Ad c) Jong kind met stoornis kost de maatschappij geld Ad d) Economisch nut vroegtijdig ingrijpen

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Ad c) Jong kind met stoornis kost de maatschappij geld Ad d) Economisch nut vroegtijdig ingrijpen"

Transcriptie

1 investeren in hulp aan jonge kinderen is investeren in duurzaamheid vroegtijdig ingrijpen levert op de lange termijn het meeste op door: Anneke de Hoog en Johan Overduin Vraag Kunnen wij aantonen, dat investeren in hulp aan jonge kinderen, maatschappelijk gezien loont. Dat wil zeggen, dat de kosten, die gemaakt worden om kinderen op jonge leeftijd te helpen, later terugverdiend worden, door minder kosten voor hulp op latere leeftijd en minder maatschappelijke kosten (schooluitval/ criminaliteit etc.) Op grond van de door ons geraadpleegde wetenschappelijke literatuur komen we tot de volgende stellingen: a) Psycho sociale problematiek komt bij jonge kinderen net zo vaak voor als bij andere leeftijdscategorieën. b) De eerste levensjaren zijn van groot belang voor de fysieke en mentale ontwikkeling van een kind. c) Een jong kind met een (gedrags)stoornis kost de maatschappij en het gezin veel geld. De kosten die gemaakt worden voor kinderen/mensen met gedragsstoornissen zijn vaak vele malen hoger, dan men in eerste instantie denkt, gemiddeld tot het tienvoudige van wat een niet gedragsgestoord kind kost. d) Vroegtijdig ingrijpen loont. Kosten die gemaakt worden om op jonge leeftijd te behandelen verdienen zich terug. Interventies die op jonge leeftijd worden ingezet zijn vele malen succesvoller, dan interventies die op latere leeftijd worden ingezet, zijn in elk geval niet duurder op het moment dat ze worden ingezet en besparen doorgaans beduidend hogere kosten in de toekomst. Kortom: zet op zo laag mogelijke leeftijd professioneel hoog in met onderbouwde interventies, logischerwijze ook betrokken op de omgeving van het kind (ouder, opvoeders). Dit kost geld, maar verdient zich later terug. Onderbouwing Ad a) prevalentie In opdracht van de Commissie Kindzorg van de Sigra is een (literatuur)onderzoek gedaan naar de prevalentie van psychosociale problematiek bij hele jonge kinderen. De conclusie: Psychosociale problematiek bij hele jonge kinderen is slecht onderzocht, lastig te onderzoeken, veroorzaakt nog weinig last bij de omgeving en wijkt met zeer grote waarschijnlijkheid qua prevalentie niet af van andere leeftijdscategorieën. Genetische factoren zijn hierbij van belang, maar ook de risico s die kinderen lopen tijdens de zwangerschap en bevalling. Bovenstaande wordt bevestigd door een Deens review naar de prevalentie van Mental health problems and psychopathology in infancy and early childhood. Zij vonden aanwijzingen voor psychopathologie bij 18% van de kinderen. Dit is gelijk aan andere leeftijdscategorieën. Ook zij vonden een verband met risico s tijdens de zwangerschap en bevalling. Ad b) Belang eerste levensjaren De eerste levensjaren zijn van groot belang voor de fysieke en mentale ontwikkeling van een kind. Die ontwikkeling wordt niet alleen bepaald door genetische factoren, ook de sociale en culturele context zijn van belang (Junger 2007). Volgens Koot (2010) is de omgevingsinvloed zelfs het sterkst. Er is bij jonge kinderen sprake van verlengde (na zwangerschap en bevalling) blootstelling aan risico s (bv door roken of stress bij de moeder, slechte gezondheid moeder of kind). Bovendien werkt het aantal risicofactoren cumulatief. Pagina 1 van 5

2 Er is echter ook sprake van een cumulatief effect op jonge leeftijd van beschermende factoren. Positief ouderschap heeft een positieve invloed op de ontwikkeling van de hersenen, de cognitieve en sociaal - emotionele ontwikkeling van het kind. Swaab (2010) schrijft: Je komt ter wereld met hersenen, die door je genetische achtergrond en de ontwikkeling in de baarmoeder uniek zijn geworden en waarin je karakter, talenten en beperkingen al voor een groot deel zijn vastgelegd. Een veilige, stimulerende omgeving na de geboorte die haalbare eisen stelt aan het zich ontwikkelende kind, stimuleert vervolgens de groei van de hersenen. Andersom hebben kinderen die verwaarloosd zijn tijdens de vroege ontwikkeling ook kleinere hersenen. Junger geeft als voorbeeld (Tremblay et al. 1999) dat fysiek-agressief gedrag al vroeg in het leven van het kind kan worden waargenomen. Normaal gesproken neemt dit gedrag af vanaf 2,5 tot 3 jaar. Men neemt aan dat dit onder invloed van de omgeving gebeurt. Er is een groep kinderen die dit gedrag blijft vertonen. Bij deze kinderen hebben de opvoeders niet ingegrepen. De conclusie van dit onderzoek is dat agressief gedrag op jonge leeftijd moet worden afgeleerd. Ad c) Jong kind met stoornis kost de maatschappij geld Een jong kind met een stoornis lijkt de maatschappij nog weinig overlast te bezorgen en dus weinig te kosten. De kosten zijn wellicht minder zichtbaar dan bij oudere kinderen en volwassenen, maar worden wel degelijk gemaakt. In Nederland is onderzoek gedaan (Raaijmakers, Posthumus, van Hout, van Engeland & Matthys) naar de kosten en impact op het gezinsfunctioneren van kinderen van 4 jaar met agressief gedrag. Bij de kosten is gekeken naar het gebruik dat door kinderen en ouders wordt gemaakt van hulpverlening en bij het gezinsfunctioneren is ook gekeken naar de invloed op het arbeidsverzuim van de ouders door het agressieve gedrag van het kind. Deze studie laat zien dat agressief gedrag op 4 jarige leeftijd al hoge kosten met zich mee brengt en een grote impact op het gezinsfunctioneren heeft. In 2003 constateert Knapp (2003), dat er sprake is van verborgen kosten van kinderen met gedragsproblemen. De gezondheidszorg draagt ongeveer een zesde van de kosten, maar verder worden de kosten gedragen door het (speciaal) onderwijs, welzijnsinstellingen/jeugdzorg, het gezin (bv. gederfde inkomsten) en de sociale voorzieningen. Romeo, Knapp en Scott (2006) vonden dat jonge kinderen (3-8 jaar) met gedragsproblemen de maatschappij en hun gezin veel geld kosten, namelijk 6000 pond per jaar. Deze kosten komen voor een deel ten laste van de gezondheidszorg, zowel van de ouders als van de kinderen (9%), lokale onderwijs voorzieningen (10%). Het grootste deel van de kosten wordt echter door de familie zelf gedragen, vooral door de extra uren die men kwijt is aan het huishouden. Kinderen met gedragsproblemen doen dus zowel een beroep op publieke middelen als op de ouders. Ouders kunnen hierdoor minder tijd aan werk en bezigheden buitenshuis besteden en kunnen dus minder participeren in de maatschappij dan wanneer ze geen kind met gedragsproblemen zouden hebben. Ad d) Economisch nut vroegtijdig ingrijpen Het onderzoek van Raaymakers e.a. concludeert dat als er geen afname is van agressief gedrag het risico op de ontwikkeling van een gedragsstoornis groter wordt hetgeen zal leiden tot meer kosten voor hulpverlening, delinquentie, middelengebruik en werkeloosheid. De onderzoekers pleiten voor vroege onderkenning van kinderen met een hoog niveau van agressief gedrag (klinische range CBCL externaliseren), als zijnde kinderen die risico lopen een gedragsstoornis te ontwikkelen. Deze kinderen zouden een bewezen effectief programma aangeboden moeten krijgen om zo kosten op lange termijn te besparen. Onderzoeken elders komen tot eenzelfde conclusie. Carneiro & Heckman (2003) concluderen dat investeringen die worden gedaan ten behoeve van de opvoeding en opleiding van jonge kinderen effectiever zijn dan investeringen die later in het leven worden uitgevoerd. Vanuit dit perspectief is voorschoolse educatie een betere investering dan basisonderwijs en basisonderwijs weer beter dan middelbaar onderwijs, etc. Pagina 2 van 5

3 The evidence points to a high return to early interventions and a low return to remedial or compensatory interventions later in the life cycle. Ook Romeo, Knapp en Scott (2006) stellen ten aanzien van antisociaal gedrag, dat op financiële gronden gezegd kan worden dat hoe eerder effectieve interventies worden ingezet, hoe groter de besparing is. Aos, Lieb, Mayfield, Miller en Pennucci (2004) hebben een kosten /baten analyse gedaan ten aanzien van preventie en vroege interventie programma s in opdracht van de staat Washington. Hun conclusie is dat er aannemelijk bewijs voor is dat goed geïmplementeerde programma s significant meer baten dan kosten opleveren. Zij hebben eerst een literatuur onderzoek gedaan naar bewezen effectieve programma s en hebben daarna een kosten/baten model geconstrueerd om financiële waarde toe te kennen aan de bereikte effecten. De resultaten van de Pre- Kindergarten Education Programs en de Child Welfare /Home visitation Programs zijn voor ons interessant: Sommige vormen van thuisbehandeling gericht op hoge risico en /of lage inkomens moeders en kinderen zijn effectief/ hebben een flink netto opbrengst (leveren $6000 tot $ op) Vroege en voorschoolse educatie voor kinderen van 3 en 4 jaar uit gezinnen met lage inkomens leveren ook mooie financiële resultaten op($1400 tot $10.000). Sommige programma s zijn niet kosteneffectief, ze zijn duur en leveren weinig op. PCIT (Parent- Child Interaction Therapy) is kosteneffectief. Conclusie Uit onderzoek en literatuur blijkt dat het zinvol is om op jonge leeftijd interventies te plegen. Interventies op jeugdige leeftijd zijn beduidend effectiever zijn dan op oudere leeftijd. Interventies op jonge leeftijd zijn in elk geval niet duurder (in hun uitvoering als interventie), maar leveren zeker in de verdere toekomst veel meer op, ook financieel. Interventies leveren op jonge leeftijd ook meer op door wat ze op dat moment of vanaf dat moment voor het gezin (of het systeem) betekenen, b.v. minder uitval, meer sociale integratie. Literatuur Aos,S., Lieb, R., Mayfield, J., Miller, M., Pennucci, A. (2004), Benefits and Costs of Prevention and Early Intervention programs for Youth, Washington State Institute for Public Policy Carneiro, P., Heckman, J.J. (2003) Human Capital Policy (no. IZA DP No 821). Bonn, Junger, M. (2007) Bewezen effectief werken: ook bij etnische minderheden?, Interculturalisatie in de jeugd GGZ, wat speelt er?, R. Beunderman., A. Savenije, F. de Rijke, P.Willems (red.) p Knapp, M.(2003), Hidden costs of mental illness, The British Journal of Psychiatry 183: Knapp, M, McCrone, P., Fombonne, E., Beecham J.and Wostear, G. (2002), The British Journal of Psychiatry 180 :19-23 Ludwig, J., Phillips, D. (2007) The Benefits and Costs of Head Start, Social Policy Report, volume XXI, number 3 McGroder, S., Hyra, A. (2007), Developmental and Economic Effects of Parenting Programs for Expectant Parents and Parents of Preschool-age Children. Raaijmakers, M.A.J., Posthumus, J.A., Van Hout, B., Van Engeland H., & Matthys, W. Crosssectional study into the costs and impact on family functioning of 4-year-old children with aggressive behavior. Romeo, R., Knapp, M., Scott, S. (2006), Economic cost of severe antisocial behaviour in childrenand who pays it, The British Journal of Psychiatry 188: Scott, S., Knapp, M., Henderson, J., Maughan, B. (2001) Financial cost of social exclusion: follow-up study of antisocial children into adulthood, The British Journal of Psychiatry; 323:1-5 Velthoven, van B., Kosten-batenanalyse van criminaliteitsbeleid. Over de methodiek in het algemeen en Nederlandse toepassingen in het bijzonder, Department of Economics Research Pagina 3 van 5

4 Bijlage 1 Begripsbepaling Er zijn twee begrippen die in dit verband van belang zijn: Kosteneffectiviteit: dit is de verhouding tussen de effecten en de kosten van een interventie. De kosteneffectiviteit wordt uitgedrukt in het aantal euro s dat nodig is om een bepaald effect te bereiken. Hiermee wordt het mogelijk om verschillende programma s met elkaar te vergelijken. Kosten/baten analyse Bij een kosten/batenanalyse wordt de toepassing van een interventie afgezet tegen het nalaten van de interventie. Het NJI zegt hierover: Dergelijke berekeningen zijn doorgaans erg moeilijk, omdat ze gebaseerd zijn op verschillende scenario s voor de ontwikkeling van kinderen. Ook zijn ze vaak beladen, omdat in de overwegingen om interventies in te zetten ook ethische en politieke motieven een rol spelen. Zo kan het misschien goedkoper zijn om interventies achterwege te laten, maar dat wil nog niet zeggen dat niets-doen moreel acceptabel is. Kosten/batenanalyses kunnen daarom in discussies over interventies een nuchter onderdeel vormen, maar ze kunnen het debat niet vervangen (Dossier effectiviteit van jeugdinterventies, Beide begrippen zijn in de jeugdzorg geen gemeengoed. Pagina 4 van 5

5 Bijlage 2. Methoden van kosten baten onderzoek Minder zorgconsumptie en productieverlies als effectmaat Binnen de geestelijke gezondheidszorg is sprake van een toename van kosteneffectiviteitonderzoek te zien. Omdat geen gestandaardiseerd meetinstrument beschikbaar was voor de bepaling van de kosten, is er door een samenwerkingsverband van het Trimbos instituut (Ti) en het instituut voor Medische Technology Assessment (imta) van het Erasmus MC een vragenlijst ontwikkeld: Trimbos/iMTA questionnaire for Costs associated with Psychiatric Illness (TiC-P). De vragenlijst richt zich op de bepaling van de kosten binnen de gezondheidszorg (deel I) en de kosten als gevolg van productieverliezen (deel II). Deel III bevat een aantal algemene vragen. Met behulp van de vragenlijst wordt informatie verzameld over volumina van zorggebruik en productieverliezen die gerelateerd zijn aan het betreffende gezondheidsprobleem. De kosten kunnen vervolgens worden berekend door vermenigvuldiging van de volumina met kostprijzen. Het gaat hier echter om een vragenlijst die duidelijk is toegespitst op de volwassen GGZ, die niet zonder meer toepasbaar is op onze doelgroep. In het MOC t Kabouterhuis is over de periode een follow-up onderzoek (N=15)gedaan naar cliënten, die gebruik hebben gemaakt van de autigroep. (Balfoort, 2005). Een van de vragen aan de ouders was of zij nog gebruik maakten van hulp. Hoewel 11 ouders aangaven nog wel ingeschreven te staan bij een hulpverleningsinstantie, bleek slechts bij 6 ouders werkelijk sprake van een hulpverleningscontact. 8 ouders gaven expliciet aan geen behoefte aan hulp of begeleiding meer te hebben (54%). Overigens zaten alle kinderen op een vorm van Speciaal onderwijs of gespecialiseerde dagopvang, hetgeen gezien de chroniciteit van hun stoornis niet verwonderlijk is. Kosten/ Baten analyse als methode In het kader van het criminaliteitsbeleid is al wat meer ervaring opgedaan met het maken van een kosten/baten analyse van interventies. Van Velthoven (Leiden 2008) pleit voor een meer uniforme wijzen van het maken van dergelijke analyses (KBA s). Hij onderscheidt de volgende methodische deelstappen: Afbakenen interventie Bepalen van de kosten van de uitvoering van de interventie Bepalen van de effecten van de interventie Het waarderen van die effecten en daarmee het bepalen van de baten Het bereken van de contante waarde van de kosten en de baten, vaststellen van netto resultaat Beschrijven van de verdeling van de kosten en baten Het uivoeren van een gevoeligheidsanalyse (hoe robuust zijn de resultaten) In zijn artikel geeft Velthoven voorbeelden van een aantal interventies in het kader van het criminaliteitsbeleid, die zijn doorgerekend op deze wijze. Duidelijk wordt uit zowel de Amerikaanse als de Nederlandse literatuur, dat kosten/baten analyse of kosteneffectiviteit altijd berekend worden aan de hand van een goed omschreven en liefst effectief bewezen interventie. Pagina 5 van 5

Preventie van gedragsproblemen Maatschappelijke relevantie en beleid

Preventie van gedragsproblemen Maatschappelijke relevantie en beleid Preventie van gedragsproblemen Maatschappelijke relevantie en beleid Hans Koot Vrije Universiteit Relevantie en beleid 1. Voor preventie van gedragsproblemen is de vroege levensfase erg belangrijk 2. In

Nadere informatie

Effectiviteit en economische impact van beweegprogramma s op de werkplek

Effectiviteit en economische impact van beweegprogramma s op de werkplek Effectiviteit en economische impact van beweegprogramma s op de werkplek Karin Proper Afdeling Sociale Geneeskunde, EMGO+ Instituut, VUmc, Amsterdam Body@Work, Onderzoekscentrum Bewegen, Arbeid en Gezondheid

Nadere informatie

Oudertraining Incredible Years effectief bij gedragsprobleem jong kind

Oudertraining Incredible Years effectief bij gedragsprobleem jong kind Foto: Martine Sprangers Investering in training weegt op tegenkostenprobleemgedrag Oudertraining Incredible Years effectief bij gedragsprobleem jong kind Door Patty Leijten, Maartje A.J. Raaijmakers, Bram

Nadere informatie

Investeren in opvoeden en opgroeien loont!

Investeren in opvoeden en opgroeien loont! Investeren in opvoeden en opgroeien loont! Kosteneffectiviteit van de preventie van pedagogische, psychosociale en psychosomatische problematiek door de jeugdgezondheidszorg Investeren in opvoeden en opgroeien

Nadere informatie

Psychologische zorg voor kinderen en jongeren. De Golfbreker Preventie en psychologische zorg voor kinderen en jongeren. Samen werken aan jezelf

Psychologische zorg voor kinderen en jongeren. De Golfbreker Preventie en psychologische zorg voor kinderen en jongeren. Samen werken aan jezelf Psychologische zorg voor kinderen en jongeren De Golfbreker Preventie en psychologische zorg voor kinderen en jongeren Samen werken aan jezelf Inhoud Belang psychologische zorg voor jeugd Psychologische

Nadere informatie

Achtergronddocument. Workshop 24 Kosteneffectiviteit

Achtergronddocument. Workshop 24 Kosteneffectiviteit Achtergronddocument Workshop 24 Kosteneffectiviteit Kosteneffectiviteit en kostenefficiëntie jeugdhulp Effectieve en dus werkzame zorg is gunstiger voor het individu en voor de financiën dan ineffectieve

Nadere informatie

Tijdig ingrijpen: werkzame ingrediënten voor interventies

Tijdig ingrijpen: werkzame ingrediënten voor interventies Infosheet Tijdig ingrijpen: werkzame ingrediënten voor interventies Tijdig ingrijpen betekent voorkomen dat een de fout ingaat. Wie wil dat niet? Dat is dan ook precies wat deze infosheet beoogt: inzicht

Nadere informatie

Richtlijn JGZ-richtlijn Kindermishandeling

Richtlijn JGZ-richtlijn Kindermishandeling Richtlijn JGZ-richtlijn Kindermishandeling Onderbouwing Opvoedingsondersteuning in de JGZ De JGZ-medewerker heeft een taak bij het schatten van de opvoedingscompetentie en opvoedingsonmacht van ouders.

Nadere informatie

Jan Dirk van der Ploeg publicaties (4)

Jan Dirk van der Ploeg publicaties (4) Jan Dirk van der Ploeg publicaties (4) Artikelen in tijdschriften 2015 Effectieve interventies voor agressie bij kinderen. PsychoPraktijk, 6, 14-17. 2014 Scheiding en stress. PsychoPraktijk, 6, 22-26.

Nadere informatie

Samenvatting (Dutch summary)

Samenvatting (Dutch summary) Parenting Support in Community Settings: Parental needs and effectiveness of the Home-Start program J.J. Asscher Samenvatting (Dutch summary) Ouders spelen een belangrijke rol in de ontwikkeling van kinderen.

Nadere informatie

Universiteit Opleiding Cursus Beschrijving Link. Vaardigheidsonderwijs 2e jaar

Universiteit Opleiding Cursus Beschrijving Link. Vaardigheidsonderwijs 2e jaar Overzicht bachelorcursussen Dit overzicht geeft een groot aantal bachelorcursussen weer die aandacht besteden cultuur en/of gender op het gebied van gezondheidszorg. Het overzicht betreft cursussen uit

Nadere informatie

22-10-2015. Tinnitus kwaliteit van leven en kosten. Besluitvorming. Vergoeding in Nederland. Effecten: kwaliteit van leven. Economische Evaluatie

22-10-2015. Tinnitus kwaliteit van leven en kosten. Besluitvorming. Vergoeding in Nederland. Effecten: kwaliteit van leven. Economische Evaluatie 220205 Condite, Nieuwegein, 205 Disclosure belangen spreker kwaliteit van leven en kosten Potentiële belangenverstrengeling Geen Voor bijeenkomst mogelijk relevante relaties met bedrijven Sponsering of

Nadere informatie

Improving Mental Health by Sharing Knowledge. Effectieve interventies en aanpakken voor opvoeders van adolescenten

Improving Mental Health by Sharing Knowledge. Effectieve interventies en aanpakken voor opvoeders van adolescenten Improving Mental Health by Sharing Knowledge Effectieve interventies en aanpakken voor opvoeders van adolescenten Alcohol en opvoeding 15 Ouders rond 2008 onderschatten alcoholgebruik van hun kinderen

Nadere informatie

Workshop. Investeren in kosteneffectieve interventies Van Wetenschap naar Beleid. 1 Nederlands Congres Volksgezondheid 11 april 2012 Amsterdam

Workshop. Investeren in kosteneffectieve interventies Van Wetenschap naar Beleid. 1 Nederlands Congres Volksgezondheid 11 april 2012 Amsterdam Workshop Investeren in kosteneffectieve interventies Van Wetenschap naar Beleid 1 Programma Welkom Heleen Hamberg, RIVM-VTV Presentatie: Wat zijn economische evaluaties? Paul van Gils, RIVM-PZO Presentatie:

Nadere informatie

Rol onderzoek voor cluster Maatschappelijke Ontwikkeling, Gemeente Rotterdam

Rol onderzoek voor cluster Maatschappelijke Ontwikkeling, Gemeente Rotterdam Rol onderzoek voor cluster Maatschappelijke Ontwikkeling, Gemeente Rotterdam Wilma Jansen Kenniscoördinator Jeugd Gemeente Rotterdam Inhoud presentatie Cluster Maatschappelijke Ontwikkeling Rol onderzoek

Nadere informatie

Logopedie in het cluster 2 onderwijs

Logopedie in het cluster 2 onderwijs Logopedie in het cluster 2 onderwijs mw. E. Cox MA (NVLF) mw. E. Kunst-Verberne (NVLF) mw. M. Schulte (NVLF) dhr. R. Nannes (NVLF) 2 Aanleiding position statement Dit position statement gaat over de logopedische

Nadere informatie

Criminele meisjes: Specifieke zorg en aandacht of niet?

Criminele meisjes: Specifieke zorg en aandacht of niet? Stijging criminaliteit meisjes Criminele meisjes: Specifieke zorg en aandacht of niet? Anne-Marie Slotboom Vrije Universiteit Amsterdam 1 BRISBANE 2010 - Steeds meer jonge meisjes tussen tien en veertien

Nadere informatie

SAMENVATTING. Samenvatting

SAMENVATTING. Samenvatting Samenvatting In deze studie is de relatie tussen gezinsfunctioneren en probleemgedrag van kinderen onderzocht. Er is veelvuldig onderzoek gedaan naar het ontstaan van probleem-gedrag van kinderen in de

Nadere informatie

Kenniskring Entree van zorg

Kenniskring Entree van zorg Kenniskring Entree van zorg Derde bijeenkomst, 5 november 2013 Groningse zorg voor jeugd en (multiprobleem)gezinnen Programma 1. Opening Lucienne van Eijk 2. Foto van de zorg voor jeugd Marieke Nanninga

Nadere informatie

Running head: EMPOWERMENT OUDERS BIJ ASS MET AANPAK GEEF ME DE 5 1. Empowerment Ouders van Kinderen met een Autisme Spectrum Stoornis

Running head: EMPOWERMENT OUDERS BIJ ASS MET AANPAK GEEF ME DE 5 1. Empowerment Ouders van Kinderen met een Autisme Spectrum Stoornis Running head: EMPOWERMENT OUDERS BIJ ASS MET AANPAK GEEF ME DE 5 1 Empowerment Ouders van Kinderen met een Autisme Spectrum Stoornis na Oudercursus met Methode Geef me de 5 Empowerment Parents of Children

Nadere informatie

Kennissynthese arbeid en psychische aandoeningen. Dr. F.G.Schaafsma Dr. H. Michon Prof. dr. J.R. Anema

Kennissynthese arbeid en psychische aandoeningen. Dr. F.G.Schaafsma Dr. H. Michon Prof. dr. J.R. Anema Kennissynthese arbeid en psychische aandoeningen Dr. F.G.Schaafsma Dr. H. Michon Prof. dr. J.R. Anema Ernstige Psychische Aandoeningen (EPA) Definitie consensus groep EPA¹ - Sprake van psychische stoornis

Nadere informatie

Cursus Positief opvoeden volgens Triple P - Amsterdam

Cursus Positief opvoeden volgens Triple P - Amsterdam Praktijkvoorbeeld Cursus Positief opvoeden volgens Triple P - Amsterdam Samenvatting Door de samenwerking en het gezamenlijk geven van de cursus Positief Opvoeden volgens Triple P door verschillende disciplines

Nadere informatie

Dit proefschrift presenteert de resultaten van het ALASCA onderzoek wat staat voor Activity and Life After Survival of a Cardiac Arrest.

Dit proefschrift presenteert de resultaten van het ALASCA onderzoek wat staat voor Activity and Life After Survival of a Cardiac Arrest. Samenvatting 152 Samenvatting Ieder jaar krijgen in Nederland 16.000 mensen een hartstilstand. Hoofdstuk 1 beschrijft de achtergrond van dit proefschrift. De kans om een hartstilstand te overleven is met

Nadere informatie

Nood aan een paradigmawissel

Nood aan een paradigmawissel Bestrijding van (kinder)armoede: Nood aan een paradigmawissel 31 mei 2012 ames - Hang it all Vitra Design Charles & Ray Ea Steven Groenez HIVA-KULEUVEN Promotor onderzoekslijn kinderarmoede Vlaams armoedesteunpunt

Nadere informatie

Effectief vroegtijdig ingrijpen: Een verkennend onderzoek naar effectief vroegtijdig ingrijpen ter voorkoming van ernstig delinquent gedrag.

Effectief vroegtijdig ingrijpen: Een verkennend onderzoek naar effectief vroegtijdig ingrijpen ter voorkoming van ernstig delinquent gedrag. Effectief vroegtijdig ingrijpen: Een verkennend onderzoek naar effectief vroegtijdig ingrijpen ter voorkoming van ernstig delinquent gedrag. Samenvatting De Top600 bestaat uit een groep van 600 jonge veelplegers

Nadere informatie

Preventie van Alcoholgebruik. Ina Koning

Preventie van Alcoholgebruik. Ina Koning Van wetenschap naar praktijk: Preventie van Alcoholgebruik Ina Koning Drinkt onze jeugd? Een impressie... i.koning@uu.nl We weten dat De feiten... Vroegtijdig drinken (Verdurmen et al., 2012): 13 jaar

Nadere informatie

Richtlijn Multidisciplinaire richtlijn Excessief huilen

Richtlijn Multidisciplinaire richtlijn Excessief huilen Richtlijn Multidisciplinaire richtlijn Excessief huilen Onderbouwing Uitgangsvraag Welke effectieve methoden voor preventie, signalering, diagnostiek en behandeling van een baby die excessief huilt zijn

Nadere informatie

Preventie van depressie bij adolescenten: wat is de beste weg? Dr. Daan Creemers Gz-psycholoog i.o./onderzoekscoordinator K&J GGZ Oost Brabant

Preventie van depressie bij adolescenten: wat is de beste weg? Dr. Daan Creemers Gz-psycholoog i.o./onderzoekscoordinator K&J GGZ Oost Brabant Preventie van depressie bij adolescenten: wat is de beste weg? Dr. Daan Creemers Gz-psycholoog i.o./onderzoekscoordinator K&J GGZ Oost Brabant Film: fragmenten Iedereen depressief (VPRO) - Depressie groot

Nadere informatie

Casper Schoemaker & Nancy Hoeymans 29 november 2007. Kwaliteit van leven en kosteneffectiviteitsonderzoek

Casper Schoemaker & Nancy Hoeymans 29 november 2007. Kwaliteit van leven en kosteneffectiviteitsonderzoek Casper Schoemaker & Nancy Hoeymans 29 november 2007 Kwaliteit van leven en kosteneffectiviteitsonderzoek Structuur presentatie 1. Imago psychische stoornissen en GGZ 2. Beproefde argumenten in politiek

Nadere informatie

de kinder- en jeugdpsychiatrie in de jeugdzorg

de kinder- en jeugdpsychiatrie in de jeugdzorg de kinder- en in de jeugdzorg theo doreleijers vumc-de bascule amsterdam kinder- en jeugd psychiatrische stoornissen het veld van de kinder- en het vak kinder- en jeugdpsychiater kinder- en en jeugdzorg

Nadere informatie

Summery. Effectiviteit van een interventieprogramma op arm-, schouder- en nekklachten bij beeldschermwerkers

Summery. Effectiviteit van een interventieprogramma op arm-, schouder- en nekklachten bij beeldschermwerkers ummery amenvatting Effectiviteit van een interventieprogramma op arm-, schouder- en nekklachten bij beeldschermwerkers 207 Algemene introductie Werkgerelateerde arm-, schouder- en nekklachten zijn al eeuwen

Nadere informatie

22/11/2011. Inhoud LITERATUUR BRUSSEN. Gezonde kinderen

22/11/2011. Inhoud LITERATUUR BRUSSEN. Gezonde kinderen Een chronisch ziek kind in het gezin: Kwaliteit van leven van gezonde broers en zussen Trui Vercruysse Psychosociale oncologie, 25 november 2011 Inhoud Literatuur siblings/brussen Gezonde kinderen Zieke

Nadere informatie

Positief Opvoeden, Triple P in de transitie stelsel jeugd

Positief Opvoeden, Triple P in de transitie stelsel jeugd Positief Opvoeden, Triple P in de transitie stelsel jeugd Jacqueline van Rijn Jolyn Berns www.nji.nl Marion van Bommel Sandra Hollander Oktober 2013 Triple P Triple P is een evidence based opvoedondersteuningsprogramma,

Nadere informatie

VoorZorg: ondersteuning bij zwangerschap, opvoeden en opgroeien. Klaas Kooijman, Nederlands Jeugdinstituut Congres Jeugdzo!

VoorZorg: ondersteuning bij zwangerschap, opvoeden en opgroeien. Klaas Kooijman, Nederlands Jeugdinstituut Congres Jeugdzo! VoorZorg: ondersteuning bij zwangerschap, opvoeden en opgroeien Klaas Kooijman, Nederlands Jeugdinstituut Congres Jeugdzo!, 7 november 2012 (VoorZorg =)Nurse-Family Partnership Goed onderzocht (3 trials),

Nadere informatie

Samenvatting. Samenvatting

Samenvatting. Samenvatting Samenvatting Op grond van klinische ervaring en wetenschappelijk onderzoek, is bekend dat het gezamenlijk voorkomen van een pervasieve ontwikkelingsstoornis en een verstandelijke beperking tot veel bijkomende

Nadere informatie

faculteit gedrags- en maatschappijwetenschappen Vroege ontwikkeling Motorische ontwikkelingspatronen bij jonge kinderen met ZEVMB

faculteit gedrags- en maatschappijwetenschappen Vroege ontwikkeling Motorische ontwikkelingspatronen bij jonge kinderen met ZEVMB Datum 22-06-2015 1 Vroege ontwikkeling Motorische ontwikkelingspatronen bij jonge kinderen met ZEVMB Opzet en eerste resultaten Linda Visser Annette van der Putten Gertruud Schalen Bieuwe van der Meulen

Nadere informatie

De bedrijfsgezondheidszorg heeft tot doel om werknemers gezond en

De bedrijfsgezondheidszorg heeft tot doel om werknemers gezond en 146 Economische evaluaties in de bedrijfsgezondheidszorg: methodologische & toegepaste studies De bedrijfsgezondheidszorg heeft tot doel om werknemers gezond en productief te houden. De middelen die hiervoor

Nadere informatie

Ouderlijke betrokkenheid en het welzijn van kinderen

Ouderlijke betrokkenheid en het welzijn van kinderen Pagina 1 / 17 Ouderlijke betrokkenheid en het welzijn van kinderen Als kinderen meer ouderlijke betrokkenheid ervaren en een betere band met hun ouders hebben, is de kans kleiner dat zij gedragsproblemen

Nadere informatie

Betekenis van vaderschap

Betekenis van vaderschap Betekenis van vaderschap Conferentie vader-empowerment G.O.Helberg Kinder-en Jeugdpsychiater Materiaal ontleed aan onderzoek: Prof. dr. Louis Tavecchio Afdeling POWL, Universiteit van Amsterdam Een paar

Nadere informatie

Overgewicht, obesitas, sedentair gedrag en afname van de lichamelijke

Overgewicht, obesitas, sedentair gedrag en afname van de lichamelijke SAMENVATTING 209 Preventie van diabetes en hart-en vaatziekten in de eerstelijns gezondheidzorg -- het Leefstijl Onderzoek West-Friesland -- Type 2 diabetes (suikerziekte) en hart-en vaatziekten zijn gezondheidsproblemen

Nadere informatie

Kosten-baten analyse met behulp van health impact assessment

Kosten-baten analyse met behulp van health impact assessment Kosten-baten analyse met behulp van health impact assessment Effectiviteit van beheersmaatregelen ter verlaging van gezondheidsklachten onder bakkers Birgit van Duuren 2 Inhoud van deze presentatie Waarom

Nadere informatie

24 e Symposium Gezinsonderzoek Radboud Universiteit Nijmegen

24 e Symposium Gezinsonderzoek Radboud Universiteit Nijmegen 24 Symposium Gezinsonderzoek Donderdag 22 november 2007 Ochtend: Jeugd- en gezinsbeleid: Visie en uitwerking Middag: Psychopathologie bij ouders en aanpak probleemgedrag Vrijdag 23 november 2007 Ochtend:

Nadere informatie

Professionaliteit in de zorg voor de jeugd

Professionaliteit in de zorg voor de jeugd Professionaliteit in de zorg voor de jeugd Professionals in de jeugdzorg Jo Hermanns Met de professionaliteit van de werkers in de jeugdzorg is weinig mis Hoog opleidingsniveau Aanvullende trainingen Werkbegeleiding/supervisie

Nadere informatie

De rol van GGZ preventie in een integrale benadering van de gezondheid

De rol van GGZ preventie in een integrale benadering van de gezondheid De rol van GGZ preventie in een integrale benadering van de gezondheid Implicaties voor praktijk, beleid en regie Prof. dr. Clemens M.H. Hosman Prevention Research Centre Maastricht University & Radboud

Nadere informatie

Divisie Kinderen en Jeugdigen. Orthopsychiatrie & Ambulante forensische zorg

Divisie Kinderen en Jeugdigen. Orthopsychiatrie & Ambulante forensische zorg Divisie Kinderen en Jeugdigen Orthopsychiatrie & Ambulante forensische zorg Mad or Bad? Jongeren met problematiek of problematische jongeren? René Cardynaals 2010 Mikx Sedna (Rita vd Elzen, Odette de Theije)

Nadere informatie

Triple P (Positive Parenting Program): effectief bij gedragsproblemen?

Triple P (Positive Parenting Program): effectief bij gedragsproblemen? 21/11/11 Triple P (Positive Parenting Program): effectief bij gedragsproblemen? Inge Glazemakers Dirk Deboutte Inhoud Het probleem Oplossingen: de theorie Triple P Het project De eerste evaluatie - - -

Nadere informatie

Logopedie in het cluster 4 onderwijs

Logopedie in het cluster 4 onderwijs Logopedie in het cluster 4 onderwijs mw. E. Cox MA (NVLF) mw. E. Kunst-Verberne (NVLF) mw. M. Schulte (NVLF) dhr. R. Nannes (NVLF) 2 Aanleiding position statement Dit position statement richt zich op de

Nadere informatie

Samenvatting (Dutch Summary)

Samenvatting (Dutch Summary) Samenvatting (Dutch Summary) CRIMINALITY AND FAMILY FORMATION Disentangling the relationship between family life events and criminal offending for high-risk men and women Het terugdringen van criminaliteit

Nadere informatie

Thuisbegeleiding: minder kosten, meer geluk

Thuisbegeleiding: minder kosten, meer geluk Thuisbegeleiding: minder kosten, meer geluk Thuisbegeleiding: minder kosten, meer geluk De hoofdpersoon uit dit waargebeurde verhaal is 21 jaar en heeft een dochter van drie. Maar anders dan bij veel moeders

Nadere informatie

CPB Notitie. Beoordeling KBA voortijdig schoolverlaten. 1 Aanleiding. 2 De KBA voortijdig schoolverlaten. Nummer : Datum : juni 2006 Aan : OCW

CPB Notitie. Beoordeling KBA voortijdig schoolverlaten. 1 Aanleiding. 2 De KBA voortijdig schoolverlaten. Nummer : Datum : juni 2006 Aan : OCW CPB Notitie Nummer : Datum : juni 2006 Aan : OCW Beoordeling KBA voortijdig schoolverlaten 1 Aanleiding In 2005 is een kosten-baten analyse van voortijdig schoolverlaten uitgevoerd door de RebelGroup (KBA

Nadere informatie

Goed voorbeeld doet volgen. Martine Noordegraaf 6-3-2015

Goed voorbeeld doet volgen. Martine Noordegraaf 6-3-2015 Goed voorbeeld doet volgen Martine Noordegraaf 6-3-2015 Welk type ouderschap ziet u het meest in de gehandicaptensector? Adequaat ouderschap Verstoord ouderschap Problematisch ouderschap Overvraagd ouderschap

Nadere informatie

Inleiding. Familiale kwetsbaarheid en geslacht. Samenvatting

Inleiding. Familiale kwetsbaarheid en geslacht. Samenvatting Inleiding Depressie en angst zijn veel voorkomende psychische stoornissen. Het ontstaan van deze stoornissen is gerelateerd aan een breed scala van risicofactoren, zoals genetische kwetsbaarheid, neurofysiologisch

Nadere informatie

Strategieën om te werken aan effectieve jeugdzorg

Strategieën om te werken aan effectieve jeugdzorg Strategieën om te werken aan effectieve jeugdzorg Evidence based practice 1. Invoeren bewezen effectieve interventies; 2. Wetenschappelijk onderzoeken veelbelovende eigen interventies; 3. Consolideren

Nadere informatie

Mentale kracht in de Forensische Psychiatrie

Mentale kracht in de Forensische Psychiatrie Mentale Mentale kracht in de Forensische Psychiatrie LFPZ,Zeeland, 11 juni 2009 Jan Auke Walburg Principes van positieve psychologie Bestudering positieve subjectieve ervaringen en constructieve cognities.

Nadere informatie

Dr. Hilde Verbeek 15 april 2014. Department of Health Services Research Focusing on Chronic Care and Ageing 1

Dr. Hilde Verbeek 15 april 2014. Department of Health Services Research Focusing on Chronic Care and Ageing 1 Dr. Hilde Verbeek 15 april 2014 Department of Health Services Research Focusing on Chronic Care and Ageing 1 Doelstelling Nurses on the Move Bijdragen aan verbetering kwaliteit van zorg in verpleeg- en

Nadere informatie

Centra voor Jeugd en Gezin in Nederland

Centra voor Jeugd en Gezin in Nederland Centra voor Jeugd en Gezin in Nederland Caroline Vink Nederlands Jeugdinstituut 28-02-2012 Inleiding: De ontwikkeling van de CJGs in Nederland Stelselwijziging De positie van het CJG in het nieuwe stelsel

Nadere informatie

Lessons Learned bij de Pilot Verbinden Erkenningstraject Interventies en Serious Games.

Lessons Learned bij de Pilot Verbinden Erkenningstraject Interventies en Serious Games. Lessons Learned bij de Pilot Verbinden Erkenningstraject Interventies en Serious Games. 2015 Nederlands Jeugdinstituut Niets uit deze uitgave mag worden vermenigvuldigd en/of openbaar gemaakt door middel

Nadere informatie

Evidence-based interventies voor agressieregulatie en woedebeheersing

Evidence-based interventies voor agressieregulatie en woedebeheersing Evidence-based interventies voor agressieregulatie en woedebeheersing Hoe vergelijk je methodieken op basis van welke criteria? Marjolein Oudhof Mariska van der Steege 23 april 2009 Inhoud workshop Werken

Nadere informatie

1) Interventies op de neonatologie (NICU) afdeling

1) Interventies op de neonatologie (NICU) afdeling Bijlage 2. Interventies op NICU afdeling of vlak na ontslag 1) Interventies op de neonatologie (NICU) afdeling Uit de literatuursearch kwamen twee Cochrane systematische reviews naar interventies op de

Nadere informatie

Hebben we interventies onderzocht heeft de transitie de wereld veranderd!

Hebben we interventies onderzocht heeft de transitie de wereld veranderd! Hebben we interventies onderzocht heeft de transitie de wereld veranderd! Monique van Londen Universiteit Utrecht Sabine Stoltz Radboud Universiteit Theo Mathot Indigo Utrecht Charlotte Bergen Henegouwen

Nadere informatie

Preventie van depressie bij adolescenten: wat is de beste weg? Dr. Daan Creemers Gz-psycholoog/onderzoekscoordinator K&J GGZ Oost Brabant

Preventie van depressie bij adolescenten: wat is de beste weg? Dr. Daan Creemers Gz-psycholoog/onderzoekscoordinator K&J GGZ Oost Brabant Preventie van depressie bij adolescenten: wat is de beste weg? Dr. Daan Creemers Gz-psycholoog/onderzoekscoordinator K&J GGZ Oost Brabant Film: fragmenten Iedereen depressief (VPRO) Wat is een depressie?

Nadere informatie

Het begint bij onderzoek naar effectiviteit.

Het begint bij onderzoek naar effectiviteit. Het begint bij onderzoek naar effectiviteit. Beroepsproduct: adviesrapport Geschreven door Tessa van Dongen Mei 2015 Het begint bij onderzoek naar effectiviteit. Adviesrapport volgend op het onderzoeksrapport

Nadere informatie

Kinderen uit gebroken gezinnen hebben een groter risico op armoede tijdens de jeugd. Uit het

Kinderen uit gebroken gezinnen hebben een groter risico op armoede tijdens de jeugd. Uit het Pagina 1 / 16 Huwelijk en armoede Het huwelijk blijkt de kans op armoede als kind en volwassene te verkleinen. Kinderen uit gebroken gezinnen hebben een grotere kans op armoede tijdens het opgroeien. De

Nadere informatie

Agressiebehandeling in de forensische kinder- en jeugdpsychiatrie

Agressiebehandeling in de forensische kinder- en jeugdpsychiatrie Agressiebehandeling in de forensische kinder- en jeugdpsychiatrie Prof. dr. Chijs van Nieuwenhuizen GGzE centrum kinder- en jeugd psychiatrie Universiteit van Tilburg, Tranzo http://www.youtube.com/watch?list=pl9efc

Nadere informatie

E-Health bij patiënten met hersenletsel

E-Health bij patiënten met hersenletsel E-Health bij patiënten met hersenletsel Rudolf Ponds, klinisch neuropsycholoog Afdeling Psychiatrie en Psychologie, MUMC, Maastricht PysQ Maastricht/Heerlen, Mondriaan Circa 2000, dating site: Goed uitziende

Nadere informatie

Maatwerk in het MBO. De kosten en baten van zorg in het MBO. Yasmine Hamdan, RebelGroup Advisory

Maatwerk in het MBO. De kosten en baten van zorg in het MBO. Yasmine Hamdan, RebelGroup Advisory Maatwerk in het MBO 17.11 2010 De kosten en baten van zorg in het MBO Yasmine Hamdan, RebelGroup Advisory Ask yourself : If I had only sixty seconds on the stage, what would I absolutely have to say to

Nadere informatie

Fetal Origins of Socioeconomic Inequalities. in Early Childhood Health. The Generation R Study. Lindsay Marisia Silva SAMENVATTING

Fetal Origins of Socioeconomic Inequalities. in Early Childhood Health. The Generation R Study. Lindsay Marisia Silva SAMENVATTING Fetal Origins of Socioeconomic Inequalities in Early Childhood Health The Generation R Study Lindsay Marisia Silva SAMENVATTING Sociaal-economische gezondheidsverschillen vormen een groot maatschappelijk

Nadere informatie

Figuur overgenomen uit Value Based Healthcare prijsinschrijvingsdocumentatie van The Decision institute die hier ook opleidingen voor aanbieden.

Figuur overgenomen uit Value Based Healthcare prijsinschrijvingsdocumentatie van The Decision institute die hier ook opleidingen voor aanbieden. De waardebepaling van nieuwe producten en services in de zorg Het beantwoorden van de vraag of nieuwe producten en services in de zorg daadwerkelijk meerwaarde brengen is niet gemakkelijk. Er is een levendige

Nadere informatie

Systematische review naar effectieve interventies ter preventie van kindermishandeling.

Systematische review naar effectieve interventies ter preventie van kindermishandeling. Rapport Systematische review naar effectieve interventies ter preventie van kindermishandeling. Auteurs: F.J.M. van Leerdam 1 K. Kooijman 2 F. Öry 1 M. Landweer 3 1: TNO Preventie en Gezondheid Postbus

Nadere informatie

hoofdstuk 1 hoofdstuk 2 hoofdstuk 3

hoofdstuk 1 hoofdstuk 2 hoofdstuk 3 SAMENVATTING Dit proefschrift is gewijd aan Bouwen aan Gezondheid : een onderzoek naar de effectiviteit van een leefstijlinterventie voor werknemers in de bouwnijverheid met een verhoogd risico op hart

Nadere informatie

Interventies voor jji en jeugdzorgplus. Leonieke Boendermaker

Interventies voor jji en jeugdzorgplus. Leonieke Boendermaker Interventies voor jji en jeugdzorgplus Leonieke Boendermaker 20 mei 2009 Evident? 1. Problemen doelgroep 2. Interventies die leiden tot vermindering problemen 3. Noodzaak goede implementatie 2 Om wat voor

Nadere informatie

Komt stress van de patiënt aan bod bij de huisarts? Factsheet Databank Communicatie, oktober 2007.

Komt stress van de patiënt aan bod bij de huisarts? Factsheet Databank Communicatie, oktober 2007. Deze factsheet is een uitgave van het NIVEL De gegevens mogen met bronvermelding (Komt stress van de patiënt aan bod bij de huisarts? J Noordman, J van Weert, A van den Brink-Muinen, S van Dulmen, J Bensing

Nadere informatie

Van Hé, hier ben ik tot Ha, daar ben jij

Van Hé, hier ben ik tot Ha, daar ben jij Van Hé, hier ben ik tot Ha, daar ben jij Floortime: ontwikkelingsgerichte therapie, met ouders en het jonge kind aan het werk Jo Wellens, kinder- en jeugdpsychiater & Ilse Vansant, psycholoog afdeling

Nadere informatie

en jongeren Oolgaardt lezing 24 juni 2008 Ireen de Graaf Trimbos-instituut 2008 1

en jongeren Oolgaardt lezing 24 juni 2008 Ireen de Graaf Trimbos-instituut 2008 1 Depressie bij kinderen en jongeren Oolgaardt lezing 24 juni 2008 Ireen de Graaf Trimbos-instituut 2008 1 Welbevinden ebe van Nederlandse kinderen Nederlandse kinderen het gelukkigst in Europa 92% 12-24

Nadere informatie

Alcohol wordt veel gedronken in Nederland; 88% van de volwassen bevolking heeft in het afgelopen jaar tenminste één keer alcohol gebruikt (European

Alcohol wordt veel gedronken in Nederland; 88% van de volwassen bevolking heeft in het afgelopen jaar tenminste één keer alcohol gebruikt (European Alcohol wordt veel gedronken in Nederland; 88% van de volwassen bevolking heeft in het afgelopen jaar tenminste één keer alcohol gebruikt (European Commission, 2010). Over het algemeen drinken Nederlanders

Nadere informatie

Doelgroepanalyse Centrum voor Trauma en Gezin

Doelgroepanalyse Centrum voor Trauma en Gezin Doelgroepanalyse Centrum voor en Gezin Efua Campbell & Inez Berends December 2013 PI Research is gevraagd om voor het Centrum voor en Gezin van de Bascule een doelgroepanalyse uit te voeren. Aan de hand

Nadere informatie

Signaleren en dan? De samenwerking tussen gezondheidszorg en jeugdzorg bij zorg/risico-zwangeren. Roermond, 3 september

Signaleren en dan? De samenwerking tussen gezondheidszorg en jeugdzorg bij zorg/risico-zwangeren. Roermond, 3 september Signaleren en dan? De samenwerking tussen gezondheidszorg en jeugdzorg bij zorg/risico-zwangeren Roermond, 3 september Mevr. N. Coebergh, vertrouwensarts AMK Limburg Dhr. H. Haanstra, kinderarts Maasziekenhuis

Nadere informatie

rapporteerden. Er werden geen verschillen gevonden in schoolprestaties, spijbelgedrag en middelengebruik tussen de verschillende groepen.

rapporteerden. Er werden geen verschillen gevonden in schoolprestaties, spijbelgedrag en middelengebruik tussen de verschillende groepen. Samenvatting Samenvatting Depressie en angst zijn de meest voorkomende psychische stoornissen in de adolescentie met een enorme impact op het individu. Veel adolescenten rapporteren depressieve en angst

Nadere informatie

Nederlandse samenvatting

Nederlandse samenvatting Nederlandse samenvatting Inleiding Het doel van dit proefschrift was het beantwoorden van vijf vragen over rouwinterventies voor weduwen en weduwnaars in het algemeen en over een bezoekdienst voor oudere

Nadere informatie

Graduate School of Child Development and Education Opvoedingsondersteuning

Graduate School of Child Development and Education Opvoedingsondersteuning Graduate School of Child Development and Education Opvoedingsondersteuning Mastertraject Pedagogische Wetenschappen Socrates, ongeveer 2500 jaar geleden: Onze jeugd heeft tegenwoordig een sterke hang naar

Nadere informatie

Autisme in het gezin. Geerte Slappendel, psycholoog en promovenda Jorieke Duvekot, psycholoog en promovenda

Autisme in het gezin. Geerte Slappendel, psycholoog en promovenda Jorieke Duvekot, psycholoog en promovenda Autisme in het gezin Geerte Slappendel, psycholoog en promovenda Jorieke Duvekot, psycholoog en promovenda Disclosure belangen spreker Achtergrond Problemen in de sociale ontwikkeling: belangrijk kenmerk

Nadere informatie

Agressie & geweld bij LVB: op weg naar een effectieve interventie binnen de kliniek

Agressie & geweld bij LVB: op weg naar een effectieve interventie binnen de kliniek Agressie & geweld bij LVB: op weg naar een effectieve interventie binnen de kliniek Robert Didden r.didden@pwo.ru.nl Trajectum Agressie en geweld DOELGROEP LVB Op het snijvlak justitie, VG en GGZ: J. (28

Nadere informatie

Gecomprimeerd schoolondersteuningsprofiel

Gecomprimeerd schoolondersteuningsprofiel pagina 1 van 7 Gecomprimeerd schoolondersteuningsprofiel Algemene gegevens School BRIN Charlois (18OR00) Charlois 18OR00 Directeur Lydia van den Hoonaard Adres Clemensstraat 117 3082 CE ROTTERDAM Telefoon

Nadere informatie

Doelstelling van het onderzoek en onderzoeksvragen

Doelstelling van het onderzoek en onderzoeksvragen Samenvatting Jeugdcriminaliteit vormt een ernstig probleem. De overgrote meerderheid van de jeugdigen veroorzaakt geen of slechts tijdelijk problemen voor de openbare orde en veiligheid. Er is echter een

Nadere informatie

Inhoud. Woord vooraf 11

Inhoud. Woord vooraf 11 Inhoud Woord vooraf 11 1 Typeringen van generaties 13 1.1 Wat is een generatie? 13 1.2 Wat is het realiteitsgehalte? 14 1.3 Veteranengeneratie (70-plussers) 15 1.4 Babyboomers (50 tot 70 jaar) 16 1.5 X-generatie

Nadere informatie

Interculturele psychiatrie en jeugd-ggz

Interculturele psychiatrie en jeugd-ggz Interculturele psychiatrie en jeugd-ggz mr.dr. Lieke van Domburgh Onderzoeker Vumc, afd. Kinder- en Jeugdpsychiatrie Hoofd afdeling O&O Intermetzo prevalentie problemen: etniciteit en gender (Zwirs 2006)

Nadere informatie

Our brains are not logical computers, but feeling machines that think.

Our brains are not logical computers, but feeling machines that think. Drs. Fernando Cunha (Child Support Europe) Ontwikkelingspsycholoog Gezondheidspsycholoog (BIG) Kinder- en Jeugdpsycholoog (NIP) Onderwijsspecialist http://www.child-support-europe.com In dienst van kinderen,

Nadere informatie

Afname van het beroep op de (gespecialiseerde) zorg voor jeugd; de goede vraag?

Afname van het beroep op de (gespecialiseerde) zorg voor jeugd; de goede vraag? Afname van het beroep op de (gespecialiseerde) zorg voor jeugd; de goede vraag? Erik J. Knorth Hoogleraar Orthopedagogiek/Jeugdzorg RUG Co-projectleider Academische Werkplaats C4Youth ZonMw Werkconferentie

Nadere informatie

Samenvatting en conclusies

Samenvatting en conclusies Samenvatting en conclusies Plan- en procesevaluatie van de scholing van gevangenispersoneel in Verbal Judo Het onderzoek Verbal Judo (Thompson, 1984) is een methode waarbij mensen anderen op een kalme

Nadere informatie

Helpt het hulpmiddel?

Helpt het hulpmiddel? Helpt het hulpmiddel? Het belang van meten Zuyd, Lectoraat Autonomie en Participatie Faculteit Gezondheidszorg Dr. Ruth Dalemans, Prof. Sandra Beurskens 08-10-13 Doelstellingen van deze presentatie Inzicht

Nadere informatie

Doorbreken cirkel van geweld! Hoe kunnen we een duurzame veilige situatie thuis creëren?

Doorbreken cirkel van geweld! Hoe kunnen we een duurzame veilige situatie thuis creëren? Doorbreken cirkel van geweld! Hoe kunnen we een duurzame veilige situatie thuis creëren? Effectonderzoek naar de aanpak huiselijk geweld in de G4 Majone Steketee Katinka Lünnemann Bas Tierolf Belangrijkste

Nadere informatie

Transitie en transformatie van de zorg voor jeugd

Transitie en transformatie van de zorg voor jeugd Transitie en transformatie van de zorg voor jeugd Een geslaagde transformatie & transitie? Vanaf januari 2015 worden gemeenten verantwoordelijk voor het preventieve en curatieve jeugdbeleid. Hieronder

Nadere informatie

Prikkelverwerking bij Gedragsstoornissen

Prikkelverwerking bij Gedragsstoornissen Prikkelverwerking bij Gedragsstoornissen (ODD & CD) Congres Prikkelverwerking 6 november 2014 Dr. M.A.J. Raaijmakers GZ-psycholoog en Universitair Docent UU INTRODUCTIE AGRESSIE! Video:! http://www.youtube.com/watch?v=o00yfkje1fo!

Nadere informatie

GGZ aanpak huiselijk geweld

GGZ aanpak huiselijk geweld GGZ aanpak huiselijk geweld Wat is er nodig en wat helpt Jeannette van Borren Mei 2011 Film moeder en zoon van Putten Voorkomen van problemen is beter en goedkoper dan genezen Preventieve GGZ interventies

Nadere informatie

Samenvatting (summary in Dutch)

Samenvatting (summary in Dutch) Samenvatting (summary in Dutch) 149 Samenvatting (summary in Dutch) Één van de meest voorkomende en slopende ziektes is depressie. De impact op het dagelijks functioneren en op de samenleving is enorm,

Nadere informatie

De Invloed van Vaktherapeutische Interventies op Angst- en Depressiesymptomen bij

De Invloed van Vaktherapeutische Interventies op Angst- en Depressiesymptomen bij De Invloed van Vaktherapeutische Interventies op Angst- en Depressiesymptomen bij Mensen met een Psychiatrische Stoornis de Modererende Invloed van de Therapeutische Alliantie The Effect of Arts Therapies

Nadere informatie

Ik bouw aan mijn toekomst. Stap voor stap. Sterker in de samenleving. Powered by Pluryn

Ik bouw aan mijn toekomst. Stap voor stap. Sterker in de samenleving. Powered by Pluryn Ik bouw aan mijn toekomst. Stap voor stap. Sterker in de samenleving. Powered by Pluryn De zorgbehoefte van jongeren en hun gezin staat centraal. Pluryn onderschrijft deze stelling uit het huidige zorgstelsel.

Nadere informatie

Laatst bijgewerkt op 2 februari 2009 Nederlandse samenvatting door TIER op 25 mei 2011

Laatst bijgewerkt op 2 februari 2009 Nederlandse samenvatting door TIER op 25 mei 2011 Effective leesprogramma s voor leerlingen die de taal leren en anderssprekende leerlingen samenvatting voor onderwijsgevenden Laatst bijgewerkt op 2 februari 2009 Nederlandse samenvatting door TIER op

Nadere informatie

Literatuur 145. Het Nederlands Jeugdinstituut: kennis over jeugd en opvoeding 173

Literatuur 145. Het Nederlands Jeugdinstituut: kennis over jeugd en opvoeding 173 Inhoud Inleiding 7 Deel 1: Theorie 1. Kindermishandeling in het kort 13 1.1 Inleiding 13 1.2 Aard en omvang 13 1.3 Het ontstaan van mishandeling en verwaarlozing 18 1.4 Gevolgen van kindermishandeling

Nadere informatie