LEREN EN ICT MICHEL VAN AST YOUNGWORKS ACADEMY 2013

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "LEREN EN ICT MICHEL VAN AST YOUNGWORKS ACADEMY 2013"

Transcriptie

1 LEREN EN ICT MICHEL VAN AST YOUNGWORKS ACADEMY 2013

2 Er is een groeiend aantal scholen dat haar leerlingen uitrust met een laptop of tablet. En dat is begrijpelijk, want naast de wens van onderwijsinstellingen om beter aan te kunnen sluiten bij de belevingswereld van de leerling weten we uit onderzoek (Kennisnet, 2012) dat de inzet van ICT leidt tot een: toenemende motivatie van leerlingen en leraren; verbetering van de leerprestaties; efficiënter leerproces. Tezamen leidt dat tot een hoger leerrendement. Tegelijkertijd zien we dat de invoering van zoveel technologie in een school niet vanzelfsprekend leidt tot de genoemde opbrengsten. Dat komt omdat de kwaliteit van de leraar nog altijd de belangrijkste factor is om het succes van de leerling te verbeteren (Hattie, 2009). En precies daar zit de crux. Je kunt een heldere en uitgesproken visie op leren en ICT hebben, je school volzetten met de nieuwste spullen en de meest interactieve en multimediale methodes aanschaffen; het is de docent die er onderwijs van maakt. Daarom zet YoungWorks in deze whitepaper een aantal belangrijke noties ten aanzien van de didactische inzet van ICT in het onderwijs op een rij.

3 PRIMAIR EN SECUNDAIR PROCES Waar denk je aan bij onderwijs en ICT? Digiborden? ELO s? Leerlingvolgsystemen? Falende technologie? Het roept bij iedereen andere beelden op. Om te beginnen, is het verstandig om onderscheid te maken tussen het primaire en het secundaire proces. Waar het in het secundaire proces vooral gaat om het organiseren van onderwijs, gaat het in het primaire proces vooral om de inzet van ICT bij het ondersteunen van leerlingen in hun leren. Laten we zeggen: ICT als krachtig leergereedschap. Over beide domeinen is veel te zeggen. Wij concentreren ons echter op de inzet van ICT in het primaire proces, omdat daar de meeste leerwinst te behalen is en omdat daar voor scholen de grootste uitdaging ligt.

4 LEREN OF ONDER- WIJZEN? Een tweede onderscheid dat ons helpt om het over hetzelfde te hebben, als we praten over onderwijs en ICT, is het onderscheid tussen de inzet van ICT bij onderwijzen of bij leren. In het eerste geval zit de leraar aan de knoppen. Hij of zij gebruikt technologie om beter, sneller, leuker, etcetera de stof over te dragen. Dan kun je qua technologie natuurlijk denken aan het digibord. Maar het kan ook gaan om instructiefilmpjes die een leraar heeft opgenomen en voorafgaand aan de les door zijn of haar leerlingen laat bekijken. Als je affiniteit hebt met ICT dan kan dat je vak veraangenamen. Er is een groot aantal docenten dat plezier ervaart bij het ontwerpen en ontwikkelen van eigen materiaal. Daarnaast staat de inzet van ICT om het leren van leerlingen te versterken, ICT als krachtig leergereedschap. In dat geval zit de leerling aan de knoppen. Op scholen waar veel geïnvesteerd is in laptops of tablets voor leerlingen is met name in dit domein veel te bereiken. Tegelijkertijd vraagt dat van de leraar enige creativiteit, maar vooral ook lef om de controle los te laten. Als vakdocent of leerkracht sta je boven de stof. Er zijn weinig inhoudelijke vragen waar je het antwoord niet op kunt geven. Zodra je echter ICT gaat gebruiken in je klas zul je merken dat je een groot aantal (technische) vragen krijgt waarop je niet altijd onmiddellijk het antwoord kent. Een mooie kans om leerlingen in te schakelen en in hun kracht te zetten. Met andere woorden: ook zonder zelf ICT-adept te zijn, kun je gebruik maken van technologie in je klas om leerlingen te ondersteunen een hogere leeropbrengst te realiseren.

5 KLEPPEN DICHT! Een vaak gezien beeld is een klas leerlingen, in busopstelling, met allemaal een scherm voor hun neus. We zien leerlingen die hun laptop individueel gebruiken om aantekeningen te maken, een tekst of wat anders te produceren of helemaal opgaan in adaptief, interactief, multimediaal materiaal. In het eerste geval kunnen we de laptop of tablet beschouwen als een (nogal kostbaar) aantekeningenblok. In het tweede en derde geval kun je je afvragen waarom deze leerlingen in tijd en plaats nog bij elkaar zitten. Het is krachtig gebruik van technologie, maar er is geen enkele toegevoegde waarde van het bij elkaar zitten. Als je met een groep peers en een expert in één-en-dezelfde ruimte verkeert, doe dan vooral de kleppen wat vaker dicht en maak gebruik van het feit dát je bij elkaar zit. Wat dan wel? Door gebruik te maken van remediërende software of adaptief leermateriaal kun je leertijdverlenging realiseren. Juist in de tijd dat leerlingen en hun leraar in tijd en plaats niet bij elkaar zijn, dus buiten de contacttijd, kan de computer leerlingen op die manier ondersteunen. Bovendien kunnen leerlingen en hun leraar met elkaar, op afstand, in contact blijven; blijven communiceren en samenwerken. Maar toch kan de inzet van ICT ook in de klas meerwaarde bieden. We spreken dan van digitale activerende didactiek.

6 Digitale didactiek Hoogleraar Robert-Jan Simons definieerde digitale didactiek ooit als kennis en kunde met betrekking tot het gebruik van ICT bij het faciliteren van leren. De vraag is echter of het zinvol is om apart te spreken over digitale didactiek. Er is immers ook geen schoolbord didactiek, om maar een voorbeeld te noemen. Het begeleiden van onderwijs waarbij technologie een rol speelt, vraagt echter om andere competenties en nieuwe benaderingen. Activerende didactiek Leren is een proces dat voortdurend plaatsvindt. In een natuurlijke context leren mensen door actief objecten in hun omgeving te manipuleren en de effecten daarvan te observeren. Met andere woorden: leren vraagt om een actieve betrokkenheid van de lerende bij een betekenisvolle taak. Activerende didactiek faciliteert precies dat. Een eenvoudig voorbeeld daarvan is het activeren van voorkennis met behulp van de werkvorm denken-delenuitwisselen (didactiek), waarbij het delen in kleine groepen plaatsvindt via Corkboard (technologie). Een ander voorbeeld is het identificeren van overeenkomsten en verschillen (didactiek) door in kleine groepen een vooraf via Lino It (technologie) aangereikte hoeveelheid gegevens te ordenen. Een laatste voorbeeld is het stellen van controlevragen na een instructie (didactiek) met behulp van Socrative (technologie). Allemaal activerende werkvormen waaraan technologie iets bijdraagt. Digitale Activerende Didactiek ICT biedt veel mogelijkheden om leerlingen te activeren; om leerlingen in een betekenisvolle context te laten interacteren met hun omgeving om op die manier krachtig leren te organiseren. Het gaat daarbij om rijke leeractiviteiten die naast vakinhoud juist didactiek en technologie met elkaar verbinden, op een wederzijds versterkende manier. Hoogleraar Robert-Jan Simons

7 ACTIVERENDE WERKVORMEN Als je als leraar van je klas de feedback Niet alwéér op de computer! krijgt, dan weet je dat er iets niet goed zit met die balans. Dan wordt het technologie inzetten omwille van de technologie. Dat werkt in het begin misschien, maar heeft een beperkte houdbaarheid. Het is dus zoeken naar lesactiviteiten, (activerende) werkvormen, waarbij de drie genoemde aspecten elkaar versterken. Het startpunt dat je daarbij kiest als leraar, is minder belangrijk. Je komt een leuke tool tegen, dat kan de aanleiding zijn om die te gaan gebruiken in je klas. Of je stelt jezelf de vraag hoe je dat ene, altijd saaie onderwerp wat beter kunt laten landen bij je leerlingen. Of je zou graag wat beter aansluiten bij de voorkennis van je leerlingen en vraagt jezelf af welke werkvorm daar aan kan bijdragen. Welke ingang je ook kiest bij TPACK, het is belangrijk dat je nadenkt over alle drie de dimensies. Mentimeter en Socrative zijn online tools waarmee je snel en gemakkelijk meerkeuzevragen aan je leerlingen kunt stellen. We bekijken drie voorbeelden van leraren die besloten te experimenteren met één van beide tools. Het zijn voorbeelden die gebaseerd zijn op experimenten van leraren die we in onze trainingen hebben ontmoet. De namen van de docenten zijn fictief. Simon is docent geschiedenis op een middelbare school. Hij heeft een van zijn collega s Socrative zien gebruiken en besluit de laatste vijf minuten van een les in zijn 4-havo klas een klein experimentje te doen. Hij heeft ter voorbereiding vijftien vragen gemaakt en laat die door de leerlingen op hun laptop beantwoorden. De leerlingen beginnen enthousiast, het is weer eens iets nieuws. Maar een aantal leerlingen haakt al snel af en begint te keten. Na enkele minuten zijn er andere leerlingen klaar met de vragen en de onrust neemt toe. Simon besluit dat de tool niet geschikt is voor zijn leerlingen. Joyce geeft Engels op een middelbare school. Ze geeft voornamelijk les in de onderbouw van het VMBO. Na een korte uitleg over de verleden tijd besluit ze te checken of haar leerlingen het hebben begrepen. Ze heeft twee controlevragen voorbereid in Socrative die haar leerlingen in niet meer dan een minuut kunnen beantwoorden. Ze kan precies zien wie welke vraag goed heeft beantwoord. Een ruime meerderheid van de klas heeft het goed, dus ze zegt: Jullie kunnen verder werken aan de opdrachten in je boek. Vervolgens gaat ze langs bij de leerlingen die een of beide vragen zojuist foutief hebben beantwoord.

8 Peter, docent natuurkunde, heeft iets gelezen over een werkvorm die peer instruction heet. Hij besluit de werkvorm uit te proberen in een van zijn onderbouwklassen. Het onderwerp van zijn les is het uitzetten en krimpen van metaal bij verwarmen of afkoelen. Hij vraagt zijn leerlingen wat er gebeurt met de grootte van een gat in een metalen plaat als deze wordt verwarmd en geeft ze drie antwoordmogelijkheden: dat gat wordt groter, kleiner of blijft gelijk. Via Mentimeter laat hij zijn leerlingen een keuze maken. Vervolgens krijgen ze de kans om elkaar te overtuigen van elkaars antwoord. Na deze stap, de peer instruction, krijgen zijn leerlingen opnieuw de kans om via Mentimeter een keuze te maken voor een van de antwoorden. Op basis van het aantal goede antwoorden, de vierde en laatste stap van deze werkvorm, besluit Peter er nog kort even iets over te zeggen. In het eerste voorbeeld zien we dat de technologie wordt ingezet omwille van de technologie. Het doel is een leuk einde van de les bewerkstelligen, maar er is geen directe verbinding met de vakinhoud. Bovendien is de gekozen didactiek/werkvorm niet meteen ondersteunend aan het leerproces van de leerlingen. We kunnen stellen dat vakinhoud, didactiek en technologie elkaar niet versterken. Dat is in het tweede en derde voorbeeld duidelijk anders. In het tweede voorbeeld ondersteunt de technologie de lerares om heel snel een overzicht te krijgen over haar klas; hebben ze

9 haar uitleg goed begrepen? De informatie die haar dat oplevert, maakt het mogelijk om een aantal leerlingen heel gericht te helpen. In het derde voorbeeld is de technologie volledig ondersteunend aan de werkvorm. De leraar krijgt een snel overzicht van de resultaten, maar hij zou dit zelfs, misschien iets minder gemakkelijk en inzichtelijk, kunnen realiseren zónder technologie. De tweede stap van de werkvorm is enorm krachtig: leerlingen onderwijzen elkaar. De leraar kan deze werkvorm, in combinatie met Mentimeter, vaker gebruiken zonder ooit de feedback Nee, niet weer Mentimeter! te krijgen, omdat het niet technologie omwille van de technologie is. Vakinhoud, werkvorm en technologie versterken elkaar op een krachtige manier.

10 EFFECTIEF LEREN MET ICT In het begin maakten we al onderscheid tussen onderwijzen met ICT en leren met ICT. We hebben al een aantal voorbeelden gezien van hoe ICT het leren van leerlingen in de klas kan ondersteunen. Het is interessant om eens te kijken naar de relatie tussen die (en andere) voorbeelden en de verschillende fasen of onderdelen van een les. Activerende Directe Instructie Rosenshine (1995) beschreef het instructieproces in zes fasen. Hij noemde dat directe instructie. Veenman (2001) heeft dat model op basis van onderzoek uitgebreid tot het model van activerende directe instructie. In dit model komt de nadruk meer te liggen op het activeren van leerlingen. Het Activerende directe instructie model is goed te begrijpen, relatief eenvoudig toe te passen, maar zeer krachtig. Bovendien geeft het een mindset om na te denken over de effectieve inzet van ICT in de les. Ze bestaat uit zeven fasen: 1 Terugblik samenvatten, bespreken, voorkennis checken, voorkennis ophalen 2 Oriëntatie nieuwe onderwerp introduceren, relaties leggen, belang aangeven, lesdoelen noemen Uitleg Begeleide inoefening Zelfstandige verwerking instrueren, voorbeelden geven, materiaal gebruiken, voordoen, anticiperen op moeilijkheden, vragen stellen, begrip checken, hoofdzaken samenvatten onderbroken oefenen, vragen stellen en beantwoorden, stimuleren, moeilijkheidsgraad verhogen, ondersteuning verminderen, leerlingen elkaar laten ondersteunen ononderbroken oefenen, actief verwerken, zelfstandig oplossingen zoeken, samenwerken, controleren, toepassingsmogelijkheden vergroten, extra instructie of verdieping aanbieden 6 Evaluatie proces onder woorden brengen, terugblikken op inhoud, lesdoel controleren 7 Terug- en vooruitblik les in context plaatsen, vooruitblikken

11 We hebben al een aantal voorbeelden van activerende werkvormen voorbij zien komen waarbij ICT een rol speelde. Laten we eens kijken waar we die werkvormen en tools kunnen onderbrengen in het activerende directe instructie model. De in een van de voorbeelden genoemde docente Engels Joyce gebruikte Socrative om te controleren of haar leerlingen haar uitleg hadden begrepen. Het stellen van controlevragen is een krachtig middel om zicht te houden op het leerproces van je leerlingen. Dat kan uiteraard aan het einde van de les, tijdens de fase evaluatie, waarin je controleert of de leerdoelen die je aan het begin had gesteld zijn bereikt. Maar je kunt op die manier ook de benodigde voorkennis checken in de fase terugblik. Joyce gebruikte Socrative ergens midden in haar les. Het was voor haar een manier om vorm te geven aan de fase begeleide inoefening en de overgang naar zelfstandige verwerking te markeren. Peter, de docent natuurkunde in het andere voorbeeld, gebruikte het stellen van een meerkeuzevraag met behulp van Mentimeter juist voorafgaand aan de fase uitleg. Hij organiseerde peer instruction, een werkvorm waarbij leerlingen elkaar uitleggen, om vervolgens op basis van het resultaat daarvan, dat hij eenvoudig kon checken met Mentimeter, er zelf nog wat uitleg aan toe te voegen.

12 Het aantal zogenaamde web 2.0 tools, online programma s, neemt razendsnel toe. Veel van die programma s zijn gericht op creatie, op het maken van iets. Enkele van de véle voorbeelden daarvan zijn Glogster, Prezi, Montage en Popplet. Deze tools kun je uitstekend inzetten om leerlingen zelfstandig, samen of individueel, de leerstof te laten verwerken tijdens de fase zelfstandige verwerking. Het is belangrijk om voorkennis te activeren. Dat kan op veel verschillende manieren. Een beproefde werkvorm daarvoor is denken-delen-uitwisselen, waarbij leerlingen eerst korte tijd individueel nadenken over een nieuwe vraag of onderwerp, vervolgens in kleine groepjes delen om daarna klassikaal de opbrengst uit te wisselen. Een uitstekende tool om het delen en uitwisselen te vergemakkelijken is Lino It. Tijdens het delen voegen leerlingen hun groepsopbrengst toe aan een digitaal prikbord, op een digitale post-it. Bij het klassikaal uitwisselen is de opbrengst van de hele klas direct zichtbaar. Een werkvorm die heel goed past bij de fase terugblik of oriëntatie en door de inzet van Lino It gemakkelijk en snel is te realiseren in een les.

13 SAMEN VATTEND LITERA TUUR Waar we weten dat de inzet van ICT een positief effect kan hebben op de motivatie, de leerprestaties en het leerproces, zien we ook dat de docent een onverminderd belangrijke rol blijft spelen. Hij of zij is uiteindelijk voor het grootste deel degene die bepaalt welke leeractiviteiten een leerling in en buiten de klas onderneemt. Hij of zij is dus ook degene die bepaalt op welke manier ICT daarbij wordt ingezet. Zeker tijdens de contacttijd, in de les, is het zoeken naar een manier om leerlingen daarbij actief te houden. We lieten een aantal voorbeelden zien van activerende werkvormen, die passen bij een veelgebruikte fasering van een les en waarbij technologie op een manier wordt gebruikt zodat ze iets toevoegt. Door op zo n manier naar onderwijs en ICT te kijken wordt het mogelijk vakinhoud, didactiek en technologie met elkaar in balans te brengen en elkaar te laten versterken. Hattie, J. (2009). Visible Learning: A Synthesis of over 800 Meta-Analyses relating to Achievement. Londen: Routledge. Kennisnet (2012). Vier in balans monitor 2012 Mishra, P. & Koehler, M. J. (2006). Technological Pedagogical Content Knowledge: A framework for teacher knowledge. Teachers College Record, 108(6), Rosenshine, B., & Meister, C. (1995). Direct instruction. In L.W. Anderson (Ed.), International encyclopedia of teaching and teacher education (2nd ed., pp ). Oxford: Pergamon. Shulman, L. (1986). Those who understand: Knowledge growth in teaching. Educational Researcher, 15 (2), Veenman, S., Leenders, Y., Oord, I, van den, Naafs, F. (2001). Effectieve instructie: Leren lesgeven met het activerende directe instructiemodel (experimentele uitgave). Amersfoort: Christelijk Pedagogisch Studiecentrum.

14 YoungWorks Telefoon: Prinsengracht 437 Website: HM, Amsterdam

White Paper. De implementatie van het SMARTboard. binnen Praktijkschool Uithoorn. Dhr. J.M. de Boer

White Paper. De implementatie van het SMARTboard. binnen Praktijkschool Uithoorn. Dhr. J.M. de Boer White Paper De implementatie van het SMARTboard binnen Praktijkschool Uithoorn. Dhr. J.M. de Boer Maart 2012 Inhoudsopgave 1. Inleiding Blz. 3 1.1 De wens van de school 1.2 Visie van de school 2. ICT en

Nadere informatie

Stijgen/Dalen. Effectief rekenonderwijs

Stijgen/Dalen. Effectief rekenonderwijs Effectief rekenonderwijs Stijgen/Dalen 1. Eén persoon stelt een gesloten vraag 2. Is het antwoord op jou van toepassing; ga je staan. Is het niet bij jou van toepassing: blijf je zitten. Kan ook met voorwerp/

Nadere informatie

ipad in de klas dr. Aletta Jacobs College Deelschool onderbouw HV Januari 2012

ipad in de klas dr. Aletta Jacobs College Deelschool onderbouw HV Januari 2012 Deelschool onderbouw HV Januari 2012 Laan van de sport 4 Hoogezand, 9603 TG Telefoon: 0598-350250 E- mail: dustindijkstra@gmail.com @dustindijkstra 1 Introductie In deze notitie beschrijven we het plan

Nadere informatie

Hoe observeer je in de klas?

Hoe observeer je in de klas? Hoe observeer je in de klas? Een vliegende start Donderdag 15 oktober 2015 Rosanne Zwart Welkom en voorstellen Ik begeleid startende docenten Ik werk op een school Ik werk op een universiteit of Hogeschool

Nadere informatie

TPACK-NL vragenlijst een toelichting

TPACK-NL vragenlijst een toelichting TPACK-NL vragenlijst een toelichting Petra Fisser & Joke Voogt Universiteit Twente Curriculumontwerp & Onderwijsinnovatie http://www.tpack.nl In dit document is de Nederlandse versie van de TPACK vragenlijst

Nadere informatie

Projectdefinitie. Plan van aanpak

Projectdefinitie. Plan van aanpak Projectplan DOT2 Projectdefinitie ICT is niet meer weg te denken uit ons onderwijs (Hasselt, 2014). Als (toekomstige) leerkracht is het belangrijk dat je daar op inspeelt en kennis hebt van de laatste

Nadere informatie

Marzano (2003) Scholen maken het verschil

Marzano (2003) Scholen maken het verschil Programma Effectieve directe instructie Opfrismiddag 20 oktober 2010 Dortie Mijs Wat is het IGDI-model? Verdieping op twee aspecten: - Doelen formuleren - Werken met IGDI in een combinatiegroep Voorbereiden

Nadere informatie

Ontwerpsessie professionaliseringstraject digitale media. Wilfred Rubens

Ontwerpsessie professionaliseringstraject digitale media. Wilfred Rubens Ontwerpsessie professionaliseringstraject digitale media Wilfred Rubens Trouw, 21 oktober 2014 Uit de peiling blijkt dat het aantal scholen voor voortgezet onderwijs dat structureel overschakelt met een

Nadere informatie

Opbrengstgericht werken bij andere vakken. Martine Amsing, Marijke Bertu, Marleen de Haan

Opbrengstgericht werken bij andere vakken. Martine Amsing, Marijke Bertu, Marleen de Haan Opbrengstgericht werken bij andere vakken Martine Amsing, Marijke Bertu, Marleen de Haan Doel Leerkrachten kunnen een les tekenen of geschiedenis ontwerpen volgens de uitgangspunten van OGW die ze direct

Nadere informatie

Invoering van gepersonaliseerd leren

Invoering van gepersonaliseerd leren Invoering van gepersonaliseerd leren Invoering van gepersonaliseerd leren Dit whitepaper gaat over gepersonaliseerd leren en wat de aandachtspunten zijn bij de invoering ervan op school. In een ander whitepaper

Nadere informatie

Het belang van een evidence based benadering in het onderwijs. Martin Valcke Martin.Valcke@UGent.be

Het belang van een evidence based benadering in het onderwijs. Martin Valcke Martin.Valcke@UGent.be Het belang van een evidence based benadering in het onderwijs Martin Valcke Martin.Valcke@UGent.be Structuur Vlaanderen aan de top versus Vlaanderen in de problemen Even kwaliteit testen Complexer benaderen

Nadere informatie

Effectieve instructie

Effectieve instructie Effectieve instructie Bij het aanbieden van (nieuwe) leerstof is het geven van instructie een belangrijk aspect van het onderwijsgedrag. Bestaan er 'effectieve' en 'minder effectieve' manieren van instructie

Nadere informatie

Tablets in het onderwijs

Tablets in het onderwijs Tablets in het onderwijs Zin of onzin? Martijn van Ackooij Inleiding De afgelopen jaren is er hard gewerkt om ICT verder te integreren in het onderwijs. Scholen maken steeds vaker gebruik van het Tpack

Nadere informatie

Welkom bij de workshop van groep 7 8!

Welkom bij de workshop van groep 7 8! Welkom bij de workshop van groep 7 8! Doelen van deze ouderavond: U krijgt een idee hoe uw kind les krijgt in groep 7 of 8. U ervaart zelf de manier waarop wij lesgeven (directe instructiemodel). U krijgt

Nadere informatie

M2DESK BESCHRIJVING. Wat is het? Voor wie is het? Hoe werkt het?

M2DESK BESCHRIJVING. Wat is het? Voor wie is het? Hoe werkt het? BESCHRIJVING M2DESK Wat is het? De M2Desk is een leerlingtafel waar een computer in geïntegreerd is. Met behulp van twee knoppen kan een computer uit het tafelblad geklapt worden. Tegelijk verschijnt een

Nadere informatie

datum: aantal leerlingen: 31 tijd:9:00/10:00 groep: 6&7

datum: aantal leerlingen: 31 tijd:9:00/10:00 groep: 6&7 Lesvoorbereiding Zakelijke gegevens naam student: Betül Günes stageschool: Het Loo Iselinge klas: VR2B mentor/mentri: Juliët Hageman datum: 12-5-2016 aantal leerlingen: 31 tijd:9:00/10:00 groep: 6&7 Inhoudelijke

Nadere informatie

Werken aan instructievaardigheden

Werken aan instructievaardigheden Werken aan instructievaardigheden Stichting Katholiek Onderwijs Enschede 20 maart 2012 Fred Kramer Voorstellen: Fred Kramer ruim 25 jaar basisschoolervaring in groep 1-8 4 jr bovenschools taalconsulent

Nadere informatie

helga.bellaert@vsko.be WAT WERKT OP SCHOOL? IN DE KLAS? R. MARZANO John Hattie Visible Learning, 2009 University of Auckland, New Zealand INHOUD Belangrijkste invloeden op leerprestaties op basis van 800

Nadere informatie

Welke ruimte en skills hebben leerlingen nodig om bevlogen en gemotiveerd te werken. Astrid van den Hurk 22 januari 2015

Welke ruimte en skills hebben leerlingen nodig om bevlogen en gemotiveerd te werken. Astrid van den Hurk 22 januari 2015 Welke ruimte en skills hebben leerlingen nodig om bevlogen en gemotiveerd te werken Astrid van den Hurk 22 januari 2015 Doelen Zicht op basisbehoeftes van leerlingen om gemotiveerd te kunnen werken; Zelfdeterminatietheorie

Nadere informatie

Analyse van leeromgeving

Analyse van leeromgeving Analyse van leeromgeving Blended learning project: Romeo and Juliet: tell the story through social media! Inleiding Ons BL project bestaat uit vijf lessen die gegeven zijn aan eerstejaars studenten HAVO/VWO

Nadere informatie

Basisdocument instructie in een stamgroep. Instructie en groepsnormen

Basisdocument instructie in een stamgroep. Instructie en groepsnormen Basisdocument instructie in een stamgroep Instructie en groepsnormen Onderzoek naar effectief onderwijzen heeft een aantal onderwijsgedragingen geïdentificeerd, die tezamen kunnen worden getypeerd als

Nadere informatie

Elektronische leeromgeving en didactiek. Wilfred Rubens http://www.slideshare.net/wrubens

Elektronische leeromgeving en didactiek. Wilfred Rubens http://www.slideshare.net/wrubens Elektronische leeromgeving en didactiek Wilfred Rubens http://www.slideshare.net/wrubens Programma Wat is een ELO? Voorbeelden Didactiek en ELO Voorbeelden leeractiviteiten in een ELO Functionaliteiten

Nadere informatie

Digitalisering van het bewegingsonderwijs

Digitalisering van het bewegingsonderwijs Digitalisering van het bewegingsonderwijs Arnold Consten, Gert van Driel en Wytse Walinga Eén voor één komen de leerlingen de zaal in. Sleutels en portemonnees gaan in de kluis. De telefoons in de bak

Nadere informatie

ONDERWIJSONTWIKKELING - ACTIVERENDE DIDACTIEK

ONDERWIJSONTWIKKELING - ACTIVERENDE DIDACTIEK ONDERWIJSONTWIKKELING - ACTIVERENDE DIDACTIEK Iedereen heeft er de mond van vol: Het beste uit de leerling halen Recht doen aan verschillen van leerlingen Naast kennis en vaardigheden, aandacht voor het

Nadere informatie

Het IGDI model. Het belang van goede instructie. Bij welke leerkrachten leren kinderen het beste? (Good 1989) Instructie en risicoleerlingen

Het IGDI model. Het belang van goede instructie. Bij welke leerkrachten leren kinderen het beste? (Good 1989) Instructie en risicoleerlingen Het IGDI model Leesverbetertraject Enschede 8/11/07 Het belang van goede Risicoleerlingen deden het bij goede leerkrachten net zo goed als gemiddelde leerlingen bij zwakke leerkrachten. Niets was effectvoller

Nadere informatie

Omgaan met Bumpy Moments in de context van Technisch Beroepsonderwijs

Omgaan met Bumpy Moments in de context van Technisch Beroepsonderwijs VELON/VELOV CONFERENTIE Brussel, 4-5 februari 2016 Omgaan met Bumpy Moments in de context van Technisch Beroepsonderwijs Fontys Hogescholen, Eindhoven Dr. E. Klatter, Dr. K. Vloet, Dr. S. Janssen & MEd

Nadere informatie

Docenten die hun onderwijs meer willen afstemmen op de individuele verschillen tussen leerlingen en hun leeropbrengst willen vergroten.

Docenten die hun onderwijs meer willen afstemmen op de individuele verschillen tussen leerlingen en hun leeropbrengst willen vergroten. 1. Differentiëren Onderzoeken welke manieren en mogelijkheden er zijn om te differentiëren en praktische handvatten bieden om hiermee aan de slag te gaan. Vervolgens deze kennis toepassen in de praktijk

Nadere informatie

Taalbewust beroepsonderwijs. Vijf vuistregels voor effectieve didactiek 1

Taalbewust beroepsonderwijs. Vijf vuistregels voor effectieve didactiek 1 9. Taalbeleid en -screening Ronde 4 Tiba Bolle & Inge van Meelis ITTA Contact: Tiba.bolle@itta.uva.nl Inge.vanmeelis@itta.uva.nl Taalbewust beroepsonderwijs. Vijf vuistregels voor effectieve didactiek

Nadere informatie

WELKOM! Wil je op je A4 opschrijven wat je nu weet over Lesson Study? Evelien van Geffen 12 mei 2016

WELKOM! Wil je op je A4 opschrijven wat je nu weet over Lesson Study? Evelien van Geffen 12 mei 2016 WELKOM! Wil je op je A4 opschrijven wat je nu weet over Lesson Study? Evelien van Geffen e.c.van.geffen@hva.nl 12 mei 2016 1 UITKOMSTEN VORIG ONDERZOEK Een aantal conclusies uit het onderzoek van Amagir,

Nadere informatie

Zwakke rekenaars betrekken bij klassikale instructie

Zwakke rekenaars betrekken bij klassikale instructie Zwakke rekenaars betrekken bij klassikale instructie 23 januari 2013 13.30 16.00 uur Berber Klein Orthopedagoog & docent speciale onderwijszorg Vrije Universiteit: faculteit psychologie en pedagogiek b.klein@vu.nl

Nadere informatie

Leren met tablets, apps,... Hoe effectief en efficiënt is dit soort technologieën in het onderwijs?

Leren met tablets, apps,... Hoe effectief en efficiënt is dit soort technologieën in het onderwijs? Leren met tablets, apps,... Hoe effectief en efficiënt is dit soort technologieën in het onderwijs? M. Valcke Universiteit Gent Brugge, 4 oktober 2013 http://users.ugent.be/~mvalcke/cv_2012/! Structuur

Nadere informatie

ICT-TOOLS ALS MIDDEL TOT DIFFERENTIATIE

ICT-TOOLS ALS MIDDEL TOT DIFFERENTIATIE ICT-TOOLS ALS MIDDEL TOT DIFFERENTIATIE TAALONDERWIJS OP MAAT : DROOM OF REALITEIT? ENW AUGENT, 3 DEC. ERIK @DEVLIES Generalprojects.com Jetetroll.net OVERZICHT SESSIE Inleiding - Differentiatie : hoe

Nadere informatie

Reflection Paper. Door: Daniëlle Beukman Klas: Havt3b Minor: ICT 1 Docent: Sacha van der Griendt

Reflection Paper. Door: Daniëlle Beukman Klas: Havt3b Minor: ICT 1 Docent: Sacha van der Griendt Reflection Paper Door: Daniëlle Beukman 488097 Klas: Havt3b Minor: ICT 1 Docent: Sacha van der Griendt Inhoudsopgave Wat ik heb geleerd... 3 Hoe ik dit heb gedaan... 5 Het geleerde in de praktijk toepassen...

Nadere informatie

Eindopdracht RKCS workshops Mediawijsheid

Eindopdracht RKCS workshops Mediawijsheid Workshops: In 10 workshops leert de leerkracht de competenties van mediawijsheid kennen en deze toe te passen. Mediawijsheid is vertaald in 10 competenties. Deze10 competenties vallen binnen 4 hoofdcompetentie

Nadere informatie

Uitslag StartScan SPONS (fictief) Survey: FICTIEF

Uitslag StartScan SPONS (fictief) Survey: FICTIEF Uitslag StartScan SPONS (fictief) Survey: FICTIEF. Welke werkvormen gebruik je in je lessen?(plaats een vinkje in de rechterkolom indien je die werkvorm vaker in wilt zetten) Instructie door de docent

Nadere informatie

Informatieavond Byod onderwijs

Informatieavond Byod onderwijs Informatieavond Byod onderwijs Inhoud De maatschappij, onderwijs, de school, de leerling in 2013 Onderzoek van Kennisnet ICT op Canisius Uitgevers en leermateriaal Canisius en laptopondersteund onderwijs

Nadere informatie

Module 5 Onderwijstechnologie

Module 5 Onderwijstechnologie Module 5 Onderwijstechnologie Onderwijstechnologie Het schoolbord.! Bedenk voor jezelf een lijst van minstens vijf voordelen van bordgebruik in de klas: 1.. 2.. 3.. 4.. 5.. Hodgins (1957) in zijn hoofdstuk

Nadere informatie

De rol van formatief toetsen binnen taalonderwijs. Joanneke Prenger CPS 13 oktober Welkom aan boord!

De rol van formatief toetsen binnen taalonderwijs. Joanneke Prenger CPS 13 oktober Welkom aan boord! De rol van formatief toetsen binnen taalonderwijs Joanneke Prenger CPS 13 oktober 2016 Welkom aan boord! 1 Inleiding Veel aandacht voor het curriculum, leren, toetsing en toezicht Veel aandacht voor toetsing

Nadere informatie

TPACK in HO docentprofessionalisering

TPACK in HO docentprofessionalisering TPACK in HO docentprofessionalisering Nataša Brouwer Waarom een kookboek? There is no single technological solution that applies for every teacher, every course, or every view of teaching. Mishra & Koehler,

Nadere informatie

Flipping the classroom: een oplossing? Nov. 2013

Flipping the classroom: een oplossing? Nov. 2013 Flipping the classroom: een oplossing? Nov. 213 OPZET WORKSHOP 1. Wat is Flipping the classroom? 2. Wat kan dit betekenen voor slimme kinderen in het PO? 3. Voorbeeld voor kleuters bekijken en beoordelen

Nadere informatie

Nationaal congres Taal en Lezen. 15 oktober 2015 Effectief spellingonderwijs WWW.CPS.NL

Nationaal congres Taal en Lezen. 15 oktober 2015 Effectief spellingonderwijs WWW.CPS.NL Nationaal congres Taal en Lezen 15 oktober 2015 Effectief spellingonderwijs WWW.CPS.NL Contactgegevens Tseard Veenstra t.veenstra@cps.nl 06 55168626 Is spellingonderwijs nog relevant als we met behulp

Nadere informatie

Onderwijs met een eigen device Opvallende resultaten uit het onderzoek naar de inzet van tablets en laptops

Onderwijs met een eigen device Opvallende resultaten uit het onderzoek naar de inzet van tablets en laptops Onderwijs met een eigen device Opvallende resultaten uit het onderzoek naar de inzet van tablets en laptops Tablet/ laptop onderwijs is de pioniersfase voorbij en wordt gemeengoed op scholen Ervaring met

Nadere informatie

1 De leraar creëert een veilig pedagogisch klimaat

1 De leraar creëert een veilig pedagogisch klimaat KIJKWIJZER PEDAGOGISCH-DIDACTISCH HANDELEN IN DE KLAS School : Vakgebied : Leerkracht : Datum : Groep : Observant : 1 De leraar creëert een veilig pedagogisch klimaat (SBL competenties 1 en 2) 1.1* is

Nadere informatie

Stap 2 Leeractiviteiten ontwerpen

Stap 2 Leeractiviteiten ontwerpen Stap 2 Leeractiviteiten ontwerpen Bij het ontwerpen van een leeractiviteit is het belangrijk dat je vertrekt vanuit het doel dat je ermee hebt. Het overzicht leeractiviteit organiseren geeft een aantal

Nadere informatie

Leer Opdrachten ontwerpen voor Blended Learning

Leer Opdrachten ontwerpen voor Blended Learning Leer Opdrachten ontwerpen voor Blended Learning Helder &Wijzer Mijn opdrachten In een kort, blended programma In het kort Voor wie docenten/trainers die blended opdrachten willen leren ontwerpen en ontwikkelen

Nadere informatie

Samenwerking. Betrokkenheid

Samenwerking. Betrokkenheid De Missie Het Spectrum is een openbare school met een onderwijsaanbod van hoge kwaliteit. We bieden het kind betekenisvol onderwijs in een veilige omgeving. In een samenwerking tussen kind, ouders en school

Nadere informatie

Minimumstandaard ICT, ten aanzien van. - voorzieningen binnen de school. - de medewerkers

Minimumstandaard ICT, ten aanzien van. - voorzieningen binnen de school. - de medewerkers Minimumstandaard ICT, ten aanzien van - voorzieningen binnen de school - de medewerkers DDS, januari 2011 Inleiding In dit document wordt de minimum standaard voor ICT beschreven. Alle DDS scholen streven

Nadere informatie

De rekenlessen van het ICT College (mbo-3) Een praktijkonderzoek van Laura Martens

De rekenlessen van het ICT College (mbo-3) Een praktijkonderzoek van Laura Martens De rekenlessen van het ICT College (mbo-3) Een praktijkonderzoek van Laura Martens Onderwerpen Voorstellen Waar speelt het zich af? Startsituatie 2011-2012 Praktijkprobleem en onderzoeksvraag Theorie:

Nadere informatie

0. LESVOORBEREIDING. Bij kennis verwerven en integreren

0. LESVOORBEREIDING. Bij kennis verwerven en integreren LESMODEL DIRECTE INSTRUCTIE Gebaseerd op: Ebbens e.a., Effectief leren in de les; R.J. Marzano, W. Miedema, Leren in vijf dimensies. Zie ook: www.histopia.nl docenten lesmodel (Bas van der Meijden). 0.

Nadere informatie

- Je spreekt leerlingen aan op ongewenst gedrag. Je geeft af en toe positieve feedback.

- Je spreekt leerlingen aan op ongewenst gedrag. Je geeft af en toe positieve feedback. Evaluatieformulier Lerarenopleiding (talen, exact, sociale vakken) Versie schoolcontactpersoon Student: Aldert Kasimier Schoolcontactpersoon: C. Vidon Opleiding: Geschiedenis Stageschool: Zernike Datum:

Nadere informatie

Plan van Aanpak. en Edutrainers samen op weg. Versie: 151027 EXPEDITIE 2015-2016

Plan van Aanpak. <naam school> en Edutrainers samen op weg. Versie: 151027 EXPEDITIE 2015-2016 Plan van Aanpak en samen op weg Versie: 151027 EXPEDITIE 2015-2016 De Expeditie Er gaan 85 docenten samen op pad. Doel: De docenten en leerlingen ervaren dat de inzet van ICT een meerwaarde

Nadere informatie

Effectieve maatregelen

Effectieve maatregelen Effectieve maatregelen In het taal- en rekenonderwijs Pieter Danes 27 maart 2012 Bijeenkomst Taal in mbo 01-11-2011 Presentatie toen: Van Anja Schaafsma (ROC Mondriaan) Over effectief onderwijs Presentatie

Nadere informatie

TOOLKIT ACTIVERENDE DIDACTIEK

TOOLKIT ACTIVERENDE DIDACTIEK TOOLKIT ACTIVERENDE DIDACTIEK INHOUDSOPGAVE Inleiding 1. Hoe leren jongeren? 1.1. leren, hoe leren werkt / hoe jongeren leren 1.2. activerende didactiek 1.3. leerstijlen / verschillen in leeraanpak (koppeling

Nadere informatie

Positieve houding. Hoge verwachtingen. Flexibele planning

Positieve houding. Hoge verwachtingen. Flexibele planning Visie Aanpassingen in de gedragingen van de leerkracht Het vertalen van een politiek besluit zoals het M- decreet in de dagelijkse praktijk is geen gemakkelijke opgave. Als leerlingen met een beperking

Nadere informatie

Naam: School: basisschool voortgezet onderwijs Plaats: Leeftijd: Aantal jaar onderwijservaring:

Naam: School: basisschool voortgezet onderwijs Plaats: Leeftijd: Aantal jaar onderwijservaring: Docentenvragenlijst op het gebied van ict-gebruik en natuur- en techniekonderwijs, voormeting Naam: School: basisschool voortgezet onderwijs Plaats: Leeftijd: Aantal jaar onderwijservaring: Ik ben een:

Nadere informatie

LITERATUUR EN MEDIA QUEST 2013

LITERATUUR EN MEDIA QUEST 2013 LITERATUUR EN MEDIA QUEST 2013 Woensdag 13 maart 2013 Joyce Veldman 488195 Inhoudsopgave Inhoudsopgave Bladzijde 1 Vraag 1 Bladzijde 2 Vraag 2 Bladzijde 3 Vraag 3 Bladzijde 5 Vraag 4 Bladzijde 6 Vraag

Nadere informatie

Scenario: theoretisch blok (voorbeeldscenario / blauwdruk van een leerpraktijk)

Scenario: theoretisch blok (voorbeeldscenario / blauwdruk van een leerpraktijk) Christine Prast, onderwijskundige Scenario: theoretisch blok (voorbeeldscenario / blauwdruk van een leerpraktijk) Vooraf Onderwijskundig kader waarbinnen herontwerp plaatsvond Uitgangspunt bij het hier

Nadere informatie

Van beleidsplan naar docentgedrag in de klas. Etalageconferentie 7 februari 2013 Geppie Bootsma

Van beleidsplan naar docentgedrag in de klas. Etalageconferentie 7 februari 2013 Geppie Bootsma Van beleidsplan naar docentgedrag in de klas Etalageconferentie 7 februari 2013 Geppie Bootsma g.bootsma@aps.nl Opzet lezing Taalbeleidsplan in de school Taalbewust gedrag in de les Onderzoek naar taal

Nadere informatie

Hoe weet ik waar mijn leerlingen staan?

Hoe weet ik waar mijn leerlingen staan? Hoe weet ik waar mijn leerlingen staan? Gebruikmaken van bewijs van leren om in te spelen op wat leerling en nodig hebben. 1 Inhoud Hoe weet ik waar zij staan?... 3 Activiteit 1 - Verslag leggen en uitdagen

Nadere informatie

1. Een ELO of dagplan gebruiken om de planning met de leerlingen te delen. 2. Een ELO, e-mail of chat gebruiken om met de leerlingen te communiceren.

1. Een ELO of dagplan gebruiken om de planning met de leerlingen te delen. 2. Een ELO, e-mail of chat gebruiken om met de leerlingen te communiceren. Stellingen doelen 1. Een ELO of dagplan gebruiken om de planning met de leerlingen te delen. 2. Een ELO, e-mail of chat gebruiken om met de leerlingen te communiceren. 3. Instructielessen maken voor het

Nadere informatie

ICT-beleidsplan 1. INLEIDING...2 2. MISSIE EN VISIE...3 3. DOELEN...4 4. PLAN VAN AANPAK...4 5. EVALUATIE EN TERUGKOPPELING...5

ICT-beleidsplan 1. INLEIDING...2 2. MISSIE EN VISIE...3 3. DOELEN...4 4. PLAN VAN AANPAK...4 5. EVALUATIE EN TERUGKOPPELING...5 ICT-beleidsplan 1. INLEIDING...2 2. MISSIE EN VISIE...3 2.1 ICT-VISIE...3 2.2 AMBITIE VAN DE RSG...3 3. DOELEN...4 3.1 LEREN OVER COMPUTER...4 3.2 WERKEN MET COMPUTER...4 3.3 LEREN DOOR MIDDEL VAN COMPUTER...4

Nadere informatie

DOEL CO-CREATIESESSIE. In gesprek met jullie leerlingen over oplossingen die zorgen voor een nog leukere en betere school!

DOEL CO-CREATIESESSIE. In gesprek met jullie leerlingen over oplossingen die zorgen voor een nog leukere en betere school! OUTPUT CO-CREATIE OSG DE HOGEBERG 17 AUGUSTUS 2015 - OSG DE HOGEBERG - DEN BURG DOEL CO-CREATIESESSIE In gesprek met jullie leerlingen over oplossingen die zorgen voor een nog leukere en betere school!

Nadere informatie

Vier in Balans-tool. Individuele Rapportage

Vier in Balans-tool. Individuele Rapportage Vier in Balans-tool Individuele Rapportage 1 Inleiding Deze tool is gebaseerd op het Vier in Balans-model en is aangevuld met elementen uit Didactiek en Leiderschap in Balans. Dit model vat samen wat er

Nadere informatie

Studiedag. 29 oktober heg

Studiedag. 29 oktober heg Studiedag 29 oktober 2014 Programma 9.00 Opening Kuil 9.30 Voorlichting over SOMtoday Kuil 10.30 Pauze 11.00 Inspiratiesessie Kuil 12.00 Lunch 12.45 Carrouselronde 1 1. Flipping the classroom M003 2. Digitale

Nadere informatie

Sociale media en didactiek (en pedagogiek)

Sociale media en didactiek (en pedagogiek) Sociale media en didactiek (en pedagogiek) Twitter: #smhuis Wilfred Rubens http://www.wilfredrubens.com Wie van u? Wie van u? Laptop/tablet/smartphone bij u? Wie van u? Laptop/tablet/smartphone bij u?

Nadere informatie

Ipads: zin of onzin? Martijn van Ackooij. Whitepaper ipads op de WdZ

Ipads: zin of onzin? Martijn van Ackooij. Whitepaper ipads op de WdZ Ipads: zin of onzin? Martijn van Ackooij Inleiding Het afgelopen jaar is er hard gewerkt om ICT verder te integreren in het onderwijs van de Willem de Zwijgerschool. Hierbij hebben we onder andere gebruik

Nadere informatie

9-10-2013. voor wie JA zegt tegen actief en inspirerend onderwijs. Dolf Janson. www.jansonadvies.nl 1

9-10-2013. voor wie JA zegt tegen actief en inspirerend onderwijs. Dolf Janson. www.jansonadvies.nl 1 voor wie JA zegt tegen actief en inspirerend onderwijs Dolf Janson www.jansonadvies.nl 1 energie 9-10-2013 Teken eens het verloop van het energieniveau van je leerlingen tijdens een ochtend. tijd Hoe komen

Nadere informatie

Key strategies of formative assessment

Key strategies of formative assessment Key strategies of formative assessment Deze technieken zijn verzameld door Liesbeth Pennewaard en Gerdineke van Silfhout (SLO) in dit document in opbouw. Meer informatie: G.vanSilfhout@slo.nl 1 Inhoud

Nadere informatie

SMART Response BESCHRIJVING. Wat is het? Voor wie is het? Hoe werkt het?

SMART Response BESCHRIJVING. Wat is het? Voor wie is het? Hoe werkt het? BESCHRIJVING SMART Response Wat is het? SMART Response (voorheen Senteo) is een interactief responssysteem waarbij draadloze afstandsbedieningen (clickers) worden gecombineerd met een ontvanger en beoordelingssoftware.

Nadere informatie

Driestar lesschema Pabo 1 2014-2015

Driestar lesschema Pabo 1 2014-2015 Driestar lesschema Pabo 1 2014-201 Gegevens opleiding Naam Sandra Kögeler van Helden Klas D1B Dag- of deeltijdopleiding Deeltijd Slb er L. van Hartingsveldt Periode 4 Gegevens stageschool Code Kri Naam

Nadere informatie

2. Waar staat de school voor?

2. Waar staat de school voor? 2. Waar staat de school voor? Missie en Visie Het Rondeel gaat uit van de Wet op het Basisonderwijs. Het onderwijs omvat de kerndoelen en vakgebieden die daarin zijn voorgeschreven. Daarnaast zijn ook

Nadere informatie

De onderwijsmethode Directe instructie

De onderwijsmethode Directe instructie De onderwijsmethode Directe instructie 1. Wat is Directe instructie? Directe instructie is een onderwijsmethode die nadruk legt op structuur, duidelijkheid en positieve ondersteuning van de student (Ebbens

Nadere informatie

Assessment as learning. Van lesgeven naar leren. Over leren, ontwikkelen en vormen. Over aanleren en toepassen. Hoe doe ik dat in mijn school?

Assessment as learning. Van lesgeven naar leren. Over leren, ontwikkelen en vormen. Over aanleren en toepassen. Hoe doe ik dat in mijn school? Assessment as learning Van lesgeven naar leren. Over leren, ontwikkelen en vormen. Over aanleren en toepassen. Hoe doe ik dat in mijn school? Formatieve assessment, waarom zou je dat gebruiken? In John

Nadere informatie

Samenvatting en aanbevelingen van het onderzoek onderwijs & ICT voor School X

Samenvatting en aanbevelingen van het onderzoek onderwijs & ICT voor School X Samenvatting en aanbevelingen van het onderzoek onderwijs & ICT voor School X Inleiding School X is een talentschool (mensgericht) vanuit de invalshoek dat leerlingen die hun talent benutten beter presteren

Nadere informatie

Didactische meerwaarde van de ELO in het Primair Onderwijs

Didactische meerwaarde van de ELO in het Primair Onderwijs Didactische meerwaarde van de ELO in het Primair Onderwijs Verkenning rondom mogelijkheden, meerwaarde en aandachtspunten 27 januari 2011 NOT Academie Presentatie: Arnout Vree a.vree@avetica.nl www.avetica.nl

Nadere informatie

Sita (VWO2) Aaron Sams. Natuurkunde en Flipping the Classroom

Sita (VWO2) Aaron Sams. Natuurkunde en Flipping the Classroom Natuurkunde en Flipping the Classroom De lespraktijk van een natuurwetenschappelijk vak zoals natuurkunde bestaat gewoonlijk uit klassikale instructie, practicum en het verwerken van opdrachten. In de

Nadere informatie

Website maken Mediawijsheid lessen Juli 2013

Website maken Mediawijsheid lessen Juli 2013 Website maken Mediawijsheid lessen Juli 2013 Website maken - Docent Sociale Media als Facebook/Twitter/Instagram is het medium waar veel pubers zich op begeven. Ouders zeggen wel eens dat de smartphone

Nadere informatie

Leerkrachtcommunicatie - Effectieve feedback aan leerlingen

Leerkrachtcommunicatie - Effectieve feedback aan leerlingen Doelen Leerkrachtcommunicatie - Effectieve feedback aan leerlingen Congres OinO Donderdag 6 november 2014 Apeldoorn t.stokhof@oino-advies.nl U kent de algemene definitie van feedback. U weet dat een duidelijk

Nadere informatie

Onderwijs Maak Je Samen DENKBEELDEN LEREN MET BEELDEN. TREIN Volgorde. CIRKEL Omschrijven van... BLOEM Beschrijf kenmerken. STRIK Oorzaak en gevolg

Onderwijs Maak Je Samen DENKBEELDEN LEREN MET BEELDEN. TREIN Volgorde. CIRKEL Omschrijven van... BLOEM Beschrijf kenmerken. STRIK Oorzaak en gevolg king in samenwerking in in samenwerking samenwerking TREIN Volgorde CIRKEL Omschrijven van... Eerst..., dan... BLOEM Beschrijf kenmerken Wat weet je van...? STRIK Oorzaak en gevolg De... is... KAPSTOK

Nadere informatie

Wij medewerkers & wij leerlingen van Stad & Esch maken samen de plek waar ontdekken en leren als vanzelf gaat. Welkom 21e eeuw.

Wij medewerkers & wij leerlingen van Stad & Esch maken samen de plek waar ontdekken en leren als vanzelf gaat. Welkom 21e eeuw. onderwijs Wij medewerkers & wij leerlingen van Stad & Esch maken samen de plek waar ontdekken en leren als vanzelf gaat. Welkom 21e eeuw. April 2012 2 Stad & Esch bereidt leerlingen optimaal voor op de

Nadere informatie

WHITEPAPER Nectar 5 e editie onderbouw

WHITEPAPER Nectar 5 e editie onderbouw WHITEPAPER Nectar 5 e editie onderbouw WHITEPAPER Nectar 5 e editie onderbouw Nectar 5e editie onderbouw is een heldere, motiverende methode biologie die opvalt door de gestructureerde behandeling van

Nadere informatie

www.gynzy.com Handleiding

www.gynzy.com Handleiding www.gynzy.com Handleiding Samen steeds beter is ons motto. Als leerkracht sta je elke dag voor de klas en weet je veel beter wat je nodig hebt dan wij. Door goed te luisteren naar jouw behoefte en deze

Nadere informatie

Zelfstandig werken op CBS Ichthus. Beleidsdocument over zelfstandig werken

Zelfstandig werken op CBS Ichthus. Beleidsdocument over zelfstandig werken Zelfstandig werken op CBS Ichthus Beleidsdocument over zelfstandig werken vastgesteld teamvergadering 12 feb 2013 Inleiding In de missie van CBS Ichthus is opgenomen dat we onze leerlingen willen laten

Nadere informatie

Informatieavond laptoponderwijs

Informatieavond laptoponderwijs Informatieavond laptoponderwijs Inhoud De maatschappij, onderwijs, de school, de leerling in 2012 Onderzoek van Kennisnet ICT op Canisius Uitgevers en leermateriaal Canisius en laptopondersteund onderwijs

Nadere informatie

Leergangen Algemene informatie

Leergangen Algemene informatie Leergangen Algemene informatie www.bntonderwijs.nl INHOUD I 5 Trainingsschema II 6 Algemene Informatie III 8 Onze Trainers L1 10 Formatieve Evaluatie L2 12 Action Research IV 14 Maatwerk b&t Leergangen

Nadere informatie

Onderzoeksvraag 1. Aanleiding

Onderzoeksvraag 1. Aanleiding Onderzoeksvraag 1 Leidt het gebruik van concreet materiaal en andere werkvormen dan het werkboek en het bijbehorende computerprogramma tot een actievere houding bij de studenten. Met name aan het eind

Nadere informatie

VELOV-leergemeenschap Digitaal Leren

VELOV-leergemeenschap Digitaal Leren VELOV-leergemeenschap Digitaal Leren Welke richting slaan we in met de lerarenopleiding? Hoe is het om in 2020 in de lerarenopleiding te studeren? Hoe ziet de leraar van de toekomst eruit? Zijn mobiele

Nadere informatie

Optimale onderwijservaringen

Optimale onderwijservaringen Vorm presentatie Optimale onderwijservaringen Resultaten Toepassing Achtergrond Onderzoeksopzet Agenda Hoe het allemaal is begonnen Afstudeeronderzoek Mensen moeten er iets aan hebben Resultaten Voorspellers

Nadere informatie

Waarom Wetenschap en Techniek W&T2015

Waarom Wetenschap en Techniek W&T2015 Waarom Wetenschap en Techniek W&T2015 In het leven van alle dag speelt Wetenschap en Techniek (W&T) een grote rol. We staan er vaak maar weinig bij stil, maar zonder de vele uitvindingen in de wereld van

Nadere informatie

Nieuwe didactiek vwo 2 en 3 Connect College: resultaten van een onderzoek. Prof. dr. Perry den Brok

Nieuwe didactiek vwo 2 en 3 Connect College: resultaten van een onderzoek. Prof. dr. Perry den Brok Nieuwe didactiek vwo 2 en 3 Connect College: resultaten van een onderzoek Prof. dr. Perry den Brok Betrokkenen Connect College (opdrachtgever) Kennisnet (subsidie onderzoek) Technische Universiteit Eindhoven

Nadere informatie

Kinderen kunnen zelfstandig met de Skoolmate werken vanaf groep 4. Wel moeten zij eerst leren hoe ze met de laptop horen om te gaan.

Kinderen kunnen zelfstandig met de Skoolmate werken vanaf groep 4. Wel moeten zij eerst leren hoe ze met de laptop horen om te gaan. BESCHRIJVING SKOOLMATE Wat is het? De Skoolmate is een kleine laptop die speciaal is ontwikkeld voor kinderhandjes. Hij kan tegen een stootje en heeft een handvat. Daarnaast beschikt de laptop onder andere

Nadere informatie

Welkom. TOP-leren. Programma. Wat is Blended learning. Waarom blended learning. Onderdelen blended learning. Mixen (70-20-10) Ontwerpstappen

Welkom. TOP-leren. Programma. Wat is Blended learning. Waarom blended learning. Onderdelen blended learning. Mixen (70-20-10) Ontwerpstappen Mareen van Londen van de Beek Opleidingskundige & e-learningadviseur www.kies-advies.nl Welkom Mareen van Londen Opleidingskundige & (e)learning adviseur Blended learning design Interne adviseur Externe

Nadere informatie

CHECKLIST DIFFERENTIATIE IN DE SCHOOL. Op schoolniveau zijn afspraken gemaakt over: (voor zover van toepassing in de visie op differentiëren)

CHECKLIST DIFFERENTIATIE IN DE SCHOOL. Op schoolniveau zijn afspraken gemaakt over: (voor zover van toepassing in de visie op differentiëren) CHECKLIST DIFFERENTIATIE IN DE SCHOOL Elementen effectief onderwijs 1. Differentiëren in Schooldoelen Op schoolniveau zijn afspraken gemaakt over: (voor zover van toepassing in de visie op differentiëren)

Nadere informatie

Nakijkwerk in uitvoering

Nakijkwerk in uitvoering Feedback Evaluatie Correctie Nakijkwerk in uitvoering 2 FEED de BACK Een grote stapel schriften ligt te wachten op uw rode pen. Elke dag weer. i n Team klas Voelt u zich wel eens schuldig, als u werk van

Nadere informatie

via één app beschikbaar

via één app beschikbaar alle lesboeken via één app beschikbaar informatie over de nieuwe ipad app van Noordhoff Uitgevers lees verder alles over de nieuwe ipad app van Noordhoff Uitgevers inhoud 1 2 3 4 5 6 7 Innovatief De visie

Nadere informatie

Achtergrond:uitgangspunt 11/20/2012. ENW-project Professionaliseringspakket voor ELO s in het secundair onderwijs

Achtergrond:uitgangspunt 11/20/2012. ENW-project Professionaliseringspakket voor ELO s in het secundair onderwijs 1 ENW-project Professionaliseringspakket voor ELO s in het secundair onderwijs Prof. dr. T. Schellens Leen Casier Veerle Lagaert Prof. dr. B. De Wever Prof. dr. M. Valcke 2 ENW-project Professionaliseringspakket

Nadere informatie

Toepassingsgebied: Deze procedure heeft betrekking op alle situaties waarin de leerkracht sterk sturend optreedt.

Toepassingsgebied: Deze procedure heeft betrekking op alle situaties waarin de leerkracht sterk sturend optreedt. DE OVERSTAP BAS-project Ontwikkelingslijn: Instructie en Feedback Ontwikkelingsveld 2: Effectieve Instructie Vastgesteld: maart 2008 BAS Doel: Het doel van deze procedure is het geven van een effectieve

Nadere informatie

Opbrengstgericht omgaan met verschillen. Bijeenkomst 3 Onderwijsbehoeften en differentiatievormen: differentiatie in instructie

Opbrengstgericht omgaan met verschillen. Bijeenkomst 3 Onderwijsbehoeften en differentiatievormen: differentiatie in instructie Opbrengstgericht omgaan met verschillen Bijeenkomst 3 Onderwijsbehoeften en differentiatievormen: differentiatie in instructie Programma Doelen en programma toelichten Terugblik op huiswerkopdracht Wat

Nadere informatie

Visible Learning - John Hattie. Miljoenen leerlingen. Effect van het leerkracht. Effectgrootte

Visible Learning - John Hattie. Miljoenen leerlingen. Effect van het leerkracht. Effectgrootte Visible Learning - John Hattie Wat maakt de school tot een succes? Daar is veel onderzoek naar gedaan. Maar wat werkt nu echt? In het baanbrekende boek Visible Learning verwerkt John Hattie de resultaten

Nadere informatie

Inhoud. 1 Introductie 13. 2 Interactief onderwijs via het web 25. Erik Bolhuis en Aike van der Hoeff

Inhoud. 1 Introductie 13. 2 Interactief onderwijs via het web 25. Erik Bolhuis en Aike van der Hoeff Inhoud 1 Introductie 13 Erik Bolhuis en Aike van der Hoeff 1.1 Inleiding 13 1.2 ICT 14 1.3 Rendement en skills 14 1.4 TPACK en de drie vertrekpunten 16 1.5 De digitale taxonomie van Bloom 18 1.6 Kennis,

Nadere informatie