INTERLINE GYNAECOLOGIE 2014 januari 2014 ACHTERGRONDEN BIJ DE CASUSSCHETSEN INCLUSIEF LEERDOELEN EN STELLINGEN

Save this PDF as:
 WORD  PNG  TXT  JPG

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "INTERLINE GYNAECOLOGIE 2014 januari 2014 ACHTERGRONDEN BIJ DE CASUSSCHETSEN INCLUSIEF LEERDOELEN EN STELLINGEN"

Transcriptie

1 INTERLINE GYNAECOLOGIE 2014 januari 2014 ACHTERGRONDEN BIJ DE CASUSSCHETSEN INCLUSIEF LEERDOELEN EN STELLINGEN Inleiding Deze Interline gaat over de volgende werkafspraken: - Subfertiliteit (herzien) - de Overgang (herzien) - PCO(S) (nieuw) - Endometriose (nieuw) De werkgroep bestaat uit: Gynaecologen: Joke Schutte Mieke Joostens Huisartsen: Kitty van Groeningen Ellen Brand-Piek Roy Jurriaans Apothekers: Marianne Venema Wobbe Hospes

2 Achtergronden casus 1 Zie werkafspraak PCO(S). Vraag 1: Wat doet u? Anders: De variërende cyclus kan wijzen op PCO en dan is nader uitvragen naar andere symptomen zinvol. Dat betreft dan met name Hirsutisme (via anamnese!) en Acne. Obesitas bij > 50% maar dus lang niet altijd. Vraag 2: Hoe legt u dit uit? Zie werkafspraak. Ook: het kan zich in de loop van het leven herstellen, maar het verhoogde cardiovasculaire risico blijft dan wel. Vraag 3: Welke adviezen geeft u haar? Zie werkafspraak. Met name: - Nadere diagnostiek/verwijzing in principe niet nodig, tenzij atypisch in dit geval slank en daarmee lijkt echo wel verstandig. - Pilgebruik. - Bij obesitas: afvallen, bewegen - Bij zwangerschapswens sneller actie - Screening hart/vaat risico, ook indien geen obesitas. Leerdoel 1: a. Herkenning PCO b. Uitleg PCO c. Adviezen bij PCO. Stelling 1: Een Polycysteus Ovarium Syndroom bij een slanke vrouw is niet gecorreleerd met een verhoogd cardiovasculair risico. Onjuist

3 Achtergronden casus 2 Zie werkafspraak Endometriose. Vraag 1: Wat is uw beleid? 1. Geen specifieke actie, desgewenst pijnstilling. Niet aanbevolen. Dit zou wel al een endometriose kunnen zijn, ook op deze jonge leeftijd, en vooral bij secundaire dysmenorroe. 2. Nadere diagnostiek, bv inwendig onderzoek. Geen inwendig onderzoek of ander lichamelijk of aanvullend onderzoek, wel evt nadere anamnese: pijn/bloed bij defecatie past bij endometriose. Lichamelijk onderzoek komt in vraag U adviseert oac in verband met de pijn. Als proefbehandeling, doorslikken zonder stopweek indien succesvol. Bij kinderwens geheel stoppen. Alternatief: progestagenen. 4. Anders. Vraag 2: Wat denkt u te kunnen vinden bij gynaecologisch onderzoek? Zie werkafspraak. Vraag 3: Vraagt u een vaginale echo aan? Goede keus, maar vermeld er dan wel bij dat het gaat om verdenking endometriose met de vraag of er endometriose-cysten op de adnexen te vinden zijn. Leerdoel 2: a. Endometriose kan reeds op jonge leeftijd voorkomen. b. Evt bobbeltjes of blauwe schemering bij lichamelijk onderzoek. c. Ook bij negatieve echo nog goede kans op endometriose. Stelling 2: Indien de diagnose Endometriose gesteld wordt zijn gemiddeld vier dokters gepasseerd. Juist

4 Achtergronden casus 3 Zie werkafspraak De Overgang Vraag 1: Wat is uw advies en beleid? 1. U legt haar uit dat deze klachten bij haar leeftijd horen en adviseert daar geen medicatie voor te gebruiken. Akkoord, maar zie 4. Voorlichting en niet medicamenteuze behandeling volgens NHG: De overgang is een fysiologisch proces met een onvoorspelbaar beloop (gemiddelde duur vier tot zes jaar) en een grote variatie in hinder van klachten. Opvliegers komen het meest voor in het eerste jaar na de menopauze. Opvliegers s nachts kunnen moeheid, sombere gevoelens en slapeloosheid veroorzaken. Plantaardige middelen zijn niet effectief en kunnen ernstige bijwerkingen geven. In principe kan anticonceptie op de leeftijd van 52 jaar worden gestaakt (zie NHG- Standaard Anticonceptie). Bij dyspareunie: adequate stimulatie en opwinding zijn belangrijk voor voldoende lubricatie. 2. U adviseert haar daar eventueel niet-hormonale medicatie voor te gebruiken. Die is er niet, enige werking van clonidine is alleen aangetoond bij Tamoxifen gebruik. Tibolon wordt niet geadviseerd, maar soms wordt het toch nog voorgeschreven door de gynaecologen. 3. U adviseert haar daar tijdelijk hormonale medicatie voor te gebruiken. Dan voorkeur sequentiële behandeling, geeft minder risico mammaca. Uit NHG standaard: Mammacarcinoom: bij gebruik van hormoontherapie neemt het risico op mammacarcinoom geleidelijk toe; na 3 jaar gebruik van sequentiële combinatietherapie of oestrogeen monotherapie komt deze risicotoename neer op ongeveer 1 extra geval van mammacarcinoom per 1000 vrouwen per 3 jaar. Na 3 jaar gebruik van continue combinatietherapie komt deze risicotoename neer op ongeveer 4 extra gevallen van mammacarcinoom per 1000 vrouwen per 3 jaar. Als na ruim 3 jaar gebruik hormoontherapie wordt gestopt, normaliseert het verhoogde risico geleidelijk na ongeveer 2 jaar. Niet aanbevelen bij roken of anderszins verhoogd cardiovasculair risico, bij al verhoogd risico mammaca, bij veneuze trombose in voorgeschiedenis en leverfunctiestoornissen in zwangerschap. Termijn gebruik: zie werkafspraak. Mirena wordt soms wel gebruikt door gynaecologen, maar is eigenlijk niet geschikt (geen 5 jaar nodig) en te duur. 4. Anders. Vasomotore klachten kunnen ook andere oorzaken hebben, uitvragen! Zie werkafspraak en lijst onder Hulpdocumenten. Leerdoel 3: a. Differentiële diagnose vasomotore klachten passend bij de overgang. b. Bescheiden plaats van clonidine. c. Juiste indicatie hormoontherapie. Stelling 3: Hormoonbehandeling heeft een plaats bij overgangsklachten. Juist

5 Achtergronden casus 4 Zie werkafspraak Subfertiliteit Vraag 1: Wat zijn uw eerste overwegingen? 1. Geen actie. Ok indien regulaire cyclus: kinderwens < 1 jaar. 2. Verwijzing gynaecologie. Zinvol vanwege mogelijke cyclusstoornis passend bij PCO, verdere symptomatologie uitvragen conform casus 1! 3. Anders Vraag 2: Zijn u nog andere factoren bekend die de fertiliteit kunnen beïnvloeden? Zie werkafspraak Richtlijnen Diagnostiek. Denk aan - voorgeschiedenis man, orchitis, operaties. - rookgedrag van beiden - warmtebronnen genitalia man - SOA s -medicatie Vraag 3: Doet u nu lichamelijk onderzoek? Uitvragen: zo ja, wat en waarom? Op dit moment is het met name belangrijk om de BMI te weten, hogere BMI geeft lagere fertiliteit, tevens heeft het geen zin om het paar te verwijzen bij een BMI boven de 35 (omdat gynaecologen dan ook geen actie ondernemen behoudens advies af te vallen). Onderzoek uitwendige genitalia en speculumonderzoek zijn in dit stadium nog niet geïndiceerd/niet zinvol aangezien de coitus goed gaat. Bij man alleen geïndiceerd bij afwijkend spermaonderzoek. Vraag 4: Wat doet u? 1. Expectatief beleid nog 6-12 maanden. 2. Sperma-onderzoek met enkele weken herhalen gezien lage percentage. Niet nodig bij VCM > 3x10(6), en anders minimaal 3 maanden indien verklarend incident, anders niet zinvol. 3. Overleg met het echtpaar over een eventuele verwijzing. Ok, gezien 33%, zie tabel. 4. Verwijzen. 5. Anders.

6 Leerdoel 4: a. Invloeden op fertiliteit: BMI, warmtebronnen man, medicatie, roken b. Gebruik NHG tabel. c. Spermaonderzoek: VCM, wanneer herhalen. d. Verwijzing, ook na belaste voorgeschiedenis en eerder bij oligo- of amenorroe. Stelling 4: Een goede laptop kan remmend werken op de fertiliteit. Juist!

Subfertiliteit NHG standaard 2010. Bernadet Westrek Huisartsenpraktijk de Watertoren Borne

Subfertiliteit NHG standaard 2010. Bernadet Westrek Huisartsenpraktijk de Watertoren Borne Subfertiliteit NHG standaard 2010 Bernadet Westrek Huisartsenpraktijk de Watertoren Borne Landelijke Netwerkrichtlijn 2010 samenwerkingverband tussen - het Nederlands Huisartsen Genootschap(NHG) - de Nederlandse

Nadere informatie

ACHTERGRONDEN BIJ DE CASUSSCHETSEN INCLUSIEF LEERDOELEN EN STELLINGEN

ACHTERGRONDEN BIJ DE CASUSSCHETSEN INCLUSIEF LEERDOELEN EN STELLINGEN INTERLINE INTERNE GENEESKUNDE Schildklierproblematiek, Osteoporose, (DVT) 9 januari 2007 ACHTERGRONDEN BIJ DE CASUSSCHETSEN INCLUSIEF LEERDOELEN EN STELLINGEN Inleiding De werkafspraak Schildklierproblematiek

Nadere informatie

De Overgang: een opvlieger waard?

De Overgang: een opvlieger waard? De Overgang: een opvlieger waard? Cécile Romans Huisarts Neerbeek Kaderarts Urogynaecologie Definitie n Menopauze: laatste bloeding n Climacterium/peri-menopauze/overgang: fase met symptomen van dalend

Nadere informatie

Hoogeveen, februari 2013 1

Hoogeveen, februari 2013 1 Hoogeveen, februari 2013 1 Casus 1 Metrorragie 1. Mevrouw Pieterse, 25 jaar, is sedert kort als patiënte bij u in de praktijk ingeschreven. Ze bezoekt uw spreekuur omdat ze onregelmatig bloedverlies heeft.

Nadere informatie

Vrouwelijke (sub)fertiliteit

Vrouwelijke (sub)fertiliteit Vrouwelijke (sub)fertiliteit Annemiek Nap, gynaecoloog Ziekenhuis Rijnstate Arnhem Universitair Medisch Centrum St.Radboud Nijmegen Fysiologie van de voortplanting Het materiaal: Ovarium Endometrium

Nadere informatie

Astma/ COPD versie 2009 achtergronden casusschetsen

Astma/ COPD versie 2009 achtergronden casusschetsen Astma/ COPD versie 2009 achtergronden casusschetsen Voor: begeleider/presentator Voorstel wijzigingen bij herziening werkafspraak kunnen op de laatste pagina worden genoteerd. Interline januari 2010 INTERLINE

Nadere informatie

ACHTERGRONDEN BIJ DE CASUSSCHETSEN INCLUSIEF LEERDOELEN EN STELLINGEN

ACHTERGRONDEN BIJ DE CASUSSCHETSEN INCLUSIEF LEERDOELEN EN STELLINGEN INTERLINE MAMMACARCINOOM 2 dec 2008 ACHTERGRONDEN BIJ DE CASUSSCHETSEN INCLUSIEF LEERDOELEN EN STELLINGEN Inleiding De werkafspraak en het Interlineprogramma is samengesteld door Chirurgen Isalaklinieken:

Nadere informatie

Fertiliteitscentrum AZ Nikolaas Afspraken 03/760.23.65 (ZH) 03/296.44.19 (Privé) Fertiliteitsverpleegkundige 0473/54.01.38 Website www.aznikolaas.

Fertiliteitscentrum AZ Nikolaas Afspraken 03/760.23.65 (ZH) 03/296.44.19 (Privé) Fertiliteitsverpleegkundige 0473/54.01.38 Website www.aznikolaas. Fertiliteitscentrum AZ Nikolaas Afspraken 03/760.23.65 (ZH) 03/296.44.19 (Privé) Fertiliteitsverpleegkundige 0473/54.01.38 Website www.aznikolaas.be VERWIJSDOCUMENT FERTILITEITSCENTRUM Verwijzende arts:

Nadere informatie

Vaginaal bloedverlies

Vaginaal bloedverlies Vaginaal bloedverlies Stellingen 1 Bij onregelmatig bloedverlies doe je altijd een SOA-test. Juist/onjuist 2 Bij doorbraakbloedingen geef je een pil met een hoger oestrogeen gehalte. Juist/onjuist 3 Stoppen

Nadere informatie

UROLOGIE ACHTERGRONDEN BIJ DE CASUSSCHETSEN INCLUSIEF LEERDOELEN EN STELLINGEN

UROLOGIE ACHTERGRONDEN BIJ DE CASUSSCHETSEN INCLUSIEF LEERDOELEN EN STELLINGEN 1 april 2003 herzien maart 2004 UROLOGIE ACHTERGRONDEN BIJ DE CASUSSCHETSEN INCLUSIEF LEERDOELEN EN STELLINGEN Casusschets 1 Zie Werkafspraak Pijnloze Hematurie onder Microscopische hematurie Antwoord:

Nadere informatie

(1) en methoden met alleen progestageen

(1) en methoden met alleen progestageen Hormonale anticonceptie: combinatiepreparaten (1) en methoden met alleen progestageen (2) Inleiding Dit document is een afgeleid product van de NHG-Standaard Anticonceptie en bevat alleen informatie over

Nadere informatie

INTERLINE Orthopedie 2014 oktober 2014 ACHTERGRONDEN BIJ DE CASUSSCHETSEN INCLUSIEF LEERDOELEN EN STELLINGEN

INTERLINE Orthopedie 2014 oktober 2014 ACHTERGRONDEN BIJ DE CASUSSCHETSEN INCLUSIEF LEERDOELEN EN STELLINGEN INTERLINE Orthopedie 2014 oktober 2014 ACHTERGRONDEN BIJ DE CASUSSCHETSEN INCLUSIEF LEERDOELEN EN STELLINGEN Inleiding Dit is het tweede Interlineprogramma Orthopedie, het eerste dateert uit 2002. Het

Nadere informatie

Kinderen met hardnekkig druk gedrag

Kinderen met hardnekkig druk gedrag Interline Achtergronden casusschetsen Kinderen met hardnekkig druk gedrag Versie 15 juli 2002 Casusschets 1 Vraag 1: Vooral druk en beweeglijk (3), + concentratieproblemen (1). Zie diagnostiek, obligate

Nadere informatie

11677_4edruk-anticonceptie-00b_inhoud_inhoud 07-12-10 13:58 Pagina 9 INHOUD. Woord vooraf 5

11677_4edruk-anticonceptie-00b_inhoud_inhoud 07-12-10 13:58 Pagina 9 INHOUD. Woord vooraf 5 11677_4edruk-anticonceptie-00b_inhoud_inhoud 07-12-10 13:58 Pagina 9 INHOUD Woord vooraf 5 Deel 1 Introductie 15 1 Wat is anticonceptie? 17 2 Waarom anticonceptie? 17 3 Historisch overzicht 19 3.1 Inleiding

Nadere informatie

Achtergronden casusschetsen astma/ copd

Achtergronden casusschetsen astma/ copd Achtergronden casusschetsen astma/ copd 7 augustus 2000 Inleiding Dit Interline programma is gemaakt voor groepen die (meer dan) een jaar geleden het longproject hebben gevolgd. Het is gedeeltelijk een

Nadere informatie

De overgang. Neem altijd uw verzekeringsgegevens en identiteitsbewijs mee!

De overgang. Neem altijd uw verzekeringsgegevens en identiteitsbewijs mee! De overgang In deze folder vindt u informatie over de overgang. Wat is de overgang precies? Welke klachten kunnen optreden en wat is eraan te doen? Neem altijd uw verzekeringsgegevens en identiteitsbewijs

Nadere informatie

ACHTERGRONDEN BIJ DE CASUSSCHETSEN INCLUSIEF LEERDOELEN EN STELLINGEN

ACHTERGRONDEN BIJ DE CASUSSCHETSEN INCLUSIEF LEERDOELEN EN STELLINGEN INTERLINE PATHOLOGIE dd 26 APRIL 2011 ACHTERGRONDEN BIJ DE CASUSSCHETSEN INCLUSIEF LEERDOELEN EN STELLINGEN Inleiding De werkgroep heeft 4 werkafspraken gemaakt die in dit programma besproken worden: 1.

Nadere informatie

SLAAP/WAAK STOORNISSEN ACHTERGRONDEN BIJ DE CASUSSCHETSEN INCLUSIEF LEERDOELEN EN STELLINGEN

SLAAP/WAAK STOORNISSEN ACHTERGRONDEN BIJ DE CASUSSCHETSEN INCLUSIEF LEERDOELEN EN STELLINGEN INTERLINE SLAAP/WAAK STOORNISSEN Concept dd 22 mei 2007 ACHTERGRONDEN BIJ DE CASUSSCHETSEN INCLUSIEF LEERDOELEN EN STELLINGEN Inleiding De werkgroep slaap / waakstoornissen bestaat uit: Namens slaapteam

Nadere informatie

Behandeling van overgangsklachten waarmee en hoe lang?

Behandeling van overgangsklachten waarmee en hoe lang? Behandeling van overgangsklachten waarmee en hoe lang? Man/Vrouw Symposium 13 april 2016 Dr. Magda Armeanu, gynaecoloog Disclosure belangen spreker Dr. Magda Armeanu, gynaecoloog (potentiële) belangenverstrengeling

Nadere informatie

Informatie voor patiënten. PCOS (polycysteus ovariumsyndroom)

Informatie voor patiënten. PCOS (polycysteus ovariumsyndroom) Informatie voor patiënten PCOS (polycysteus ovariumsyndroom) z PCOS is de afkorting van polycysteus ovariumsyndroom. Letterlijk betekent dit dat er meerdere (poly) vochtblaasjes (cysten) in de eierstok

Nadere informatie

REUMATOLOGIE achtergronden casusschetsen

REUMATOLOGIE achtergronden casusschetsen REUMATOLOGIE achtergronden casusschetsen Voorstel wijzigingen bij herziening werkafspraak kunnen op de laatste pagina worden genoteerd. Interline augustus 2009 Voor: begeleider/presentator INTERLINE Reumatologie

Nadere informatie

CHEMOTHERAPIE achtergronden casusschetsen

CHEMOTHERAPIE achtergronden casusschetsen CHEMOTHERAPIE achtergronden casusschetsen Interline augustus 2010 Voorstel wijzigingen bij herziening werkafspraak kunnen op de laatste pagina worden genoteerd. Voor: begeleider/presentator INTERLINE CHEMOTHERAPIE

Nadere informatie

Anticonceptie voor tienermeiden Meisjes en meiden in de gynaecologie

Anticonceptie voor tienermeiden Meisjes en meiden in de gynaecologie Anticonceptie voor tienermeiden Meisjes en meiden in de gynaecologie Martini ZH 17-11-2011 Nascholing Gynaecologie D.H.Bogchelman O&G UMCG Indeling: adolescent en sexueel gedrag pil als anticonceptivum

Nadere informatie

INTERLINE (+ Bellse parese) ACHTERGRONDEN BIJ DE CASUSSCHETSEN INCLUSIEF LEERDOELEN EN STELLINGEN

INTERLINE (+ Bellse parese) ACHTERGRONDEN BIJ DE CASUSSCHETSEN INCLUSIEF LEERDOELEN EN STELLINGEN INTERLINE KNO (+ Bellse parese) april 2005 ACHTERGRONDEN BIJ DE CASUSSCHETSEN INCLUSIEF LEERDOELEN EN STELLINGEN Inleiding Werkgroepleden: Huisartsen Paul Rooseboom, Rik Wesseler, Brian Bosch. KNO artsen:

Nadere informatie

Zwangerschap bij chronische ontstekingsziekten van de darm

Zwangerschap bij chronische ontstekingsziekten van de darm Zwangerschap bij chronische ontstekingsziekten van de darm Inleiding Zwanger worden als je een chronische ontstekingsziekte van de darm (IBD = inflammatory Bowel disease) hebt zoals de ziekte van Crohn

Nadere informatie

Voorstel wijzigingen bij herziening werkafspraak kunnen op de laatste pagina worden genoteerd.

Voorstel wijzigingen bij herziening werkafspraak kunnen op de laatste pagina worden genoteerd. Voorstel wijzigingen bij herziening werkafspraak kunnen op de laatste pagina worden genoteerd. INTERLINE PSYCHIATRIE 2013 april 2013 ACHTERGRONDEN BIJ DE CASUSSCHETSEN INCLUSIEF LEERDOELEN EN STELLINGEN

Nadere informatie

Inhoud VII. Ten geleide V. 1 Gynaecologische anamnese 1

Inhoud VII. Ten geleide V. 1 Gynaecologische anamnese 1 VII Inhoud Ten geleide V 1 Gynaecologische anamnese 1 2 Gynaecologisch onderzoek 9 2.1 Algemeen 10 2.2 Abdomen 10 2.3 Genitalia externa 10 2.3.1 Vulva 11 2.3.2 Prolaps 11 2.4 Genitalia interna 12 2.4.1

Nadere informatie

Wat houdt de overgang nu eigenlijk precies in?

Wat houdt de overgang nu eigenlijk precies in? Wat houdt de overgang nu eigenlijk precies in? Iedere vrouw krijgt er mee te maken. Op het moment dat je deze brochure leest, zijn er meer dan 1,5 miljoen vrouwen in Nederland in de overgang. Eigenlijk

Nadere informatie

Onderzoek gynaecologisch onderzoek bloedonderzoek echoscopisch onderzoek hysteroscopie

Onderzoek gynaecologisch onderzoek bloedonderzoek echoscopisch onderzoek hysteroscopie Myomen (vleesbomen) 2 Dit boekje geeft informatie over myomen. Er komt ter sprake wat myomen zijn en welke klachten ze kunnen veroorzaken. Ook onderzoeks- en behandelingsmogelijkheden komen aan de orde.

Nadere informatie

Spiralen. Achtergronden

Spiralen. Achtergronden Spiralen Achtergronden Methoden (werking, betrouwbaarheid en bijwerkingen) Koperspiraal Het koperspiraal geeft geleidelijk koper af. Koperionen hebben een cytotoxisch dan wel immobiliserend effect op de

Nadere informatie

kankeren seksualiteit: eenlastigduo?

kankeren seksualiteit: eenlastigduo? kankeren seksualiteit: eenlastigduo? C.M. Bax arts-seksuoloog NVVS IJsselland Duodagen, 7-8 april 2016 Disclosure sheet Vereniging Medische Staf (Disclosureslide voor sprekers op nascholingsbijeenkomsten

Nadere informatie

Premenstrueel Syndroom (PMS)

Premenstrueel Syndroom (PMS) Premenstrueel Syndroom (PMS) Vrouwen met Premenstrueeel syndroom (PMS) hebben lichamelijke en/of psychische klachten die enkele dagen tot twee weken voor de menstruatie beginnen. Zij hebben hier veel last

Nadere informatie

Wanneer mag men Fem7 50µg, Fem7 75µg en Fem7 100µg niet gebruiken? U mag Fem7 niet gebruiken:

Wanneer mag men Fem7 50µg, Fem7 75µg en Fem7 100µg niet gebruiken? U mag Fem7 niet gebruiken: BIJSLUITER FEM7 50µg/ FEM7 75µg / FEM7 100µg (14-05-2001) blz. 1 Bijsluiter Fem7 50µg / Fem7 75µg / Fem7 100µg Informatie voor de gebruikster Samenstelling Fem7 50µg, Fem7 75µg en Fem7 100µg zijn pleisters

Nadere informatie

Vruchtbaarheid. Gynaecologie

Vruchtbaarheid. Gynaecologie Vruchtbaarheid Gynaecologie Inhoudsopgave Wanneer bent u vruchtbaar? 5 Lichamelijke verschijnselen 5 Temperatuurcurve 5 Ovulatietesten 7 Bloedonderzoek 7 Vaginale echografie 8 Oorzaken vruchtbaarheidsproblemen

Nadere informatie

Workshop voor apothekers en huisartsen. (on)juiste behandeling met orale bloedsuikerverlagende middelen bij

Workshop voor apothekers en huisartsen. (on)juiste behandeling met orale bloedsuikerverlagende middelen bij Workshop voor apothekers en huisartsen (on)juiste behandeling met orale bloedsuikerverlagende middelen bij Diabetes Mellitus type 2 Voorbeeld Programma Maken van de ingangstoets Bespreking leerdoelen l

Nadere informatie

over Anticonceptie VOORBEELD

over Anticonceptie VOORBEELD over Anticonceptie ... valt veel te vertellen Bijna de helft van de vrouwen in de vruchtbare leeftijd gebruikt een hormonale anticonceptiemethode. Het merendeel hiervan gebruikt de pil. Deze folder gaat

Nadere informatie

Fertiliteitskliniek Twente, verwijsinformatie

Fertiliteitskliniek Twente, verwijsinformatie Gynaecologie Maak uw keuze voor een onderwerp in de rechter kolom. Fertiliteitskliniek Twente, verwijsinformatie Patiënten met fertiliteitsproblematiek kunnen direct worden verwezen naar de Fertiliteitskliniek

Nadere informatie

Helicobacter pylori in de nieuwe NHG-Standaard Maagklachten wat u er in 2013 van moet weten

Helicobacter pylori in de nieuwe NHG-Standaard Maagklachten wat u er in 2013 van moet weten Helicobacter pylori in de nieuwe NHG-Standaard Maagklachten wat u er in 2013 van moet weten Prof. dr. M.E. Numans, huisarts VUmc Amsterdam/UMC Utrecht > LUMC Inhoud Ontwikkelingen Probleempunten bij maagklachten

Nadere informatie

Endometriose. Afdeling Verloskunde/Gynaecologie

Endometriose. Afdeling Verloskunde/Gynaecologie Endometriose Afdeling Verloskunde/Gynaecologie Inleiding Endometriose is een goedaardige aandoening die alleen bij vrouwen in de vruchtbare levensfase voorkomt. Welke klachten optreden, is moeilijk te

Nadere informatie

1 Inleiding... 1. 2 Wat is endometriose... 1. 3 Hoe ontstaat endometriose... 2. 4 Plaatsen waar endometriose kan voorkomen... 2

1 Inleiding... 1. 2 Wat is endometriose... 1. 3 Hoe ontstaat endometriose... 2. 4 Plaatsen waar endometriose kan voorkomen... 2 Endometriose Inhoudsopgave 1 Inleiding... 1 2 Wat is endometriose... 1 3 Hoe ontstaat endometriose... 2 4 Plaatsen waar endometriose kan voorkomen... 2 5 Hoe vaak komt endometriose voor... 3 6 Het verloop

Nadere informatie

Premenstrueel syndroom (PMS) Poli Gynaecologie

Premenstrueel syndroom (PMS) Poli Gynaecologie 00 Premenstrueel syndroom (PMS) Poli Gynaecologie Inleiding Vrouwen met Premenstrueel syndroom (PMS) hebben lichamelijke en/of psychische klachten die enkele dagen tot 2 weken voor de menstruatie beginnen.

Nadere informatie

Nederlandse samenvatting

Nederlandse samenvatting Appendices NEDERLANDSE SAMENVATTING Inleiding Het polycysteus ovarium syndroom (PCOS), letterlijk het vele cysten in de eierstok - syndroom komt relatief vaak voor. Van alle vrouwen blijkt 5 tot 16% PCOS

Nadere informatie

Opvliegers, Vapeurs, Menopauze, Overgangsklachten, Flushes

Opvliegers, Vapeurs, Menopauze, Overgangsklachten, Flushes Opvliegers, Vapeurs, Menopauze, Overgangsklachten, Flushes De overgang De overgang is een natuurlijke fase in uw leven waarin uw menstruaties onregelmatig worden en uiteindelijk helemaal wegblijven. De

Nadere informatie

Patiënteninformatie. Polycysteus ovarium syndroom (PCOS)

Patiënteninformatie. Polycysteus ovarium syndroom (PCOS) Polycysteus ovarium syndroom (PCOS) Patiënteninformatie Polycysteus ovarium syndroom (PCOS) Inhoudsopgave 1 Wat is PCOS 2 Definitie 3 Bij wie komt PCOS voor? 4 Onderzoek 5 Wanneer behandelen? 6 Afvallen

Nadere informatie

Inhoud. Voorwoord 1 0

Inhoud. Voorwoord 1 0 Inhoud Voorwoord 1 0 1 Algemeen 1 1 1.1 Speciële anamnese 1 1 1.1.1 Speciële anamnese gynaecologie 1 1 1.1.2 Speciële anamnese obstetrie 1 3 1.1.3 Speciële anamnese voortplantingsgeneeskunde 1 4 1.1.4

Nadere informatie

Groene, rode en oranje bolletjes. Rood bolletje, wat is er aan de hand?

Groene, rode en oranje bolletjes. Rood bolletje, wat is er aan de hand? Groene, rode en oranje bolletjes U ziet enkele groene en mogelijk ook rode of oranje bolletjes staan voor de genoemde oorzaken van verminderde vruchtbaarheid. Een groen bolletje betekent dat dit zeer waarschijnlijk

Nadere informatie

ACHTERGRONDEN BIJ DE CASUSSCHETSEN INCLUSIEF LEERDOELEN EN STELLINGEN

ACHTERGRONDEN BIJ DE CASUSSCHETSEN INCLUSIEF LEERDOELEN EN STELLINGEN INTERLINE INFECTIEZIEKTEN januari 2015 ACHTERGRONDEN BIJ DE CASUSSCHETSEN INCLUSIEF LEERDOELEN EN STELLINGEN Inleiding Werkgroepleden: Mevrouw J.W. (Jolande) Bouwhuis, internist-infectioloog De heer P.H.P.

Nadere informatie

GYNAECOLOGIE. Endometriose

GYNAECOLOGIE. Endometriose GYNAECOLOGIE Endometriose Inhoudsopgave Inleiding 2 Wat is endometriose? 2 Oorzaken 2 Op welke plaatsen komt het voor? 3 Hoe vaak komt het voor? 3 Het verloop 3 Klachten 3 Diagnose 5 Is altijd behandeling

Nadere informatie

GYNAECOLOGIE. Hevig bloedverlies bij menstruatie

GYNAECOLOGIE. Hevig bloedverlies bij menstruatie GYNAECOLOGIE Hevig bloedverlies bij menstruatie Hevig bloedverlies bij menstruatie In deze folder leest u meer over hevig bloedverlies tijdens de menstruatie. We bespreken de mogelijke oorzaken en u leest

Nadere informatie

Gynaecologie Myomen. Inleiding. Wat zijn myomen?

Gynaecologie Myomen. Inleiding. Wat zijn myomen? Gynaecologie Myomen Inleiding Deze folder geeft informatie over myomen. Er komt ter sprake wat myomen zijn en welke klachten ze kunnen veroorzaken. Ook onderzoeks- en behandelingsmogelijkheden komen aan

Nadere informatie

De overgangsjaren. Marieke Boerema, verpleegkundig consulent menopauze Louisette Peters, gynaecoloog

De overgangsjaren. Marieke Boerema, verpleegkundig consulent menopauze Louisette Peters, gynaecoloog De overgangsjaren Marieke Boerema, verpleegkundig consulent menopauze Louisette Peters, gynaecoloog Voorkomen overgangsklachten In Nederland heeft 80% van de vrouwen overgangsklachten. 60 % heeft hier

Nadere informatie

Myomen. (vleesbomen) Maatschap Gynaecologie IJsselland Ziekenhuis

Myomen. (vleesbomen) Maatschap Gynaecologie IJsselland Ziekenhuis Myomen (vleesbomen) Maatschap Gynaecologie IJsselland Ziekenhuis Inhoudsopgave Inleiding 1. Wat zijn myomen? 2 2. Bij wie komen myomen voor? 3 3. Verschijnselen en klachten 4 4. Welke onderzoeken zijn

Nadere informatie

Endometriose Inleiding Wat is endometriose? Hoe ontstaat endometriose? Plaatsen waar endometriose kan voorkomen

Endometriose Inleiding Wat is endometriose? Hoe ontstaat endometriose? Plaatsen waar endometriose kan voorkomen Endometriose Inleiding Endometriose is een goedaardige aandoening die alleen bij vrouwen in de vruchtbare levensfase voorkomt. In deze brochure komen een aantal aspecten van endometriose, zoals oorzaken,

Nadere informatie

Onvervulde kinderwens: Wat te doen en vooral wanneer?

Onvervulde kinderwens: Wat te doen en vooral wanneer? Onvervulde kinderwens: Wat te doen en vooral wanneer? Duodagen maart 2014 AF Lambeek, gynaecoloog BA Geurts, huisarts Informatiepyramide 23 Opzet Fysiologie subfertiliteit Orienterend fertiliteitonderzoek

Nadere informatie

hevig bloedverlies rond de menstruatie

hevig bloedverlies rond de menstruatie hevig bloedverlies rond de menstruatie Inhoud 1 Wat is hevig bloedverlies en hoe vaak komt het voor...3 2 Oorzaken...3 3 Welke onderzoeken zijn mogelijk...4 3.1 Gynaecologisch onderzoek...4 3.2 Bloedonderzoek...4

Nadere informatie

Plaatsen waar endometriose kan voorkomen

Plaatsen waar endometriose kan voorkomen Endometriose 2 Endometriose is een goedaardige aandoening die alleen bij vrouwen in de vruchtbare levensfase voorkomt. Welke klachten optreden, is moeilijk te voorspellen: sommige vrouwen hebben bij uitgebreide

Nadere informatie

huisartsennascholing 10 sept 2013

huisartsennascholing 10 sept 2013 huisartsennascholing 10 sept 2013 -polyneuropathie -restless legs syndrome Joost van Oostrom Afdeling Neurologie Rijnstate Programma (2x) WAAROM moeten we hier iets over weten WAT moeten we hierover weten

Nadere informatie

Wat houdt de overgang nu eigenlijk precies in?

Wat houdt de overgang nu eigenlijk precies in? Wat houdt de overgang nu eigenlijk precies in? Iedere vrouw krijgt er mee te maken. Op het moment dat je deze brochure leest, zijn er meer dan 1,5 miljoen vrouwen in Nederland in de overgang. Eigenlijk

Nadere informatie

ACHTERGRONDEN BIJ DE CASUSSCHETSEN INCLUSIEF LEERDOELEN EN STELLINGEN

ACHTERGRONDEN BIJ DE CASUSSCHETSEN INCLUSIEF LEERDOELEN EN STELLINGEN INTERLINE Seksuologie Concept dd 1 april 2010 ACHTERGRONDEN BIJ DE CASUSSCHETSEN INCLUSIEF LEERDOELEN EN STELLINGEN Inleiding De werkgroep Seksuologie bestaat uit: Gynaecoloog: Jeroen Dijkstra Huisarts

Nadere informatie

Hevig bloedverlies bij de menstruatie. Afdeling Verloskunde/Gynaecologie

Hevig bloedverlies bij de menstruatie. Afdeling Verloskunde/Gynaecologie Hevig bloedverlies bij de menstruatie Afdeling Verloskunde/Gynaecologie Inleiding Deze brochure geeft informatie over hevig bloedverlies bij de menstruatie en bespreekt oorzaken, onderzoek en behandelmogelijkheden.

Nadere informatie

Vleesbomen (myomen) Bij wie komen vleesbomen voor? Inleiding Wat zijn vleesbomen? Verschijnselen en klachten

Vleesbomen (myomen) Bij wie komen vleesbomen voor? Inleiding Wat zijn vleesbomen? Verschijnselen en klachten 384.0704 Vleesbomen (myomen) Inleiding Deze brochure geeft algemene informatie over vleesbomen (myomen). Er wordt beschreven wat vleesbomen zijn en welke klachten ze kunnen veroorzaken. Ook onderzoeks-

Nadere informatie

Hevig bloedverlies bij de menstruatie

Hevig bloedverlies bij de menstruatie Hevig bloedverlies bij de menstruatie 2 Dit boekje geeft informatie over hevig bloedverlies bij de menstruatie en bespreekt oorzaken, onderzoek en behandelmogelijkheden. Wat is hevig bloedverlies en hoe

Nadere informatie

Obesitas en zwangerschap

Obesitas en zwangerschap Obesitas en zwangerschap Risico s en beleid Maaike Kloosterman-de Groot, verloskundige UMCG Casus G2P1 Algemene anamnese: BMI 42 (lengte 1.56 m en gewicht 102 kg) Reuma, zonder medicatie Primaire subfertiliteit

Nadere informatie

Menstruatie bij stollingsproblemen. Marieke Knol Gynaecoloog i.o. Isala Kliniek Zwolle

Menstruatie bij stollingsproblemen. Marieke Knol Gynaecoloog i.o. Isala Kliniek Zwolle Menstruatie bij stollingsproblemen Marieke Knol Gynaecoloog i.o. Isala Kliniek Zwolle 2007-2011: stollingsarts UMCG 3 oktober 2012 Menstruatie Ongesteldheid ut het is weer zover de rode vlag hangt uit

Nadere informatie

Geriatrie achtergronden casusschetsen. Voor: begeleider/presentator

Geriatrie achtergronden casusschetsen. Voor: begeleider/presentator Geriatrie achtergronden casusschetsen Voor: begeleider/presentator Interline februari 2010 Voorstel wijzigingen bij herziening werkafspraak kunnen op de laatste pagina worden genoteerd. INTERLINE GERIATRIE

Nadere informatie

Opwekken van de eisprong (ovulatie-inductie)

Opwekken van de eisprong (ovulatie-inductie) Opwekken van de eisprong (ovulatie-inductie) Ovulatie-inductie (opwekken van de eisprong) In deze folder leest u meer over de gang van zaken rond ovulatie-inductie. Dit is een behandeling voor vrouwen

Nadere informatie

TRANSMURAAL PROTOCOL DIEPE VENEUZE TROMBOSE

TRANSMURAAL PROTOCOL DIEPE VENEUZE TROMBOSE TRANSMURAAL PROTOCOL Inleiding De incidentie van diepe veneuze trombose () is ongeveer 2 per 1.000 patiënten per jaar. Voor longembolie gelden vergelijkbare getallen. De huisarts wordt dan ook niet vaak

Nadere informatie

Quiz. Hart en Vrouw. Doel. Opzet. Juist / Onjuist? Onjuist Hart en vaatziekten als doodsoorzaak. Het herkennen van sekseverschillen in risicofactoren

Quiz. Hart en Vrouw. Doel. Opzet. Juist / Onjuist? Onjuist Hart en vaatziekten als doodsoorzaak. Het herkennen van sekseverschillen in risicofactoren Disclosure belangen spreker (potentiële) belangenverstrengeling Zie hieronder > geen Voor bijeenkomst mogelijk relevante relaties met bedrijven Bedrijfsnamen Sponsoring Sanofi Geen Takeda Nederland BV

Nadere informatie

Patiëntenvoorlichting Gynaecologie. Menstruatiespreekuur

Patiëntenvoorlichting Gynaecologie. Menstruatiespreekuur Patiëntenvoorlichting Gynaecologie Menstruatiespreekuur Er is een speciaal gynaecologisch spreekuur voor vrouwen met abnormaal vaginaal bloedverlies of problemen met de menstruatie. Alle onderzoeken om

Nadere informatie

PATIËNTENINFORMATIE ENDOMETRIOSE

PATIËNTENINFORMATIE ENDOMETRIOSE PATIËNTENINFORMATIE ENDOMETRIOSE 2 ENDOMETRIOSE Door middel van deze informatiefolder wil het Maasstad Ziekenhuis u informeren over de aandoening endometriose. Wij adviseren u deze informatie zorgvuldig

Nadere informatie

Ovulatie-inductie. Gynaecologie. Beter voor elkaar

Ovulatie-inductie. Gynaecologie. Beter voor elkaar Ovulatie-inductie Gynaecologie Beter voor elkaar 2 Inleiding In deze folder leest u meer over de gang van zaken rond ovulatie-inductie. Dit is een behandeling voor vrouwen die graag zwanger willen worden,

Nadere informatie

Achtergronden bij casusschetsen 18 oktober 1999

Achtergronden bij casusschetsen 18 oktober 1999 Angina pectoris Achtergronden bij casusschetsen 18 oktober 1999 Inleiding Eerste werkafspraak angina pectoris dateert uit 1996, tweede herziene versie in 1999 door gedeeltelijk nieuwe werkgroep. Voorbouwend

Nadere informatie

Onderwijsmateriaal voor toetsgroepen

Onderwijsmateriaal voor toetsgroepen 1. Toelichting op het onderwijsmateriaal 1 Dit onderwijsmateriaal is gebaseerd op de NHGStandaard M71 van mei 2012 Van geen enkel medicament is aangetoond dat dit effectief zou zijn bij de behandeling

Nadere informatie

Patientenvoorlichting Voortplantingsgeneeskunde (fertiliteit)

Patientenvoorlichting Voortplantingsgeneeskunde (fertiliteit) Patientenvoorlichting Voortplantingsgeneeskunde (fertiliteit) Endometriose In het kort Aan de binnenkant van de baarmoeder zit een laagje slijmvlies. Soms komen stukjes van dit slijmvlies buiten de baarmoeder

Nadere informatie

PCOS (Poly Cysteus Ovarium Syndroom)

PCOS (Poly Cysteus Ovarium Syndroom) PCOS (Poly Cysteus Ovarium Syndroom) Inhoudsopgave Klik op het onderwerp om verder te lezen. Wat is PCOS? 1 De normale cyclus 1 Wat gebeurt er bij PCOS? 2 Verhoogde risico's 3 Genetica 3 Behandelmethodes

Nadere informatie

Achtergronden bij casusschetsen

Achtergronden bij casusschetsen Interline Dermatologie Achtergronden bij casusschetsen Casusschets 1 NHG standaard M 15 : Acne Vraag 1: antwoord 1 is juist. Onder erger worden wordt verstaan irritatie van de huid, de acne worden niet

Nadere informatie

Richtlijn Multidisciplinaire richtlijn Borstvoeding

Richtlijn Multidisciplinaire richtlijn Borstvoeding Richtlijn Multidisciplinaire richtlijn Borstvoeding Onderbouwing Conclusies Bij seksueel actieve moeders die exclusief voeden met de borst (dus niet kolven) en amenorroisch zijn, is de kans op zwangerschap

Nadere informatie

ACHTERGRONDEN BIJ DE CASUSSCHETSEN INCLUSIEF LEERDOELEN EN STELLINGEN

ACHTERGRONDEN BIJ DE CASUSSCHETSEN INCLUSIEF LEERDOELEN EN STELLINGEN INTERLINE LABORATORIUM Concept dd 6 april 2006 ACHTERGRONDEN BIJ DE CASUSSCHETSEN INCLUSIEF LEERDOELEN EN STELLINGEN Inleiding De werkgroep bestaat uit Dieter Boswijk (huisarts, Dedemsvaart) Sjef vd Leur

Nadere informatie

Wetenschappelijke conclusies en redenen voor de conclusies

Wetenschappelijke conclusies en redenen voor de conclusies Bijlage IV Wetenschappelijke conclusies en redenen voor de wijziging van de voorwaarden van de vergunningen voor het in de handel brengen, en nadere uitleg over het onderscheid in de aanbeveling van het

Nadere informatie

Myomen. Afdeling Verloskunde/Gynaecologie

Myomen. Afdeling Verloskunde/Gynaecologie Myomen Afdeling Verloskunde/Gynaecologie In het kort Myomen (vleesbomen) zijn goedaardige knobbels in de spierlaag van de baarmoeder. Myomen geven meestal geen klachten, maar als u hevige of pijnlijke

Nadere informatie

Onderzoek en behandeling van vruchtbaarheidsproblemen als er cyclusstoornissen zijn (BEO)

Onderzoek en behandeling van vruchtbaarheidsproblemen als er cyclusstoornissen zijn (BEO) Onderzoek en behandeling van vruchtbaarheidsproblemen als er cyclusstoornissen zijn (BEO) Als u graag kinderen wilt, maar het niet lukt om zwanger te worden, dan is deze informatie voor u bestemd. Er

Nadere informatie

Hevig bloedverlies bij de menstruatie

Hevig bloedverlies bij de menstruatie Hevig bloedverlies bij de menstruatie Inhoudsopgave Inleiding Wat is hevig bloedverlies en hoe vaak komt het voor? Oorzaken Welke onderzoeken zijn mogelijk? Gynaecologisch onderzoek Bloedonderzoek Echoscopisch

Nadere informatie

Zwangerschap bij een chronische darmziekte

Zwangerschap bij een chronische darmziekte Maag-, Darm- en Leverziekten Zwangerschap bij een chronische darmziekte www.catharinaziekenhuis.nl Inhoud Vruchtbaarheid... 3 Erfelijkheid... 4 Medicijnen... 4 Invloed chronische darmziekte op de zwangerschap...

Nadere informatie

1. Vragen algemeen. Wat is POI eigenlijk?

1. Vragen algemeen. Wat is POI eigenlijk? WELKOM 1. Vragen algemeen Wat is POI eigenlijk? 1. Vragen algemeen 1. Ik ben altijd onregelmatig ongesteld geweest. Kan dat met de vroege overgang te maken hebben? 2. Heeft deze aandoening een officiële

Nadere informatie

Hevig bloedverlies bij de menstruatie

Hevig bloedverlies bij de menstruatie Gynaecologie Patiënteninformatie Hevig bloedverlies bij de menstruatie U ontvangt deze informatie, omdat u hevig bloedverlies bij uw menstruatie heeft. Hierin kunt u lezen over de oorzaken hiervan, het

Nadere informatie

Hevig bloedverlies bij de menstruatie

Hevig bloedverlies bij de menstruatie Deze brochure geeft informatie over hevig bloedverlies bij de en bespreekt oorzaken, onderzoek- en behandelmogelijkheden. Er wordt niet ingegaan op onregelmatig bloedverlies, tussentijds bloedverlies,

Nadere informatie

Het gebruik van tamoxifen. Bij retroperitoneale fibrose

Het gebruik van tamoxifen. Bij retroperitoneale fibrose Het gebruik van tamoxifen Bij retroperitoneale fibrose Inleiding U heeft deze folder gekregen, omdat u retroperitoneale fibrose (RPF) heeft. Bij de behandeling van RPF kan de arts meerdere medicijnen

Nadere informatie

Lage rugklachten achtergronden casusschetsen voor begeleider/presentator

Lage rugklachten achtergronden casusschetsen voor begeleider/presentator Lage rugklachten achtergronden casusschetsen voor begeleider/presentator Voorstel wijzigingen bij herziening werkafspraak kunnen op de laatste pagina worden genoteerd Hoogeveen september 2009 1 Casusschets

Nadere informatie

Pre-menstrueel syndroom

Pre-menstrueel syndroom Pre-menstrueel syndroom (PMS) Inhoudsopgave Klik op het onderwerp om verder te lezen. Wat is PMS? 1 Bij wie en hoe vaak komt PMS voor? 1 Wat zijn de oorzaken? 2 Welk onderzoek is mogelijk? 2 Is het wel

Nadere informatie

Thema: "Overgankelijkheden" D.H. Bogchelman. 10 november 2012

Thema: Overgankelijkheden D.H. Bogchelman. 10 november 2012 Thema: "Overgankelijkheden" 10 november 2012 D.H. Bogchelman Inleiding Wat is de overgang? Wat gebeurt er in de overgang? Verschijnselen van de overgang Hoe behandelen we overgangsklachten? Wat zijn de

Nadere informatie

Endometriose. Gynaecologie. Baarmoederslijmvlies buiten de baarmoeder. Inhoud. 1. In het kort. 2. Wat is endometriose?

Endometriose. Gynaecologie. Baarmoederslijmvlies buiten de baarmoeder. Inhoud. 1. In het kort. 2. Wat is endometriose? Gynaecologie Endometriose Baarmoederslijmvlies buiten de baarmoeder Inhoud 1. In het kort 2. Wat is endometriose? 3. Wat doet baarmoederslijmvlies? 4. Bij wie komt endometriose voor? 5. Hoe ontstaat endometriose?

Nadere informatie

Mijn kind is te dik Oorzaak, gevolg en behandeling. Rintveld, Altrecht

Mijn kind is te dik Oorzaak, gevolg en behandeling. Rintveld, Altrecht Mijn kind is te dik Oorzaak, gevolg en behandeling Rintveld, Altrecht Medisch contact nr 49 In een nieuwe multidisciplinaire richtlijn is afgesproken dat obesitas een chronische ziekte is. Dit heeft niet

Nadere informatie

Langdurige slapeloosheid. Diagnose en behandeling van insomnie

Langdurige slapeloosheid. Diagnose en behandeling van insomnie Langdurige slapeloosheid Diagnose en behandeling van insomnie We spreken van langdurige slapeloosheid ofwel chronische insomnie als het niet in slaap vallen, het niet kunnen doorslapen en/of veel te vroeg

Nadere informatie

Endometriose Informatie over oorzaken, klachten en mogelijke behandelingen.

Endometriose Informatie over oorzaken, klachten en mogelijke behandelingen. Patiënteninformatie Endometriose Informatie over oorzaken, klachten en mogelijke behandelingen. Inhoudsopgave Pagina Wat is endometriose? 4 Wat doet het baarmoederslijmvlies? 5 Bij wie komt endometriose

Nadere informatie

Overgang bij vrouwen

Overgang bij vrouwen Overgang bij vrouwen Marjo Ramakers, arts/seksuoloog NVVS Centrum voor Seksuele en Relationele Gezondheid, Voorschoten GGZ Delfland, locatie Sint Franciscus Gasthuis, Rotterdam Overgangen bij één vrouw

Nadere informatie

Inleiding Wat is endometriose?

Inleiding Wat is endometriose? Inleiding Aan de binnenkant van de baarmoeder zit een laagje slijmvlies. Soms komen stukjes van dit slijmvlies buiten de baarmoeder terecht. Dit noemt men endometriose. De meeste vrouwen merken hier niets

Nadere informatie

NVOG Voorlichtingsbrochure ENDOMETRIOSE

NVOG Voorlichtingsbrochure ENDOMETRIOSE NVOG Voorlichtingsbrochure ENDOMETRIOSE ENDOMETRIOSE 1. In het kort 2. Wat is endometriose? 3. Bij wie komt endometriose voor? 4. Hoe ontstaat endometriose? 5. Welke klachten kunnen passen bij endometriose?

Nadere informatie

Patiënteninformatie. Hevig bloedverlies rond de menstruatie

Patiënteninformatie. Hevig bloedverlies rond de menstruatie Hevig bloedverlies rond de menstruatie Patiënteninformatie Hevig bloedverlies rond de menstruatie Inhoudsopgave 1 Wat is hevig bloedverlies en hoe vaak komt het voor 2 Oorzaken 3 Welke onderzoeken zijn

Nadere informatie

Endometriose. Gynaecologie. Inleiding

Endometriose. Gynaecologie. Inleiding Gynaecologie Endometriose Inleiding Aan de binnenkant van de baarmoeder zit een laagje slijmvlies. Soms komen stukjes van dit slijmvlies buiten de baarmoeder terecht. Dit noemt men endometriose. De meeste

Nadere informatie