Er zijn verschillende oorzaken aanwijsbaar voor. Hoe leren we leerlingen SCHOOLBREDE AANPAK VAN REKENONDERWIJS

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Er zijn verschillende oorzaken aanwijsbaar voor. Hoe leren we leerlingen SCHOOLBREDE AANPAK VAN REKENONDERWIJS"

Transcriptie

1 Ria Brandt-Bosman en Jaap Vedder Ria Brandt-Bosman studeerde wis- en natuurkunde. Zij werkt in het voortgezet onderwijs, vanaf 2009 als managing consultant bij CPS, met specialisatie referentieniveaus en rekenonderwijs. Jaap Vedder is wiskundige en wiskundedidacticus. Hij is sinds 1999 voorzitter van Nederlandse Vereniging tot Ontwikkeling van het Reken-Wiskunde Onderwijs. SCHOOLBREDE AANPAK VAN REKENONDERWIJS Hoe leren we leerlingen goed rekenen? De meest recente rekentoetsresultaten geven weinig reden tot vreugde: grote groepen leerlingen scoren onvoldoende. Zeker als de kernvakkenregel straks een feit is, worden leerlingen met gebrekkige reken-wiskundevaardigheden genadeloos afgestraft. Jaap Vedder en Ria Brandt bepleiten dat de verantwoordelijkheid voor het verbeteren van de rekenvaardigheden niet exclusief bij de wiskundesectie of rekendocenten wordt gelegd. In dit artikel schetsen zij welke stappen een school kan zetten om leerlingen op het beoogde niveau te krijgen. Er zijn verschillende oorzaken aanwijsbaar voor de slecht ontwikkelde reken-wiskundevaardigheden van veel leerlingen in het voortgezet onderwijs en het mbo. Om te beginnen is er sprake van een gebrekkig instroomniveau. Leerlingen zouden bij hun entree in het voortgezet onderwijs niveau 1F uit het referentiekader moeten beheersen, maar de realiteit is een andere. Zelfs in de brugklas van het gymnasium zien we kinderen die dat niveau nog niet voldoende beheersen. In de lagere regionen van het vmbo hebben kinderen soms amper het niveau van groep 5 of 6 van de basisschool. Een oorzaak ligt in het niveau van basisschoolleerkrachten. Op een gemiddelde basisschool staan te veel leerkrachten voor de klas die weinig affiniteit hebben met rekenen en zelf eigenlijk nooit goede rekenaars zijn geweest. Wij pleiten er daarom voor om bij rekenzwakke leerlingen een voorbehoud te maken ten aanzien van de vervolgopleiding die zij kunnen volgen. Iemand met een sterke bril kan geen piloot worden, en wat ons betreft zou iemand die slecht kan rekenen niet naar de Pabo mogen. Die voorwaardelijkheid mag er best in zitten, Pabo s móéten namelijk sterke rekenaars afleveren. Zij werken inmiddels overigens hard om dit probleem op te lossen, maar dat kost tijd. Voordat je het hebt opgelost zijn we zomaar vijftien jaar verder. Repareren Vijftien jaar is lang. Tot die tijd hebben het voortgezet onderwijs en het middelbaar beroepsonderwijs dus een flinke reparatieklus te klaren. Het is een urgente kwestie, waaraan geen enkele school zich kan onttrekken. Als in 2015 in het voortgezet onderwijs de kernvakkenregel van kracht wordt, moeten leerlingen voldoende rekenvaardig zijn. Een 5 wordt nog getolereerd, mits er voldoendes bij de andere kernvakken tegenover staan. Maar een 4 kan absoluut niet gecompenseerd worden. En naast de kernvakkenregel hebben scholen natuurlijk nu al te maken met de landelijke rekentoets, waarmee wordt bepaald of leerlingen rekenvaardig genoeg zijn en het niveau beheersen dat in de landelijke referentieniveaus is vastgelegd. Om ervoor te zorgen dat leerlingen straks succesvol de eindstreep halen, is er voor het voortgezet onderwijs heel veel werk aan de winkel. Tijd voor achterover leunen is er niet, ook niet nu de invoering van de kernvakkenregel een jaar is uitgesteld. De vraag die voorligt: hoe pak je het op een effectieve manier aan? Zaken die in ieder geval moeten worden opgepakt, betreffen de organi- 24 MESO magazine nummer 192 november 2013

2 satie van het rekenonderwijs binnen de school, training (daar waar nodig, van docenten en middenmanagement) en toezien op/borging van effectief rekenonderwijs. Rekenen en wiskunde: aparte vakken Als we kijken naar de organisatie van het rekenonderwijs, lijkt het misschien voor de hand liggend om het eigenaarschap voor het rekenonderwijs bij de wiskundesectie of bij rekendocenten te beleggen. Bij deze keus plaatsen wij een aantal kanttekeningen. Om te beginnen willen we benadrukken dat rekenen wezenlijk iets anders dan wiskunde is. Het is een (wijdverbreid!) misverstand te denken dat rekenen gewoon een onderdeel is van wiskunde. Rekenen is een apart vak, met een eigen didactiek. Wiskundedocenten zijn niet opgeleid om rekenen te geven. Voor het geven van rekenonderwijs zijn specifieke, rekendidactische vaardigheden nodig. De referentieniveaus laten duidelijk zien dat leerlingen met name functioneel moeten kunnen rekenen. Ofwel: rekenen in een context. Als je rekenen bij de wiskundesectie neerlegt ver-exact het. Wiskundedocenten zijn vaak theoretici, dat zie je ook terug in het vak wiskunde. Dat is iets wezenlijk anders dan het functionele karakter van rekenen, zoals dat in bijvoorbeeld de avo-vakken wordt toegepast. Veel schoolleiders die het rekenonderwijs bij de wiskundesectie onderbrengen, denken helaas ook nog eens dat het rekenonderwijs onder de reguliere wiskundetijd kan worden aangeboden. Omdat rekenen en wiskunde in de aard twee verschillende vakken zijn, blijft er echter in de praktijk onvoldoende tijd over om het volledige wiskundeprogramma door te werken. Dat gaat ten koste van het rekenen of van de wiskunde. Of van beide. Rekenen is ieders verantwoordelijkheid Wij adviseren scholen om de verantwoordelijkheid voor het rekenonderwijs bij voorkeur bij een grotere groep vakdocenten neer te leggen. Om precies te zijn: bij álle docenten die binnen hun vak te maken hebben met rekenen. Zij zijn al bezig met functioneel rekenen, maar het probleem is dat ze de dingen allemaal anders uitleggen. Er is sprake van een systeemscheiding, die inherent lijkt te zijn aan de vakkenstructuur die wij kennen. De natuurkundedocent geeft bijvoorbeeld de horizontale en de verticale as in een grafiek andere letters dan de wiskundedocent. En de economiedocent berekent een percentage op een andere manier dan de wiskundedocent. Zeker voor (zeer) zwakke rekenaars maken we het hierdoor zo ingewikkeld. Zij zien door de bomen het bos niet meer. Ze zijn niet in staat om zich rekenstrategieën Praktijk MESO magazine nummer 192 november

3 eigen te maken die zij in verschillende contexten kunnen toepassen. Deze systeemscheiding helpt hen niet om functioneel te leren rekenen. Integendeel. Afspraken Als een school echt iets wil gaan doen met rekenen, dan moeten al die vakdocenten hoe dan ook onderling afspraken gaan maken. Nu is dat niet of nauwelijks het geval. Dan zegt een docent bijvoorbeeld Nee hoor, zo moet je dat niet doen, ik weet een veel makkelijker manier. Of er komt hulp van de ouders die zeggen: Nee, ik heb het vroeger zus of zo geleerd. Dát is pas handig. Door het ontbreken van afspraken is de ellende vaak niet te overzien. Sterke rekenaars kunnen daar wel mee omgaan. Zij hebben op die manier wel vijf strategieën tot hun beschikking. Maar voor (zeer) zwakke rekenaars geldt dat niet. Het is werkelijk van het allergrootste belang dat docenten met elkaar afspraken maken over rekenen en rekendidactiek. Rekendrieslagmodel Het rekendrieslagmodel laat zien welke stappen een leerling doorloopt bij het oplossen van een rekenprobleem. Met dit model kunnen docenten achterhalen hoe een leerling denkt en handelt. En als een docent weet waar de leerling vastloopt, kan hij ook gericht interveniëren (Brandt-Bosman en Kaskens, 2012). Reflecteren Context Plannen Oplossing Uitvoeren Bron: M. van Groenestijn e.a. 2012b Bewerking Handelingsmodel Het handelingsmodel is een schematische weergave van de rekenkundige ontwikkeling die leerlingen doormaken. Op het bovenste niveau kunnen leerlingen formele bewerking uitvoeren. Dan berekenen ze dus bijvoorbeeld een oppervlakte door gebruik te maken van een formule (oppervlakte = lengte x breedte). Bij het laagste niveau werken leerlingen in een concrete situatie aan bijvoorbeeld maatgevoel. Door stappen te zetten in het lokaal, krijgen ze een idee over lengte en breedte, of ze bakenen een vierkante meter af met schilderstape Mentaal handelen Verwoorden/communiceren Formeel handelen (formele bewerkingen uitvoeren) Voorstellen-abstract (representeren van de werkelijkheid aan de hand van denkmodellen) Voorstellen-concreet (representeren van objecten en werkelijkheidssituaties in concrete afbeeldingen) Informeel handelen in werkelijkheidssituaties (doen) Bron: M. van Groenestijn e.a. 2012a Het verdient aanbeveling om daarbij aan te sluiten op de rekendidactiek van het basisonderwijs. Alle docenten die iets met rekenen te maken hebben, zouden moeten we leren rekenen. Als een leerling het niet snapt, dan kan er namelijk een stapje terug worden gedaan naar de lesstof die de leerling wel onder de knie heeft. Docenten die niet weten hoe leerlingen iets geleerd hebben, gaan onbedoeld op de verkeerde manier verder met de stof. Docenten die weten hoe leerlingen hebben leren rekenen, kunnen veel functioneler gebruikmaken van hun voorkennis. Hiermee voorkomen ze veel verwarring en onnodige uitval. In de praktijk doet zich hier overigens wel een lastig punt voor. Veel docenten hebben het idee dat de manier waarop zij zelf hebben leren rekenen de manier is. Daardoor staan ze niet altijd open voor de huidige rekendidactische inzichten. Het is goed om te beseffen dat er weliswaar hele generaties op de traditionele manier hebben leren rekenen, maar dat er toen nog veel meer kinderen uitvielen dan nu. Didactisch repertoire Wat betreft dat handelingsmodel: vmbo-docenten gebruiken de onderste twee handelingsniveaus te weinig en laten bijvoorbeeld in de praktijkvakken heel veel kansen liggen. Havo-, vwo- en mbo-docenten gebruiken juist met name de bovenste twee niveaus. Dit is niet terecht. Havo-, vwo- en mbo-docenten vinden de onderste niveaus misschien te kinderachtig, maar veel leerlingen 26 MESO magazine nummer 192 november 2013

4 Rekenen zouden ermee geholpen zijn als ze die niveaus wel zouden gebruiken. Veel havo 4-leerlingen scoren minder dan een 5 op de pilotrekentoets. Veel docenten realiseren zich niet dat leerlingen eenvoudigweg niet een niveau hoger in hun rekenontwikkeling kunnen bereiken als de voorliggende niveaus niet in orde zijn. Tijdens trainingen merken we dat met name havo- en vwo-docenten het heel erg moeilijk vinden om doe-activiteiten te bedenken op het onderste niveau van het handelingsmodel, terwijl de mogelijkheden bij alle vakken voor het oprapen liggen. Voorbeeld van einddoelen en tussendoelen Aan het eind van klas 2 haalt 90% van de leerlingen een voldoende voor de tussentijdse rekentest op referentieniveau 2F. Aan het eind van klas 3 haalt 100% van de leerlingen een voldoende voor de tussentijdse rekentest op referentieniveau 2F en 50% een voldoende op referentieniveau 3F. Rol schoolleiding Training is weliswaar een geëigend instrument om docenten rekenvaardiger te maken, maar voor het implementeren en borgen van effectief rekenonderwijs is meer nodig. Het gaat hierbij namelijk om een implementatievraagstuk, waarin ook schoolleiding, teamleiders en afdelingsleiders een essentiële rol spelen. Waar bestaat hun rol zoal uit? Om te beginnen de rol van de schoolleider. De schoolleider is uiteraard degene die ervoor kan zorgen dat er goed rekenbeleid wordt ontwikkeld, dat rollen en verantwoordelijkheden ten aanzien van het rekenonderwijs helder zijn en dat iedereen zijn rol ook daadwerkelijk pakt. In het rekenbeleid zijn onder meer de doelen helder uitgewerkt. Dankzij het referentiekader liggen de einddoelen weliswaar vast, maar scholen bepalen zelf hoe ze die willen bereiken en vooral ook: in welk tempo. De uitwerking van de tussendoelen hangt in belangrijke mate af van het instroomniveau van leerlingen. Zoals eerder aangegeven zien scholen zich geconfronteerd met enorme verschillen. Een fors aantal leerlingen heeft niet het instroomniveau dat zij zouden moeten hebben. Het rekenbeleidsplan moet duidelijk maken hoe met deze grote onderlinge verschillen wordt omgegaan. De factor tijd verdient daarbij absoluut aandacht. Onderzoek laat zien dat tijd van cruciaal belang is, zeker voor zwakke rekenaars; hun rekenvaardigheden verbeteren als er voldoende tijd is voor effectieve instructie. Het is dus zaak om eisen te stellen aan kwalitatief goede rekentijd; sturing hierop en handhaving zijn noodzakelijk. Welke eisen dat zijn, bepaalt de schoolleiding aan de hand van het schoolprofiel. Natuurlijk zal een school met een zorgprofiel hierin veel verder gaan dan een gymnasium, maar kwalitatief goed rekenonderwijs in de hele school begint met het op de agenda zetten van rekenen en de communicatie erover. In trainingen zien we steeds vaker dat schoolleiders ook deelnemen. Zij willen zich op de hoogte stellen van de inhoud om zo beter te weten waarop ze kunnen sturen. Dit is een goede ontwikkeling, omdat schoolleiders door dergelijke trainingen zich gaan realiseren hoe belangrijk het is om het rekenonderwijs structureel aan te pakken. Ze beseffen dat ze in de les kunnen zien dat een docent rekendidactisch bekwaam is voor zijn eigen vak en dat ze rekenen en rekendidactische vaardigheden een plek moeten geven in de gesprekscyclus. Bovendien wordt hen het verschil duidelijker tussen een rekendocent en rekenbewuste vakdocenten (zie kader). Beide docenten zijn belangrijk; om elkaar aan te vullen en te versterken is afstemming nodig. Inhoudelijke sturing middenmanagement Bij het implementeren en borgen van effectief rekenbeleid is er ook een zeer belangrijke rol weggelegd voor team- en afdelingsleiders. Voor de meesten van hen is het nieuw om op zo n inhoudelijk thema als rekenen te sturen. Het is echter aan hen om te bewaken dat het thema voortdurend op de Kenmerken rekenbewuste en rekendocenten Rekenbewuste vakdocenten: geven rekenbewust vakonderwijs: zij grijpen rekenkansen in hun eigen vak of creëren ze; attenderen leerlingen wanneer rekenvaardigheden gebruikt worden bij hun vak; hebben kennis van de rekendidactiek waarmee rekenvraagstukken in hun vak worden opgelost; vragen hulp aan rekendocenten. Rekendocenten: zijn competent op het gebied van rekeninhoud en rekendidactiek; geven rekenlessen (of modules, projecten); kunnen omgaan met verschillen in rekenniveau door te differentiëren; bepalen het aanbod: via de methode of op andere wijze (bijvoorbeeld digitaal, in de vaklessen); ondersteunen hun collega-vakdocenten. MESO magazine nummer 192 november

5 agenda blijft van bijvoorbeeld team-, sectie- of afdelingsvergaderingen. Het past ook bij hun rol om bijvoorbeeld mogelijkheden te creëren voor collegiale visitatie of intervisie. Door werkelijk te sturen op de implementatie van effectief rekenonderwijs, kunnen zij er tegelijkertijd voor zorgen dat een eventuele rekencoördinator beter uit de verf komt. Tot grote frustratie van velen is de rekencoördinator op veel scholen nu vaak te weinig effectief terwijl hij een gigantische klus klaart. De onduidelijke rolverdeling die we in de praktijk van scholen zien, is hier debet aan. De rekencoördinator moet inhoudelijk zorgen dat de juiste dingen gebeuren. Hij kan bijvoorbeeld lesobservaties doen, docenten ondersteunen bij het effectief omgaan met methode en toetsen, en hen informeren en toerusten om goed rekenonderwijs te geven. Je kunt hem het beste beschouwen als een staffunctionaris, met een faciliterende en inhoudelijke rol. De rekencoördinator heeft echter geen lijnverantwoordelijkheid, hij stuurt docenten niet aan. Die handschoen moet het middenmanagement oppakken. Succesvolle aanpak Samenvattend stellen we dat de beste rekenresultaten mogen worden verwacht als: verantwoordelijkheden helder zijn verdeeld; alle betrokkenen voldoende vaardig zijn om hun rol goed in te vullen; er een goed gefundeerd rekenbeleid is; bij de uitwerking van de tussendoelen rekening is gehouden met het instroomniveau; alle betrokken docenten heldere afspraken maken over rekendidactiek, aansluitend op de rekendidactiek van het aanleverend onderwijs; de rekendidactische vaardigheden van alle docenten in orde zijn; er voldoende tijd is ingeroosterd voor rekeninstructie (zeker voor de zeer zwakke rekenaars) en voor het onderhouden van rekenvaardigheden. Literatuur Brandt-Bosman, R. & J. Kaskens (2012). Grijp de rekenkansen. De referentieniveaus rekenen in het voortgezet onderwijs. Amersfoort: CPS. Groenestijn, M. van e.a (2012a). Protocol Ernstige Reken- Wiskunde-problemen en Dyscalculie MBO. Assen: Van Gorcum. Groenestijn, M. van e.a (2012b). Protocol Ernstige Reken- Wiskunde-problemen en Dyscalculie VO en VSO. Assen: Van Gorcum. 28 MESO magazine nummer 192 november 2013

KENMERKEN VAN EN KEUZES VOOR REKENBELEID. Martin van Reeuwijk 25 april 2013

KENMERKEN VAN EN KEUZES VOOR REKENBELEID. Martin van Reeuwijk 25 april 2013 KENMERKEN VAN EN KEUZES VOOR REKENBELEID Martin van Reeuwijk 25 april 2013 REKEN- (EN TAAL) BELEID IN PRAKTIJK Onderzoek rekenen in VO, 303 scholen Niveaus en rollen binnen de school Visie en kenmerken

Nadere informatie

Protocol Ernstige RekenWiskunde- problemen en Dyscalculie Elde College (in het VO wordt meestal alleen gesproken over rekenen). Esumrt.

Protocol Ernstige RekenWiskunde- problemen en Dyscalculie Elde College (in het VO wordt meestal alleen gesproken over rekenen). Esumrt. Protocol Ernstige RekenWiskunde- problemen en Dyscalculie Elde College (in het VO wordt meestal alleen gesproken over rekenen). Esumrt.2014 Inleiding Rekenen moet, ook in het VO, een aparte plek krijgen.

Nadere informatie

Ingrediënten voor een breed gedragen rekenonderwijs

Ingrediënten voor een breed gedragen rekenonderwijs Ingrediënten voor een breed gedragen rekenonderwijs R. Brandt-Bosman & P. Gerrits 1 CPS, Amersfoort De wet op referentieniveaus (2010) vraagt scholen om meer aandacht aan rekenen en taal te besteden. In

Nadere informatie

inhoud Dyscalculie Rekenproblemen Presentatie_gebruikersdag_najaar2013 1 Onderhoudsproblemen

inhoud Dyscalculie Rekenproblemen Presentatie_gebruikersdag_najaar2013 1 Onderhoudsproblemen inhoud Rekenblokken voor de zwakke rekenaar Over wie hebben we het? Welke problemen zijn er zoal? Wat is er aan te doen? Rekenproblemen Dyscalculie Onderhoudsproblemen Beschikbaarheidsproblemen Ernstige

Nadere informatie

www.masterplandyscalculie.nl

www.masterplandyscalculie.nl In gesprek met... www.masterplandyscalculie.nl Gesprekken Deze waaier is voor zorgcoördinatoren, rekencoördinatoren en rekenspecialisten die gesprekken voeren met en over een student met ernstige rekenwiskunde-problemen.

Nadere informatie

Rotterdam, februari 2013 Betreft: Verandering invoering nieuwe eisen m.b.t. Nederlands en rekenen. Geachte ouders/verzorgers en leerlingen,

Rotterdam, februari 2013 Betreft: Verandering invoering nieuwe eisen m.b.t. Nederlands en rekenen. Geachte ouders/verzorgers en leerlingen, Postbus 57613 3008 BP Rotterdam Aan de ouders/verzorgers en leerlingen van CSG Calvijn Rotterdam, februari 2013 Betreft: Verandering invoering nieuwe eisen m.b.t. Nederlands en rekenen Bezoekadres Centrale

Nadere informatie

vormgeven van rekenen in het VO

vormgeven van rekenen in het VO vormgeven van rekenen in het VO Martin van Reeuwijk,, Susanne Spiele, Madeleine Vliegenthart, Peter van Wijk Allen werkzaam bij APS, versie 21 Februari 2013 vooraf Dit is een voorpublicatie, en zal als

Nadere informatie

Elke rekencoach een VIP bij de implementatie het van het ERWD Protocol. 11 december Henk Logtenberg

Elke rekencoach een VIP bij de implementatie het van het ERWD Protocol. 11 december Henk Logtenberg Elke rekencoach een VIP bij de implementatie het van het ERWD Protocol 11 december Henk Logtenberg Opbrengst 1. Kennis van de rollen en taken van een rekencoach bij het werken met het ERWD- Protocol 2.

Nadere informatie

Met de referentieniveaus naar schoolsucces

Met de referentieniveaus naar schoolsucces Met de referentieniveaus naar schoolsucces Zo stuurt u op taal- en rekenresultaten Corine Ballering René van Drunen 15 Bijlage 2 Format rekenbeleidsplan In dit format komen achtereenvolgens de volgende

Nadere informatie

Rekenen bij Moderne Wiskunde

Rekenen bij Moderne Wiskunde Moderne Wiskunde Rekenen: een volledig doorlopende leerlijn rekenen voor alle leerjaren en alle niveaus! Rekenen bij Moderne Wiskunde 1 Verplichte rekentoets Vanaf schooljaar 2013/2014 Voor alle leerlingen

Nadere informatie

De rekenlessen van het ICT College (mbo-3) Een praktijkonderzoek van Laura Martens

De rekenlessen van het ICT College (mbo-3) Een praktijkonderzoek van Laura Martens De rekenlessen van het ICT College (mbo-3) Een praktijkonderzoek van Laura Martens Onderwerpen Voorstellen Waar speelt het zich af? Startsituatie 2011-2012 Praktijkprobleem en onderzoeksvraag Theorie:

Nadere informatie

Rekenlessen uit de praktijk

Rekenlessen uit de praktijk Rekenlessen uit de praktijk Inhoud Aanleiding en onderzoeksopzet 2 Conclusies op hoofdlijnen 3 Waarnemingen 4 Scholen die hebben meegewerkt aan dit onderzoek 11 Colofon 11 Aanleiding en onderzoeksopzet

Nadere informatie

De drieslag rekenen in de doorgaande leerlijn vmbo-mbo

De drieslag rekenen in de doorgaande leerlijn vmbo-mbo De drieslag rekenen in de doorgaande leerlijn vmbo-mbo Caroline van Eijk Conferentie doorlopende leerlijnen taal en rekenen, De referentieniveaus in de praktijk Zwolle, 10 november 2010 Project Rekenpiloot

Nadere informatie

Taal- en rekenbeleid op het Valuascollege

Taal- en rekenbeleid op het Valuascollege Taal- en rekenbeleid op het Valuascollege 1 Meer aandacht voor taal en rekenen 2 Invoering referentieniveaus 2.1 Referentiekader 2.2 Voordelen van het werken met referentieniveaus 2.3 Overzicht eindniveaus

Nadere informatie

Referentieniveaus uitgelegd. 1S - rekenen Vaardigheden referentieniveau 1S rekenen. 1F - rekenen Vaardigheden referentieniveau 1F rekenen

Referentieniveaus uitgelegd. 1S - rekenen Vaardigheden referentieniveau 1S rekenen. 1F - rekenen Vaardigheden referentieniveau 1F rekenen Referentieniveaus uitgelegd De beschrijvingen zijn gebaseerd op het Referentiekader taal en rekenen'. In 'Referentieniveaus uitgelegd' zijn de niveaus voor de verschillende sectoren goed zichtbaar. Door

Nadere informatie

Ernstige RekenWiskunde-proble

Ernstige RekenWiskunde-proble 4 9 1 3 7 5 6 7 8 3 en Dyscalculie Protocol Rekene Ernstige RekenWiskunde-proble skunde-problemen en Dyscalculi en Dyscalculie Ernstige Reken Ernstige Reken MBO probleme Mieke van Groenestijn Gerjan van

Nadere informatie

handleiding handleiding Real Life Rekenen Uitgeverij Zwijsen B.V., Tilburg - www.realliferekenen.nl * 27-06-2012 1

handleiding handleiding Real Life Rekenen Uitgeverij Zwijsen B.V., Tilburg - www.realliferekenen.nl * 27-06-2012 1 handleiding handleiding Real Life Rekenen Uitgeverij Zwijsen B.V., Tilburg - www.realliferekenen.nl * 27-06-2012 1 Inleiding Real Life Rekenen zorgt ervoor dat de leerling optimaal wordt voorbereid op

Nadere informatie

Reken uit en Leg uit Twee vaardigheden hand in hand

Reken uit en Leg uit Twee vaardigheden hand in hand Reken uit en Leg uit Twee vaardigheden hand in hand Presentatie Alledaags Rekenen Nieuwegein woensdag 21 november 2012 Giel Hanraets en Vincent Jonker deel 0 PROGRAMMA Programma 1. Korte schets van de

Nadere informatie

Cursus rekendidactiek. Bijeenkomst 5 29 januari 2013 monica wijers, vincent jonker Freudenthal Instituut

Cursus rekendidactiek. Bijeenkomst 5 29 januari 2013 monica wijers, vincent jonker Freudenthal Instituut Cursus rekendidactiek Bijeenkomst 5 29 januari 2013 monica wijers, vincent jonker Freudenthal Instituut Rekenen uit de krant Een krappe 40 procent van de Nederlanders weet niet dat een glas sap evenveel

Nadere informatie

www.masterplandyscalculie.nl

www.masterplandyscalculie.nl In gesprek met... www.masterplandyscalculie.nl Gesprekken Deze waaier is voor zorgcoördinatoren, rekencoördinatoren en rekenspecialisten die gesprekken voeren met en over een leerling met ernstige rekenwiskunde-problemen.

Nadere informatie

Etalage conferentie 7 februari 2013. Op weg naar succes! Lydia van Deelen Meeng, managing consultant CPS

Etalage conferentie 7 februari 2013. Op weg naar succes! Lydia van Deelen Meeng, managing consultant CPS Etalage conferentie 7 februari 2013 Op weg naar succes! Lydia van Deelen Meeng, managing consultant CPS Op weg naar succes! Van de theorie naar de praktijk. Opbrengstgericht werken en de referentieniveaus.

Nadere informatie

Protocol Ernstige RekenWiskunde-problemen en Dyscalculie

Protocol Ernstige RekenWiskunde-problemen en Dyscalculie Protocol Ernstige RekenWiskunde-problemen en Dyscalculie Protocol Ernstige RekenWiskunde-problemen en Dyscalculie VO en VSO Mieke van Groenestijn Gerjan van Dijken Dolf Janson 2012 2012, Koninklijke Van

Nadere informatie

Van beleidsplan naar docentgedrag in de klas. Etalageconferentie 7 februari 2013 Geppie Bootsma

Van beleidsplan naar docentgedrag in de klas. Etalageconferentie 7 februari 2013 Geppie Bootsma Van beleidsplan naar docentgedrag in de klas Etalageconferentie 7 februari 2013 Geppie Bootsma g.bootsma@aps.nl Opzet lezing Taalbeleidsplan in de school Taalbewust gedrag in de les Onderzoek naar taal

Nadere informatie

ʻIk heb het niet verstaan, kunt u het nog een keer uitleggen?ʼ

ʻIk heb het niet verstaan, kunt u het nog een keer uitleggen?ʼ ʻIk heb het niet verstaan, kunt u het nog een keer uitleggen?ʼ Verlengde instructie nader bekeken Ceciel Borghouts 21 januari 2011 Indeling van de lezing Wat verstaat men onder (verlengde) instructie?

Nadere informatie

Protocol Ernstige Reken/Wiskunde problematiek en Dyscalculie

Protocol Ernstige Reken/Wiskunde problematiek en Dyscalculie Protocol Ernstige Reken/Wiskunde problematiek en Dyscalculie Naam notitie Protocol ernstige reken/wiskunde problematiek en dyscalculie Portefeuillehouder Karel de Waal Versienummer 3 Status document *

Nadere informatie

parate rekenvaardigheden

parate rekenvaardigheden parate rekenvaardigheden Rinske Stelwagen & Teun Hommersom parate rekenvaardigheden wie zijn wij workshop tijdens de vorige conferentie de som van de dag een wiskunde- / reken-website een diagnostische

Nadere informatie

4 Checklist rekenen 4

4 Checklist rekenen 4 4 Checklist rekenen Protocol ERWD mbo 4.1 Rekenbeleid De mbo-instelling heeft in haar instellingsbeleid een visie vastgelegd op rekenonderwijs en de wijze waarop het rekenen wordt ingevuld, georganiseerd

Nadere informatie

Uitkomsten rekengesprekken

Uitkomsten rekengesprekken Uitkomsten rekengesprekken 5 e Rekenconferentie 11 maart 2014 Jacqueline de Schutter, projectleider intensiveringstraject rekenen mbo Steunpunt taal en rekenen mbo Inhoud Aanleiding en aanpak gesprekken

Nadere informatie

Ernstige RekenWiskunde-proble

Ernstige RekenWiskunde-proble 2 4 1 39 3 7 5 6 7 8 3 n en Dyscalculie Protocol Rekene Ernstige RekenWiskunde-proble iskunde-problemen en Dyscalculi en Dyscalculie Ernstige Reken Ernstige Reken VO problemen e Mieke van Groenestijn Gerjan

Nadere informatie

(protocol ernstige reken wiskundeproblemen

(protocol ernstige reken wiskundeproblemen Protocol (protocol ernstige reken wiskundeproblemen en dyscalculie VO) ERWD2 (samenvatting; Protocol Ernstige Reken Wiskunde-problemen en Dyscalculie, M.Groenestijn c.s., 2012, v.gorcum, Assen) 1 (kern)

Nadere informatie

Versterk β. Gecijferdheid? Wat gaan we doen met het

Versterk β. Gecijferdheid? Wat gaan we doen met het Versterk β Gecijferdheid? Wat gaan we doen met het rekenen in het VO? Universumstudiemiddag St.-Odulphuslyceum, do. 25 september 2008 Waarom wil je eigenlijk iets aan rekenen doen binnen vo? Waarom ga

Nadere informatie

Wie durft? leidinggeven aan taal- en rekenbeleid. Janneke Oasterman en Ria Brandt

Wie durft? leidinggeven aan taal- en rekenbeleid. Janneke Oasterman en Ria Brandt Janneke Dosterman is als rnanaging consultant verbonden aan CPS Onderwijsontwikkeling en advies. E-mail:).oosterman@cps.nl Ria Brandt is als senior consultant verbonden aan CPS Onderwijsontwikkeling en

Nadere informatie

Vierdejaars en de kennisbasistoets zwakke rekenaars in pabo 4

Vierdejaars en de kennisbasistoets zwakke rekenaars in pabo 4 Vierdejaars en de kennisbasistoets zwakke rekenaars in pabo 4 Gerard Boersma, HAN Pabo (Ronald Keijzer, Hogeschool ipabo) Overzicht Inleiding Onderzoeksvraag Methode Bevindingen Vragen en discussie Inleiding

Nadere informatie

Protocol Ernstige RekenWiskunde-problemen en Dyscalculie

Protocol Ernstige RekenWiskunde-problemen en Dyscalculie Protocol Ernstige RekenWiskunde-problemen en Dyscalculie Protocol Ernstige RekenWiskunde-problemen en Dyscalculie MBO Mieke van Groenestijn Gerjan van Dijken Dolf Janson 2012, Koninklijke Van Gorcum BV,

Nadere informatie

De Referentieniveaus Taal. BAVO Eemlanden 14 maart 2012

De Referentieniveaus Taal. BAVO Eemlanden 14 maart 2012 De Referentieniveaus Taal BAVO Eemlanden 14 maart 2012 2 Wat komt aan de orde? Aanleiding tot de referentieniveaus Wat zijn referentieniveaus? Status en ontwikkelingen rond de referentieniveaus Referentieniveaus

Nadere informatie

Rekenwerkgesprek. Masterplan Dyscalculie VO 9 december 2014 Suzanne de Lange. CPS Onderwijsontwikkeling en advies 1

Rekenwerkgesprek. Masterplan Dyscalculie VO 9 december 2014 Suzanne de Lange. CPS Onderwijsontwikkeling en advies 1 Rekenwerkgesprek Masterplan Dyscalculie VO 9 december 2014 Suzanne de Lange Breuken zijn halve, kwartels en enkels CPS Onderwijsontwikkeling en advies 1 Wat is een rekenwerkgesprek? Postionering en uitgangspunten.

Nadere informatie

filmpje bewindslieden (http://www.taalenrekenen.nl/)

filmpje bewindslieden (http://www.taalenrekenen.nl/) SLO oktober 2009 filmpje bewindslieden (http://www.taalenrekenen.nl/) Achtergrond Nederland heeft een goed onderwijssysteem. Maar, er is maatschappelijke zorg over de kwaliteit van het reken- en taalonderwijs.

Nadere informatie

Voorstel taal- en rekenbeleid [school]

Voorstel taal- en rekenbeleid [school] Inleiding Landelijk Op 27 april 2010 heeft de Eerste Kamer het wetsvoorstel 'Referentieniveaus Nederlandse taal en rekenen' aangenomen. Het wetsvoorstel treedt op 1 augustus 2010 in werking. De kern van

Nadere informatie

Van context naar som. Henk Logtenberg. Juni 2012

Van context naar som. Henk Logtenberg. Juni 2012 Van context naar som Henk Logtenberg Juni 2012 Doel van deze interactieve workshop Aan het einde van de workshop zijn de deelnemers in staat: 1. Met behulp van het rekenwerkgesprek een eerste identificatie

Nadere informatie

REKENEN HAVO C&M. Christelijk Lyceum Delft Lonneke Boels Rekencoördinator bovenbouw, locatie havo-vwo (Molenhuispad) Docent rekenen, technator

REKENEN HAVO C&M. Christelijk Lyceum Delft Lonneke Boels Rekencoördinator bovenbouw, locatie havo-vwo (Molenhuispad) Docent rekenen, technator REKENEN HAVO C&M Christelijk Lyceum Delft Lonneke Boels Rekencoördinator bovenbouw, locatie havo-vwo (Molenhuispad) Docent rekenen, technator Inhoud Meten is weten Beleid - Wie RT? Inhoud lessen Historie

Nadere informatie

Zeven vestigingen. Lombardijen. Juliana. Maarten Luther. Meerpaal. Focus Beroepsacademie. Groene Hart. Eén school. Vreewijk

Zeven vestigingen. Lombardijen. Juliana. Maarten Luther. Meerpaal. Focus Beroepsacademie. Groene Hart. Eén school. Vreewijk Zeven vestigingen Juliana Lombardijen Maarten Luther Meerpaal Groene Hart Focus Beroepsacademie Vreewijk Eén school Algemeen beleid taal, rekenen Taalbeleid al vanaf 2004 ingezet (TTO). I.v.m. referentieniveaus

Nadere informatie

Ik tel tot 10! Volgens Bartjens Studentendag vrijdag 15 april 2016. Rekendag voor Pabo-studenten Thema: Ik tel tot 10!

Ik tel tot 10! Volgens Bartjens Studentendag vrijdag 15 april 2016. Rekendag voor Pabo-studenten Thema: Ik tel tot 10! Volgens Bartjens Studentendag vrijdag 15 april 2016 Ik tel tot 10! Wat: Rekendag voor Pabo-studenten Thema: Ik tel tot 10! Plaats: CPS, Amersfoort (8 min. lopen vanaf NS Amersfoort-Schothorst) Wanneer:

Nadere informatie

Rekenen in Zorg en Welzijn 7 juni 2012. Monica Wijers en Mieke Abels Freudenthal Instituut, Universiteit Utrecht

Rekenen in Zorg en Welzijn 7 juni 2012. Monica Wijers en Mieke Abels Freudenthal Instituut, Universiteit Utrecht Rekenen in Zorg en Welzijn 7 juni 2012 Monica Wijers en Mieke Abels Freudenthal Instituut, Universiteit Utrecht Uit de krant Centrale vragen Hoe bereid je de Z&W leerlingen voor op de rekentoets? welke

Nadere informatie

CONCLUSIE Aantal niveaus te laag

CONCLUSIE Aantal niveaus te laag Bijlage 1. Opening door Gelbrich Feenstra. Zij werkt als onderwijsadviseur bij APS in Utrecht en sinds ruim een jaar is zij projectleider Engels bij het VLC. Wat was de aanleiding voor deze conferentie?

Nadere informatie

Wie is de echte rekendocent? Parallellezing 6 december 2011 Congres: Je kunt rekenen op de rekendocent

Wie is de echte rekendocent? Parallellezing 6 december 2011 Congres: Je kunt rekenen op de rekendocent Wie is de echte rekendocent? Parallellezing 6 december 2011 Congres: Je kunt rekenen op de rekendocent Programma Aanleiding Competentieprofiel Nascholing/lerarenopleiding Aanleiding Wat moet ik kennen

Nadere informatie

Toelichting bij de concretiseringen wiskunde in de vorm van tussendoelen voor 3 havo/vwo ctwo en SLO oktober 2010

Toelichting bij de concretiseringen wiskunde in de vorm van tussendoelen voor 3 havo/vwo ctwo en SLO oktober 2010 Toelichting bij de concretiseringen wiskunde in de vorm van tussendoelen voor 3 havo/vwo ctwo en SLO oktober 2010 Achtergrond De globale kerndoelen voor de onderbouw van het voortgezet onderwijs bieden

Nadere informatie

Referentieniveaus en VVE: wat moet je ermee?

Referentieniveaus en VVE: wat moet je ermee? Referentieniveaus en VVE: wat moet je ermee? 20 november 2012 Els Loman en Aafke Bouwman 2 Inhoud workshop 1. Waarom Referentieniveaus? 2. Wat zijn Referentieniveaus? 3. Wat zijn de actuele ontwikkelingen?

Nadere informatie

Maatregelen naar aanleiding van het advies van de commissie Bosker

Maatregelen naar aanleiding van het advies van de commissie Bosker Stand van zaken invoering referentieniveaus taal en rekenen Brief aan Tweede Kamer d.d. 17 december 2014 Advies Doordacht doorzetten naar een hoger rekenniveau Dit is een servicedocument voor het voortgezet

Nadere informatie

reken maar! van leest Iedereen kan (leren) rekenen!

reken maar! van leest Iedereen kan (leren) rekenen! reken maar! van leest Iedereen kan (leren) rekenen! Visie Iedereen kan (leren) rekenen. Alleen niet iedereen pakt het spontaan op. De ontwikkeling op het gebied van rekenen kun je vergelijken met het bouwen

Nadere informatie

Protocol dyscalculie en ernstige rekenproblemen

Protocol dyscalculie en ernstige rekenproblemen Protocol dyscalculie en ernstige rekenproblemen Dit protocol heeft als doel richtlijnen te geven voor de begeleiding van leerlingen met dyscalculie en ernstige rekenproblemen op Thorbecke vmbo-pro. Het

Nadere informatie

Doordacht lesgeven bij sterk rekenonderwijs

Doordacht lesgeven bij sterk rekenonderwijs PLG Interne begeleiders 26 november 2009 Berber Klein & Henk Logtenberg Doordacht lesgeven bij sterk rekenonderwijs PLG Rekenspecialisten De AGENDA 1. Ervaringen uitwisselen Gebruik maken van elkaars ervaringen

Nadere informatie

ERWD-beleid HNL. (Ernstige Reken- Wiskundeproblemen en Dyscalculie)

ERWD-beleid HNL. (Ernstige Reken- Wiskundeproblemen en Dyscalculie) ERWD-beleid HNL (Ernstige Reken- Wiskundeproblemen en Dyscalculie) 2015/2016 ! Inhoudsopgave! Doel%van%deze%brochure% 2! Wat%is%het%verschil%tussen%rekenproblemen%en%dyscalculie?% 2! ERWD%en%Het%Nieuwe%Lyceum%

Nadere informatie

Certificeren van rekendocenten

Certificeren van rekendocenten Certificeren van rekendocenten Bij de ROC s is een grote behoefte aan goed gekwalificeerde rekendocenten. Hiervoor worden verschillende cursussen, scholingen en workshops aangeboden die kunnen leiden tot

Nadere informatie

Rekenbeleid. Dr. Nassau College, Norg

Rekenbeleid. Dr. Nassau College, Norg Rekenbeleid Dr. Nassau College, Norg Maart 2015 Het vak rekenen staat dit jaar voor het eerst in alle klassen 1 t/m 3 op het rapport. In dit rekenbeleid geven wij informatie over rekenen als vak, het waarom

Nadere informatie

training rekenspecialist Amarantis Bijeenkomst 1, 10 april 2012 Monica Wijers Freudenthal Instituut

training rekenspecialist Amarantis Bijeenkomst 1, 10 april 2012 Monica Wijers Freudenthal Instituut training rekenspecialist Amarantis Bijeenkomst 1, 10 april 2012 Monica Wijers Freudenthal Instituut Rekenen als voorafje Rekenen sommen 1 Rekenen sommen 2 Welke weet u meteen? 12 x 12 412 + 99 Rekenen

Nadere informatie

Martin van Reeuwijk CvTE

Martin van Reeuwijk CvTE REKENEN IN MBO ENTREE REKENEXAMENS 2A, 2ER, 2F Martin van Reeuwijk CvTE REKENEN IN MBO ENTREE Diversiteit in instroom Uitstroom en doorstroom Drie rekenexamens 2F, 2A, 2ER Welk examen voor wie? Eén syllabus

Nadere informatie

Dyscalculieprotocol (locatie mavo-havo-atheneum; versie januari 2015)

Dyscalculieprotocol (locatie mavo-havo-atheneum; versie januari 2015) Dyscalculieprotocol (locatie mavo-havo-atheneum; versie januari 2015) Inleiding Thorbecke Scholengemeenschap heeft de verplichting leerlingen voor rekenen op referentieniveau 2F (mavo) of 3F (havo/atheneum)

Nadere informatie

Ecbo-donderdagmiddaglezing. Rekenniveaus op het mbo. Marieke Buisman

Ecbo-donderdagmiddaglezing. Rekenniveaus op het mbo. Marieke Buisman Ecbo-donderdagmiddaglezing Rekenniveaus op het mbo Marieke Buisman Veel te doen om rekenen op het mbo Zorgen over: Hoge eisen Laag instroomniveau Tegenvallende prestaties op pilotexamens Internationaal

Nadere informatie

Opbrengstbewust handelen bij rekenen in het voortgezet onderwijs

Opbrengstbewust handelen bij rekenen in het voortgezet onderwijs DOORLOPENDE LEERLIJNEN VO Kansen Starten met rekenen Waar staan we nu? Bewustwording En toen? Fundament Opbrengstbewust handelen bij rekenen in het voortgezet onderwijs EINDPUBLICATIE Ria Brandt-Bosman

Nadere informatie

Rekenen van groep 8 naar de brugklas. Herfst, 2012 Bert Claessens (HAN)

Rekenen van groep 8 naar de brugklas. Herfst, 2012 Bert Claessens (HAN) Rekenen van groep 8 naar de brugklas Herfst, 2012 Bert Claessens (HAN) Inhoud Wat vertellen leerkrachten en leraren ons? Wat vertellen de resultaten van leerlingen ons? Wat vertellen de leerlingen ons?

Nadere informatie

Overzicht van rollen, taken en aanbevolen kwalificaties. Aanduiding functie/rol en aanbevolen kwalificatie (cursief )

Overzicht van rollen, taken en aanbevolen kwalificaties. Aanduiding functie/rol en aanbevolen kwalificatie (cursief ) Taken Management Initiëren en vaststellen rekenbeleid: ding en -ondersteuning; (onder andere deskundigheidsbevordering). Scheppen van randvoorwaarden voor het primaire proces en voor begeleiding en ondersteuning

Nadere informatie

Conclusies en aanbevelingen van de IOL werkgroep rekenen na onderzoek over het vak rekenen in de periode april 2009 t/m juli 2009

Conclusies en aanbevelingen van de IOL werkgroep rekenen na onderzoek over het vak rekenen in de periode april 2009 t/m juli 2009 Conclusies en aanbevelingen van de IOL werkgroep rekenen na onderzoek over het vak rekenen in de periode april 2009 t/m juli 2009 op basisscholen, voj-scholen en pedagogische instituten Derde en zesde

Nadere informatie

Zo leer je kinderen rekenen: Verslag van een praktijkonderzoek 1

Zo leer je kinderen rekenen: Verslag van een praktijkonderzoek 1 25 02 2010 Verkorteversievaneendefinitiefteverschijnenwetenschappelijkrapport Prof.dr.AnnaM.T.Bosman RadboudUniversiteitNijmegen Zoleerjekinderenrekenen:Verslagvaneenpraktijkonderzoek 1 1 Inleiding 2 De

Nadere informatie

Samenvatting van Resultaat met rekenen. Bakker, Gerrits en Theil, CPS, 2012

Samenvatting van Resultaat met rekenen. Bakker, Gerrits en Theil, CPS, 2012 Samenvatting van Resultaat met rekenen Bakker, Gerrits en Theil, CPS, 2012 Lesvoorbereiding en evaluatie 1. Bepaal lesdoel en onderwijsbehoefte leerling(en) (wat hebben de leerlingen nodig om op de leerlijn

Nadere informatie

REKENEN IN HET MBO. Rekenles lastige opgave. Ingrid Christoffels & Annemarie Groot, Expertisecentrum Beroepsonderwijs.

REKENEN IN HET MBO. Rekenles lastige opgave. Ingrid Christoffels & Annemarie Groot, Expertisecentrum Beroepsonderwijs. REKENEN IN HET MBO Rekenles lastige opgave Auteurs Ingrid Christoffels & Annemarie Groot, Expertisecentrum Beroepsonderwijs november 2014 Voor welk beroep je ook leert, rekenen hoort erbij. Om het diploma

Nadere informatie

Verantwoording 1.1 Keuze van de titel

Verantwoording 1.1 Keuze van de titel 1 13 Verantwoording 1.1 Keuze van de titel Voor je ligt het handboek Training sociale vaardigheden. Dit boek is geschreven voor iedereen die te maken heeft met kinderen tussen de tien en vijftien jaar

Nadere informatie

Ontwikkelingen rondom het rekenbeleid

Ontwikkelingen rondom het rekenbeleid Ontwikkelingen rondom het rekenbeleid 26 maart 2015 Rianne Reichardt Stand van zaken rekenonderwijs Onderwerpen Brief 17 december Info vanuit CvTE (nieuwe rekenkaarten, nieuwe voorbeeldexamens) Verslag

Nadere informatie

Meten en Meetkunde 3. Doelgroep Meten en Meetkunde 3. Omschrijving Meten en Meetkunde 3

Meten en Meetkunde 3. Doelgroep Meten en Meetkunde 3. Omschrijving Meten en Meetkunde 3 Meten en Meetkunde 3 Meten en Meetkunde 3 besteedt aandacht aan het onderhouden en uitbreiden van de basisvaardigheden van het rekenen met maten, oppervlaktes en inhouden, coördinaten en assenstelsels,

Nadere informatie

TUSSENRAPPORTAGE INTENSIVERINGSTRAJECT REKENONDERWIJS VO. mei 2015

TUSSENRAPPORTAGE INTENSIVERINGSTRAJECT REKENONDERWIJS VO. mei 2015 TUSSENRAPPORTAGE INTENSIVERINGSTRAJECT REKENONDERWIJS VO mei 2015 2 STAND VAN ZAKEN Deze tussenrapportage is een vervolg op de startrapportage van mei 2014 en de tussenrapportage van november 2014. De

Nadere informatie

Rekenen op het vo. Startrapportage Intensiveringstraject rekenen vo

Rekenen op het vo. Startrapportage Intensiveringstraject rekenen vo Rekenen op het vo Startrapportage Intensiveringstraject rekenen vo Rekenen op het vo Startrapportage Intensiveringstraject rekenen vo Inhoud 1 Aanleiding, context en aanpak rekengesprekken 5 1.1 Aanleiding

Nadere informatie

Raamwerk scholing en nascholing rekendocent vo/mbo. Bouwstenen voor deskundig rekenonderwijs

Raamwerk scholing en nascholing rekendocent vo/mbo. Bouwstenen voor deskundig rekenonderwijs Raamwerk scholing en nascholing rekendocent vo/mbo Bouwstenen voor deskundig rekenonderwijs Colofon Raamwerk scholing en nascholing rekendocent vo/mbo Bouwstenen voor deskundig rekenonderwijs ISBN/EAN:

Nadere informatie

Eindrapportage rekenen op het vo

Eindrapportage rekenen op het vo Eindrapportage rekenen op het vo Intensiveringstraject rekenonderwijs vo eerste tranche (2013 2015) september 2015 Inhoud Voorwoord 3 Hoofdstuk 1 Aanleiding, context en aanpak rekengesprekken 4 Hoofdstuk

Nadere informatie

Welkom. Het rekenexamen als kader. Consequenties voor het onderwijs. Presentatie door: Karin Snoodijk

Welkom. Het rekenexamen als kader. Consequenties voor het onderwijs. Presentatie door: Karin Snoodijk Welkom Het rekenexamen als kader Consequenties voor het onderwijs Presentatie door: Karin Snoodijk Resultaten mbo 2014: cijferverdeling Verdeling cijfers rekenen over de drie afnameperiodes in 2013-2014

Nadere informatie

Rekenbeleidsplan College Den Hulster Venlo 2013-2017

Rekenbeleidsplan College Den Hulster Venlo 2013-2017 College Den Hulster, Venlo Rekenbeleidsplan College Den Hulster Venlo 2013-2017 Versie 27 februari 2014 Henk Herber John Simons Laura Slaats René Teeuwen Onder begeleiding van Suzanne de Lange van het

Nadere informatie

CvE-bijlage bij rapportage 2012-2013 invoering centrale toetsing en examinering referentieniveaus Nederlandse taal en rekenen

CvE-bijlage bij rapportage 2012-2013 invoering centrale toetsing en examinering referentieniveaus Nederlandse taal en rekenen CvE-bijlage bij rapportage 2012-2013 invoering centrale toetsing en examinering referentieniveaus Nederlandse taal en rekenen In dit document geeft het College voor Examens gegevens rondom de resultaten

Nadere informatie

Uit De Ophaalbrug, werkmateriaal bij de overstap basisonderwijs voortgezet onderwijs, sept. 2003

Uit De Ophaalbrug, werkmateriaal bij de overstap basisonderwijs voortgezet onderwijs, sept. 2003 Uit De Ophaalbrug, werkmateriaal bij de overstap basisonderwijs voortgezet onderwijs, sept. 2003 REKENEN-WISKUNDE VERSLAG Samenstelling De BOVO-kwaliteitsgroep rekenen-wiskunde bestond uit: Sira Kamermans,

Nadere informatie

Rapportage over het Intensiveringstraject rekenen mbo. Derde ronde van 1 januari 2015 t/m 31 juli 2015. Steunpunt taal en rekenen mbo

Rapportage over het Intensiveringstraject rekenen mbo. Derde ronde van 1 januari 2015 t/m 31 juli 2015. Steunpunt taal en rekenen mbo Rapportage over het Intensiveringstraject rekenen mbo Derde ronde van 1 januari 2015 t/m 31 juli 2015 Steunpunt taal en rekenen mbo Ede, augustus 2015 Jacqueline de Schutter, projectleider 1 Inhoud 1.

Nadere informatie

Samen rekenen... alleen!

Samen rekenen... alleen! veel Inside 2-99 Samen rekenen... leuker dan alleen! Rekenen met een tutor: wat wil je nog meer? Agnes Vosse Dit artikel is eerder gepubliceerd in Willem Bartjens, jaargang 17, januari 1998 1. Inleiding

Nadere informatie

Rekenen op het vo. Tussenrapportage Intensiveringstraject rekenen vo

Rekenen op het vo. Tussenrapportage Intensiveringstraject rekenen vo Rekenen op het vo Tussenrapportage Intensiveringstraject rekenen vo TUSSENRAPPORTAGE INTENSIVERINGSTRAJECT REKENONDERWIJS VO Compacte impressie van de betekenis van het traject, opgetekend na het bezoeken

Nadere informatie

Hieronder worden alleen die competenties uitgewerkt die specifiek zijn voor de rekendocent.

Hieronder worden alleen die competenties uitgewerkt die specifiek zijn voor de rekendocent. Competenties van de (reken)docent Indeling volgens Stichting Beroepskwaliteit Leraren Bron: Hieronder worden alleen die competenties uitgewerkt die specifiek zijn voor de rekendocent. 1. Interpersoonlijk

Nadere informatie

Meten en Meetkunde 3. Doelgroep Meten en Meetkunde 3. Omschrijving Meten en Meetkunde 3

Meten en Meetkunde 3. Doelgroep Meten en Meetkunde 3. Omschrijving Meten en Meetkunde 3 Meten en Meetkunde 3 Meten en Meetkunde 3 besteedt aandacht aan het onderhouden en uitbreiden van de basisvaardigheden van het rekenen met maten, oppervlaktes en inhouden, coördinaten en assenstelsels,

Nadere informatie

ZWAKKE REKENAARS in de bovenbouw

ZWAKKE REKENAARS in de bovenbouw ZWAKKE REKENAARS in de bovenbouw Hoe begeleid je zwakke rekenaars in de bovenbouw van de basisschool? Rekenproblemen die in de loop van jaren zijn ontstaan, zijn meestal niet in een half of heel jaar weg

Nadere informatie

Doelstellingen professionaliseringstraject Het SWV heeft als doelstellingen voor het professionaliseringstraject geformuleerd:

Doelstellingen professionaliseringstraject Het SWV heeft als doelstellingen voor het professionaliseringstraject geformuleerd: projectplan professionaliseringstraject Samenwerkingsverband VO Zuid-Kennemerland 2014-2016 Mendelcollege Doelstellingen professionaliseringstraject Het SWV heeft als doelstellingen voor het professionaliseringstraject

Nadere informatie

De schoolleider aan zet, de taal en rekencoördinator in positie en de docenten aan het werk.

De schoolleider aan zet, de taal en rekencoördinator in positie en de docenten aan het werk. De schoolleider aan zet, de taal en rekencoördinator in positie en de docenten aan het werk. Lydia van Deelen-Meeng managing consultant CPS onderwijsontwikkeling en advies l.vandeelen@cps.nl Mobiel: 06-55898565

Nadere informatie

Hulp bij rekenwiskundeproblemen in het VO

Hulp bij rekenwiskundeproblemen in het VO Hulp bij rekenwiskundeproblemen in het VO Utrecht, 9 december 2014 Conferentie Masterplan dyscalculie Hans van Luit Protocol ERWD voor VO Programma s voor het VO/MBO 12Count Startrekenen NU rekenen Got

Nadere informatie

Schakels voor het opzetten van rekenbeleid in het voortgezet onderwijs

Schakels voor het opzetten van rekenbeleid in het voortgezet onderwijs Schakels voor het opzetten van rekenbeleid in het voortgezet onderwijs In2008 is het Referentiekader Doorlopende Leerlijnen Taal en Rekenen (Meijerink, 2008) (ook wel: rapport Meijerink) uitgebracht. Naar

Nadere informatie

Voor een betrouwbaar bovenbouwadvies per vak

Voor een betrouwbaar bovenbouwadvies per vak Voor een betrouwbaar bovenbouwadvies per vak Beschikbaar per 1 september 2015 NIEUW TOA Profielkeuzetoets vmbo en havo Biologie, economie, natuurkunde en wiskunde Bureau ICE De nieuwe generatie toetsen

Nadere informatie

Expertgroep Rekenen Del/on. 4 e bijeenkomst 3 februari 2011

Expertgroep Rekenen Del/on. 4 e bijeenkomst 3 februari 2011 Expertgroep Rekenen Del/on 4 e bijeenkomst 3 februari 2011 Programma 3 februari 1. Evalua/e 2. Huiswerk 3. Procenten 4. Presenta/e groep 1 5. Vooruitblik bijeenkomst 5 60 minuten 15 minuten 45 minuten

Nadere informatie

Rekenen in technische opleidingen. 17 mei 2011 Monica Wijers, Freudenthal Instituut m.wijers@uu.nl

Rekenen in technische opleidingen. 17 mei 2011 Monica Wijers, Freudenthal Instituut m.wijers@uu.nl Rekenen in technische opleidingen 17 mei 2011 Monica Wijers, Freudenthal Instituut m.wijers@uu.nl programma Kader(s) Rekenen in 2F en 3F Relatie beroepspraktijk Examinering Rekenmethodes Uw eigen vragen

Nadere informatie

Voorlichting Klas 3 9-9-2015

Voorlichting Klas 3 9-9-2015 Voorlichting Klas 3 9-9-2015 Agenda 20.00 uur: Aula deel 20.30 uur: Sector deel 21.00 uur: Eindtijd U krijgt de komende presentatie in uw mail Van 2 naar 3 Nieuwe school / locatie / klasgenoten Start met

Nadere informatie

Train-de-trainer Goed rekenonderwijs voor iedereen in de school Masterplan Dyscalculie

Train-de-trainer Goed rekenonderwijs voor iedereen in de school Masterplan Dyscalculie Train-de-trainer Goed rekenonderwijs voor iedereen in de school Masterplan Dyscalculie Algemeen 1 Algemene informatie over de inhoud van de train-de-trainer voor PO, VO en MBO Doel Het doel van de training

Nadere informatie

Doorlopende leerlijn rekenen in het vo

Doorlopende leerlijn rekenen in het vo Machteld Schölvinck Doorlopende leerlijn rekenen in het vo Zes kwaliteitskenmerken voor het vormgeven van het rekenonderwijs Colofon Ten behoeve van de leesbaarheid, is in deze publicatie in veel gevallen

Nadere informatie

3 e Jaarcongres VMBO. Praktisch VMBO. 24 januari 2012, Reehorst Ede

3 e Jaarcongres VMBO. Praktisch VMBO. 24 januari 2012, Reehorst Ede 3 e Jaarcongres VMBO Praktisch VMBO 24 januari 2012, Reehorst Ede 3 e Jaarcongres VMBO Deelsessie 9 Taal en rekenen: zéker actueel in het vmbo Inhoud van deze workshop Actieplan beter presteren (kort)

Nadere informatie

Op weg naar goed rekenonderwijs in Nederland

Op weg naar goed rekenonderwijs in Nederland Op weg naar goed rekenonderwijs in Nederland Waar staan we op dit moment? 16 maart 2013 Protocol ERWD - 2 Wat moet je daarmee in het vo? d-kwadraat Gerjan van Dijken www.d-kwadraat-apeldoorn.nl Welke is

Nadere informatie

SERVICEDOCUMENT BIJ SYLLABUS REKENEN 2F EN 3F VO EN MBO

SERVICEDOCUMENT BIJ SYLLABUS REKENEN 2F EN 3F VO EN MBO SERVICEDOCUMENT BIJ SYLLABUS REKENEN 2F EN 3F VO EN MBO pagina 2 van 14 Inhoud 1 Nieuwe Syllabus rekenen, met ingang van 1 oktober 2015 5 2 Nieuw en anders: Verschillen oude rekentoetswijzers vo/ rekensyllabi

Nadere informatie

Handreiking voor het opstellen van het implementatieplan taal en rekenen. Korte versie

Handreiking voor het opstellen van het implementatieplan taal en rekenen. Korte versie Handreiking voor het opstellen van het implementatieplan taal en rekenen Korte versie Colofon Titel Handreiking voor het opstellen van het implementatieplan taal en rekenen Auteur Christel Kuijpers en

Nadere informatie