Armoede, in de kou gelaten?

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Armoede, in de kou gelaten?"

Transcriptie

1 Armoede, in de kou gelaten? Een stand van zaken na tien jaar van stedelijke armoede Een initiatief van OCMW Brussel E.R. : Yvan Mayeur, rue Haute, 298a, 1000 Bruxelles - V.U. : Yvan Mayeur, Hoogstraat; 298a, 1000 Brussel - Conception/Vormgeving : Tournesol conseils, 02/

2 Inhoud Inleidingredevoering...Erreur! Signet non défini. Daklozen, post-fordistische solidariteit en disciplinerende stedelijkheid...11 Inleiding Hoe het Post-Fordisme en extreem rechts het universalistische solidariteisbegrip op de helling zetten Solidariteit als onderzoeksobject De overgang van een Fordistisch naar een post-fordistisch samenlevingsmodel De opkomst en doorbraak van extreem rechts Onderzoeksmethode Jonge stedelijke gezinnen en de subtiele gentrificatie van de Brusselse Marollenwijk Het categoriseren van solidariteit en disciplinerende stedelijkheid Voorwaardelijke solidariteit en de publieke ruimte als laatste toevlucht Praktijken van voorwaardelijke solidariteit en disciplinerende stedelijkheid BESLUIT Referenties Mijn land : geen land, maar winter Inleiding De mens is een ziek dier Uitwisseling en samenwerking Solidariteit? Democratie in Amerika Arm Goederen Economische rationaliteit? Armoedefabriek Werkloosheidsgen? De naakte cijfers... 60

3 Je gezicht verliezen, je leven kwijtraken In het kort Het geterritorialiseerde maatschappelijk werk Inleiding Enkele opvallende ontwikkelingen. Een overzicht Vele vormen van bestaansonzekerheid De eerste pijler De tweede pijler De derde pijler De zelfredzaamheid van de gezinnen: Mannen op het slappe koord Inleiding Enquêtes rond de liefde Mannen op het wankele koord. De identiteitsconstructie van mannen in kwetsbare middens En hoe is het gesteld met de huisvesting? Risicogedrag als antwoord op het beleid van de schaamte Het proces van sociale uitsluiting gezien vanuit de woonwijk Mimosas Fenomenen van ruimtelijke uitsluiting Negatieve identiteit en ruimtelijke discriminatie Moeilijk om vandaag vader te zijn? Slottoespraak

4 Openingstoespraak Yvan Mayeur 1 Het OCMW van Brussel heeft een colloquium willen organiseren, een bezinningsdag, gewijd aan de stadsarmoede, met de bijzondere medewerking van 4 onderzoekers uit Belgische universiteiten, en als genodigden, u, de sociale tussenpersonen, de werkers van de sociale instellingen of van het welzijnsleven, u de beroepsmensen van de sector. En ik zou u hierbij graag willen bedanken voor uw positieve respons en uw talrijke aanwezigheid. Wij hebben immers niet dikwijls de gelegenheid om afstand te nemen, om een kritische kijk te werpen op onze acties, om het systeem te interpelleren dat het onze is en dat, zelfs als het goed functioneert, zelfs als het tot nu toe goed gereageerd heeft op de crisistoestanden in de maatschappij die wij al 30 jaar kennen, echter niet vrijgesteld is van gebreken. In 2005, in België, mogen wij niet van mening zijn dat de toestand van armoede vergeleken kan worden met hetgeen ons land gekend heeft in de loop van de 19de eeuw en in de eerste helft van de 20ste eeuw, tenminste voor wat betreft de omvang en het aantal personen die erdoor getroffen zijn. En toch kent België meer dan werklozen, personen met een leefloon, dat soms geactiveerd wordt, en een grote massa «working poors», werkers met ongewilde deeltijdse prestaties, die afwisselend periodes van tewerkstelling en niet-tewerkstelling kennen, onzeker werk of een pseudo - statuut van zelfstandige, enz. Gans deze bevolking vormt de maatschappelijke klasse van de «minstbedeelden», van de «uitgeslotenen», in werkelijkheid van de armen. Ons land staat op de 6de plaats in de wereldrangschikking over de menselijke ontwikkeling van de Verenigde Naties, maar 13 % van de Belgen leven onder de armoededrempel (774 ). 1 Voorzitter van OCMW Brussel 3

5 En de armoede stijgt, de cijfers in het Brussels Gewest wijzen op een aanhoudende stijging van het aantal personen ten laste van de OCMW s, en dit terwijl wij al sinds enkele jaren een beleid ontwikkelen van activering, van tewerkstelling van de door ons geholpen personen. Hoe komt het dat de mechanismen van sociale herinschakeling niet langer rendabel of efficiënt zijn? Pierre Rosanvallon geeft ons antwoordelementen in zijn werk gewijd aan de Nieuwe sociale kwestie: «In en context van massawerkloosheid en van toenemende uitsluiting, is deze visie van de rechten als compenserende rechten van een tijdelijke functiestoornis (ziekte, werkloosheid van korte duur, enz.) ontoereikend. Opgevat om toestanden te behandelen die begrepen worden als conjuncturele risico s, past deze visie niet meer voor het beheer van, helaas, stabielere toestanden. De huidige fenomenen van uitsluiting verwijzen niet naar de vroegere categorieën van uitbuiting. Een nieuwe sociale kwestie is dan ook naar voren gekomen.» Deze situatie beleefd door de arme burgers leidt tot nieuwe fenomenen of zorgt ervoor dat vroegere praktijken opnieuw in voege treden. Wij hebben het hier over: de huisvestingscrisis, de niet-tewerkstelling, de onderkwalificatie, de afwezigheid soms van een basisvorming, de schuldoverlast van de gezinnen; en het gevolg hiervan zijn: gezinsbreuken, solidariteitsbreuken, het isolement, het in zichzelf gekeerd zijn of de identiteitscrisis, het geweld dat door de armen ervaren wordt, het geweld uitgeoefend door de uitgeslotenen, de afwezigheid van herkenningstekens en van toekomstperspectieven, de depressie, enz. Naast het financiële aspect dus moeten de «uitgesloten» personen het hoofd bieden aan ingrijpende sociale en culturele veranderingen. 4

6 Dit is de sociale uitsluiting. Het gevoel hebben van geen deel meer uit te maken van de wereld rondom ons. Een juistere term, gebruikt door Robert Castel, is «lidmaatschapsopzegging», namelijk geen deel meer uitmaken van de maatschappij zoals zij functioneert, met haar codes, haar groepen, haar identiteitseigenheden dikwijls gebonden aan een betrekking, een plaats in het productieproces of bestuursproces. Op het OCMW van Brussel hebben wij ons sinds 10 jaar vragen gesteld over onze rol, ons werk, onze werkmiddelen. Wij hebben getracht onze sociale actie te wijzigen. En wij hebben de sociale dienst gedecentraliseerd, wij hebben transversale diensten ontwikkeld om te helpen bij de huisvesting, bij de schuldbemiddeling, bij de professionele inschakeling. Het onthaal van de personen, de luisterbereidheid werden ook verbeterd. Het gemeenschapswerk, in samenwerking met het welzijnsleven en met andere sociale tussenpersonen, heeft geleid tot de openstelling van dit bestuur dat het OCMW is. En elke dag worden duizenden Brusselaars geholpen door maatschappelijk werkers, die duidelijk toegewijd zijn aan de sociale zaak. Maar, is dit voldoende? Inderdaad, welke zijn de opties, als het bedrag van het leefloon voor een alleenstaande persoon 625 per maand bedraagt, de gemiddelde huur in Brussel 450 is en er geen plaats beschikbaar is in de sociale woningen? Hoe ons niet voorstellen dat wij ertoe verplicht zijn allerhande mechanismen van bijkomende tussenkomsten aan te wenden om de energiefacturen te verlichten, de facturen voor het water, voor de huur, om de medische zorgen te betalen, het schoolbezoek van de kinderen, enz. Hoe ons geen vragen stellen over de terugkeer naar een vorm van bijstandsverlening, dat erin bestaat in de behoeften van de personen te voorzien en niet meer de werktuigen, de middelen geven aan elk individu om voor zichzelf te zorgen, hetgeen de ambitie was van de hervorming van de OCMW s? 5

7 Het ligt voor de hand dat het beste maatschappelijk werk nooit de gapende afgrond zal kunnen vullen die voortaan vele armen scheidt van de nieuwe maatschappij die voor onze ogen opgebouwd wordt. Meer structurele hervormingen moeten dus doorgevoerd worden, voor de huisvesting, voor het verbruik, voor de gezondheid. Het zijn de politici die de maatregelen terzake dienen te nemen. Maar de economische macht moet ook een deel van de verantwoordelijkheid dragen, om te vermijden dat hele massa s «nutteloze», «niet-productieve» personen de markt overstromen, en daarbij zonder maatschappelijk nut. En de toekomst zal, volgens onze analyse, bestaan uit 5 bepalende factoren die ons maatschappelijk werk nog radicaal zullen wijzigen: 6

8 Wat onze toekomst zal meebrengen: 1) De diversificatie en het uiteenvallen van ons doelpubliek: Wij weten dat er geen sociologisch standaardprofiel bestaat van de door het OCMW geholpen persoon. Maar de door ons geholpen personen beleven hoe langer hoe meer sociale, culturele, economische of politieke toestanden, die zodanig gediversifieerd zijn, dat wij in de toekomst nog meer onze tussenkomsten zullen moeten aanpassen aan de bijzondere gevallen die wij vandaag kennen. De bijzondere gevallen zullen de regel worden in de toekomst. 2) Het sociaal dumpen van bevolkingscategorieën: jeugd/bejaarden, onopgevoeden, enz.: Nieuwe bevolkingscategorieën zullen blootgesteld worden aan het risico van de onzekerheid en aan het sociaal dumpen. De op hol geslagen modernisering van de economie, de gigantische wijzigingen in de maatschappij, zullen zowel de jeugd als de bejaarden treffen, zowel de Belgen als de vreemdelingen, enz. Alleen degenen die toegang zullen hebben tot de informatie, tot de opvoeding, tot de begripsinstrumenten van de maatschappij zullen zich hieruit redden. De afwezigheid van toekomstperspectieven, de dualisering van de maatschappij, het verlies van de essentiële waarden die aan de basis liggen van het gemeenschapsleven (met name de solidariteit) zullen de karakteristieken zijn van deze nieuwe maatschappelijke toestanden waartegen wij ons zullen moeten verzetten. 3) De internationalisatie: Niet alleen via het Internet wordt de wereld een globaal dorp. De internationalisatie van onze maatschappijen heeft gevolgen voor de armoede in onze streek en voor de opdracht die het OCMW zal moeten vervullen. Of zij nu afkomstig zijn uit Europa of uit de wereld, meer en 7

9 meer individuen, die op zoek zijn naar vrede, naar veiligheid voor zichzelf of hun kinderen, naar economische, culturele of politieke overlevingskansen, of eenvoudigweg op zoek naar een toekomst, zullen geneigd zijn om zich te verplaatsen en elders nieuwe oorden op te zoeken, en soms is dit elders hier. Wij zullen ook de gelegenheid hebben om te leren en om, dankzij de anderen, nieuwe praktijken te ontdekken, verschillende antwoorden op de problemen die ons gesteld worden. De internationalisatie van de uitwisselingen zal tegelijkertijd een uitdaging en een geluk zijn voor onze instelling. 4) De institutionele complexiteit en de verzwakking van de openbare overheden (Europese inzet): De veranderingen in de wereld gaan natuurlijk gepaard met wijzigingen in de regelingsinstrumenten. Vandaag ondergaan de openbare overheden en dus hierbij inbegrepen het OCMW de weerslag van deze evoluties. Met een steeds grotere diversiteit van het doelpubliek en van de maatschappelijke toestanden zal ook een grotere complexiteit overeenstemmen van de oplossingen die wij zullen trachten te vinden. Het institutionele Europa en zijn huidige «zware sociale niet-bestaan» draagt niet bij tot de oplossing van de problemen die het gevolg zijn van zijn uitbreiding. Zo ook wordt onze taak niet vergemakkelijkt door de complexiteit van de Belgische instellingen en van de betrekkingen tussen de verschillende machtsniveaus. Wij zullen dus dwars door deze complexiteit de doeltreffendheid moeten opzoeken. 5) Het neoliberalisme versus het sociale (wereldinzet): Het heersende economisch model is verantwoordelijk voor het optreden van de nieuwe sociale noodtoestanden en dit om twee redenen. Eerst en vooral door de weerslag van de aan de gang zijnde economische herstructureringen die massaal en zwaar hun invloed doen gelden op individuen die van de maatschappij van insluiting in de maatschappij van uitsluiting terechtgekomen zijn. Daarna verplicht het internationaal kapitalistisch systeem de 8

10 deregulering van de systemen van sociale zekerheid en van de solidariteitssystemen en verwijst nieuwe bevolkingslagen naar een onzeker bestaan. De noodzaak en de relevantie van een sociale kwaliteitstussenkomst verdedigen en opnieuw invoeren, waardoor aan het individu zijn waardigheid wordt teruggegeven, is voortaan een even essentiële opdracht voor onze openbare instelling. Na deze vaststellingen in de vorm van vooruitzichten, hebben wij getracht het volgende concept te bepalen, dat uitgewerkt zal moeten worden, na de liefdadigheid, de bijstand, de hulp en de sociale integratie. Wij denken dat de sociale emancipatie de volgende stap zal zijn en de eis die wij ons moeten stellen ten voordele van de personen die bij ons komen aankloppen. Dit is natuurlijk geen nieuwe eis. Wij moeten eerst de situatie van de armen op een andere wijze zien en begrijpen, en daarna antwoorden voorstellen die rekening houden met de verscheidenheid van de toestanden, terwijl gestreefd moet worden naar een gelijke behandeling die de regel moet blijven. Daarbij moeten wij aan de persoon de middelen geven voor zijn emancipatie die zich niet uitsluitend zal beperken tot het sociaal of economisch vlak, zoals tot nu toe het geval was als de personen geholpen werden. Wij zijn dan ook op een andere manier te werk gegaan. Deze methode bestaat erin, zich voor elke situatie, voor elk bijzonder geval, vragen te stellen in verband met de personen en dit met betrekking tot 5 elementen: sociaal, economisch, cultureel, ecologisch en politiek. Omdat de ongelijkheden van vandaag niet alleen de inkomstenniveaus treffen, het feit van al of niet tewerkgesteld te zijn, maar ook de toegang tot de vorming, de gezondheidskwaliteit en ecologische kwaliteit van de leefomgevingen, en natuurlijk de vormen van deelneming aan het sociale en politieke leven. Dit betekent dat wij ons moeten baseren op deze vijf parameters om de tussenkomst te evalueren die wij aan de personen zullen voorstellen om hen te helpen. Een methode die ook geldt voor de projecten die wij zullen moeten uitwerken, met anderen, 9

11 om als het mogelijk is op de problemen vooruit te lopen waarmee de personen geconfronteerd worden die wij willen helpen. En natuurlijk, om de gestelde vragen te beantwoorden, is het noodzakelijk om nauw samen te werken met andere openbare en privé-actoren of met het welzijnsleven. En tenslotte zullen deze veranderingen, waarvoor wij ons graag willen inzetten, slechts kunnen doorgevoerd worden als de armen zelf tussenkomen in het debat, hun eisen structureren en ertoe komen zich in te zetten voor een sociale en politieke strijd. De rechten worden niet gegeven aan de volkeren, zij worden veroverd. 10

12 Daklozen, post-fordistische solidariteit en disciplinerende stedelijkheid Henk Meert & Karen Stuyck 2 ISEG Katholieke Universiteit Leuven W. De Croylaan 42 B-3001 Leuven België Tel Inleiding Sinds het midden van de jaren tachtig stelt men in de Westerse wereld talloze beleidsgebonden wijzigingen in de houding tegenover de daklozen vast. Die wijzigingen geven duidelijk een repressievere trend te kennen. Zo was het in New York City in de late jaren tachtig al een wijd verbreide praktijk om een verband te leggen tussen dakloosheid en psychische aandoeningen en de pers deed hier vaak al te graag nog een schepje bovenop (Mathieu 1993). Deze medicalisering moest de aandacht van de sociaal-economische wortels van het probleem afwenden en moest de verwijdering van daklozen uit het straatbeeld rechtvaardigen. Maas (2004, pp. 27) wijst ook op de beperkte toegang tot de publieke ruimte voor daklozen in de hoofdstad van Luxemburg. Volgens hem is de openbare ruimte in feite de 2 Dankbetuiging: Deze tekst kwam mede tot stand dankzij het Belgische Federale Wetenschapsbeleid (in het kader van een ruimer opgezet onderzoek, in samenwerking met Jan Blommaert (Ugent), Kristel Beyens (VUB) en Kristof Verfaillie (VUB). We willen de medewerkers van deze dienst en de leden van het stuurcomité bedanken voor hun nuttige kanttekeningen en inzichten in diverse fasen van het onderzoek. Onze dank gaat ook uit naar Bruno Meeus voor zijn opbouwende bemerkingen bij de eerste versie van deze tekst. 11

13 enige ruimte waarover daklozen beschikken. Het is dan ook niet meer dan logisch dat ze die ruimte gebruiken of zelfs in bezit nemen als levens- en participatieruimte. Het is hun toevluchtsruimte. Maas maakt echter ook melding van heuse strafexpedities die er voor moeten zorgen dat er orde en rust in de stad heerst. Zodoende wordt de publieke ruimte regelmatig opgeruimd om de daklozen uit het straatbeeld te doen verdwijnen. De kraakpanden worden ontoegankelijk gemaakt en de privé-veiligheidsagenten zijn niet meer uit de grootwarenhuizen en andere zenuwpunten van de stad weg te denken (Maas 2004, p. 24). Ook Cabrera s (2004) vruchtbare analyse van de krantenartikels uit El Mundo en El Pais over de daklozen in de grootste Spaanse steden (verschenen tussen 1 januari 2003 en 30 juni 2004) benadrukt de veranderende houding van de bevolking tegenover daklozen. Hij stelde vast de beide kranten systematisch verslag uitbrachten over nieuwsfeiten waarin de slachtoffers van het geweld doorgaans uitgesloten, dakloze personen blijken te zijn. In 31 van de 35 krantenartikels over tragische gebeurtenissen bleken de slachtoffers daklozen te zijn, terwijl ze in niet meer dan 4 artikels de aanvallers waren en zelfs in die zeldzame gevallen was het slachtoffer gewoonlijk een andere dakloze. Cabrera onderstreept dat dit verre van alleenstaande gevallen zijn, aangezien er in een ander artikel van de krant El Mundo te lezen stond dat er jaarlijks meer dan geweldplegingen door neonazistische en fascistische groepen plaatsvinden in Spanje, die voornamelijk gericht zijn tegen immigranten, minderbedeelden, homoseksuelen, prostituees en jongeren die er anders uitzien (hippies, langharigen, enz.). Cabrera zegt voorts nog dat het ergste voorval waarover de kranten tijdens de periode onder studie verslag uitbrachten een groep bemiddelde jongeren betrof die in Barcelona werden aangehouden op grond van het vernederen van bedelaars en het filmen van die vernederingen, gewoon voor de grap (2004, p. 21). Voornoemde voorbeelden geven aan dat daklozen voortdurend oog in oog staan met een vijandige (stedelijke) omgeving, die hen niet alleen met de vinger wijst omdat ze in de publieke ruimte vertoeven, maar in het ergste geval zelfs levensbedreigend kan worden. Op het eerste gezicht verwijzen die voorbeelden naar Smith s revanchistische interpretatie van de nieuwe stedelijkheid. Die nieuwe stedelijkheid gaat samen met een postindustrieel stadslandschap dat: 12

14 een hatelijke reactie tegen minderheden, de werkende klasse, de daklozen, de werklozen, de homo s en lesbiennes en de immigranten in het vooruitzicht stelt (Smith 1996 p. 211 citaat vertaald uit het Engels). Onze specifieke aandacht dient hierbij uit te gaan naar het begrip van revanchisme zoals Smith dit gebruikt en bedoelt: Revanche is het Franse woord voor wraak en de revanchisten vormden een politieke beweging die tijdens de laatste drie decennia van de negentiende eeuw in Frankrijk ontstond. Opgeruid door het toenemende liberalisme van de Tweede Republiek, door de roemloze nederlaag tegen Bismarck en de druppel die de emmer deed overlopen door de Paris Commune ( ), waarbij de Parijse werkende klasse de regering van Napoleon III ten val bracht en de stad maandenlang gijzelde organiseerden de revanchisten een beweging en een reactie tegen zowel de werkende klasse als tegen de in opspraak geraakte leden van het koninklijke huis (Smith 1996, p citaat vertaald uit het Engels). Revanchisme veronderstelt dus een veroveraar die moet worden verslagen. In de huidige context verwijst Smith meer bepaald naar het liberalisme van de jaren zestig en zeventig, waartegen sinds de vroege jaren negentig vooral weerwerk wordt geboden door de rechtervleugel in de Verenigde Staten (1996, p. 45). Volgens Smith (2002) gaat revanchisme hand in hand met een specifieke stadscultuur die een revanchistische stad in het leven roept. Hij koppelt de opkomst van een revanchistische stedelijkheid aan twee onderling met elkaar verbonden sociaalruimtelijke processen. Eerst en vooral zet de huidige globalisering en flexibiliteit van de kapitalistische accumulatiestrategieën de plaatselijke gezagdragers ertoe aan om het sociale klimaat in de steden te stabiliseren. Op die manier willen ze de welstand van de stad en zijn bewoners handhaven en voorkomen dat ondernemingen zich vanwege een klasse- en rassenstrijd niet op hun grondgebied willen vestigen. Die nieuwe beleidslijn zorgt er vanzelfsprekend voor dat de staat actiever gaat optreden in termen van sociale controle en zodoende een meer autoritaire staat wordt. Ten tweede stellen de meeste wereldsteden, die in een sfeer van neoliberalisme baden, een toenemend belang van gentrificatie vast. Zoals Smith aangeeft, berust de huidige golf van gentrificatie op een samenspel van stadsbesturen en privé-kapitaal, waardoor de publieke overheden nu ook door de privé-markt gestuurde stedenbouwkundige transformaties subsidiëren (2002, p. 440). In die zin is er volgens Smith dan ook een duidelijk verband tussen het stedelijke revanchisme en de handhaving van het huidige gentrificatie-proces in de 13

15 Westerse steden. Die revanchistische tussenkomsten blijken zoals MacLeod stelt de publieke ruimten opnieuw op te eisen voor die groepen die economische waarde hebben als producenten of consumenten, ten nadele van de minderbedeelden die hierdoor omzeggens worden uitgesloten. (2002, p. 606 citaat vertaald uit het Engels). In deze tekst willen we de nieuwe revanchistische stedelijkheid kritisch benaderen. We vertrekken van de veranderende patronen in de solidariteit met de daklozen. Op basis van terreinonderzoek in de binnenstad van Brussel (België) zullen we in eerste instantie aanvoeren dat de solidariteit met daklozen recentelijk (sinds het midden van de jaren tachtig) aan meer voorwaarden wordt verbonden dan vroeger het geval was. Deze trend brengt nieuwe vormen van sociale uitsluiting, informalisering en nieuwe categorieën van overlast te berde. Voorwaardelijke solidariteit wordt aan dwingende praktijken tegenover de daklozen gekoppeld. Vervolgens zal ons terreinonderzoek aantonen dat het begrip wraak in deze context te specifiek is en dus niet van toepassing op de daklozen van onze doelgroep. De daklozen die wij bestudeerden wonnen inderdaad geen oorlog en ze zijn ook geen afspiegeling van het zogenaamde liberalisme van de jaren zestig en zeventig. Wraak heeft hier niet echt een plaats. Dakloosheid is immers een eeuwenoud fenomeen in de West-Europese steden en in het geval van de Marollen, waar onze studie over handelt, werden de daklozen eeuwenlang verbannen naar die welbepaalde volksbuurt van de Brusselse stadsarena. Vandaar dat er ook niets te wreken valt, er is geen veroveraar die op zijn plaats moet worden gezet, zeker niet om territoriale redenen. Uit een analyse blijkt dat veel actoren de solidariteitspraktijken tegenover de daklozen aan disciplinerende praktijken koppelen. De disciplinerende praktijken die wij aantroffen, zijn in eerste instantie verbonden met nieuwe vormen van solidariteit met de daklozen. De praktijken zijn niet zozeer op wraak belust, maar willen een specifieke en sinds mensenheugenis naar deze langdurig achtergestelde buurt verwezen groep corrigeren en in het ergste geval verwijderen. Vandaar dat wij hier het begrip van disciplinerende stedelijkheid zullen introduceren dat naar een duidelijk omlijnd stel van menselijke praktijken in de stadsomgeving verwijst. Die praktijken willen de normale bewoners van specifieke buurten corrigeren en indien nodig verwijderen. Vandaag 14

16 worden mensen met disciplinerende praktijken verjaagd omdat ze niet langer in het plaatje van de nieuwe waarden en normen van de nieuwkomers in de buurt passen. Onze studie analyseert dus eerst en vooral de nieuwe vormen en uitingen van solidariteit en legt vervolgens de nadruk op meer concrete uitingen van solidariteit met daklozen in een welbepaalde wijk in Brussel die vandaag een snel proces van gentrificatie (omgekeerde verpaupering of versjieking ) kent. Onze bevindingen zijn gebaseerd op interviews met tal van betrokken actoren: vertegenwoordigers van openbare instanties en ministeries; diensten voor de daklozen, veiligheidsagenten, gentrifyers en handelaars die beslag op de publieke ruimte van de daklozen willen leggen en ten slotte de daklozen zelf. Onze studie maakt duidelijk dat de post-fordistische solidariteit hand in hand gaat met nieuwe uitsluitingsmechanismen, met nieuwe categorieën van overlast en met een disciplinerende stedelijkheid. De studie is als volgt opgebouwd: in de volgende paragraaf bespreken we de bredere sociaaleconomische context waarin de huidige organisatie van de solidariteit met daklozen dient geplaatst. We verwijzen specifiek naar de post-fordistische herstructurering van de samenleving en naar de daarmee verbonden opkomst van extreemrechtse vertogen over solidariteit. In de derde paragraaf wordt de onderzoekmethode uiteengezet, terwijl de vierde paragraaf de basiskenmerken van de Marollen, de Brusselse buurt waarin we ons terreinonderzoek hebben verricht, belicht. Alvorens we onze besluiten formuleren, zetten we in een uitgebreide vijfde paragraaf uiteen hoe de nieuwe vormen van solidariteit aan de zichtbaarheid van de daklozen in de publieke ruimten worden gekoppeld. Voorts verkennen we in die paragraaf de combinatie van solidariteitspraktijken met de disciplinerende stedelijkheid voor 6 sleutelactoren in de Brusselse Marollenwijk. 15

17 Hoe het Post-Fordisme en extreem rechts het universalistische solidariteisbegrip op de helling zetten Solidariteit als onderzoeksobject Solidariteit kan niet begrepen worden in termen van statische, eendimensionale zwartwit - categorieën (Van Oorschot 1997). Solidariteit dient steeds in een bredere maatschappelijke context geplaatst. Vandaar dat er bij de benadering van solidariteit rekening dient gehouden met een breed gamma van maatschappelijke gebeurtenissen en processen (uit het verleden en in het heden). Tegelijk kan de maatschappelijke werkelijkheid vanuit een microperspectief als een kader worden beschouwd dat vorm krijgt door de intermenselijke relaties. Vandaar dat solidariteit steevast verbonden is met een zeer complexe en dynamische verzameling van menselijke relaties. Die duidelijk in tijd en ruimte geplaatste relaties komen altijd tot stand in een concrete context van specifieke gebeurtenissen en thema s. Dat verklaart waarom de verklaringen over solidariteit tegenstrijdig, verward en chaotisch kunnen zijn. Wat daarom nog niet betekent dat de mensen die het over solidariteit hebben zelf tegenstrijdig, verward of chaotisch zijn. Het onderlijnt wel het belang van kwalitatieve onderzoekmethoden zoals de etnografie (zie volgende hoofdstuk over methodologie) om de totstandkoming en wijziging van solidariteit op microvlak te begrijpen. Solidariteit is dus een concreet onderzoeksobject dat zich enkel laat benaderen als een onderdeel van de levende en geleefde realiteit die optreedt op het microvlak, maar vol reflecties van macrosociale invloeden zit. Twee maatschappelijke processen waren van bijzonder belang voor de empirische context van dit onderzoek: ten eerste de overgang naar een post-fordistische samenleving die onder meer tot een belangrijke herdefiniëring van de welvaartsstaat heeft geleid en, ten tweede, de opkomst en doorbraak van extreem rechts in de politiek. Deze macrosociale processen hebben een brede impact en gaan erg diep. Ze beïnvloeden niet alleen het solidariteitsbeginsel, maar zetten tevens in hoge mate hun stempel op tal van maatschappelijke domeinen zoals het onderwijs, de toegang tot de arbeidsmarkt, de democratie enz. 16

18 De overgang van een Fordistisch naar een post-fordistisch samenlevingsmodel Samengevat kan deze overgang omschreven worden als een overgang van een op productiviteit en collectieve voorzieningen gebaseerd model waarin de staat de voornaamste actor was, naar een model waarin handel, diensten en kennis centraal staan en waarin de welvaart en de welvaartsverdeling worden geïndividualiseerd. De staat is in dit nieuwe post- Fordistische model niet langer de centrale actor in de welvaartsverdeling, maar treedt steeds meer op als diegene die voorwaarden stelt en een raamwerk schetst dat door de diverse maatschappelijke actoren kan worden aangegrepen om de welvaart te verdelen. Het betreft een overgang met verregaande gevolgen die zich in de hele Westerse wereld voordoet en die een transformatie van de doelstellingen die de overheid zichzelf stelt teweegbrengt: van effectieve gelijkheid naar latente gelijke kansen. Zodoende verlegt die overgang het accent van de effectiviteit van de overheid als een verzorger die de solidariteit op universalistische wijze benadert naar de eigenschappen van het individu als zelfverzorger. De staat garandeert niet langer tewerkstelling en voert hiervoor een aantal vereiste voorwaarden in: onderwijs, (bij-) scholing, begeleiding, enz. Om deze doelstellingen te halen, maakt de overheid gebruik van straffende praktijken tegen diegenen die niet alles in het werk stellen om sociale uitsluiting te voorkomen. In die zin betekent de overgang naar het post-fordisme nog niet dat de Staat de gelijkheidsgedachte opgeeft (zie De Decker 2004), maar dat de omzetting van gelijke kansen naar effectieve gelijkheid de verantwoordelijkheid van het individu is geworden. De opkomst en doorbraak van extreem rechts Historisch is de doorbraak van extreem rechts verbonden met de diepe economische crisis van de jaren zeventig en tachtig. Hoewel deze tendens in heel Europa werd waargenomen, bv. met het Front National in Frankrijk, het FPÖ in Oostenrijk en het Vlaams Blok in Vlaanderen (België, zie De Decker et al 2005), is de geografische verspreiding ervan beperkter dan de hogerop vermelde overgang naar een post-fordistisch samenlevingsmodel. Maar in België zijn beide processen volmaakt op elkaar afgestemd. Eén van de effecten van deze politieke radicalisering is een verscherping van een hele reeks debatten over solidariteit. Zo wordt de 17

19 solidariteit tussen de twee grootste gewesten (Wallonië en Vlaanderen) in een federale staat zoals België openlijk besproken en in vraag gesteld. Hetzelfde geldt voor de solidariteit tussen autochtonen en allochtonen. Op die manier heeft extreem rechts een duidelijke invloed op de debatten over criteria voor de toekenning van solidariteit. Daarbij opteert het voor zeer enge bepalingen van geschiktheid ( eligibility ), die allemaal betrekking hebben op specifieke categorische identiteiten zoals etniciteit, godsdienst en nationaliteit. Dit betekent dat de gelijkheidsgedachte die het Fordistische welvaartsmodel karakteriseerde nog verder wordt aangetast. Daarenboven heeft extreem rechts ook een verregaande vormende invloed op de ontwikkeling van specifieke beleidsdomeinen: immigratie en veiligheid zijn altijd al belangrijke thema s in de extreemrechtse programma s geweest (Demaesschalck en Loopmans 2003). De gevolgen van beide maatschappelijke tendensen zijn aanzienlijk. Wij maken een onderscheid tussen twee basiseffecten. Ten eerste geeft de nieuwe rol van de staat aanleiding tot de ontwikkeling van de zogenaamde derde sector (Mingione 1991): een kluwen van (vaak gesubsidieerde) burgerinitiatieven en individuele actoren, onder wie privé-bedrijven (ook op informeel niveau), vrijwilligersgroepen, godsdienstige of filosofische organisaties enz. die een sleutelrol spelen in de huidige organisatie van de solidariteit. Ten tweede, ontstaat er door de manier waarop de staat de geschiktheidscriteria afbakent een complexe situatie, die er onder meer toe leidt dat de geschiktheidscriteria die van toepassing zijn op een specifiek maatschappelijk domein niet noodzakelijk altijd samenvallen met de geschiktheidscriteria voor een ander maatschappelijk domein. Zo kunnen illegale immigranten geen politiek asiel aanvragen. Toch zou men ervan kunnen uitgaan dat de tehuizen voor daklozen voor hen moeten openstaan, terwijl de dagelijkse realiteit aantoont dat dit niet altijd het geval is. Dit bewijst dat de geschiktheidscriteria voor één domein de criteria voor een ander domein kunnen neutraliseren en zelfs tegenwerken. 18

20 Onderzoeksmethode De etnografische benadering van het onderzoek dat deze tekst onderbouwt ging in hoofdzaak uit van een reeks diepgaande interviews met diverse sleutelactoren die deelnemen aan het huidige debat over en de dagelijkse organisatie van de solidariteit met daklozen: beleidsmakers, organisaties van de derde sector (zoals buurtcomités, het Leger des Heils, welzijnswerkers enz.), individuele burgers (jonge gentrifyers), plaatselijke (trendy) winkeliers, veiligheidsagenten en de daklozen zelf. Tabel 1 geeft een overzicht van de diverse ondervraagden en het overeenstemmende aantal interviews. Alle interviews (behalve die met de veiligheidsagenten) werden in de Marollen afgenomen, een van de bekendste achtergestelde buurten van Brussel die vandaag een subtiel proces van gentrificatie doormaakt (zie volgende paragraaf). Om na te gaan welke rol de (semi-)private veiligheidsagenten spelen in de solidariteit met en de disciplinerende activiteiten tegen de daklozen, werd er nog extra terreinonderzoek verricht in de buurt van het Brusselse Zuidstation, een publieke ruimte in de onmiddellijke omgeving van de Marollen waar de daklozen van oudsher neerstrijken. 19

«WELZIJNSBAROMETER 2010» SAMENVATTING EN CONCLUSIES

«WELZIJNSBAROMETER 2010» SAMENVATTING EN CONCLUSIES «WELZIJNSBAROMETER 2010» SAMENVATTING EN CONCLUSIES Brussel wordt gekenmerkt door een grote concentratie van armoede in de dichtbevolkte buurten van de arme sikkel in het centrum van de stad, met name

Nadere informatie

BRUSSELS ARMOEDERAPPORT 2015 Welzijnsbarometer: samenvatting

BRUSSELS ARMOEDERAPPORT 2015 Welzijnsbarometer: samenvatting BRUSSELS ARMOEDERAPPORT 2015 Welzijnsbarometer: samenvatting De Welzijnsbarometer verzamelt jaarlijks een reeks indicatoren die verschillende aspecten van armoede in het Brussels Gewest belichten. De sociaaleconomische

Nadere informatie

Cijfers en wegwijzers Armoede in Vlaanderen en Brussel. ChanceArt 10 december 2009

Cijfers en wegwijzers Armoede in Vlaanderen en Brussel. ChanceArt 10 december 2009 Cijfers en wegwijzers Armoede in Vlaanderen en Brussel ChanceArt 10 december 2009 Inhoud 1. De naakte cijfers 2. Decenniumdoelstellingen 3. Armoedebarometers 4. Armoede en cultuurparticipatie 5. Pleidooi

Nadere informatie

Actieplan 1 Informatie- en preventiebeleid naar de Zeelse bevolking toe op het vlak van o.m. (kinder)armoede, gezondheid, participatie

Actieplan 1 Informatie- en preventiebeleid naar de Zeelse bevolking toe op het vlak van o.m. (kinder)armoede, gezondheid, participatie DEEL ARMOEDEBESTRIJDING Actieplan 1 Informatie- en preventiebeleid naar de Zeelse bevolking toe op het vlak van o.m. (kinder)armoede, gezondheid, participatie Actie 1 : Het OCMW zorgt er, zelfstandig of

Nadere informatie

Standaard Eurobarometer 80. DE PUBLIEKE OPINIE IN DE EUROPESE UNIE Najaar 2013 NATIONAAL RAPPORT BELGIË

Standaard Eurobarometer 80. DE PUBLIEKE OPINIE IN DE EUROPESE UNIE Najaar 2013 NATIONAAL RAPPORT BELGIË Standaard Eurobarometer 80 DE PUBLIEKE OPINIE IN DE EUROPESE UNIE Najaar 2013 NATIONAAL RAPPORT BELGIË Opiniepeiling besteld en gecoördineerd door de Europese Commissie, Directoraat-generaal Communicatie.

Nadere informatie

Kinderarmoede in het Brussels Gewest

Kinderarmoede in het Brussels Gewest OBSERVATOIRE DE LA SANTÉ ET DU SOCIAL BRUXELLES OBSERVATORIUM VOOR GEZONDHEID EN WELZIJN BRUSSEL Senaat hoorzitting 11 mei 2015 Kinderarmoede in het Brussels Gewest www.observatbru.be DIMENSIES VAN ARMOEDE

Nadere informatie

Vluchtelingen(asielzoekers) overspoelen ons land, en zetten eigen leven daarbij op het spel.

Vluchtelingen(asielzoekers) overspoelen ons land, en zetten eigen leven daarbij op het spel. Vluchtelingen(asielzoekers) overspoelen ons land, en zetten eigen leven daarbij op het spel. Het kon niet uitblijven dat er reuring ontstaat over de komst van duizenden asielzoekers (vluchtelingen) die

Nadere informatie

Welzijnsbarometer 2015

Welzijnsbarometer 2015 OBSERVATOIRE DE LA SANTÉ ET DU SOCIAL BRUXELLES OBSERVATORIUM VOOR GEZONDHEID EN WELZIJN BRUSSEL "Cultuur aan de macht" de sociale rol van cultuur en kunst 26 november 2015 Welzijnsbarometer 2015 Marion

Nadere informatie

De oorzaken van deze lage tewerkstellingsgraad situeren zich zowel aan de aanbod- als aan de vraagzijde:

De oorzaken van deze lage tewerkstellingsgraad situeren zich zowel aan de aanbod- als aan de vraagzijde: 12 13 tewerkstelling Etnisch-culturele minderheden vertegenwoordigen slechts 3,69% van de Aalsterse bevolking. Toch behoort 9,3% van alle Aalsterse werklozen tot deze doelgroep. De evolutie op de arbeidsmarkt

Nadere informatie

ARMOEDE GEPEILD Een analyse van de EU-SILC cijfers naar aanleiding van 17 oktober Werelddag van verzet tegen armoede

ARMOEDE GEPEILD Een analyse van de EU-SILC cijfers naar aanleiding van 17 oktober Werelddag van verzet tegen armoede ALGEMENE DIRECTIE STATISTIEK EN ECONOMISCHE INFORMATIE PERSBERICHT 16 oktober 9 ARMOEDE GEPEILD Een analyse van de EU-SILC cijfers naar aanleiding van oktober Werelddag van verzet tegen armoede % van de

Nadere informatie

Nederlandse Samenvatting

Nederlandse Samenvatting Nederlandse Samenvatting De Protestantse Kerk in Nederland (PKN) onderhoudt middels de organisaties Kerk in Actie (KiA) en ICCO Alliantie contacten met partners in Brazilië. Deze studie verkent de onderhandelingen

Nadere informatie

5.1. Impact van de wijzigingen van het nationaliteitswetboek

5.1. Impact van de wijzigingen van het nationaliteitswetboek 5. Verkrijgen en toekennen van de Belgische nationaliteit 1 5.1. Impact van de wijzigingen van het nationaliteitswetboek Sinds het ontstaan van het Koninkrijk stijgt het aantal vreemdelingen dat Belg wordt

Nadere informatie

Iedereen beschermd tegen armoede?

Iedereen beschermd tegen armoede? Iedereen beschermd tegen armoede? Sociaal onrecht treft 1 op 7 mensen in ons land Campagne 2014 Iedereen beschermd tegen armoede? België is een welvaartsstaat, Brussel is de hoofdstad van Europa en Vlaanderen

Nadere informatie

VLAAMS PARLEMENT VOORSTEL VAN RESOLUTIE. van mevrouw Ria Van Den Heuvel en de heren Jan Roegiers, Carlo Daelman en Koen Helsen

VLAAMS PARLEMENT VOORSTEL VAN RESOLUTIE. van mevrouw Ria Van Den Heuvel en de heren Jan Roegiers, Carlo Daelman en Koen Helsen Stuk 2223 (2003-2004) Nr. 1 VLAAMS PARLEMENT Zitting 2003-2004 5 maart 2004 VOORSTEL VAN RESOLUTIE van mevrouw Ria Van Den Heuvel en de heren Jan Roegiers, Carlo Daelman en Koen Helsen betreffende een

Nadere informatie

Achtergrondcijfers WELZIJNSZORG VZW HUIDEVETTERSSTRAAT 165 1000 BRUSSEL 02 502 55 75 WWW.WELZIJNSZORG.BE INFO@WELZIJNSZORG.BE

Achtergrondcijfers WELZIJNSZORG VZW HUIDEVETTERSSTRAAT 165 1000 BRUSSEL 02 502 55 75 WWW.WELZIJNSZORG.BE INFO@WELZIJNSZORG.BE Achtergrondcijfers WELZIJNSZORG VZW HUIDEVETTERSSTRAAT 165 1000 BRUSSEL 02 502 55 75 WWW.WELZIJNSZORG.BE INFO@WELZIJNSZORG.BE NATIONAAL SECRETARIAAT Huidevettersstraat 165 1000 Brussel T 02 502 55 75 F

Nadere informatie

Veranderingen in arbeidsparticipatie van gescheiden moeders

Veranderingen in arbeidsparticipatie van gescheiden moeders Veranderingen in arbeidsparticipatie van gescheiden moeders Suzanne Peek Gescheiden moeders stoppen twee keer zo vaak met werken dan niet gescheiden moeders. Ook beginnen ze vaker met werken. Wanneer er

Nadere informatie

Projectoproep / Commemoraties 1914-18

Projectoproep / Commemoraties 1914-18 1. Algemene Informatie 1.1 Context Herdenkingsplechtigheden Eerste Wereldoorlog (1914-18) in het Brussels Hoofdstedelijk Gewest Het Brussels Hoofdstedelijk Gewest maakt zich op voor de herdenking van honderd

Nadere informatie

Federaal Plan Armoedebestrijding. Reactie van BAPN vzw. Belgisch Platform tegen Armoede en Sociale Uitsluiting EU2020 30/11/2012

Federaal Plan Armoedebestrijding. Reactie van BAPN vzw. Belgisch Platform tegen Armoede en Sociale Uitsluiting EU2020 30/11/2012 Belgisch Platform tegen Armoede en Sociale Uitsluiting EU2020 30/11/2012 Federaal Plan Armoedebestrijding Reactie van BAPN vzw BAPN vzw Belgisch Netwerk Armoedebestrijding Vooruitgangstraat 333/6 1030

Nadere informatie

Samenvatting Flanders DC studie Internationalisatie van KMO s

Samenvatting Flanders DC studie Internationalisatie van KMO s Samenvatting Flanders DC studie Internationalisatie van KMO s In een globaliserende economie moeten regio s en ondernemingen internationaal concurreren. Internationalisatie draagt bij tot de economische

Nadere informatie

Wetenschappelijke studie geeft zicht op de leefomstandigheden van daklozen en mensen zonder papieren

Wetenschappelijke studie geeft zicht op de leefomstandigheden van daklozen en mensen zonder papieren Kabinet van Staatssecretaris voor Maatschappelijke Integratie en Armoedebestrijding Philippe COURARD Kabinet van Minister van KMO'S, Zelfstandigen, Landbouw en Wetenschapsbeleid Sabine LARUELLE Persbericht

Nadere informatie

Het Brussels Hoofdstedelijk Gewest : het grootste tewerkstellingsgebied in België.

Het Brussels Hoofdstedelijk Gewest : het grootste tewerkstellingsgebied in België. Het Brussels Hoofdstedelijk Gewest : het grootste tewerkstellingsgebied in België. Het Brussels hoofdstedelijk gewest en zijn hinterland. 700.000 jobs in het BHG, waarvan 400.000 ingenomen door Brusselaars

Nadere informatie

Advies. over het ontwerp van kaderdecreet Vlaamse ontwikkelingssamenwerking

Advies. over het ontwerp van kaderdecreet Vlaamse ontwikkelingssamenwerking Brussel, 5 juli 2006 050706_Advies_kaderdecreet_Vlaamse_ontwikkelingssamenwerking Advies over het ontwerp van kaderdecreet Vlaamse ontwikkelingssamenwerking 1. Inleiding Op 24 mei 2006 heeft Vlaams minister

Nadere informatie

Nawoord. Armoede vandaag

Nawoord. Armoede vandaag Nawoord Via hun levensverhaal laten Emilie en Nico ons binnenkijken in de leefwereld van mensen in armoede. Het is een beklijvend getuigenis over hun dagelijkse strijd om te overleven, ook over hun verlangen

Nadere informatie

GELIJKE KANSEN IN BELGIË

GELIJKE KANSEN IN BELGIË GELIJKE KANSEN IN BELGIË HISTORISCH ONDERZOEK 1. EEN WOORDJE UITLEG Tijdens het bezoek aan de Democratiefabriek hebben jullie kunnen vaststellen dat bepaalde elementen essentieel zijn om tot een democratie

Nadere informatie

DECREET. betreffende het algemeen welzijnswerk

DECREET. betreffende het algemeen welzijnswerk VLAAMS PARLEMENT DECREET betreffende het algemeen welzijnswerk HOOFDSTUK I Algemene bepalingen Artikel 1 Dit decreet regelt een gemeenschapsaangelegenheid. Artikel 2 In dit decreet wordt verstaan onder

Nadere informatie

Tekst en tekeningen door Colombiaanse vluchtelingenkinderen in Ecuador. UNHCR / S. Aguilar

Tekst en tekeningen door Colombiaanse vluchtelingenkinderen in Ecuador. UNHCR / S. Aguilar Tekst en tekeningen door Colombiaanse vluchtelingenkinderen in Ecuador UNHCR / S. Aguilar UNHCR / S.Aguilar Tekst en tekeningen door Colombiaanse vluchtelingenkinderen in Ecuador UNHCR, Europese vertegenwoordiging,

Nadere informatie

Maison BILOBA Huis. Basisideeën

Maison BILOBA Huis. Basisideeën Maison BILOBA Huis Basisideeën Goed wonen E.MM.A biedt woongelegenheid aan senioren uit de buurt rond de Brabantstraat, om hen in staat te stellen een beter leven te leiden in hun buurt. Het BILOBA Huis

Nadere informatie

HET FENOMEEN TERRORISME

HET FENOMEEN TERRORISME TERRORISME Sinds de 11 september 2001, is het fenomeen terrorisme nog steeds brandend actueel en geniet steeds van een permanente aandacht vanwege de overheden. Hij werd trouwens als prioriteit in het

Nadere informatie

ADVIES UITGEBRACHT DOOR DE ECONOMISCHE EN SOCIALE RAAD VOOR HET BRUSSELS HOOFDSTEDELIJK GEWEST TIJDENS ZIJN ZITTING VAN 16 DECEMBER 2010.

ADVIES UITGEBRACHT DOOR DE ECONOMISCHE EN SOCIALE RAAD VOOR HET BRUSSELS HOOFDSTEDELIJK GEWEST TIJDENS ZIJN ZITTING VAN 16 DECEMBER 2010. ADVIES UITGEBRACHT DOOR DE ECONOMISCHE EN SOCIALE RAAD VOOR HET BRUSSELS HOOFDSTEDELIJK GEWEST TIJDENS ZIJN ZITTING VAN 16 DECEMBER 2010 inzake het ontwerp van besluit van de Brusselse Hoofdstedelijke

Nadere informatie

Perscommuniqué. Het Federaal Planbureau evalueert de gevolgen van de duurdere dollar en de hogere olieprijzen voor de Belgische economie

Perscommuniqué. Het Federaal Planbureau evalueert de gevolgen van de duurdere dollar en de hogere olieprijzen voor de Belgische economie Federaal Planbureau Economische analyses en vooruitzichten Perscommuniqué Brussel, 15 september 2000 Het Federaal Planbureau evalueert de gevolgen van de duurdere dollar en de hogere olieprijzen voor de

Nadere informatie

De arbeidsmarkt in april 2015

De arbeidsmarkt in april 2015 De arbeidsmarkt in april 2015 Datum: 12 mei 2015 Van: Stad Antwerpen Ondernemen & stadsmarketing Business en innovatie Betreft: Arbeidsmarktfiche april 2015 In deze arbeidsmarktfiche zien we 1. dat Antwerpen

Nadere informatie

De arbeidsmarkt in juli 2014

De arbeidsmarkt in juli 2014 De arbeidsmarkt in juli 2014 Datum: 13 augustus 2014 Van: Stad Antwerpen Ondernemen & stadsmarketing Werk en Economie Betreft: Arbeidsmarktfiche juli 2014 In deze arbeidsmarktfiche zien we 1. dat Antwerpen

Nadere informatie

PERSBERICHT Brussel, 20 december 2013

PERSBERICHT Brussel, 20 december 2013 PERSBERICHT Brussel, 20 december 2013 Werkgelegenheid stabiel, werkloosheid opnieuw in stijgende lijn Arbeidsmarktcijfers derde kwartaal 2013 Na het licht herstel van de arbeidsmarkt in het tweede kwartaal

Nadere informatie

Inhoudstafel. Woord vooraf... 5 Inhoudstafel... 7. Sociaal recht

Inhoudstafel. Woord vooraf... 5 Inhoudstafel... 7. Sociaal recht Inhoudstafel Woord vooraf... 5 Inhoudstafel... 7 Sociaal recht A. Achtergrond... 15 I. De industrialisering in de kinderschoenen (eerste helft negentiende eeuw)... 15 II. Economische expansie dankzij goedkope

Nadere informatie

OVERDRACHT WERKLOOSHEID OCMW: MONITORING 1 STE SEMESTER 2015

OVERDRACHT WERKLOOSHEID OCMW: MONITORING 1 STE SEMESTER 2015 Association de la Ville et des Communes de la Région de Bruxelles-Capitale Section CPAS Vereniging van de Stad en de Gemeenten van het Brussels Hoofdstedelijk Gewest Afdeling OCMW C O N F E R E N C E D

Nadere informatie

betreffende onderwijs in ontwikkelingssamenwerking

betreffende onderwijs in ontwikkelingssamenwerking ingediend op 439 (2014-2015) Nr. 1 16 juli 2015 (2014-2015) Voorstel van resolutie van Ingeborg De Meulemeester, Sabine de Bethune, Herman De Croo, Tine Soens en Wouter Vanbesien betreffende onderwijs

Nadere informatie

Persconferentie «Ecobouw stimuleren» 8 februari 2007 Toespraak van Evelyne Huytebroeck

Persconferentie «Ecobouw stimuleren» 8 februari 2007 Toespraak van Evelyne Huytebroeck Persconferentie «Ecobouw stimuleren» 8 februari 2007 Toespraak van Evelyne Huytebroeck De potentiële verbetering van de energie- en milieuprestaties van gebouwen in het Brussels Hoofdstedelijk Gewest is

Nadere informatie

De OCMW op weg naar 2020 in woelige tijden. Prof. dr. Koen Hermans Projectleider LUCAS / Onderzoeksgroep Sociaal Werk KU Leuven

De OCMW op weg naar 2020 in woelige tijden. Prof. dr. Koen Hermans Projectleider LUCAS / Onderzoeksgroep Sociaal Werk KU Leuven De OCMW op weg naar 2020 in woelige tijden Prof. dr. Koen Hermans Projectleider LUCAS / Onderzoeksgroep Sociaal Werk KU Leuven Inhoud Een korte terugblik Het OCMW anno 2011: Sociaal woelige tijden 3 mogelijke

Nadere informatie

Functionaliteitseconomie: Hefboom voor duurzame ontwikkeling in België? Samenvatting. Federale Raad voor Duurzame Ontwikkeling

Functionaliteitseconomie: Hefboom voor duurzame ontwikkeling in België? Samenvatting. Federale Raad voor Duurzame Ontwikkeling Functionaliteitseconomie: Hefboom voor duurzame ontwikkeling in België? Samenvatting Federale Raad voor Duurzame Ontwikkeling 1 P a g i n a F u n c t i o n a l i t e i t s e c o n o m i e : h e f b o o

Nadere informatie

De arbeidsmarkt in december 2014

De arbeidsmarkt in december 2014 De arbeidsmarkt in december 2014 Datum: 14 januari 2015 Van: Stad Antwerpen Ondernemen & stadsmarketing Werk en Economie Betreft: Arbeidsmarktfiche december 2014 In deze arbeidsmarktfiche zien we 1. dat

Nadere informatie

De installatiepremie

De installatiepremie De installatiepremie Versie nr: 1 Laatste wijziging: 22-09-2008 1) Waartoe dient deze fiche? 2) Wat is een installatiepremie? 3) Wie heeft recht op een installatiepremie? 4) Aan welke voorwaarden moet

Nadere informatie

ADVIES DIENST REGULERING

ADVIES DIENST REGULERING DIENST REGULERING ADVIES DR-20060228-42 betreffende Het voorstel van uitbreiding van het nachttarief tot het weekend voor netgebruikers die zijn aangesloten op het laagspanningsnet vanaf 1 januari 2007

Nadere informatie

Aandeel van de gerechtigden op wachten overbruggingsuitkeringen. volledige werkloosheid - analyse volgens arrondissement

Aandeel van de gerechtigden op wachten overbruggingsuitkeringen. volledige werkloosheid - analyse volgens arrondissement Aandeel van de gerechtigden op wachten overbruggingsuitkeringen in de volledige werkloosheid - analyse volgens arrondissement Inleiding In ons recent onderzoek betreffende de gerechtigden op wacht- en

Nadere informatie

2011/4 Ze leefden lang (en gelukkig) en scheidden dan Echtscheiding op latere leeftijd en na langere huwelijksduur

2011/4 Ze leefden lang (en gelukkig) en scheidden dan Echtscheiding op latere leeftijd en na langere huwelijksduur 2011/4 Ze leefden lang (en gelukkig) en scheidden dan Echtscheiding op latere leeftijd en na langere huwelijksduur Martine Corijn D/2011/3241/019 Inleiding FOD ADSEI-cijfers leidden tot de krantenkop Aantal

Nadere informatie

De arbeidsmarkt in februari 2015

De arbeidsmarkt in februari 2015 De arbeidsmarkt in februari 2015 Datum: 24 maart 2015 Van: Stad Antwerpen Ondernemen & stadsmarketing Business en innovatie Betreft: Arbeidsmarktfiche februari 2015 In deze arbeidsmarktfiche zien we 1.

Nadere informatie

Interculturaliteit binnen welzijn en gezondheid

Interculturaliteit binnen welzijn en gezondheid Interculturaliteit binnen welzijn en gezondheid Algemene vergadering RWO -Oudenaarde 11 juni 2012 Inhoud Terminologie: ECM Enkele vragen Overzicht van de immigratie Aanwezigheid in regio Oudenaarde Enkele

Nadere informatie

PERSBERICHT Brussel, 25 juni 2013

PERSBERICHT Brussel, 25 juni 2013 PERSBERICHT Brussel, 25 juni 2013 Meer 55-plussers aan het werk Arbeidsmarktcijfers eerste kwartaal 2013 66,7% van de 20- tot 64-jarigen is aan het werk. Dat percentage daalt licht in vergelijking met

Nadere informatie

Observatorium voor Gezondheid en Welzijn OPERATIONEEL PLAN 2011-2014

Observatorium voor Gezondheid en Welzijn OPERATIONEEL PLAN 2011-2014 Observatorium voor Gezondheid en Welzijn OPERATIONEEL PLAN 2011-2014 1. OPDRACHTEN VAN HET OBSERVATORIUM VOOR GEZONDHEID EN WELZIJN 1.1 Wettelijke basis De opdrachten van het Observatorium staan opgesomd

Nadere informatie

Digitale (r)evolutie in België anno 2009

Digitale (r)evolutie in België anno 2009 ALGEMENE DIRECTIE STATISTIEK EN ECONOMISCHE INFORMATIE PERSBERICHT 9 februari Digitale (r)evolutie in België anno 9 De digitale revolutie zet zich steeds verder door in België: 71% van de huishoudens in

Nadere informatie

WAARDIG LEVEN IN BELGIË HISTORISCH ONDERZOEK

WAARDIG LEVEN IN BELGIË HISTORISCH ONDERZOEK WAARDIG LEVEN IN BELGIË HISTORISCH ONDERZOEK 1. TOELICHTING Tijdens het bezoek aan de Democratiefabriek hebben jullie kunnen vaststellen dat bepaalde elementen essentieel zijn om tot democratie te komen.

Nadere informatie

Tabel 2.1 Overzicht van de situatie op de arbeidsmarkt van de onderzochte personen op 30/06/97. Deelpopulatie 1996

Tabel 2.1 Overzicht van de situatie op de arbeidsmarkt van de onderzochte personen op 30/06/97. Deelpopulatie 1996 Dit deel van het onderzoek omvat alle personen tussen de 18 en 55 jaar oud (leeftijdsgrenzen inbegrepen) op 30 juni 1997, wiens dossier van het Vlaams Fonds voor de Sociale Integratie van Personen met

Nadere informatie

FOCUS "RVA-SANCTIE EN DOORSTROOM NAAR DE OCMW'S"

FOCUS RVA-SANCTIE EN DOORSTROOM NAAR DE OCMW'S FOCUS "RVA-SANCTIE EN DOORSTROOM NAAR DE OCMW'S" Nummer 8 Juli 2014 1. Inleiding De activering van het zoekgedrag naar werk is het geheel van acties die de RVA onderneemt om de inspanningen van werklozen

Nadere informatie

TOOL 3. DIVERSImeter: VRAGENLIJST OVER STRATEGIE, LEIDERSCHAP EN ORGANISATIECULTUUR

TOOL 3. DIVERSImeter: VRAGENLIJST OVER STRATEGIE, LEIDERSCHAP EN ORGANISATIECULTUUR TOOL 3. DIVERSImeter: VRAGENLIJST OVER STRATEGIE, LEIDERSCHAP EN ORGANISATIECULTUUR [ TOOLS ] De DIVERSImeter is een analysevragenlijst gebaseerd op zelfevaluatie en toegespitst op strategie, leiderschap

Nadere informatie

Resultaten voor Vlaamse Gemeenschap Sociale Gezondheid Gezondheidsenquête, België, 1997

Resultaten voor Vlaamse Gemeenschap Sociale Gezondheid Gezondheidsenquête, België, 1997 5.8.1. Inleiding De WHO heeft in haar omschrijving het begrip gezondheid uitgebreid met de dimensie sociale gezondheid en deze op één lijn gesteld met de lichamelijke en psychische gezondheid. Zowel de

Nadere informatie

Op 18 november 2009 heeft het raadslid Flos (VVD) onderstaande motie ingediend:

Op 18 november 2009 heeft het raadslid Flos (VVD) onderstaande motie ingediend: Reactie van het College van B en W op de motie inzake Aanpak Discriminatie Amsterdam (openstellen functies voor iedereen bij ingehuurde organisaties) van het raadslid Flos (VVD) van 18 november 2009. Op

Nadere informatie

Verbinden vanuit diversiteit

Verbinden vanuit diversiteit Verbinden vanuit diversiteit Krachtgericht sociaal werk in een context van armoede en culturele diversiteit Studievoormiddag 6 juni 2014 Het verhaal van Ahmed Een zoektocht met vele partners Partners De

Nadere informatie

HET THEMATISCH RAPPORT LE RAPPORT THÉMATIQUE

HET THEMATISCH RAPPORT LE RAPPORT THÉMATIQUE OBSERVATOIRE DE LA SANTÉ ET DU SOCIAL BRUXELLES OBSERVATORIUM VOOR GEZONDHEID EN WELZIJN BRUSSEL HET THEMATISCH RAPPORT LE RAPPORT THÉMATIQUE Vrouwen, bestaansonzekerheid en armoede in het Brussels Gewest

Nadere informatie

Steunpunt tot bestrijding van armoede, bestaansonzekerheid en sociale uitsluiting

Steunpunt tot bestrijding van armoede, bestaansonzekerheid en sociale uitsluiting Steunpunt tot bestrijding van armoede, bestaansonzekerheid en sociale uitsluiting Feiten en cijfers Hebben laaggeschoolden een hoger risico om in armoede te belanden? Ja. Laagopgeleiden hebben het vaak

Nadere informatie

De honden en katten van de Belgen

De honden en katten van de Belgen ALGEMENE DIRECTIE STATISTIEK EN ECONOMISCHE INFORMATIE PERSBERICHT 31 juli 2007 De honden en katten van de Belgen Highlights Ons land telde in 2004 1.064.000 honden en 1.954.000 katten; In vergelijking

Nadere informatie

Sectoraal Comité van de Sociale Zekerheid en van de Gezondheid Afdeling «Sociale Zekerheid»

Sectoraal Comité van de Sociale Zekerheid en van de Gezondheid Afdeling «Sociale Zekerheid» Sectoraal Comité van de Sociale Zekerheid en van de Gezondheid Afdeling «Sociale Zekerheid» SCSZ/11/043 ADVIES NR 10/23 VAN 5 OKTOBER 2010, GEWIJZIGD OP 5 APRIL 2011, BETREFFENDE HET MEEDELEN VAN ANONIEME

Nadere informatie

Onderwijs en arbeidsmarkt: tweemaal actief

Onderwijs en arbeidsmarkt: tweemaal actief Onderwijs en arbeidsmarkt: tweemaal actief Organisation for Economic Coöperation and Development (2002), Education at a Glance. OECD Indicators 2002, OECD Publications, Paris, 382 p. Onderwijs speelt een

Nadere informatie

Keurmerk: Duurzame school

Keurmerk: Duurzame school Keurmerk: Duurzame school Doorlopende leerlijn voor duurzame ontwikkeling van basisonderwijs (PO) t/m voortgezet onderwijs (VO) PO-1 Kennis en inzicht (weten) Vaardigheden (kunnen) Houding (willen) Begrippen

Nadere informatie

Zekerheden over een onzeker land

Zekerheden over een onzeker land Zekerheden over een onzeker land Parijs, 27 januari 2012 Paul Schnabel Universiteit Utrecht Demografische feiten 2012-2020 Bevolking 17 miljoen (plus 0,5 miljoen) Jonger dan 20 jaar 3,7 miljoen (min 0,2

Nadere informatie

De Belg en zijn spaargedrag (2/2): het budget

De Belg en zijn spaargedrag (2/2): het budget _ Focus on the Belgian economy Economic Research De Belg en zijn spaargedrag (2/2): het budget Oscar Bernal Economic Research, ING België Brussel (32) 2 547 39 95 oscar.bernal@ing.be Julien Manceaux Economic

Nadere informatie

Gelijkgestelde periodes in de pensioenopbouw bij werknemers

Gelijkgestelde periodes in de pensioenopbouw bij werknemers Gelijkgestelde periodes in de pensioenopbouw bij werknemers Peeters, H. & Larmuseau, H. (2005). De solidariteit van de gelijkgestelde periodes. Een exploratie van de aard, het belang en de zin van de gelijkgestelde

Nadere informatie

SOCIAAL PERSPECTIEF. sociale structuurvisie Zaanstad 2009-2020

SOCIAAL PERSPECTIEF. sociale structuurvisie Zaanstad 2009-2020 SOCIAAL PERSPECTIEF sociale structuurvisie Zaanstad 2009-2020 SOCIAAL PERSPECTIEF sociale structuurvisie Zaanstad 2009-2020 De sociale ambitie: Zaanstad manifesteert zich binnen de metropoolregio Amsterdam

Nadere informatie

Interview met minister Joke Schauvliege

Interview met minister Joke Schauvliege Interview met minister Joke Schauvliege over de rol en de toekomst van etnisch-culturele federaties in Vlaanderen. Dertien etnisch-cultureel diverse federaties zijn erkend binnen het sociaalcultureel werk.

Nadere informatie

Mantelzorgers maken weinig gebruik van verlofregelingen

Mantelzorgers maken weinig gebruik van verlofregelingen Mantelzorgers maken weinig gebruik van verlofregelingen Martijn Souren Ongeveer 7 procent van de werknemers met een verleent zelf mantelzorg. Ze maken daar slechts in beperkte mate gebruik van aanvullende

Nadere informatie

Armoedebarometer 2012

Armoedebarometer 2012 Armoedebarometer 2012 Jill Coene An Van Haarlem Danielle Dierckx In opdracht van Decenniumdoelen 2017 Armoede in cijfers Kinderen geboren in een kansarm gezin verdubbeld tot 8,6% op tien jaar tijd - Kwalijke

Nadere informatie

GELIJKE KANSEN IN BELGIË HISTORISCH ONDERZOEK

GELIJKE KANSEN IN BELGIË HISTORISCH ONDERZOEK GELIJKE KANSEN IN BELGIË HISTORISCH ONDERZOEK 1. TOELICHTING Tijdens het bezoek aan de Democratiefabriek hebben jullie kunnen vaststellen dat bepaalde elementen essentieel zijn om tot democratie te komen.

Nadere informatie

Federaal memorandum van de OCMW s. Algemene Vergadering afdeling OCMW s van de VVSG Zottegem, 7 juni 2007

Federaal memorandum van de OCMW s. Algemene Vergadering afdeling OCMW s van de VVSG Zottegem, 7 juni 2007 Federaal memorandum van de OCMW s Algemene Vergadering afdeling OCMW s van de VVSG Zottegem, 7 juni 2007 Lokale besturen : meest burgernabije bestuur OCMW s worden het eerst geconfronteerd met nieuwe noden

Nadere informatie

Dit seminar zal ons, de vandaag hier aanwezige sectoren, leiden in het exploreren van de inmiddels wereldwijd bekende Eigen Kracht.

Dit seminar zal ons, de vandaag hier aanwezige sectoren, leiden in het exploreren van de inmiddels wereldwijd bekende Eigen Kracht. Speech ter gelegenheid van Seminar Eigen Kracht / Forsa Propio 3 september 2015 Integrale aanpak vanuit een heldere visie Dit seminar gaat over Eigen Kracht. Welke associaties roept Eigen Kracht eigenlijk

Nadere informatie

PARITAIRE PARLEMENTAIRE VERGADERING ACS- EU

PARITAIRE PARLEMENTAIRE VERGADERING ACS- EU PARITAIRE PARLEMENTAIRE VERGADERING ACS- EU Commissie politieke zaken 5.3.2009 AP/100.506/AM1-24 AMENDEMENTEN 1-24 Ontwerpverslag (AP/100.460) Co-rapporteurs: Ruth Magau (Zuid-Afrika) en Filip Kaczmarek

Nadere informatie

Verantwoordelijke uitgever : Philippe Pivin, Belgische Onafhankelijkheidslaan 72-1081 Koekelberg. «Historisch Koekelberg»

Verantwoordelijke uitgever : Philippe Pivin, Belgische Onafhankelijkheidslaan 72-1081 Koekelberg. «Historisch Koekelberg» Verantwoordelijke uitgever : Philippe Pivin, Belgische Onafhankelijkheidslaan 72-1081 Koekelberg. «Historisch Koekelberg» «Historisch Koekelberg» in enkele cijfers Gewestelijke toelage : 11.000.000 Federale

Nadere informatie

Het Europees Sociaal Investeringspakket door een Vlaamse bril Workshop kinderarmoede

Het Europees Sociaal Investeringspakket door een Vlaamse bril Workshop kinderarmoede Het Europees Sociaal Investeringspakket door een Vlaamse bril Workshop kinderarmoede 4 november 2013 Henk Van Hootegem henk.vanhootegem@cntr.be 02/212.31.71 Identikit: Steunpunt tot bestrijding van armoede,

Nadere informatie

67,3% van de 20-64-jarigen aan het werk

67,3% van de 20-64-jarigen aan het werk ALGEMENE DIRECTIE STATISTIEK EN ECONOMISCHE INFORMATIE PERSBERICHT 28 oktober 67,3% van de 20-64-jarigen aan het werk Tegen 2020 moet 75% van de Europeanen van 20 tot en met 64 jaar aan het werk zijn.

Nadere informatie

3. Kenmerken van personenwagens

3. Kenmerken van personenwagens 3. Kenmerken van personenwagens Tabel 29: Verdeling van personenwagens volgens bouwjaarcategorie Bouwjaar categorie bjcat 1990 en eerder 403.46 3.89 403.46 3.89 1991 tot 1995 997.17 9.62 1400.63 13.52

Nadere informatie

Suggesties en tips voor gebruik in gesprek met de KINDEROPVANG

Suggesties en tips voor gebruik in gesprek met de KINDEROPVANG De film Childcare Stories als discussiemateriaal Suggesties en tips voor gebruik in gesprek met de KINDEROPVANG Enkele voorbeelden: - Vormings- of begeleidingstraject voor medewerkers en verantwoordelijke(n)

Nadere informatie

Culturele diversiteit en interculturele bemiddeling in de ziekenhuizen. Zohra Chbaral 1

Culturele diversiteit en interculturele bemiddeling in de ziekenhuizen. Zohra Chbaral 1 Culturele diversiteit en interculturele bemiddeling in de ziekenhuizen Zohra Chbaral 1 Vooreerst bedanken we de interculturele bemiddelaars, de coördinatoren interculturele bemiddeling die ons de gegevens

Nadere informatie

Nota: Invaliditeit Aantal en verdeling volgens ziektegroep

Nota: Invaliditeit Aantal en verdeling volgens ziektegroep Nota: Invaliditeit Aantal en verdeling volgens ziektegroep Men valt in het stelsel van invaliditeit na één jaar primaire arbeidsongeschiktheid. De erkenning van invaliditeit geldt voor een bepaalde periode

Nadere informatie

Bijlage VMBO-GL en TL

Bijlage VMBO-GL en TL Bijlage VMBO-GL en TL 2011 tijdvak 2 maatschappijleer 2 CSE GL en TL Tekstboekje GT-0323-a-11-2-b Analyse maatschappelijk vraagstuk: jeugdwerkloosheid tekst 1 FNV vreest enorme stijging werkloosheid jongeren

Nadere informatie

Meeruitgaven in 2005 t.o.v. 1996 voor vrouwelijke 60-plussers als gevolg van de pensioenhervorming in 1996

Meeruitgaven in 2005 t.o.v. 1996 voor vrouwelijke 60-plussers als gevolg van de pensioenhervorming in 1996 Meeruitgaven in 2005 t.o.v. 1996 voor vrouwelijke 60-plussers als gevolg van de pensioenhervorming in 1996 Inleiding Bij de pensioenhervorming van 1996 werd besloten de pensioenleeftijd van vrouwen in

Nadere informatie

armoedebarometer De interfederale Sociale Zekerheid Federale Overheidsdienst DE STAATSSECRETARIS VOOR MAATSCHAPPELIJKE

armoedebarometer De interfederale Sociale Zekerheid Federale Overheidsdienst DE STAATSSECRETARIS VOOR MAATSCHAPPELIJKE DE STAATSSECRETARIS VOOR MAATSCHAPPELIJKE INTEGRATIE EN ARMOEDEBESTRIJDING LE SECRETAIRE D ÉTAT À L INTÉGRATION SOCIALE ET À LA LUTTE CONTRE LA PAUVRETÉ Federale Overheidsdienst Sociale Zekerheid ALGEMENE

Nadere informatie

De arbeidsmarkt in november 2015

De arbeidsmarkt in november 2015 De arbeidsmarkt in november 2015 Datum: 7 december 2015 Van: Stad Antwerpen Ondernemen en Stadsmarketing Business en innovatie Betreft: Arbeidsmarktfiche november 2015 In deze arbeidsmarktfiche zien we

Nadere informatie

De vragenlijst van de openbare raadpleging

De vragenlijst van de openbare raadpleging SAMENVATTING De vragenlijst van de openbare raadpleging Tussen april en juli 2015 heeft de Europese Commissie een openbare raadpleging gehouden over de vogel- en de habitatrichtlijn. Deze raadpleging maakte

Nadere informatie

1.1 Bevolkingsontwikkeling 9. 1.2 Bevolkingsopbouw 10. 1.2.1 Vergrijzing 11. 1.3 Migratie 11. 1.4 Samenvatting 12

1.1 Bevolkingsontwikkeling 9. 1.2 Bevolkingsopbouw 10. 1.2.1 Vergrijzing 11. 1.3 Migratie 11. 1.4 Samenvatting 12 inhoudsopgave Samenvatting 3 1. Bevolking 9 1.1 Bevolkingsontwikkeling 9 1.2 Bevolkingsopbouw 10 1.2.1 Vergrijzing 11 1.3 Migratie 11 1.4 Samenvatting 12 2. Ontwikkelingen van de werkloosheid 13 2.1 Ontwikkeling

Nadere informatie

PERSBERICHT Brussel, 22 oktober 2014

PERSBERICHT Brussel, 22 oktober 2014 PERSBERICHT Brussel, 22 oktober 2014 Census 2011, een volkstelling voor de eenentwintigste eeuw Een schat aan gegevens over leven, werk en wonen in België 11.000.638 inwoners, gemiddeld 40,8 jaar oud en

Nadere informatie

VLAAMSE GEMEENSCHAPSCOMMISSIE DE RAAD

VLAAMSE GEMEENSCHAPSCOMMISSIE DE RAAD STUK 459 (2011-2012) Nr. 1 VLAAMSE GEMEENSCHAPSCOMMISSIE DE RAAD ZIT TING 2011-2012 17 NOVEMBER 2011 VOORSTEL VAN RESOLUTIE van mevrouw Elke ROEX betreffende het waarborgen van het recht op kinderopvang

Nadere informatie

Seminarie «The NEETs need us»

Seminarie «The NEETs need us» Seminarie «The NEETs need us» Donderdag, 23 april 2015 Workshop 1 : Naar een efficiënte overgang tussen het schoolsysteem en de arbeidsmarkt Spreker: Dhr. Massimiliano MASCHERINI, belast met onderzoek

Nadere informatie

De arbeidsmarkt in augustus 2015

De arbeidsmarkt in augustus 2015 De arbeidsmarkt in augustus 2015 Datum: 8 september 2015 Van: Stad Antwerpen Ondernemen en Stadsmarketing Business en innovatie Betreft: Arbeidsmarktfiche augustus 2015 In deze arbeidsmarktfiche zien we

Nadere informatie

Arm maakt ziek, ziek maakt arm

Arm maakt ziek, ziek maakt arm SOCIALE BESCHERMING VOOR IEDEREEN Arm maakt ziek, ziek maakt arm Thomas Rousseau Beste politieke leider van een land in Sub-Sahara-Afrika, in uw land leeft het overgrote deel van de burgers in extreme

Nadere informatie

Is wonen in Vlaanderen betaalbaar?

Is wonen in Vlaanderen betaalbaar? Is wonen in Vlaanderen betaalbaar? Boek uitgegeven bij Garant Redactie: Sien Winters Auteurs: Sien Winters, Kristof Heylen, Marietta Haffner, Pascal De Decker, Frank Vastmans, Erik Buyst Boekvoorstelling

Nadere informatie

Gelet op het auditoraatsrapport van de Kruispuntbank van de Sociale Zekerheid van 25 juni 2007;

Gelet op het auditoraatsrapport van de Kruispuntbank van de Sociale Zekerheid van 25 juni 2007; SCSZ/07/122 1 BERAADSLAGING NR. 07/036 VAN 2 OKTOBER 2007 MET BETREKKING TOT MEDEDELING VAN PERSOONSGEGEVENS DOOR DE PROGRAMMATORISCHE FEDERALE OVERHEIDSDIENST MAATSCHAPPELIJKE INTEGRATIE, ARMOEDEBESTRIJDING

Nadere informatie

SOCIALE EN BURGERSCHAPSCOMPETENTIE

SOCIALE EN BURGERSCHAPSCOMPETENTIE Vlaams Verbond van het Katholiek Secundair Onderwijs Guimardstraat 1, 1040 Brussel SOCIALE EN BURGERSCHAPSCOMPETENTIE Algemene vorming op het einde van de derde graad secundair onderwijs Voor de sociale

Nadere informatie

Een stand van zaken van ICT in België in 2012

Een stand van zaken van ICT in België in 2012 Een stand van zaken van ICT in België in 2012 Brussel, 20 november 2012 De FOD Economie geeft elk jaar een globale barometer van de informatie- en telecommunicatiemaatschappij uit. Dit persbericht geeft

Nadere informatie

IE nr. : 620 FORFAIT 2016 REGULARISATIE 3 de LUIK 2016

IE nr. : 620 FORFAIT 2016 REGULARISATIE 3 de LUIK 2016 26 februari 2016 IE nr. : 620 FORFAIT 2016 REGULARISATIE 3 de LUIK 2016 Het RIZIV stuurde vorige week de facturatietoestemmingen 2016 aan alle voorzieningen. Merk op dat de forfaits van Brusselse, Waalse

Nadere informatie

WEGWIJS HERSTRUCTURERINGEN. Afgesloten op 19 juni 2009

WEGWIJS HERSTRUCTURERINGEN. Afgesloten op 19 juni 2009 WEGWIJS HERSTRUCTURERINGEN Afgesloten op 19 juni 2009 WEGWIJS HERSTRUCTURERINGEN : INTRODUCTIE Situering Herstructureringen zijn een dagelijks fenomeen geworden op onze arbeidsmarkt. Ze roepen steevast

Nadere informatie

DUURZAAM WIJKCONTRACT MAALBEEK

DUURZAAM WIJKCONTRACT MAALBEEK Gemeente Elsene Brussels Hoofdstedelijk Gewest DUURZAAM WIJKCONTRACT MAALBEEK Projectoproep voor bewoners «Mijn Plant-aardige Wijk» 0% asfalt 100% groen vergroening van de wijk groen- blauw netwerk duurzame

Nadere informatie

Een regionale opsplitsing van de sociale balansen

Een regionale opsplitsing van de sociale balansen Een regionale opsplitsing van de sociale balansen Nationale Bank van België (2004). De sociale balans 2003, Economisch Tijdschrift 4-2004. Voor het eerst heeft de Nationale Bank van België de sociale balansen

Nadere informatie