco Power LPE 2 Natuur en techniek

Profi Oeco Power LPE 2 Natuur en techniek Met z n allen hebben wij dagelijks reusachtige hoeveelheden energie nodig. Kijk maar eens naar een heel normale dag: Je wordt s morgens gewekt door je wekkerradio. Deze krijgt de stroom natuurlijk uit

Nadere informatie

1. Ecologische voetafdruk

1. Ecologische voetafdruk 2 VW0 THEMA 7 MENS EN MILIEU EXTRA OPDRACHTEN 1. Ecologische voetafdruk In de basisstoffen heb je geleerd dat we voedsel, zuurstof, water, energie en grondstoffen uit ons milieu halen. Ook gebruiken we

Nadere informatie

Bedreigingen. Broeikaseffect

Bedreigingen. Broeikaseffect Bedreigingen Vroeger gebeurde het nogal eens dat de zee een gat in de duinen sloeg en het land overspoelde. Tegenwoordig gebeurt dat niet meer. De mensen hebben de duinen met behulp van helm goed vastgelegd

Nadere informatie

Groep 8 Basisles: Elektriciteit opwekken

Groep 8 Basisles: Elektriciteit opwekken Leerkrachtinformatie Lesduur: 35 tot 40 minuten Deze basisles kunt u op verschillende manieren organiseren: A. Klassikaal (35 minuten) U verzorgt en begeleidt de les. U gebruikt hierbij deze leerkrachtinformatie

Nadere informatie

Les Biomassa. Werkblad

Les Biomassa. Werkblad LESSENSERIE ENERGIETRANSITIE Les Biomassa Werkblad Les Biomassa Werkblad Niet windenergie, niet zonne-energie maar biomassa is de belangrijkste bron van hernieuwbare energie in Nederland. Meer dan 50%

Nadere informatie

Groep 8 - Les 4 Duurzaamheid

Groep 8 - Les 4 Duurzaamheid Leerkrachtinformatie Groep 8 - Les 4 Duurzaamheid Lesduur: 30 minuten (zelfstandig) DOEL De leerlingen weten wat de gevolgen zijn van energie verbruik. De leerlingen weten wat duurzaamheid is. De leerlingen

Nadere informatie

Project Energie. Week 1ABC: Mens en dier

Project Energie. Week 1ABC: Mens en dier Project Energie. Week 1ABC: Mens en dier Info: Wat is energie? Energie geeft kracht, licht, warmte en beweging. De zon geeft ons licht en warmte. Voedsel is de brandstof van mensen en dieren. Door te eten

Nadere informatie

2016-04-15 H2ECOb/Blm HOE KAN DE ENERGIETRANSITIE WORDEN GEREALISEERD? Probleemstelling

2016-04-15 H2ECOb/Blm HOE KAN DE ENERGIETRANSITIE WORDEN GEREALISEERD? Probleemstelling HOE KAN DE ENERGIETRANSITIE WORDEN GEREALISEERD? Probleemstelling Op de internationale milieuconferentie in december 2015 in Parijs is door de deelnemende landen afgesproken, dat de uitstoot van broeikasgassen

Nadere informatie

Elektrische energie. energie01 (1 min, 47 sec)

Elektrische energie. energie01 (1 min, 47 sec) Elektrische energie In huishoudens is elektrische energie de meest gebruikte vorm van energie. In Nederland zijn bijna alle huizen aangesloten op het netwerk van elektriciteitskabels. Achter elk stopcontact

Nadere informatie

Les Kernenergie. Werkblad

Les Kernenergie. Werkblad LESSENSERIE ENERGIETRANSITIE Les Kernenergie Werkblad Les Kernenergie Werkblad Wat is kernenergie? Het Griekse woord atomos betekent ondeelbaar. Het woord atoom is hiervan afgeleid. Ooit dachten wetenschappers

Nadere informatie

QUESTIONBOXLES ZONNECELLEN EN ELEKTRICITEIT

QUESTIONBOXLES ZONNECELLEN EN ELEKTRICITEIT QUESTIONBOXLES ZONNECELLEN EN ELEKTRICITEIT Colofon Auteur: Amy Beerens Contact: Maarten Reichwein, WKUU, wetenschapsknooppunt@uu.nl of 030-25 33 717 INHOUDSOPGAVE Inhoud 1 Doel van de les 2 2 Opzet lesplan

Nadere informatie

TECHNIEK project MODELOPLOSSINGEN. Jeroen De Meutter Olivier Foets Jeroen Smets

TECHNIEK project MODELOPLOSSINGEN. Jeroen De Meutter Olivier Foets Jeroen Smets TECHNIEK project MODELOPLOSSINGEN Jeroen De Meutter Olivier Foets Jeroen Smets 2 PROBLEEMSTELLING Vorig jaar hebben we de energie besproken uit de fossiele brandstoffen. Je weet dat deze brandstoffen driekwart

Nadere informatie

Cliptoets Windenergie. Docentenhandleiding

Cliptoets Windenergie. Docentenhandleiding Cliptoets Windenergie Docentenhandleiding We hebben iedere dag energie nodig. Die wekken we vooral op met olie, gas en steenkool. Maar die grondstoffen raken op. Bovendien vervuilen ze het milieu. Het

Nadere informatie

Zelfvoorzienend Terschelling

Zelfvoorzienend Terschelling Zelfvoorzienend Terschelling Martijn Jongsma & Daan Gunnink 31-01-2014 Inleiding Zelfvoorzienend Terschelling, een idee waarin Terschelling zelf in staat is om haar elektrische behoefte te verzorgen. Binnen

Nadere informatie

Oefentekst voor het Staatsexamen

Oefentekst voor het Staatsexamen Oefentekst voor het Staatsexamen Staatsexamen NT2, programma I, onderdeel lezen bij Hoofdstuk 10 van Taaltalent NT2-leergang voor midden- en hoogopgeleide anderstaligen Katja Verbruggen Henny Taks Eefke

Nadere informatie

Groep: 8c. Naam: Lucas

Groep: 8c. Naam: Lucas Groep: 8c Naam: Lucas Datum: 6 januari 2015 1 voorwoord Ik houd mijn werkstuk over energie omdat ik in het nieuws heb gehoord dat België aan een energie te kort komt deze winter. Er zijn daar namelijk

Nadere informatie

Theorie: Energieomzettingen (Herhaling klas 2)

Theorie: Energieomzettingen (Herhaling klas 2) les omschrijving 12 Theorie: Halfgeleiders Opgaven: halfgeleiders 13 Theorie: Energiekosten Opgaven: Energiekosten 14 Bespreken opgaven huiswerk Opgaven afmaken Opgaven afmaken 15 Practicumtoets (telt

Nadere informatie

Groep 8 - Les 3 Restproducten

Groep 8 - Les 3 Restproducten Leerkrachtinformatie Groep 8 - Les 3 Restproducten Lesduur: 20 minuten (zelfstandig) DOEL De leerlingen weten wat restproducten zijn en welke restproducten horen bij verschillende manieren van energie

Nadere informatie

Project Energie. Week 1DEF: Mens en dier

Project Energie. Week 1DEF: Mens en dier Project Energie. Week 1DEF: Mens en dier Info: Wat is energie? Energie heeft te maken met de kracht om iets te doen en met verbranden. De zon geeft ons energie door licht en warmte. Voedsel is onze brandstof

Nadere informatie

Elektrische auto stoot evenveel CO 2 uit als gewone auto

Elektrische auto stoot evenveel CO 2 uit als gewone auto Elektrische auto stoot evenveel CO 2 uit als gewone auto Bron 1: Elektrische auto s zijn duur en helpen vooralsnog niets. Zet liever in op zuinige auto s, zegt Guus Kroes. 1. De elektrische auto is in

Nadere informatie

warmte en licht energie omzetting elektriciteit In een lamp wordt energie omgezet

warmte en licht energie omzetting elektriciteit In een lamp wordt energie omgezet Energieomzetting We maken veel gebruik van elektrische energie. Aan elektrische energie hebben we niet zoveel. Elektrische energie is maar een tussenvorm van energie. Bij een elektrische verwarming, willen

Nadere informatie

Introductie windenergiesector

Introductie windenergiesector Introductie windenergiesector Blok 2 Sander Lagerveld Dag 10 Windenergie 1 Duurzaam werken op Zee Toepassing van windenergie in Nederland Duurzaam werken op zee 2 Windmolens verschijnen vanaf 12e eeuw

Nadere informatie

Duurzame elektriciteit in het EcoNexis huis

Duurzame elektriciteit in het EcoNexis huis Werkblad 1, mbo Duurzame elektriciteit in het EcoNexis huis Inleiding De wereldbevolking groeit al jaren vrij stevig. En de wereldwijde behoefte aan energie groeit mee: we kúnnen simpelweg niet meer zonder

Nadere informatie

NASK1 SAMENVATTING VERBRANDEN EN VERWARMEN

NASK1 SAMENVATTING VERBRANDEN EN VERWARMEN NASK1 SAMENVATTING VERBRANDEN EN VERWARMEN Een verbranding is de reactie tussen zuurstof en een andere stof, waarbij vuurverschijnselen waarneembaar zijn. Bij een verbrandingsreactie komt warmte vrij.

Nadere informatie

Energie: vuil of schoon?

Energie: vuil of schoon? Info-brief Energie: vuil of schoon? Jij hebt energie nodig om huiswerk te maken, te fietsen of te spelen. Als je energie op is, word je moe. Dan moet je gaan slapen of eten. Slaap en voedsel zijn energiebronnen

Nadere informatie

Les Koolstofkringloop en broeikaseffect

Les Koolstofkringloop en broeikaseffect LESSENSERIE ENERGIETRANSITIE Basisles Koolstofkringloop en broeikaseffect Werkblad Les Koolstofkringloop en broeikaseffect Werkblad Zonlicht dat de aarde bereikt, zorgt ervoor dat het aardoppervlak warm

Nadere informatie

Kolenvergasser. Kolenvergasser 2009-02-01 hdefc.doc

Kolenvergasser. Kolenvergasser 2009-02-01 hdefc.doc Kolenvergasser 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 31 32 33 34 35 36 Beantwoord de vragen 1 t/m 3 aan de hand van het in bron 1 beschreven proces. Bron 1 De

Nadere informatie

Zx-ronde zondag 27 januari 2013

Zx-ronde zondag 27 januari 2013 Zx-ronde zondag 27 januari 2013 Elektriciteit uit waterkracht Dit verhaaltje is de laatste in serie verhaaltjes over duurzame energie opwekking. We hebben windturbines, zonnecellen en osmosecentrale`s

Nadere informatie

OVERAL, variatie vanuit de kern. LES- BRIEF 3v/4hv. De zonne-energiecentrale van Fuentes de Andalucía

OVERAL, variatie vanuit de kern. LES- BRIEF 3v/4hv. De zonne-energiecentrale van Fuentes de Andalucía OVERAL, variatie vanuit de kern LES- BRIEF 3v/4hv De zonne-energiecentrale van 1 Zonne-energie is in overvloed beschikbaar maar het is nog niet zo eenvoudig om die om te zetten naar elektrische energie.

Nadere informatie

1E SCHOOL. duurzaam gerenoveerd

1E SCHOOL. duurzaam gerenoveerd 1E SCHOOL duurzaam gerenoveerd DUURZAAM RENOVEREN investeren in MEERVOUDIGE OPBRENGST INHOUD PRESENTATIE 1 Niet duurzame school 2 Duurzaam bouwen & leven 3 Duurzame energie, kleinschalig opgewekt 4 Passief

Nadere informatie

Markstudie naar kleine windturbines in Vlaanderen

Markstudie naar kleine windturbines in Vlaanderen Markstudie naar kleine windturbines in Vlaanderen September 12, 2012 Deze marktstudie werd uitgevoerd in samenwerking met Gfk Significant uit Leuven. 1 Gemeenten van de 308 Vlaamse gemeenten werden geïnterviewed.

Nadere informatie

Leskist groene energie Pagina 11

Leskist groene energie Pagina 11 Leskist groene energie Pagina 11 Bouw een windmolen; en die moet zo hard mogelijk draaien. Omdat de ene plek op aarde warmer is dan de andere waait het altijd wel. Die wind kan een molen doen draaien.

Nadere informatie

Duurzame energie. Een wenked perspectief? Deel II: zonne-energie. 2003-2011 G.P.J. Dijkema, TU Delft, TBM, B.Sc Opleiding Technische Bestuurskunde

Duurzame energie. Een wenked perspectief? Deel II: zonne-energie. 2003-2011 G.P.J. Dijkema, TU Delft, TBM, B.Sc Opleiding Technische Bestuurskunde Duurzame energie Een wenked perspectief? Deel II: zonne-energie Hernieuwbare Energiebronnen Oorsprong: Kernfusie in de zon Benutting Indirect Drukverschillen in de atmosfeer: wind Windenergie Verdamping

Nadere informatie

Lessuggesties energie Ter voorbereiding van GLOW. Groep 6, 7, 8

Lessuggesties energie Ter voorbereiding van GLOW. Groep 6, 7, 8 Lessuggesties energie Ter voorbereiding van GLOW Groep 6, 7, 8 Eindhoven, 8 september 2011 In het kort In deze lesbrief vind je een aantal uitgewerkte lessen waarvan je er één of meerdere kunt uitvoeren.

Nadere informatie

ENERGIE UIT WATER Jesper de Bruin en Maarten Brakkee Begeleider: MAJ Emmauscollege 09-03-2008

ENERGIE UIT WATER Jesper de Bruin en Maarten Brakkee Begeleider: MAJ Emmauscollege 09-03-2008 ENERGIE UIT WATER Jesper de Bruin en Maarten Brakkee Begeleider: MAJ Emmauscollege 09-03-2008 Voorwoord. Voor ons profielwerkstuk moesten wij, Jesper de Bruin en Maarten Brakkee van het Emmauscollege te

Nadere informatie

Basisprincipes 6 Zonne-energie in stroom omzetten 6 Zonne-energiemodellen met een zonne-energiemodule 7

Basisprincipes 6 Zonne-energie in stroom omzetten 6 Zonne-energiemodellen met een zonne-energiemodule 7 Welkom in de wereld van de fischertechnik PROFI-lijn 3 Energie in het dagelijkse leven 3 Olie, kolen, kernenergie 4 Water en wind 4 Zonne-energie 5 De Energie 5 Zonne-energie 6 Basisprincipes 6 Zonne-energie

Nadere informatie

Spiekbriefje Frisse Wind

Spiekbriefje Frisse Wind Spiekbriefje Frisse Wind Feiten over windenergie voor feestjes, verjaardagen of andere bijeenkomsten. Er worden dan veel halve waarheden over windenergie verkondigd, en dat is jammer, want windenergie

Nadere informatie

Basisles Energietransitie

Basisles Energietransitie LESSENSERIE ENERGIETRANSITIE Basisles Energietransitie Werkblad Basisles Energietransitie Werkblad 1 Wat is energietransitie? 2 Waarom is energietransitie nodig? 3 Leg in je eigen woorden uit wat het Energietransitiemodel

Nadere informatie

Jij en energie: Problemen en oplossingen

Jij en energie: Problemen en oplossingen Figuur 1 Affakkelen van gassen, fossiele brandstofopslag in Den Helder bron: AMeces Toen eind jaren zestig de grote gasvoorraad in Nederland ontdekt werd, zijn de industrie en de huishoudens massaal overgeschakeld

Nadere informatie

et broeikaseffect een nuttig maar door de mens ontregeld natuurlijk proces

et broeikaseffect een nuttig maar door de mens ontregeld natuurlijk proces H 2 et broeikaseffect een nuttig maar door de mens ontregeld natuurlijk proces Bij het ontstaan van de aarde, 4,6 miljard jaren geleden, was er geen atmosfeer. Enkele miljoenen jaren waren nodig voor de

Nadere informatie

Intersteno Ghent 2013- Correspondence and summary reporting

Intersteno Ghent 2013- Correspondence and summary reporting Intersteno Ghent 2013- Correspondence and summary reporting DUTCH Wedstrijd Correspondentie en notuleren De wedstrijdtekst bevindt zich in de derde kolom van de lettergrepentabel in art. 19.1 van het Intersteno

Nadere informatie

Brandstofcel in Woning- en Utiliteitsbouw

Brandstofcel in Woning- en Utiliteitsbouw Brandstofcel in Woning- en Utiliteitsbouw Leo de Ruijsscher Algemeen directeur De Blaay-Van den Bogaard Raadgevende Ingenieurs Docent TU Delft faculteit Bouwkunde Inleiding Nu de brandstofcel langzaam

Nadere informatie

windenergie worden steeds belangrijker Beyza

windenergie worden steeds belangrijker Beyza windenergie worden steeds belangrijker Beyza 1 INHOUDSOPGAVE 2 VOORWOORD 3 3 INLEIDING 4 4 WINDENERGIE 5 5 VOOR- EN NADELEN VAN WINDENERGIE 5 6 GESCHIEDENIS 5 7 BEPERKINGEN BIJ HET PLAATSEN VAN WINDMOLENS

Nadere informatie

Testen en metingen op windenergie.

Testen en metingen op windenergie. Testen en metingen op windenergie. Inleiding Als we rond groene energie begonnen te denken, dan kwam windenergie als een van de meest vanzelfsprekende vormen van groene energie naar boven. De wind heeft

Nadere informatie

1 Warmteleer. 3 Om m kg water T 0 C op te warmen heb je m T 4180 J nodig. 4180 4 Het symbool staat voor verandering.

1 Warmteleer. 3 Om m kg water T 0 C op te warmen heb je m T 4180 J nodig. 4180 4 Het symbool staat voor verandering. 1 Warmteleer. 1 De soortelijke warmte is de warmte die je moet toevoeren om 1 kg van een stof 1 0 C op te warmen. Deze warmte moet je ook weer afvoeren om 1 kg van die stof 1 0 C af te koelen. 2 Om 2 kg

Nadere informatie

Windenergie in Steenbergen

Windenergie in Steenbergen Windenergie in Steenbergen J.H. Fred Jansen Nationaal Kritisch Platform Windenergie (NKPW) www.nkpw.nl Conclusies Windenergie is geen noemenswaardig alternatief voor fossiele energie en levert geen noemenswaardige

Nadere informatie

Inleiding: energiegebruik in bedrijven en gebouwen

Inleiding: energiegebruik in bedrijven en gebouwen Inleiding: energiegebruik in bedrijven en gebouwen Energie Energie is een eigenschap van de materie die kan worden omgezet in arbeid, warmte of straling. De eenheid van energie is de Joule. De fundamentele

Nadere informatie

Les bij klimaatverandering:

Les bij klimaatverandering: Les bij klimaatverandering: Lesdoelen: De leerlingen zijn aan het einde van de les meer te weet gekomen over het gevolg van de opwarming van de aarde. De leerlingen kunnen zich verplaatsen in kinderen

Nadere informatie

Prof. Jos Uyttenhove. E21UKort

Prof. Jos Uyttenhove. E21UKort Historisch perspectief 1945-1970 Keerpunten in de jaren 70 oliecrisis en milieu Tsjernobyl (1986) ramp door menselijke fouten Kyoto protocol (1997) (CO 2 en global warming problematiek) Start alternatieven

Nadere informatie

Groep 8 - Les 5 Mijn idee over energie in de toekomst

Groep 8 - Les 5 Mijn idee over energie in de toekomst Leerkrachtinformatie Groep 8 - Les 5 Mijn idee over energie in de toekomst Lesduur: 25 minuten (zelfstandig) DOEL De leerlingen weten waarom je zuinig met elektriciteit moet zijn. De leerlingen kunnen

Nadere informatie

Kinderuniversiteit (Groene) energie?

Kinderuniversiteit (Groene) energie? Kinderuniversiteit (Groene) energie? Johan Driesen, Elektrotechniek Lieve Helsen, Werktuigkunde Leuven, 15 oktober 2011 Transport 15.10.2011 Kinderuniversiteit (Groene) Energie? 2 Transport 15.10.2011

Nadere informatie

Docentenvel opdracht 19 (campagne voor een duurzame wereld en een samenwerkend Europa)

Docentenvel opdracht 19 (campagne voor een duurzame wereld en een samenwerkend Europa) Docentenvel opdracht 19 (campagne voor een duurzame wereld en een samenwerkend Europa) Lees ter voorbereiding onderstaande teksten. Het milieu De Europese Unie werkt aan de bescherming en verbetering van

Nadere informatie

Jij en energie: zonne-energie

Jij en energie: zonne-energie De oneindige bron: Zonne-energie Passieve zonne-energie Een soort zonne-energie zal je al snel kunnen bedenken en dat is passieve zonne-energie. Passieve zonne-energie is energie waar je niets voor hoeft

Nadere informatie

Wat is energie? Als een lichaam arbeid kan leveren bezit het energie Wet van het behoud van energie:

Wat is energie? Als een lichaam arbeid kan leveren bezit het energie Wet van het behoud van energie: ENERGIE Wat is energie? Als een lichaam arbeid kan leveren bezit het energie Wet van het behoud van energie: energie kan noch ontstaan, noch verdwijnen (kan enkel omgevormd worden!) Energie en arbeid:

Nadere informatie

Hoe kunnen we dat probleem oplossen? Door er zelf een te maken! Wij maken in dit project een bloem die reageert op het licht.

Hoe kunnen we dat probleem oplossen? Door er zelf een te maken! Wij maken in dit project een bloem die reageert op het licht. Bloemen hebben zonlicht nodig om te bloeien, sommigen gaan zelfs dicht als het donker wordt. We moeten ze ook steeds kunnen verzetten zodat ze kan geplaatst worden in de tuin, op de vensterbank, op het

Nadere informatie

TECHNIEK project. Jeroen De Meutter Olivier Foets Jeroen Smets

TECHNIEK project. Jeroen De Meutter Olivier Foets Jeroen Smets TECHNIEK project Jeroen De Meutter Olivier Foets Jeroen Smets 2 PROBLEEMSTELLING Vorig jaar hebben we de energie besproken uit de fossiele brandstoffen. Je weet dat deze brandstoffen driekwart van alle

Nadere informatie

Waar halen ze de ENERGIE. vandaan? Leerlijn

Waar halen ze de ENERGIE. vandaan? Leerlijn Leerlijn Waar halen ze de ENERGIE vandaan? Inleiding De lesmethode van Solarkids heeft een doorgaande leerlijn voor het basisonderwijs. De leerlijn is gebaseerd op de kerndoelen die zijn opgelegd door

Nadere informatie

Les Ons gas raakt op

Les Ons gas raakt op LESSENSERIE ENERGIETRANSITIE Les Ons gas raakt op Werkblad Les Ons gas raakt op Werkblad Aardgas bij Slochteren In 1959 deed de Nederlandse Aardolie Maatschappij (NAM) in opdracht van de regering een proefboring

Nadere informatie

5 Energie. Inleiding s Morgens vroeg floept je wek-radio aan. Er komt muziek uit! Je gaat naar de badkamer. Je doet het licht aan.

5 Energie. Inleiding s Morgens vroeg floept je wek-radio aan. Er komt muziek uit! Je gaat naar de badkamer. Je doet het licht aan. 5 Energie Inleiding s Morgens vroeg floept je wek-radio aan. Er komt muziek uit! Je gaat naar de badkamer. Je doet het licht aan. Je draait de warmwater-kraan open. Het water spettert in de was-bak. Au!

Nadere informatie

Windenergie in Utrecht

Windenergie in Utrecht Windenergie in Utrecht J.H. Fred Jansen Nationaal Kritisch Platform Windenergie (NKPW) www.nkpw.nl Conclusies Windenergie is geen noemenswaardig alternatief voor fossiele energie en levert geen noemenswaardige

Nadere informatie

Naam: WATER. pagina 1 van 8

Naam: WATER. pagina 1 van 8 Naam: WATER Geen leven zonder water Zonder water kun je niet leven. Als je niet genoeg drinkt, krijgt je dorst. Als je dorst hebt, heeft je lichaam water tekort. Je raakt dit water vooral kwijt door te

Nadere informatie

Alles om je heen is opgebouwd uit atomen. En elk atoom is weer bestaat uit protonen, elektronen en neutronen.

Alles om je heen is opgebouwd uit atomen. En elk atoom is weer bestaat uit protonen, elektronen en neutronen. 2 ELEKTRICITEITSLEER 2.1. Inleiding Je hebt al geleerd dat elektriciteit kan worden opgewekt door allerlei energievormen om te zetten in elektrische energie. Maar hoe kan elektriciteit ontstaan? En waarom

Nadere informatie

Wat moet je doen? Lees de informatie in dit pakketje

Wat moet je doen? Lees de informatie in dit pakketje ENERGIE Wat moet je doen? Lees de informatie in dit pakketje Zoek meer informatie op de computer en bekijk filmpjes over het onderwerp (achterin deze lesbrief staan websites en links voor filmpjes) Overleg

Nadere informatie

Wordt (diepe) geothermie de nieuwe energiebron voor datacenters? Strukton Worksphere Raymond van den Tempel

Wordt (diepe) geothermie de nieuwe energiebron voor datacenters? Strukton Worksphere Raymond van den Tempel Wordt (diepe) geothermie de nieuwe energiebron voor datacenters? Strukton Worksphere Raymond van den Tempel Deze lezing wordt u aangeboden door Introductie Strukton STRUKTON GROEP Strukton Rail Strukton

Nadere informatie

Energie en milieu. Klas : Naam : Datum: OPDRACHT Nr : TE 30. Zoekopdracht milieuproblemen

Energie en milieu. Klas : Naam : Datum: OPDRACHT Nr : TE 30. Zoekopdracht milieuproblemen Klas : Naam : Datum: OPDRACHT Nr : TE 30 Energie en milieu Zoekopdracht milieuproblemen Je gaat uitzoeken hoe energieverbruik milieuvervuiling veroorzaakt. Je noteert in de tabel hoe jullie deze zoekopdracht

Nadere informatie

GROENE TEST. Naam:.. 1. Het verbruik van fossiele grondstoffen veroorzaakt ecologische problemen. Welke?

GROENE TEST. Naam:.. 1. Het verbruik van fossiele grondstoffen veroorzaakt ecologische problemen. Welke? GROENE TEST Naam:.. 1. Het verbruik van fossiele grondstoffen veroorzaakt ecologische problemen. Welke? O Afkoeling van het klimaat O Meer vulkaanuitbarstingen O Zure regen O Zoete regen 2. Waarvoor dienen

Nadere informatie

My statement paper. Windturbines beïnvloeden het klimaat. Glen Pelgrims Ellen Van Dievel

My statement paper. Windturbines beïnvloeden het klimaat. Glen Pelgrims Ellen Van Dievel My statement paper Windturbines beïnvloeden het klimaat Glen Pelgrims Ellen Van Dievel 14 april 2015 1. Inleiding Tegenwoordig is hernieuwbare, groene energie een onderwerp waar veel over gesproken en

Nadere informatie

HET KLIMAAT EN DE NOORDPOOL. Bernd Roemmelt / Greenpeace

HET KLIMAAT EN DE NOORDPOOL. Bernd Roemmelt / Greenpeace HET KLIMAAT EN DE NOORDPOOL Bernd Roemmelt / Greenpeace 2. NOORDPOOL OPDRACHT 1 Bekijk het filmpje: 1. Welke landen liggen rondom de Noordpool? 2. In welke zee ligt de Noordpool? Bernd Roemmelt / Greenpeace

Nadere informatie

7. Klimaatkwis. Wie heeft de meeste vragen goed? De prijs: Plan van Aanpak van Kies Groen Licht

7. Klimaatkwis. Wie heeft de meeste vragen goed? De prijs: Plan van Aanpak van Kies Groen Licht 7. Klimaatkwis Wie heeft de meeste vragen goed? De prijs: Plan van Aanpak van Kies Groen Licht Werkwijze: allen staan, groene en rode kaartjes, fout = zitten 1. Wie maakte de film An inconvenient truth,

Nadere informatie

Windenergie in Wijk bij Duurstede

Windenergie in Wijk bij Duurstede Windenergie in Wijk bij Duurstede J.H. Fred Jansen Nationaal Kritisch Platform Windenergie (NKPW) www.nkpw.nl Bruto opbrengst windenergie in Nederland en Wijk bij Duurstede Netto opbrengst Geluid windturbines

Nadere informatie

Vragen bijeenkomst Windmolens 6 maart 2014

Vragen bijeenkomst Windmolens 6 maart 2014 Vragen bijeenkomst Windmolens 6 maart 2014 Vragen naar aanleiding van introductie wethouder Wagemakers Hoe is de provincie tot de keuze van de twee locaties gekomen? In de provincie Zuid Holland wordt

Nadere informatie

Energie. Jouw werkbladen. In de klas. Ontdek zélf hoe de wereld werkt! Naam: Klas: Energie Onderbouw havo/vwo Leerlingen In de klas versie 04-2014 1

Energie. Jouw werkbladen. In de klas. Ontdek zélf hoe de wereld werkt! Naam: Klas: Energie Onderbouw havo/vwo Leerlingen In de klas versie 04-2014 1 Energie Jouw werkbladen In de klas Naam: Klas: Ontdek zélf hoe de wereld werkt! Energie Onderbouw havo/vwo Leerlingen In de klas versie 04-2014 1 Energie op aarde Energie, fossiele brandstoffen, groene

Nadere informatie

Tegelijkertijd is het een gigantische opgave om de brandstoffen te winnen en. (Bild 1: CC BY-NC-ND 2.0, Peter Jakobs, Gut Eschergewähr, NRW)

Tegelijkertijd is het een gigantische opgave om de brandstoffen te winnen en. (Bild 1: CC BY-NC-ND 2.0, Peter Jakobs, Gut Eschergewähr, NRW) Wasteland Energy "Wasteland Energy" is de naam van een project dat onderzoekt hoe men in de dagelijkse omgang met minimale middelen zelf elektriciteit opwekken kan. We leven in een tijd waarin fossiele

Nadere informatie

Overleven met energie

Overleven met energie Overleven met energie Jo Hermans Universiteit Leiden Nationaal Congres Energie & Ruimte, TU Delft, 22 september 2011 Overleven met energie Een blijma in 5 bedrijven 1. Meest onderschatte wet 2. Meest onderschatte

Nadere informatie

Water en drinkwater (waterhardheid en ontkalken)

Water en drinkwater (waterhardheid en ontkalken) Water en drinkwater (waterhardheid en ontkalken) Ik vertel jullie in mijn spreekbeurt meer over water en drinkwater. Eerst vertel ik wat water is, waarom water het allerbelangrijkste is voor leven, en

Nadere informatie

Klimaatcompensatie investeren in een schone toekomst

Klimaatcompensatie investeren in een schone toekomst Klimaatcompensatie investeren in een schone toekomst Van warme douche, autorit en vliegvakantie tot het verwarmen van ons huis: alles wat we in ons dagelijks leven doen, leidt tot uitstoot van broeikasgassen.

Nadere informatie

Windenergie, de feiten

Windenergie, de feiten 1.15 Windenergie Fig. 64 Windmolen Windenergie, de feiten Bij NWEA is een nieuwe flyer met feiten over windenergie verschenen om te gebruiken tijdens informatieavonden voor burgers en volksvertegenwoordigers.

Nadere informatie

natuurkunde 1,2 Compex

natuurkunde 1,2 Compex Examen HAVO 2007 tijdvak 1 woensdag 23 mei totale examentijd 3,5 uur natuurkunde 1,2 Compex Vragen 1 tot en met 17 In dit deel van het examen staan de vragen waarbij de computer niet wordt gebruikt. Bij

Nadere informatie

Eindexamen aardrijkskunde vmbo gl/tl 2003 - I

Eindexamen aardrijkskunde vmbo gl/tl 2003 - I Meerkeuzevragen Schrijf alleen de hoofdletter van het goede antwoord op. OMGAAN MET NATUURLIJKE HULPBRONNEN figuur 1 De kringloop van het water A B LAND ZEE 2p 1 In figuur 1 staat de kringloop van het

Nadere informatie

Thermische Centrales voor Elektriciteit College TB142Ea, 12 mei 2014

Thermische Centrales voor Elektriciteit College TB142Ea, 12 mei 2014 Thermische Centrales voor Elektriciteit College TB142Ea, 12 mei 2014 Dr.ir. Gerard P.J. Dijkema E.On kolencentrales, Maasvlakte, Rotterdam. G.P.J. Dijkema 5 mei 2014 Faculty of Technology, Policy and Management

Nadere informatie