Er zijn verschillende oorzaken aanwijsbaar voor. Hoe leren we leerlingen SCHOOLBREDE AANPAK VAN REKENONDERWIJS

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Er zijn verschillende oorzaken aanwijsbaar voor. Hoe leren we leerlingen SCHOOLBREDE AANPAK VAN REKENONDERWIJS"

Transcriptie

1 Ria Brandt-Bosman en Jaap Vedder Ria Brandt-Bosman studeerde wis- en natuurkunde. Zij werkt in het voortgezet onderwijs, vanaf 2009 als managing consultant bij CPS, met specialisatie referentieniveaus en rekenonderwijs. Jaap Vedder is wiskundige en wiskundedidacticus. Hij is sinds 1999 voorzitter van Nederlandse Vereniging tot Ontwikkeling van het Reken-Wiskunde Onderwijs. SCHOOLBREDE AANPAK VAN REKENONDERWIJS Hoe leren we leerlingen goed rekenen? De meest recente rekentoetsresultaten geven weinig reden tot vreugde: grote groepen leerlingen scoren onvoldoende. Zeker als de kernvakkenregel straks een feit is, worden leerlingen met gebrekkige reken-wiskundevaardigheden genadeloos afgestraft. Jaap Vedder en Ria Brandt bepleiten dat de verantwoordelijkheid voor het verbeteren van de rekenvaardigheden niet exclusief bij de wiskundesectie of rekendocenten wordt gelegd. In dit artikel schetsen zij welke stappen een school kan zetten om leerlingen op het beoogde niveau te krijgen. Er zijn verschillende oorzaken aanwijsbaar voor de slecht ontwikkelde reken-wiskundevaardigheden van veel leerlingen in het voortgezet onderwijs en het mbo. Om te beginnen is er sprake van een gebrekkig instroomniveau. Leerlingen zouden bij hun entree in het voortgezet onderwijs niveau 1F uit het referentiekader moeten beheersen, maar de realiteit is een andere. Zelfs in de brugklas van het gymnasium zien we kinderen die dat niveau nog niet voldoende beheersen. In de lagere regionen van het vmbo hebben kinderen soms amper het niveau van groep 5 of 6 van de basisschool. Een oorzaak ligt in het niveau van basisschoolleerkrachten. Op een gemiddelde basisschool staan te veel leerkrachten voor de klas die weinig affiniteit hebben met rekenen en zelf eigenlijk nooit goede rekenaars zijn geweest. Wij pleiten er daarom voor om bij rekenzwakke leerlingen een voorbehoud te maken ten aanzien van de vervolgopleiding die zij kunnen volgen. Iemand met een sterke bril kan geen piloot worden, en wat ons betreft zou iemand die slecht kan rekenen niet naar de Pabo mogen. Die voorwaardelijkheid mag er best in zitten, Pabo s móéten namelijk sterke rekenaars afleveren. Zij werken inmiddels overigens hard om dit probleem op te lossen, maar dat kost tijd. Voordat je het hebt opgelost zijn we zomaar vijftien jaar verder. Repareren Vijftien jaar is lang. Tot die tijd hebben het voortgezet onderwijs en het middelbaar beroepsonderwijs dus een flinke reparatieklus te klaren. Het is een urgente kwestie, waaraan geen enkele school zich kan onttrekken. Als in 2015 in het voortgezet onderwijs de kernvakkenregel van kracht wordt, moeten leerlingen voldoende rekenvaardig zijn. Een 5 wordt nog getolereerd, mits er voldoendes bij de andere kernvakken tegenover staan. Maar een 4 kan absoluut niet gecompenseerd worden. En naast de kernvakkenregel hebben scholen natuurlijk nu al te maken met de landelijke rekentoets, waarmee wordt bepaald of leerlingen rekenvaardig genoeg zijn en het niveau beheersen dat in de landelijke referentieniveaus is vastgelegd. Om ervoor te zorgen dat leerlingen straks succesvol de eindstreep halen, is er voor het voortgezet onderwijs heel veel werk aan de winkel. Tijd voor achterover leunen is er niet, ook niet nu de invoering van de kernvakkenregel een jaar is uitgesteld. De vraag die voorligt: hoe pak je het op een effectieve manier aan? Zaken die in ieder geval moeten worden opgepakt, betreffen de organi- 24 MESO magazine nummer 192 november 2013

2 satie van het rekenonderwijs binnen de school, training (daar waar nodig, van docenten en middenmanagement) en toezien op/borging van effectief rekenonderwijs. Rekenen en wiskunde: aparte vakken Als we kijken naar de organisatie van het rekenonderwijs, lijkt het misschien voor de hand liggend om het eigenaarschap voor het rekenonderwijs bij de wiskundesectie of bij rekendocenten te beleggen. Bij deze keus plaatsen wij een aantal kanttekeningen. Om te beginnen willen we benadrukken dat rekenen wezenlijk iets anders dan wiskunde is. Het is een (wijdverbreid!) misverstand te denken dat rekenen gewoon een onderdeel is van wiskunde. Rekenen is een apart vak, met een eigen didactiek. Wiskundedocenten zijn niet opgeleid om rekenen te geven. Voor het geven van rekenonderwijs zijn specifieke, rekendidactische vaardigheden nodig. De referentieniveaus laten duidelijk zien dat leerlingen met name functioneel moeten kunnen rekenen. Ofwel: rekenen in een context. Als je rekenen bij de wiskundesectie neerlegt ver-exact het. Wiskundedocenten zijn vaak theoretici, dat zie je ook terug in het vak wiskunde. Dat is iets wezenlijk anders dan het functionele karakter van rekenen, zoals dat in bijvoorbeeld de avo-vakken wordt toegepast. Veel schoolleiders die het rekenonderwijs bij de wiskundesectie onderbrengen, denken helaas ook nog eens dat het rekenonderwijs onder de reguliere wiskundetijd kan worden aangeboden. Omdat rekenen en wiskunde in de aard twee verschillende vakken zijn, blijft er echter in de praktijk onvoldoende tijd over om het volledige wiskundeprogramma door te werken. Dat gaat ten koste van het rekenen of van de wiskunde. Of van beide. Rekenen is ieders verantwoordelijkheid Wij adviseren scholen om de verantwoordelijkheid voor het rekenonderwijs bij voorkeur bij een grotere groep vakdocenten neer te leggen. Om precies te zijn: bij álle docenten die binnen hun vak te maken hebben met rekenen. Zij zijn al bezig met functioneel rekenen, maar het probleem is dat ze de dingen allemaal anders uitleggen. Er is sprake van een systeemscheiding, die inherent lijkt te zijn aan de vakkenstructuur die wij kennen. De natuurkundedocent geeft bijvoorbeeld de horizontale en de verticale as in een grafiek andere letters dan de wiskundedocent. En de economiedocent berekent een percentage op een andere manier dan de wiskundedocent. Zeker voor (zeer) zwakke rekenaars maken we het hierdoor zo ingewikkeld. Zij zien door de bomen het bos niet meer. Ze zijn niet in staat om zich rekenstrategieën Praktijk MESO magazine nummer 192 november

3 eigen te maken die zij in verschillende contexten kunnen toepassen. Deze systeemscheiding helpt hen niet om functioneel te leren rekenen. Integendeel. Afspraken Als een school echt iets wil gaan doen met rekenen, dan moeten al die vakdocenten hoe dan ook onderling afspraken gaan maken. Nu is dat niet of nauwelijks het geval. Dan zegt een docent bijvoorbeeld Nee hoor, zo moet je dat niet doen, ik weet een veel makkelijker manier. Of er komt hulp van de ouders die zeggen: Nee, ik heb het vroeger zus of zo geleerd. Dát is pas handig. Door het ontbreken van afspraken is de ellende vaak niet te overzien. Sterke rekenaars kunnen daar wel mee omgaan. Zij hebben op die manier wel vijf strategieën tot hun beschikking. Maar voor (zeer) zwakke rekenaars geldt dat niet. Het is werkelijk van het allergrootste belang dat docenten met elkaar afspraken maken over rekenen en rekendidactiek. Rekendrieslagmodel Het rekendrieslagmodel laat zien welke stappen een leerling doorloopt bij het oplossen van een rekenprobleem. Met dit model kunnen docenten achterhalen hoe een leerling denkt en handelt. En als een docent weet waar de leerling vastloopt, kan hij ook gericht interveniëren (Brandt-Bosman en Kaskens, 2012). Reflecteren Context Plannen Oplossing Uitvoeren Bron: M. van Groenestijn e.a. 2012b Bewerking Handelingsmodel Het handelingsmodel is een schematische weergave van de rekenkundige ontwikkeling die leerlingen doormaken. Op het bovenste niveau kunnen leerlingen formele bewerking uitvoeren. Dan berekenen ze dus bijvoorbeeld een oppervlakte door gebruik te maken van een formule (oppervlakte = lengte x breedte). Bij het laagste niveau werken leerlingen in een concrete situatie aan bijvoorbeeld maatgevoel. Door stappen te zetten in het lokaal, krijgen ze een idee over lengte en breedte, of ze bakenen een vierkante meter af met schilderstape Mentaal handelen Verwoorden/communiceren Formeel handelen (formele bewerkingen uitvoeren) Voorstellen-abstract (representeren van de werkelijkheid aan de hand van denkmodellen) Voorstellen-concreet (representeren van objecten en werkelijkheidssituaties in concrete afbeeldingen) Informeel handelen in werkelijkheidssituaties (doen) Bron: M. van Groenestijn e.a. 2012a Het verdient aanbeveling om daarbij aan te sluiten op de rekendidactiek van het basisonderwijs. Alle docenten die iets met rekenen te maken hebben, zouden moeten we leren rekenen. Als een leerling het niet snapt, dan kan er namelijk een stapje terug worden gedaan naar de lesstof die de leerling wel onder de knie heeft. Docenten die niet weten hoe leerlingen iets geleerd hebben, gaan onbedoeld op de verkeerde manier verder met de stof. Docenten die weten hoe leerlingen hebben leren rekenen, kunnen veel functioneler gebruikmaken van hun voorkennis. Hiermee voorkomen ze veel verwarring en onnodige uitval. In de praktijk doet zich hier overigens wel een lastig punt voor. Veel docenten hebben het idee dat de manier waarop zij zelf hebben leren rekenen de manier is. Daardoor staan ze niet altijd open voor de huidige rekendidactische inzichten. Het is goed om te beseffen dat er weliswaar hele generaties op de traditionele manier hebben leren rekenen, maar dat er toen nog veel meer kinderen uitvielen dan nu. Didactisch repertoire Wat betreft dat handelingsmodel: vmbo-docenten gebruiken de onderste twee handelingsniveaus te weinig en laten bijvoorbeeld in de praktijkvakken heel veel kansen liggen. Havo-, vwo- en mbo-docenten gebruiken juist met name de bovenste twee niveaus. Dit is niet terecht. Havo-, vwo- en mbo-docenten vinden de onderste niveaus misschien te kinderachtig, maar veel leerlingen 26 MESO magazine nummer 192 november 2013

4 Rekenen zouden ermee geholpen zijn als ze die niveaus wel zouden gebruiken. Veel havo 4-leerlingen scoren minder dan een 5 op de pilotrekentoets. Veel docenten realiseren zich niet dat leerlingen eenvoudigweg niet een niveau hoger in hun rekenontwikkeling kunnen bereiken als de voorliggende niveaus niet in orde zijn. Tijdens trainingen merken we dat met name havo- en vwo-docenten het heel erg moeilijk vinden om doe-activiteiten te bedenken op het onderste niveau van het handelingsmodel, terwijl de mogelijkheden bij alle vakken voor het oprapen liggen. Voorbeeld van einddoelen en tussendoelen Aan het eind van klas 2 haalt 90% van de leerlingen een voldoende voor de tussentijdse rekentest op referentieniveau 2F. Aan het eind van klas 3 haalt 100% van de leerlingen een voldoende voor de tussentijdse rekentest op referentieniveau 2F en 50% een voldoende op referentieniveau 3F. Rol schoolleiding Training is weliswaar een geëigend instrument om docenten rekenvaardiger te maken, maar voor het implementeren en borgen van effectief rekenonderwijs is meer nodig. Het gaat hierbij namelijk om een implementatievraagstuk, waarin ook schoolleiding, teamleiders en afdelingsleiders een essentiële rol spelen. Waar bestaat hun rol zoal uit? Om te beginnen de rol van de schoolleider. De schoolleider is uiteraard degene die ervoor kan zorgen dat er goed rekenbeleid wordt ontwikkeld, dat rollen en verantwoordelijkheden ten aanzien van het rekenonderwijs helder zijn en dat iedereen zijn rol ook daadwerkelijk pakt. In het rekenbeleid zijn onder meer de doelen helder uitgewerkt. Dankzij het referentiekader liggen de einddoelen weliswaar vast, maar scholen bepalen zelf hoe ze die willen bereiken en vooral ook: in welk tempo. De uitwerking van de tussendoelen hangt in belangrijke mate af van het instroomniveau van leerlingen. Zoals eerder aangegeven zien scholen zich geconfronteerd met enorme verschillen. Een fors aantal leerlingen heeft niet het instroomniveau dat zij zouden moeten hebben. Het rekenbeleidsplan moet duidelijk maken hoe met deze grote onderlinge verschillen wordt omgegaan. De factor tijd verdient daarbij absoluut aandacht. Onderzoek laat zien dat tijd van cruciaal belang is, zeker voor zwakke rekenaars; hun rekenvaardigheden verbeteren als er voldoende tijd is voor effectieve instructie. Het is dus zaak om eisen te stellen aan kwalitatief goede rekentijd; sturing hierop en handhaving zijn noodzakelijk. Welke eisen dat zijn, bepaalt de schoolleiding aan de hand van het schoolprofiel. Natuurlijk zal een school met een zorgprofiel hierin veel verder gaan dan een gymnasium, maar kwalitatief goed rekenonderwijs in de hele school begint met het op de agenda zetten van rekenen en de communicatie erover. In trainingen zien we steeds vaker dat schoolleiders ook deelnemen. Zij willen zich op de hoogte stellen van de inhoud om zo beter te weten waarop ze kunnen sturen. Dit is een goede ontwikkeling, omdat schoolleiders door dergelijke trainingen zich gaan realiseren hoe belangrijk het is om het rekenonderwijs structureel aan te pakken. Ze beseffen dat ze in de les kunnen zien dat een docent rekendidactisch bekwaam is voor zijn eigen vak en dat ze rekenen en rekendidactische vaardigheden een plek moeten geven in de gesprekscyclus. Bovendien wordt hen het verschil duidelijker tussen een rekendocent en rekenbewuste vakdocenten (zie kader). Beide docenten zijn belangrijk; om elkaar aan te vullen en te versterken is afstemming nodig. Inhoudelijke sturing middenmanagement Bij het implementeren en borgen van effectief rekenbeleid is er ook een zeer belangrijke rol weggelegd voor team- en afdelingsleiders. Voor de meesten van hen is het nieuw om op zo n inhoudelijk thema als rekenen te sturen. Het is echter aan hen om te bewaken dat het thema voortdurend op de Kenmerken rekenbewuste en rekendocenten Rekenbewuste vakdocenten: geven rekenbewust vakonderwijs: zij grijpen rekenkansen in hun eigen vak of creëren ze; attenderen leerlingen wanneer rekenvaardigheden gebruikt worden bij hun vak; hebben kennis van de rekendidactiek waarmee rekenvraagstukken in hun vak worden opgelost; vragen hulp aan rekendocenten. Rekendocenten: zijn competent op het gebied van rekeninhoud en rekendidactiek; geven rekenlessen (of modules, projecten); kunnen omgaan met verschillen in rekenniveau door te differentiëren; bepalen het aanbod: via de methode of op andere wijze (bijvoorbeeld digitaal, in de vaklessen); ondersteunen hun collega-vakdocenten. MESO magazine nummer 192 november

5 agenda blijft van bijvoorbeeld team-, sectie- of afdelingsvergaderingen. Het past ook bij hun rol om bijvoorbeeld mogelijkheden te creëren voor collegiale visitatie of intervisie. Door werkelijk te sturen op de implementatie van effectief rekenonderwijs, kunnen zij er tegelijkertijd voor zorgen dat een eventuele rekencoördinator beter uit de verf komt. Tot grote frustratie van velen is de rekencoördinator op veel scholen nu vaak te weinig effectief terwijl hij een gigantische klus klaart. De onduidelijke rolverdeling die we in de praktijk van scholen zien, is hier debet aan. De rekencoördinator moet inhoudelijk zorgen dat de juiste dingen gebeuren. Hij kan bijvoorbeeld lesobservaties doen, docenten ondersteunen bij het effectief omgaan met methode en toetsen, en hen informeren en toerusten om goed rekenonderwijs te geven. Je kunt hem het beste beschouwen als een staffunctionaris, met een faciliterende en inhoudelijke rol. De rekencoördinator heeft echter geen lijnverantwoordelijkheid, hij stuurt docenten niet aan. Die handschoen moet het middenmanagement oppakken. Succesvolle aanpak Samenvattend stellen we dat de beste rekenresultaten mogen worden verwacht als: verantwoordelijkheden helder zijn verdeeld; alle betrokkenen voldoende vaardig zijn om hun rol goed in te vullen; er een goed gefundeerd rekenbeleid is; bij de uitwerking van de tussendoelen rekening is gehouden met het instroomniveau; alle betrokken docenten heldere afspraken maken over rekendidactiek, aansluitend op de rekendidactiek van het aanleverend onderwijs; de rekendidactische vaardigheden van alle docenten in orde zijn; er voldoende tijd is ingeroosterd voor rekeninstructie (zeker voor de zeer zwakke rekenaars) en voor het onderhouden van rekenvaardigheden. Literatuur Brandt-Bosman, R. & J. Kaskens (2012). Grijp de rekenkansen. De referentieniveaus rekenen in het voortgezet onderwijs. Amersfoort: CPS. Groenestijn, M. van e.a (2012a). Protocol Ernstige Reken- Wiskunde-problemen en Dyscalculie MBO. Assen: Van Gorcum. Groenestijn, M. van e.a (2012b). Protocol Ernstige Reken- Wiskunde-problemen en Dyscalculie VO en VSO. Assen: Van Gorcum. 28 MESO magazine nummer 192 november 2013

KENMERKEN VAN EN KEUZES VOOR REKENBELEID. Martin van Reeuwijk 25 april 2013

KENMERKEN VAN EN KEUZES VOOR REKENBELEID. Martin van Reeuwijk 25 april 2013 KENMERKEN VAN EN KEUZES VOOR REKENBELEID Martin van Reeuwijk 25 april 2013 REKEN- (EN TAAL) BELEID IN PRAKTIJK Onderzoek rekenen in VO, 303 scholen Niveaus en rollen binnen de school Visie en kenmerken

Nadere informatie

Rekenen in het MBO. 11 maart 2014

Rekenen in het MBO. 11 maart 2014 Rekenen in het MBO 11 maart 2014 Eén boek, vijf delen: Visie en organisatie (h 1 t/m 4) Rekenen (h 5 t/m 9) Afstemmen (h 10 t/m 13) Begeleiding (h 14 t/m 17) Onderzoek (h 18 en h 19) Kern: Goed rekenonderwijs

Nadere informatie

Protocol Ernstige RekenWiskunde- problemen en Dyscalculie Elde College (in het VO wordt meestal alleen gesproken over rekenen). Esumrt.

Protocol Ernstige RekenWiskunde- problemen en Dyscalculie Elde College (in het VO wordt meestal alleen gesproken over rekenen). Esumrt. Protocol Ernstige RekenWiskunde- problemen en Dyscalculie Elde College (in het VO wordt meestal alleen gesproken over rekenen). Esumrt.2014 Inleiding Rekenen moet, ook in het VO, een aparte plek krijgen.

Nadere informatie

Ingrediënten voor een breed gedragen rekenonderwijs

Ingrediënten voor een breed gedragen rekenonderwijs Ingrediënten voor een breed gedragen rekenonderwijs R. Brandt-Bosman & P. Gerrits 1 CPS, Amersfoort De wet op referentieniveaus (2010) vraagt scholen om meer aandacht aan rekenen en taal te besteden. In

Nadere informatie

inhoud Dyscalculie Rekenproblemen Presentatie_gebruikersdag_najaar2013 1 Onderhoudsproblemen

inhoud Dyscalculie Rekenproblemen Presentatie_gebruikersdag_najaar2013 1 Onderhoudsproblemen inhoud Rekenblokken voor de zwakke rekenaar Over wie hebben we het? Welke problemen zijn er zoal? Wat is er aan te doen? Rekenproblemen Dyscalculie Onderhoudsproblemen Beschikbaarheidsproblemen Ernstige

Nadere informatie

www.masterplandyscalculie.nl

www.masterplandyscalculie.nl In gesprek met... www.masterplandyscalculie.nl Gesprekken Deze waaier is voor zorgcoördinatoren, rekencoördinatoren en rekenspecialisten die gesprekken voeren met en over een student met ernstige rekenwiskunde-problemen.

Nadere informatie

Protocol ERWD voor VO en MBO - Mieke van Groenestijn en Jaap Vedder MBO-bijeenkomsten Rotterdam, Assen, Eindhoven (oktober 2011)

Protocol ERWD voor VO en MBO - Mieke van Groenestijn en Jaap Vedder MBO-bijeenkomsten Rotterdam, Assen, Eindhoven (oktober 2011) Protocol ERWD voor VO en MBO - Mieke van Groenestijn en Jaap Vedder MBO-bijeenkomsten Rotterdam, Assen, Eindhoven (oktober 2011) Bijgestelde inhoudsopgave protocol ERWD n.a.v. MBO-bijeenkomst 8 sept 2011

Nadere informatie

Rotterdam, februari 2013 Betreft: Verandering invoering nieuwe eisen m.b.t. Nederlands en rekenen. Geachte ouders/verzorgers en leerlingen,

Rotterdam, februari 2013 Betreft: Verandering invoering nieuwe eisen m.b.t. Nederlands en rekenen. Geachte ouders/verzorgers en leerlingen, Postbus 57613 3008 BP Rotterdam Aan de ouders/verzorgers en leerlingen van CSG Calvijn Rotterdam, februari 2013 Betreft: Verandering invoering nieuwe eisen m.b.t. Nederlands en rekenen Bezoekadres Centrale

Nadere informatie

Zwakke rekenaars in het vo

Zwakke rekenaars in het vo m.scholvinck@cps.nl Zwakke rekenaars in het vo Machteld Schölvinck, CPS. 9 December 2014. Verdiepingsconferentie Masterplan Dyscalculie Utrecht. BB-toets en ER-toets 2 CPS Onderwijsontwikkeling en advies

Nadere informatie

Elke rekencoach een VIP bij de implementatie het van het ERWD Protocol. 11 december Henk Logtenberg

Elke rekencoach een VIP bij de implementatie het van het ERWD Protocol. 11 december Henk Logtenberg Elke rekencoach een VIP bij de implementatie het van het ERWD Protocol 11 december Henk Logtenberg Opbrengst 1. Kennis van de rollen en taken van een rekencoach bij het werken met het ERWD- Protocol 2.

Nadere informatie

vormgeven van rekenen in het VO

vormgeven van rekenen in het VO vormgeven van rekenen in het VO Martin van Reeuwijk,, Susanne Spiele, Madeleine Vliegenthart, Peter van Wijk Allen werkzaam bij APS, versie 21 Februari 2013 vooraf Dit is een voorpublicatie, en zal als

Nadere informatie

Rekenen in VO. BOOR, CVO, LMC

Rekenen in VO. BOOR, CVO, LMC Onderwerpen voor vandaag: De rekenprofessional in vo Watis goed rekenonderwijs? Watmag je verwachten van een rekendocent? Rekenen in alle vakken De rekenexpert De rekencoach / ondersteuner Protocol ERWD

Nadere informatie

Met de referentieniveaus naar schoolsucces

Met de referentieniveaus naar schoolsucces Met de referentieniveaus naar schoolsucces Zo stuurt u op taal- en rekenresultaten Corine Ballering René van Drunen 15 Bijlage 2 Format rekenbeleidsplan In dit format komen achtereenvolgens de volgende

Nadere informatie

Rekenen bij Moderne Wiskunde

Rekenen bij Moderne Wiskunde Moderne Wiskunde Rekenen: een volledig doorlopende leerlijn rekenen voor alle leerjaren en alle niveaus! Rekenen bij Moderne Wiskunde 1 Verplichte rekentoets Vanaf schooljaar 2013/2014 Voor alle leerlingen

Nadere informatie

Programma ERWD. Dyscalculie. ERWD-presentatie Mieke van Groenestijn, HU, Utrecht 1

Programma ERWD. Dyscalculie. ERWD-presentatie Mieke van Groenestijn, HU, Utrecht 1 -presentatie 17-5-2011 Programma Programma Inleiding Hoofdlijnen Handelingsmodel Werken met het handelingsmodel Fasen Motto Ernstige RW-problemen en Dyscalculie Motto 1 Passend begint bij goed Ernstige

Nadere informatie

Rekenen in het MBO

Rekenen in het MBO Rekenen in het MBO 1 2 Wat komt aan de orde? Actuele ontwikkelingen Rekenen in het MBO waarom eigenlijk? Rekenen in het MBO belangrijke aandachtspunten Rekenen in het MBO actuele ontwikkelingen waarom

Nadere informatie

Taal- en rekenbeleid op het Valuascollege

Taal- en rekenbeleid op het Valuascollege Taal- en rekenbeleid op het Valuascollege 1 Meer aandacht voor taal en rekenen 2 Invoering referentieniveaus 2.1 Referentiekader 2.2 Voordelen van het werken met referentieniveaus 2.3 Overzicht eindniveaus

Nadere informatie

toetsresultaten vmbo en mbo in de regio Den Haag oktober 2011

toetsresultaten vmbo en mbo in de regio Den Haag oktober 2011 TAAL EN REKENEN VAN BELANG toetsresultaten vmbo en mbo in de regio Den Haag oktober 2011 INHOUD Inleiding... 5 Hoofdstuk 1 Resultaten VMBO in de regio Den Haag... 7 1.1 Totaal overzicht van de afgenomen

Nadere informatie

Ernstige RekenWiskunde-proble

Ernstige RekenWiskunde-proble 4 9 1 3 7 5 6 7 8 3 en Dyscalculie Protocol Rekene Ernstige RekenWiskunde-proble skunde-problemen en Dyscalculi en Dyscalculie Ernstige Reken Ernstige Reken MBO probleme Mieke van Groenestijn Gerjan van

Nadere informatie

Schoolbeleid: Zo doen wij dat! Marianne Espeldoorn

Schoolbeleid: Zo doen wij dat! Marianne Espeldoorn Schoolbeleid: Zo doen wij dat! 11-12-2013 Marianne Espeldoorn Deze presentatie Doel: - Verschillende mogelijkheden verkennen om het rekenbeleid in de school op een compacte en aansprekende manier vorm

Nadere informatie

De drieslag rekenen in de doorgaande leerlijn vmbo-mbo

De drieslag rekenen in de doorgaande leerlijn vmbo-mbo De drieslag rekenen in de doorgaande leerlijn vmbo-mbo Caroline van Eijk Conferentie doorlopende leerlijnen taal en rekenen, De referentieniveaus in de praktijk Zwolle, 10 november 2010 Project Rekenpiloot

Nadere informatie

De rekenlessen van het ICT College (mbo-3) Een praktijkonderzoek van Laura Martens

De rekenlessen van het ICT College (mbo-3) Een praktijkonderzoek van Laura Martens De rekenlessen van het ICT College (mbo-3) Een praktijkonderzoek van Laura Martens Onderwerpen Voorstellen Waar speelt het zich af? Startsituatie 2011-2012 Praktijkprobleem en onderzoeksvraag Theorie:

Nadere informatie

Rekenlessen uit de praktijk

Rekenlessen uit de praktijk Rekenlessen uit de praktijk Inhoud Aanleiding en onderzoeksopzet 2 Conclusies op hoofdlijnen 3 Waarnemingen 4 Scholen die hebben meegewerkt aan dit onderzoek 11 Colofon 11 Aanleiding en onderzoeksopzet

Nadere informatie

najaar 2010 Bijeenkomst steunpunt taalenrekenenvo Freudenthal Instituut

najaar 2010 Bijeenkomst steunpunt taalenrekenenvo Freudenthal Instituut najaar 2010 Bijeenkomst steunpunt taalenrekenenvo Freudenthal Instituut Waarom? de aanleiding Wie gaat wat doen? wiskunde of schoolbreed Rol van de docent Wat ga je inzetten? materialen, ook ict Doelgroepen,

Nadere informatie

Referentieniveaus uitgelegd. 1S - rekenen Vaardigheden referentieniveau 1S rekenen. 1F - rekenen Vaardigheden referentieniveau 1F rekenen

Referentieniveaus uitgelegd. 1S - rekenen Vaardigheden referentieniveau 1S rekenen. 1F - rekenen Vaardigheden referentieniveau 1F rekenen Referentieniveaus uitgelegd De beschrijvingen zijn gebaseerd op het Referentiekader taal en rekenen'. In 'Referentieniveaus uitgelegd' zijn de niveaus voor de verschillende sectoren goed zichtbaar. Door

Nadere informatie

Aan de voorzitter van de Tweede Kamer der Staten Generaal Postbus EA..DEN HAAG

Aan de voorzitter van de Tweede Kamer der Staten Generaal Postbus EA..DEN HAAG >Retouradres Postbus 16375 2500 BJ Den Haag Aan de voorzitter van de Tweede Kamer der Staten Generaal Postbus 20018 2500 EA..DEN HAAG Voortgezet Onderwijs en Middelbaar Beroepsonderwijs Rijnstraat 50 Den

Nadere informatie

Van beleidsplan naar docentgedrag in de klas. Etalageconferentie 7 februari 2013 Geppie Bootsma

Van beleidsplan naar docentgedrag in de klas. Etalageconferentie 7 februari 2013 Geppie Bootsma Van beleidsplan naar docentgedrag in de klas Etalageconferentie 7 februari 2013 Geppie Bootsma g.bootsma@aps.nl Opzet lezing Taalbeleidsplan in de school Taalbewust gedrag in de les Onderzoek naar taal

Nadere informatie

Etalage conferentie 7 februari 2013. Op weg naar succes! Lydia van Deelen Meeng, managing consultant CPS

Etalage conferentie 7 februari 2013. Op weg naar succes! Lydia van Deelen Meeng, managing consultant CPS Etalage conferentie 7 februari 2013 Op weg naar succes! Lydia van Deelen Meeng, managing consultant CPS Op weg naar succes! Van de theorie naar de praktijk. Opbrengstgericht werken en de referentieniveaus.

Nadere informatie

Taal-en rekenbeleid in de schoolpraktijk. 25 april 2013

Taal-en rekenbeleid in de schoolpraktijk. 25 april 2013 Taal-en rekenbeleid in de schoolpraktijk 25 april 2013 Taal en rekenen Elke achtstegroeper die de basisschool verlaadt krijgt een klassenfoto van 20 bij 25 cm. Welke is het? Op havo en vwo Klachten van

Nadere informatie

handleiding handleiding Real Life Rekenen Uitgeverij Zwijsen B.V., Tilburg - www.realliferekenen.nl * 27-06-2012 1

handleiding handleiding Real Life Rekenen Uitgeverij Zwijsen B.V., Tilburg - www.realliferekenen.nl * 27-06-2012 1 handleiding handleiding Real Life Rekenen Uitgeverij Zwijsen B.V., Tilburg - www.realliferekenen.nl * 27-06-2012 1 Inleiding Real Life Rekenen zorgt ervoor dat de leerling optimaal wordt voorbereid op

Nadere informatie

Protocol Ernstige Reken/Wiskunde problematiek en Dyscalculie

Protocol Ernstige Reken/Wiskunde problematiek en Dyscalculie Protocol Ernstige Reken/Wiskunde problematiek en Dyscalculie Naam notitie Protocol ernstige reken/wiskunde problematiek en dyscalculie Portefeuillehouder Karel de Waal Versienummer 3 Status document *

Nadere informatie

Reken uit en Leg uit Twee vaardigheden hand in hand

Reken uit en Leg uit Twee vaardigheden hand in hand Reken uit en Leg uit Twee vaardigheden hand in hand Presentatie Alledaags Rekenen Nieuwegein woensdag 21 november 2012 Giel Hanraets en Vincent Jonker deel 0 PROGRAMMA Programma 1. Korte schets van de

Nadere informatie

Cursus rekendidactiek. Bijeenkomst 5 29 januari 2013 monica wijers, vincent jonker Freudenthal Instituut

Cursus rekendidactiek. Bijeenkomst 5 29 januari 2013 monica wijers, vincent jonker Freudenthal Instituut Cursus rekendidactiek Bijeenkomst 5 29 januari 2013 monica wijers, vincent jonker Freudenthal Instituut Rekenen uit de krant Een krappe 40 procent van de Nederlanders weet niet dat een glas sap evenveel

Nadere informatie

(protocol ernstige reken wiskundeproblemen

(protocol ernstige reken wiskundeproblemen Protocol (protocol ernstige reken wiskundeproblemen en dyscalculie VO) ERWD2 (samenvatting; Protocol Ernstige Reken Wiskunde-problemen en Dyscalculie, M.Groenestijn c.s., 2012, v.gorcum, Assen) 1 (kern)

Nadere informatie

Protocol Ernstige RekenWiskunde-problemen en Dyscalculie

Protocol Ernstige RekenWiskunde-problemen en Dyscalculie Protocol Ernstige RekenWiskunde-problemen en Dyscalculie Protocol Ernstige RekenWiskunde-problemen en Dyscalculie VO en VSO Mieke van Groenestijn Gerjan van Dijken Dolf Janson 2012 2012, Koninklijke Van

Nadere informatie

Uitkomsten rekengesprekken

Uitkomsten rekengesprekken Uitkomsten rekengesprekken 5 e Rekenconferentie 11 maart 2014 Jacqueline de Schutter, projectleider intensiveringstraject rekenen mbo Steunpunt taal en rekenen mbo Inhoud Aanleiding en aanpak gesprekken

Nadere informatie

www.masterplandyscalculie.nl

www.masterplandyscalculie.nl In gesprek met... www.masterplandyscalculie.nl Gesprekken Deze waaier is voor zorgcoördinatoren, rekencoördinatoren en rekenspecialisten die gesprekken voeren met en over een leerling met ernstige rekenwiskunde-problemen.

Nadere informatie

Presentatie ernstige rekenproblemen & Dyscalculie 22 oktober 2014; Johanna Jager & Annelie van Harten

Presentatie ernstige rekenproblemen & Dyscalculie 22 oktober 2014; Johanna Jager & Annelie van Harten Presentatie ernstige rekenproblemen & Dyscalculie 22 oktober 2014; Johanna Jager & Annelie van Harten Programma Invoering van referentieniveaus en rekentoetsen in het onderwijs. Wat zijn ernstige rekenproblemen

Nadere informatie

Ernstige RekenWiskunde-proble

Ernstige RekenWiskunde-proble 2 4 1 39 3 7 5 6 7 8 3 n en Dyscalculie Protocol Rekene Ernstige RekenWiskunde-proble iskunde-problemen en Dyscalculi en Dyscalculie Ernstige Reken Ernstige Reken VO problemen e Mieke van Groenestijn Gerjan

Nadere informatie

ʻIk heb het niet verstaan, kunt u het nog een keer uitleggen?ʼ

ʻIk heb het niet verstaan, kunt u het nog een keer uitleggen?ʼ ʻIk heb het niet verstaan, kunt u het nog een keer uitleggen?ʼ Verlengde instructie nader bekeken Ceciel Borghouts 21 januari 2011 Indeling van de lezing Wat verstaat men onder (verlengde) instructie?

Nadere informatie

Martin van Reeuwijk CvTE

Martin van Reeuwijk CvTE EEN NIEUWE SYLLABUS REKENEXAMEN 2A Martin van Reeuwijk CvTE EEN SYLLABUS REKENEN 2F EN 3F VOOR VO EN MBO Vervangt alle toetswijzers (vo) en syllabi (mbo) Referentiekader rekenen NIET veranderd Met ingang

Nadere informatie

4 Checklist rekenen 4

4 Checklist rekenen 4 4 Checklist rekenen Protocol ERWD mbo 4.1 Rekenbeleid De mbo-instelling heeft in haar instellingsbeleid een visie vastgelegd op rekenonderwijs en de wijze waarop het rekenen wordt ingevuld, georganiseerd

Nadere informatie

Rekengesprekken voeren

Rekengesprekken voeren Rekenen-Wiskunde Handelingsmodel en drieslagmodel inzetten Rekengesprekken voeren Leerlingen zijn de kenner van hun eigen onderwijsbehoeften (Pameijer, Beukering & Lange, 2009). Hierover met hen in gesprek

Nadere informatie

Rekengesprekken voeren

Rekengesprekken voeren Rekenen-Wiskunde Handelingsmodel en drieslagmodel inzetten Rekengesprekken voeren Leerlingen zijn de kenner van hun eigen onderwijsbehoeften (Pameijer, Beukering & Lange, 2009). Hierover met hen in gesprek

Nadere informatie

MBO. Protocol ERWD3 - MBO. Programma. Uitgangspunten ERWD3 ERWD. Doelgroepen in MBO. ERWD3 - MBO 5 en 7 juni Mieke van Groenestijn, HU 1

MBO. Protocol ERWD3 - MBO. Programma. Uitgangspunten ERWD3 ERWD. Doelgroepen in MBO. ERWD3 - MBO 5 en 7 juni Mieke van Groenestijn, HU 1 3 - MBO 5 en 7 juni 2012 Programma 2 Protocol 3 - MBO MBO Mieke van Groenestijn Kenniscentrum Educatie Hogeschool Utrecht 3 Uitgangspunten 3 Opet 3-MBO: - deel 1: rekenbeleid (inclusief visie en stappenplan)

Nadere informatie

parate rekenvaardigheden

parate rekenvaardigheden parate rekenvaardigheden Rinske Stelwagen & Teun Hommersom parate rekenvaardigheden wie zijn wij workshop tijdens de vorige conferentie de som van de dag een wiskunde- / reken-website een diagnostische

Nadere informatie

Protocol Ernstige rekenproblemen. Dyscalculie. Signalering, ondersteuning en begeleiding van leerlingen met ernstige rekenproblemen en dyscalculie.

Protocol Ernstige rekenproblemen. Dyscalculie. Signalering, ondersteuning en begeleiding van leerlingen met ernstige rekenproblemen en dyscalculie. Signalering, ondersteuning en begeleiding van leerlingen met ernstige rekenproblemen en dyscalculie. Vestiging Gunning op de Daaf Geluk Protocol Ernstige rekenproblemen en Dyscalculie P. Maradiaga-Schenke

Nadere informatie

Wie durft? leidinggeven aan taal- en rekenbeleid. Janneke Oasterman en Ria Brandt

Wie durft? leidinggeven aan taal- en rekenbeleid. Janneke Oasterman en Ria Brandt Janneke Dosterman is als rnanaging consultant verbonden aan CPS Onderwijsontwikkeling en advies. E-mail:).oosterman@cps.nl Ria Brandt is als senior consultant verbonden aan CPS Onderwijsontwikkeling en

Nadere informatie

De Referentieniveaus Taal. BAVO Eemlanden 14 maart 2012

De Referentieniveaus Taal. BAVO Eemlanden 14 maart 2012 De Referentieniveaus Taal BAVO Eemlanden 14 maart 2012 2 Wat komt aan de orde? Aanleiding tot de referentieniveaus Wat zijn referentieniveaus? Status en ontwikkelingen rond de referentieniveaus Referentieniveaus

Nadere informatie

Protocol Ernstige RekenWiskunde-problemen en Dyscalculie

Protocol Ernstige RekenWiskunde-problemen en Dyscalculie Protocol Ernstige RekenWiskunde-problemen en Dyscalculie Protocol Ernstige RekenWiskunde-problemen en Dyscalculie MBO Mieke van Groenestijn Gerjan van Dijken Dolf Janson 2012, Koninklijke Van Gorcum BV,

Nadere informatie

Versterk β. Gecijferdheid? Wat gaan we doen met het

Versterk β. Gecijferdheid? Wat gaan we doen met het Versterk β Gecijferdheid? Wat gaan we doen met het rekenen in het VO? Universumstudiemiddag St.-Odulphuslyceum, do. 25 september 2008 Waarom wil je eigenlijk iets aan rekenen doen binnen vo? Waarom ga

Nadere informatie

Annemarie Groot. Rinske Stelwagen. Entree en rekenen. Effectief inrichten rekenonderwijs. Welke keuzes?

Annemarie Groot. Rinske Stelwagen. Entree en rekenen. Effectief inrichten rekenonderwijs. Welke keuzes? Rinske Stelwagen Annemarie Groot Entree en rekenen Effectief inrichten rekenonderwijs. Welke keuzes? Rekenonderwijs: wat speelt er? De doelgroep De docenten De kaders Doelgroep Entree Rekenen 14.500 studenten

Nadere informatie

Rekenbeleid in school. studiemiddag Nederlands en rekenen 27 januari 2011 Monica Wijers

Rekenbeleid in school. studiemiddag Nederlands en rekenen 27 januari 2011 Monica Wijers Rekenbeleid in school studiemiddag Nederlands en rekenen 27 januari 2011 Monica Wijers Waarom? de aanleiding Wie gaat wat doen? wiskunde of schoolbreed Rol van de docent Wat ga je inzetten? materialen,

Nadere informatie

Protocol ernstige rekenproblemen en dyscalculie

Protocol ernstige rekenproblemen en dyscalculie Protocol ernstige rekenproblemen en dyscalculie Olympus College 2016-2017 1 Inhoud Inleiding 3 Definitie 4 Signalering en diagnostiek 5 Faciliteiten 6 Organisatie 7 Bijlage 1 Aanmeldformulier dyscalculie

Nadere informatie

Vierdejaars en de kennisbasistoets zwakke rekenaars in pabo 4

Vierdejaars en de kennisbasistoets zwakke rekenaars in pabo 4 Vierdejaars en de kennisbasistoets zwakke rekenaars in pabo 4 Gerard Boersma, HAN Pabo (Ronald Keijzer, Hogeschool ipabo) Overzicht Inleiding Onderzoeksvraag Methode Bevindingen Vragen en discussie Inleiding

Nadere informatie

Agenda rekenonderwijs vo /mbo

Agenda rekenonderwijs vo /mbo Agenda rekenonderwijs vo /mbo Inleiding In oktober 2015 is besloten om het meetellen van de hoogte van het resultaat voor rekenen in voorbereidend middelbaar beroepsonderwijs (vmbo), hoger algemeen vormend

Nadere informatie

Protocol Dyscalculie

Protocol Dyscalculie Protocol Dyscalculie Inhoud Inleiding 2 Visie en uitgangspunten 3 Wat wordt verstaan onder dyscalculie? 4 Leren rekenen en rekenproblemen 4 Drie pijlers 5 Interne diagnostiek 5 Externe diagnostiek 6 Stappenplan

Nadere informatie

filmpje bewindslieden (http://www.taalenrekenen.nl/)

filmpje bewindslieden (http://www.taalenrekenen.nl/) SLO oktober 2009 filmpje bewindslieden (http://www.taalenrekenen.nl/) Achtergrond Nederland heeft een goed onderwijssysteem. Maar, er is maatschappelijke zorg over de kwaliteit van het reken- en taalonderwijs.

Nadere informatie

REKENEN HAVO C&M. Christelijk Lyceum Delft Lonneke Boels Rekencoördinator bovenbouw, locatie havo-vwo (Molenhuispad) Docent rekenen, technator

REKENEN HAVO C&M. Christelijk Lyceum Delft Lonneke Boels Rekencoördinator bovenbouw, locatie havo-vwo (Molenhuispad) Docent rekenen, technator REKENEN HAVO C&M Christelijk Lyceum Delft Lonneke Boels Rekencoördinator bovenbouw, locatie havo-vwo (Molenhuispad) Docent rekenen, technator Inhoud Meten is weten Beleid - Wie RT? Inhoud lessen Historie

Nadere informatie

ACHTERSTANDBESTRIJDING EN REFERENTIENIVEAUS voor taal en rekenen in het VO. Wat staat scholen te doen?

ACHTERSTANDBESTRIJDING EN REFERENTIENIVEAUS voor taal en rekenen in het VO. Wat staat scholen te doen? ACHTERSTANDBESTRIJDING EN REFERENTIENIVEAUS voor taal en rekenen in het VO Wat staat scholen te doen? Flitspresentaties september / oktober 2012 t.b.v. Steunpunt taal en rekenen VO Overzicht presentatie

Nadere informatie

Zwakke rekenaar in het MBO

Zwakke rekenaar in het MBO Welkom Zwakke rekenaar in het MBO 28 mei 2014 Ceciel Borghouts info@borghoutsrekenadvies.nl Kennismaking Agenda Over welke studenten hebben we het? Een indruk. Vooraf: Handelingsmodel Problemen in kaart

Nadere informatie

Rekenwerkgesprek. Masterplan Dyscalculie VO 9 december 2014 Suzanne de Lange. CPS Onderwijsontwikkeling en advies 1

Rekenwerkgesprek. Masterplan Dyscalculie VO 9 december 2014 Suzanne de Lange. CPS Onderwijsontwikkeling en advies 1 Rekenwerkgesprek Masterplan Dyscalculie VO 9 december 2014 Suzanne de Lange Breuken zijn halve, kwartels en enkels CPS Onderwijsontwikkeling en advies 1 Wat is een rekenwerkgesprek? Postionering en uitgangspunten.

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2016 2017 31 332 Doorlopende Leerlijnen Taal en Rekenen Nr. 77 BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS EN DE MINISTER VAN ONDERWIJS, CULTUUR EN WETENSCHAP Aan de Voorzitter

Nadere informatie

Ik tel tot 10! Volgens Bartjens Studentendag vrijdag 15 april 2016. Rekendag voor Pabo-studenten Thema: Ik tel tot 10!

Ik tel tot 10! Volgens Bartjens Studentendag vrijdag 15 april 2016. Rekendag voor Pabo-studenten Thema: Ik tel tot 10! Volgens Bartjens Studentendag vrijdag 15 april 2016 Ik tel tot 10! Wat: Rekendag voor Pabo-studenten Thema: Ik tel tot 10! Plaats: CPS, Amersfoort (8 min. lopen vanaf NS Amersfoort-Schothorst) Wanneer:

Nadere informatie

4 Checklist rekenen 4

4 Checklist rekenen 4 4 Checklist rekenen Protocol ERWD vo 4.1 Rekenbeleid De school heeft in haar schoolbeleid een visie vastgelegd op rekenonderwijs en de wijze waarop het rekenen wordt ingevuld, georganiseerd en ondersteund

Nadere informatie

Voorstel taal- en rekenbeleid [school]

Voorstel taal- en rekenbeleid [school] Inleiding Landelijk Op 27 april 2010 heeft de Eerste Kamer het wetsvoorstel 'Referentieniveaus Nederlandse taal en rekenen' aangenomen. Het wetsvoorstel treedt op 1 augustus 2010 in werking. De kern van

Nadere informatie

Servicedocument Voortgangsrapportage invoering referentieniveaus rekenen 2015

Servicedocument Voortgangsrapportage invoering referentieniveaus rekenen 2015 Servicedocument Voortgangsrapportage invoering referentieniveaus rekenen 2015 Brief aan Tweede Kamer d.d. 25 juni 2015 Dit is een servicedocument voor het voortgezet onderwijs, bij de voortgangsrapportage

Nadere informatie

Van context naar som. Henk Logtenberg. Juni 2012

Van context naar som. Henk Logtenberg. Juni 2012 Van context naar som Henk Logtenberg Juni 2012 Doel van deze interactieve workshop Aan het einde van de workshop zijn de deelnemers in staat: 1. Met behulp van het rekenwerkgesprek een eerste identificatie

Nadere informatie

Rekenen op snijvlak vmbo-mbo. Conferentie aansluitingspilots 19 november 2012, Zwolle Monica Wijers, Vincent Jonker Freudenthal instituut

Rekenen op snijvlak vmbo-mbo. Conferentie aansluitingspilots 19 november 2012, Zwolle Monica Wijers, Vincent Jonker Freudenthal instituut Leerlijnen Rekenen op snijvlak vmbo-mbo Conferentie aansluitingspilots 19 november 2012, Zwolle Monica Wijers, Vincent Jonker Freudenthal instituut vanmiddag 1. Doorlopende leerlijn 2. Organisatie en beleid

Nadere informatie

Zwakke rekenaar in het MBO

Zwakke rekenaar in het MBO Welkom Zwakke rekenaar in het MBO 16 januari 2015 Ceciel Borghouts info@borghoutsrekenadvies.nl Kennismaking Agenda Over welke studenten hebben we het? Een indruk. Vooraf: Handelingsmodel Problemen in

Nadere informatie

Cursus rekendidactiek. Bijeenkomst 6 26 februari 2013 monica wijers, vincent jonker Freudenthal Instituut

Cursus rekendidactiek. Bijeenkomst 6 26 februari 2013 monica wijers, vincent jonker Freudenthal Instituut Cursus rekendidactiek Bijeenkomst 6 26 februari 2013 monica wijers, vincent jonker Freudenthal Instituut Rekenen uit de krant Huiswerk Zwakke rekenaars Bekijk samenvatting van het protocol ERWD voor

Nadere informatie

Zeven vestigingen. Lombardijen. Juliana. Maarten Luther. Meerpaal. Focus Beroepsacademie. Groene Hart. Eén school. Vreewijk

Zeven vestigingen. Lombardijen. Juliana. Maarten Luther. Meerpaal. Focus Beroepsacademie. Groene Hart. Eén school. Vreewijk Zeven vestigingen Juliana Lombardijen Maarten Luther Meerpaal Groene Hart Focus Beroepsacademie Vreewijk Eén school Algemeen beleid taal, rekenen Taalbeleid al vanaf 2004 ingezet (TTO). I.v.m. referentieniveaus

Nadere informatie

Zwakke rekenaars sterk maken

Zwakke rekenaars sterk maken Zwakke rekenaars sterk maken Bijeenkomst 2 16 februari 2011 monica wijers, ceciel borghouts Freudenthal Instituut Programma vandaag Meer over zwakke rekenaars kenmerken uit het protocol ERWD Welke problemen

Nadere informatie

Analyse rekenalgebraïsche. vaardigheden in de onderbouw van het havo/vwo. ReAL Leerlijnen van rekenen naar algebra

Analyse rekenalgebraïsche. vaardigheden in de onderbouw van het havo/vwo. ReAL Leerlijnen van rekenen naar algebra Analyse rekenalgebraïsche vaardigheden in de onderbouw van het havo/vwo. ReAL Leerlijnen van rekenen naar algebra SLO nationaal expertisecentrum voor leerplanontwikkeling Wiskunde in de onderbouw van het

Nadere informatie

Protocol Dyscalculie. Christelijk College de Noordgouw Heerde. oktober dhr. J.M. de Vries. mw. H. Bezuijen. rector-bestuurder.

Protocol Dyscalculie. Christelijk College de Noordgouw Heerde. oktober dhr. J.M. de Vries. mw. H. Bezuijen. rector-bestuurder. Protocol Dyscalculie Christelijk College de Noordgouw Heerde oktober 2016 dhr. J.M. de Vries rector-bestuurder mw. H. Bezuijen conrector Inleiding Het rekenonderwijs staat de laatste jaren hoog op de agenda

Nadere informatie

Hoe halen we de rekentoets? Door de leerlingen rekenvaardiger te maken. Krachtig leren. APS-aanbod rekenen/wiskunde schooljaar

Hoe halen we de rekentoets? Door de leerlingen rekenvaardiger te maken. Krachtig leren. APS-aanbod rekenen/wiskunde schooljaar Krachtig leren Informatie APS Academie academie@aps.nl 030 28 56 722 APS Zwarte Woud 2 3524 SJ Utrecht Postbus 85475 3508 AL Utrecht 030 28 56 600 www.aps.nl APS is een toonaangevend onderwijsadviesbureau

Nadere informatie

Rekenbeleid Valuascollege VMBO - HAVO - VWO

Rekenbeleid Valuascollege VMBO - HAVO - VWO Rekenbeleid Valuascollege VMBO - HAVO - VWO 2016-2017 Centrale vraag Hoe zorgt het Valuascollege er voor dat leerlingen in het examenjaar het juiste referentieniveau hebben? Waarom rekenbeleid? Het rekenbeleid

Nadere informatie

Meten & meetkunde Aanpak Lesson Study Op Veenoord-VMBO

Meten & meetkunde Aanpak Lesson Study Op Veenoord-VMBO Meten & meetkunde Aanpak Lesson Study Op Veenoord-VMBO WWW.CPS.NL Inhoudsopgave PowerPoint Presentatie (20 minuten) Zelf aan de slag in groepjes (50 minuten) 15 minuten de gemaakte (deel) les presenteren

Nadere informatie

Referentieniveaus en VVE: wat moet je ermee?

Referentieniveaus en VVE: wat moet je ermee? Referentieniveaus en VVE: wat moet je ermee? 20 november 2012 Els Loman en Aafke Bouwman 2 Inhoud workshop 1. Waarom Referentieniveaus? 2. Wat zijn Referentieniveaus? 3. Wat zijn de actuele ontwikkelingen?

Nadere informatie

Rekenen in Zorg en Welzijn 7 juni 2012. Monica Wijers en Mieke Abels Freudenthal Instituut, Universiteit Utrecht

Rekenen in Zorg en Welzijn 7 juni 2012. Monica Wijers en Mieke Abels Freudenthal Instituut, Universiteit Utrecht Rekenen in Zorg en Welzijn 7 juni 2012 Monica Wijers en Mieke Abels Freudenthal Instituut, Universiteit Utrecht Uit de krant Centrale vragen Hoe bereid je de Z&W leerlingen voor op de rekentoets? welke

Nadere informatie

Wie is de echte rekendocent? Parallellezing 6 december 2011 Congres: Je kunt rekenen op de rekendocent

Wie is de echte rekendocent? Parallellezing 6 december 2011 Congres: Je kunt rekenen op de rekendocent Wie is de echte rekendocent? Parallellezing 6 december 2011 Congres: Je kunt rekenen op de rekendocent Programma Aanleiding Competentieprofiel Nascholing/lerarenopleiding Aanleiding Wat moet ik kennen

Nadere informatie

Conferentie "Rekenen-Wiskunde in de aansluiting van PO naar VMBO" Zwolle, 22 november 2016

Conferentie Rekenen-Wiskunde in de aansluiting van PO naar VMBO Zwolle, 22 november 2016 Conferentie "Rekenen-Wiskunde in de aansluiting van PO naar VMBO" Zwolle, 22 november 2016 Inhoud plenaire lezingen en workshops Plenaire lezingen Lezing 1. Succes met rekenen en wiskunde! Kees Hoogland

Nadere informatie

CONCLUSIE Aantal niveaus te laag

CONCLUSIE Aantal niveaus te laag Bijlage 1. Opening door Gelbrich Feenstra. Zij werkt als onderwijsadviseur bij APS in Utrecht en sinds ruim een jaar is zij projectleider Engels bij het VLC. Wat was de aanleiding voor deze conferentie?

Nadere informatie

Toelichting bij de concretiseringen wiskunde in de vorm van tussendoelen voor 3 havo/vwo ctwo en SLO oktober 2010

Toelichting bij de concretiseringen wiskunde in de vorm van tussendoelen voor 3 havo/vwo ctwo en SLO oktober 2010 Toelichting bij de concretiseringen wiskunde in de vorm van tussendoelen voor 3 havo/vwo ctwo en SLO oktober 2010 Achtergrond De globale kerndoelen voor de onderbouw van het voortgezet onderwijs bieden

Nadere informatie

Maatregelen naar aanleiding van het advies van de commissie Bosker

Maatregelen naar aanleiding van het advies van de commissie Bosker Stand van zaken invoering referentieniveaus taal en rekenen Brief aan Tweede Kamer d.d. 17 december 2014 Advies Doordacht doorzetten naar een hoger rekenniveau Dit is een servicedocument voor het voortgezet

Nadere informatie

Reken(werk)gesprek. 16 november 2011 Omdat Elk Kind Telt Marije Bakker. CPS Onderwijsontwikkeling en advies 1

Reken(werk)gesprek. 16 november 2011 Omdat Elk Kind Telt Marije Bakker. CPS Onderwijsontwikkeling en advies 1 Reken(werk)gesprek 16 november 2011 Omdat Elk Kind Telt Marije Bakker CPS Onderwijsontwikkeling en advies 1 Agenda 1. Introductie 2. Delen van kennis en ervaringen 3. Achtergrond Reken(werk)gesprek 4.

Nadere informatie

Stand van zaken invoering referentieniveaus taal en rekenen

Stand van zaken invoering referentieniveaus taal en rekenen Stand van zaken invoering referentieniveaus taal en rekenen Brief aan Tweede Kamer d.d. 17 december 2014 1 Notitie n.a.v. de aanbevelingen van de commissie Bosker Rapportage Doordacht doorzetten naar een

Nadere informatie

training rekenspecialist Amarantis Bijeenkomst 1, 10 april 2012 Monica Wijers Freudenthal Instituut

training rekenspecialist Amarantis Bijeenkomst 1, 10 april 2012 Monica Wijers Freudenthal Instituut training rekenspecialist Amarantis Bijeenkomst 1, 10 april 2012 Monica Wijers Freudenthal Instituut Rekenen als voorafje Rekenen sommen 1 Rekenen sommen 2 Welke weet u meteen? 12 x 12 412 + 99 Rekenen

Nadere informatie

Samenhangend rekenbeleid. Een kwestie van afspreken? inhoud. Samenhangend rekenbeleid uw collega s rekenen ook!

Samenhangend rekenbeleid. Een kwestie van afspreken? inhoud. Samenhangend rekenbeleid uw collega s rekenen ook! Samenhangend rekenbeleid Een kwestie van afspreken? inhoud Samenhangend rekenbeleid uw collega s rekenen ook! Samenhang in eisen en verwachtingen standaard rekenaanpakken (bv drieslagmodel) eigen aanpakken

Nadere informatie

Inleiding. Visie Beleid. Omgeving. Resultaat. Personeel. Beleid. Onderwijs. Leerlingen. Begeleiding. Communicatie. Cultuur.

Inleiding. Visie Beleid. Omgeving. Resultaat. Personeel. Beleid. Onderwijs. Leerlingen. Begeleiding. Communicatie. Cultuur. Inleiding Deze quickscan helpt u inzicht te krijgen in de taalsituatie op uw school. Met de scan licht u uw school door op vier categorieën en elf wezenlijke aspecten van het taalbeleid en de taalsituatie

Nadere informatie

Alles over. Reken zeker. Achtergrondinformatie, bestellijsten en additionele materialen

Alles over. Reken zeker. Achtergrondinformatie, bestellijsten en additionele materialen Alles over Achtergrondinformatie, bestellijsten en additionele materialen Wij vinden het belangrijk dat u goed geïnformeerd wordt om vervolgens de juiste keuze te kunnen maken. In samenwerking met de educatieve

Nadere informatie

Rekenen en wiskunde op het Raayland College

Rekenen en wiskunde op het Raayland College Op onze school werken we al vele jaren schoolbreed met de wiskundemethode: Getal en Ruimte. In de nabije toekomst zal dat zo blijven. Sinds dit jaar kunnen onze rekenzwakke leerlingen online aan de slag

Nadere informatie

Rekenbeleid. Dr. Nassau College, Norg

Rekenbeleid. Dr. Nassau College, Norg Rekenbeleid Dr. Nassau College, Norg Maart 2015 Het vak rekenen staat dit jaar voor het eerst in alle klassen 1 t/m 3 op het rapport. In dit rekenbeleid geven wij informatie over rekenen als vak, het waarom

Nadere informatie

De referentieniveaus en De wereld in getallen

De referentieniveaus en De wereld in getallen De referentieniveaus en De wereld in getallen Vanaf augustus 2010 is de wet referentieniveaus Nederlandse taal en rekenen van toepassing. Voor het basisonderwijs zijn daarmee de referentieniveaus 1F (fundamenteel)

Nadere informatie

Opbrengstgerichte scholen (Gert Gelderblom, basisschoolmanagement 08/2010)

Opbrengstgerichte scholen (Gert Gelderblom, basisschoolmanagement 08/2010) Opbrengstgerichte scholen (Gert Gelderblom, basisschoolmanagement 08/2010) Waarom zijn opbrengstgerichte scholen succesvol? Leerlingen op opbrengstgerichte scholen presteren beter. Wat kenmerkt deze scholen?

Nadere informatie

Workshop Methodekeuze rekenen

Workshop Methodekeuze rekenen Workshop Methodekeuze rekenen 20 oktober 2010 13.30-16.00 uur Dick Poel Berber Klein Agenda 1. Introductie 1.1: Voorstellen 1.2: Programma en doelen workshop 2. Voorkennis inventariseren 2.1: Hoe ver is

Nadere informatie

ERWD-beleid HNL. (Ernstige Reken- Wiskundeproblemen en Dyscalculie)

ERWD-beleid HNL. (Ernstige Reken- Wiskundeproblemen en Dyscalculie) ERWD-beleid HNL (Ernstige Reken- Wiskundeproblemen en Dyscalculie) 2015/2016 ! Inhoudsopgave! Doel%van%deze%brochure% 2! Wat%is%het%verschil%tussen%rekenproblemen%en%dyscalculie?% 2! ERWD%en%Het%Nieuwe%Lyceum%

Nadere informatie

Protocol dyscalculie en ernstige rekenproblemen

Protocol dyscalculie en ernstige rekenproblemen Protocol dyscalculie en ernstige rekenproblemen Dit protocol heeft als doel richtlijnen te geven voor de begeleiding van leerlingen met dyscalculie en ernstige rekenproblemen op Thorbecke vmbo-pro. Het

Nadere informatie

basiscursus rekenen vijfde bijeenkomst donderdag 13 december 2012 vincent jonker

basiscursus rekenen vijfde bijeenkomst donderdag 13 december 2012 vincent jonker basiscursus rekenen vijfde bijeenkomst donderdag 13 december 2012 vincent jonker DE KRANT 99 x 75 15,15 : 3 ¼ x 260 PROGRAMMA Programma in vijf bijeenkomsten 1. Referentiekader rekenen 2. Rekendidactiek,

Nadere informatie

reken maar! van leest Iedereen kan (leren) rekenen!

reken maar! van leest Iedereen kan (leren) rekenen! reken maar! van leest Iedereen kan (leren) rekenen! Visie Iedereen kan (leren) rekenen. Alleen niet iedereen pakt het spontaan op. De ontwikkeling op het gebied van rekenen kun je vergelijken met het bouwen

Nadere informatie